hè lián bó bó zì qū jié xiōng nú yòu xián wáng qù bēi zhī hòu liú yuán hǎi zhī zú yě
赫连勃勃，字屈孑，匈奴右贤王去卑之后，刘元海之族也。
zēng zǔ wǔ liú cōng shì yǐ zōng shì fēng lóu fán gōng bài ān běi jiāng jūn jiān xiān bēi zhū jūn shì dīng líng zhōng láng jiàng xióng jù sì lú chuān
曾祖武，刘聪世以宗室封楼烦公，拜安北将军、监鲜卑诸军事、丁零中郎将，雄据肆卢川。
wèi dài wáng yī lú suǒ bài suì chū sài biǎo
为代王猗卢所败，遂出塞表。
zǔ bào zi zhāo jí zhǒng luò fù wèi zhū bù zhī xióng shí jì lóng qiǎn shǐ jiù bài píng běi jiāng jūn zuǒ xián wáng dīng líng chán yú
祖豹子招集种落，复为诸部之雄，石季龙遣使就拜平北将军、 左贤王、丁零单于。
fù wèi chén rù jū sāi nèi fú jiān yǐ wéi xī dān yú dū shè hé xī zhū lǔ zhūn yú dài lái chéng
父卫辰入居塞内，苻坚以为西单于，督摄河西诸虏，屯于代来城。
jí jiān guó luàn suì yǒu shuò fāng zhī de kòng xián zhī shì sān wàn bā qiān
及坚国乱，遂有朔方之地，控弦之士三万八千。
hòu wèi shī fá zhī chén lìng qí zi lì sì tí jù zhàn wèi wèi suǒ bài
后魏师伐之，辰令其子力俟提距战，为魏所败。
wèi rén chéng shèng jì hé kè dài lái zhí chén shā zhī
魏人乘胜济河，克代来，执辰杀之。
bó bó nǎi bēn yú chì gàn bù
勃勃乃奔于叱干部。
chì gàn tā dòu fú sòng bó bó yú wèi
叱干他斗伏送勃勃于魏。
tā dòu fú xiōng zi ā lì xiān shù dà luò chuān
他斗伏兄子阿利先戍大洛川。
wén jiāng sòng bó bó chí jiàn yuē niǎo què tóu rén shàng yi jì miǎn kuàng bó bó guó pò jiā wáng guī mìng yú wǒ
闻将送勃勃，驰谏曰：“鸟雀投人， 尚宜济免，况勃勃国破家亡，归命于我？
zòng bù néng róng yóu yi rèn qí suǒ bēn
纵不能容，犹宜任其所奔。
jīn zhí ér sòng zhī shēn fēi rén zhě zhī jǔ
今执而送之， 深非仁者之举。
tā dòu fú jù wèi wèi suǒ zé fú cóng
”他斗伏惧为魏所责，弗从。
ā lì qián qiǎn jìn yǒng cuàn bó bó yú lù sòng yú yáo xìng gāo píng gōng méi yì yú yì yú yǐ nǚ qī zhī
阿利潜遣劲勇篡勃勃于路，送于姚兴高平公没奕于，奕于以女妻之。
bó bó shēn cháng bā chǐ wǔ cùn yāo dài shí wéi xìng biàn huì měi fēng yí
勃勃身长八尺五寸，腰带十围，性辩慧，美风仪。
xìng jiàn ér qí zhī shēn jiā lǐ jìng bài xiāo qí jiāng jūn jiā fèng chē dū wèi cháng cān jūn guó dà yì chǒng yù yú yú xūn jiù
兴见而奇之，深加礼敬，拜骁骑将军，加奉车都尉，常参军国大议，宠遇逾于勋旧。
xìng dì yōng yán yú xìng yuē bó bó tiān xìng bù rén nán yǐ qīn jìn
兴弟邕言于兴曰：“勃勃天性不仁，难以亲近。
bì xià chǒng yù tài shèn chén qiè huò zhī
陛下宠遇太甚，臣窃惑之。
xìng yuē bó bó yǒu jì shì zhī cái wú fāng shōu qí yì yòng yǔ zhī gòng píng tiān xià yǒu hé bù kě
”兴曰：“勃勃有济世之才，吾方收其艺用，与之共平天下，有何不可！
nǎi yǐ bó bó wèi ān yuǎn jiāng jūn fēng yáng chuān hóu shǐ zhù méi yì yú zhèn gāo píng yǐ sān chéng shuò fāng zá yí jí wèi chén bù zhòng sān wàn pèi zhī shǐ wèi fá wèi zhēn hòu
”乃以勃勃为安远将军，封阳川侯，使助没奕于镇高平，以三城、朔方杂夷及卫辰部众三万配之，使为伐魏侦候。
yáo yōng gù jiàn yǐ wéi bù kě
姚邕固谏以为不可。
xìng yuē qīng hé yǐ zhī qí xìng qì
兴曰：“卿何以知其性气？
yōng yuē bó bó fèng shàng màn yù zhòng cán tān bào wú qīn qīng wèi qù jiù chǒng zhī yú fèn zhōng wèi biān hài
”邕曰：“勃勃奉上慢，御众残，贪暴无亲， 轻为去就，宠之逾分，终为边害。
xìng nǎi zhǐ
”兴乃止。
qǐng zhī yǐ bó bó wèi chí jié ān běi jiāng jūn wǔ yuán gōng pèi yǐ sān jiāo wǔ bù xiān bēi jí zá lǔ èr wàn yú luò zhèn shuò fāng
顷之，以勃勃为持节、安北将军、五原公，配以三交五部鲜卑及杂虏二万余落，镇朔方。
shí hé xī xiān bēi dù lún xiàn mǎ bā qiān pǐ yú yáo xìng jì hé zhì dà chéng bó bó liú zhī zhào qí zhòng sān wàn yú rén wěi liè gāo píng chuān xí shā méi yì yú ér bìng qí zhòng zhòng zhì shù wàn
时河西鲜卑杜崘献马八千匹于姚兴，济河，至大城，勃勃留之，召其众三万余人伪猎高平川，袭杀没奕于而并其众，众至数万。
yì xī sān nián jiàn chēng tiān wáng dà chán yú shè qí jìng nèi jiàn yuán yuē lóng shēng shǔ zhì bǎi guān
义熙三年，僭称天王、大单于，赦其境内，建元曰龙升，署置百官。
zì yǐ xiōng nú xià hòu shì zhī miáo yì yě guó chēng dà xià
自以匈奴夏后氏之苗裔也，国称大夏。
yǐ qí zhǎng xiōng yòu dì dài wéi chéng xiàng dài gōng
以其长兄右地代为丞相、代公，
cì xiōng lì sì tí wèi dà jiàng jūn wèi gōng
次兄力俟提为大将军、 魏公，
chì gàn ā lì wèi yù shǐ dài fū liáng gōng
叱干阿利为御史大夫、梁公，
dì ā lì luō yǐn wèi zhēng nán jiāng jūn sī lì xiào wèi
弟阿利罗引为征南将军、司隶校尉，
ruò mén wèi shàng shū lìng
若门为尚书令，
huà yǐ jiān wèi zhēng xi jiāng jūn shàng shū zuǒ pú yè
叱以鞬为征西将军、尚书左仆射，
yǐ dòu wèi zhēng běi jiāng jūn shàng shū yòu pú yè
乙斗为征北将军、尚书右仆射，
zì yú yǐ cì shòu rèn
自余以次授任。
qí nián tǎo xiān bēi xuē gān děng sān bù pò zhī jiàng zhòng wàn shù qiān
其年，讨鲜卑薛干等三部，破之，降众万数千。
jìn tǎo yáo xìng sān chéng yǐ běi zhū shù zhǎn qí jiāng yáng pī yáo shí shēng děng
进讨姚兴三城已北诸戍，斩其将杨丕、姚石生等。
zhū jiāng jiàn gù xiǎn bù cóng yòu fù yán yú bó bó yuē bì xià jiāng yù jīng yíng yǔ nèi nán qǔ cháng ān yi xiān gù gēn běn shǐ rén xīn yǒu suǒ píng xì rán hòu dà yè kě chéng
诸将谏固险，不从，又复言于勃勃曰：“陛下将欲经营宇内， 南取长安，宜先固根本，使人心有所凭系，然后大业可成。
gāo píng xiǎn gù shān chuān wò ráo kě yǐ dōu yě
高平险固，山川沃饶， 可以都也。
bó bó yuē qīng tú zhī qí yī wèi zhī qí èr
”勃勃曰：“卿徒知其一，未知其二。
wú dà yè cǎo chuàng zhòng lǚ wèi duō yáo xìng yì yī shí zhī xióng guān zhōng wèi kě tú yě
吾大业草创，众旅未多，姚兴亦一时之雄，关中未可图也。
qiě qí zhū zhèn yòng mìng wǒ ruò zhuān gù yī chéng bǐ bì bìng lì yú wǒ zhòng fēi qí dí wáng kě lì dài
且其诸镇用命，我若专固一城，彼必并力于我，众非其敌，亡可立待。
wú yǐ yún qí fēng chí chū qí bù yì jiù qián zé jī qí hòu jiù hòu zé jī qí qián shǐ bǐ pí yú bèn mìng wǒ zé yóu shí zì ruò bù jí shí nián lǐng běi hé dōng jǐn wǒ yǒu yě
吾以云骑风驰，出其不意，救前则击其后，救后则击其前，使彼疲于奔命，我则游食自若，不及十年，岭北、河东尽我有也。
dài yáo xìng sǐ hòu xú qǔ cháng ān
待姚兴死后，徐取长安。
yáo hóng fán ruò xiǎo r qín zhī fāng lüè yǐ zài wú jì zhōng yǐ
姚泓凡弱小儿，擒之方略，已在吾计中矣。
xī xuān yuán shì yì qiān jū wú cháng èr shí yú nián qǐ dú wǒ hu
昔轩辕氏亦迁居无常二十余年，岂独我乎！
yú shì qīn lüè lǐng běi lǐng běi zhū chéng mén bù zhòu qǐ
”于是侵掠岭北，岭北诸城门不昼启。
xīng tàn yuē wú bù yòng huáng r zhī yán yǐ zhì yú cǐ
兴叹曰：“吾不用黄儿之言，以至于此！
huáng r yáo yōng xiǎo zì yě
” 黄儿，姚邕小字也。
bó bó chū jiàn hào qiú hūn yú tū fā nù tán nù tán fú xǔ
勃勃初僭号，求婚于秃发傉檀，傉檀弗许。
bó bó nù lǜ qí èr wàn fá zhī zì yáng fēi zhì yú zhī yáng sān bǎi yú lǐ shā shāng wàn yú rén qū lüě èr wàn qī qiān kǒu niú mǎ yáng shù shí wàn ér hái
勃勃怒，率骑二万伐之，自杨非至于支阳三百余里，杀伤万余人，驱掠二万七千口、牛马羊数十万而还。
rén rǔ tán lǜ zhòng zhuī zhī qí jiāng jiāo lǎng wèi nù tán yuē bó bó tiān zī xióng ào yù jūn qí sù wèi kě qīng yě
亻辱檀率众追之，其将焦朗谓傉檀曰：“勃勃天姿雄骜，御军齐肃，未可轻也。
jīn yīn chāo lüě zhī zī lǜ sī guī zhī shì rén zì wéi zhàn nán yǔ zhēng fēng
今因抄掠之资， 率思归之士，人自为战，难与争锋。
bù rú cóng wēn wéi běi dù qù wàn hú duī zǔ shuǐ jié yíng zhì qí yān hóu bǎi zhàn bǎi shèng zhī shù yě
不如从温围北渡，趣万斛堆，阻水结营，制其咽喉，百战百胜之术也。
nù tán jiāng hè lián nù yuē bó bó yǐ sǐ wáng zhī yú lǜ wū hé zhī zhòng fàn shùn jié huò xìng yǒu dà gōng
”傉檀将贺连怒曰：“勃勃以死亡之余，率乌合之众，犯顺结祸，幸有大功。
jīn niú yáng sāi lù cái bǎo ruò shān jiǒng bì zhī yú rén huái tān jìng bù néng dū lì shì zhòng yǐ kàng wǒ yě
今牛羊塞路，财宝若山，窘弊之余，人怀贪竞，不能督厉士众以抗我也。
wǒ yǐ dà jūn lín zhī bì tǔ bēng yú kuì
我以大军临之，必土崩鱼溃。
jīn yǐn jūn bì zhī shì dí yǐ ruò
今引军避之，示敌以弱。
wǒ zhòng qì ruì yi zài sù zhuī
我众气锐，宜在速追。
nù tán yuē wú zhuī jì jué yǐ gǎn jiàn zhě zhǎn
”傉檀曰：“吾追计决矣，敢谏者斩！
bó bó wén ér dà xǐ nǎi yú yáng wǔ xià shǎn záo lìng mái chē yǐ sāi lù
”勃勃闻而大喜，乃于阳武下陕凿凌埋车以塞路。
nù tán qiǎn shàn shè zhě shè zhī zhōng bó bó zuǒ bì
傉檀遣善射者射之，中勃勃左臂。
bó bó nǎi lēi zhòng nì jī dà bài zhī zhuī bēn bā shí yú lǐ shā shāng wàn jì zhǎn qí dà jiàng shí yú rén yǐ wéi jīng guān hào dú lóu tái hái yú lǐng běi
勃勃乃勒众逆击，大败之，追奔八十余里，杀伤万计，斩其大将十余人，以为京观，号“髑髅台”，还于岭北。
bó bó yǔ yáo xìng jiāng zhāng fú shēng zhàn yú qīng shí yuán yòu bài zhī fú zhǎn wǔ qiān qī bǎi rén
勃勃与姚兴将张佛生战于青石原，又败之，俘斩五千七百人。
xìng qiǎn jiàng qí nán lǜ zhòng èr wàn lái fá bó bó tuì rú hé qū
兴遣将齐难率众二万来伐，勃勃退如河曲。
nán yǐ qù bó bó jì yuǎn zòng bīng lüè yě bó bó qián jūn fù zhī fú huò qī qiān yú rén shōu qí róng mǎ bīng zhàng
难以去勃勃既远，纵兵掠野，勃勃潜军覆之，俘获七千余人，收其戎马兵杖。
nán yǐn jūn ér tuì bó bó fù zhuī jī yú mù chéng bá zhī qín nán fú qí jiàng shì wàn yǒu sān qiān róng mǎ wàn pǐ
难引军而退，勃勃复追击于木城，拔之，擒难，俘其将士万有三千，戎马万匹。
lǐng běi yí xià jiàng fù zhě shù wàn jì bó bó yú shì bài zhì shǒu zǎi yǐ fǔ zhī
岭北夷夏降附者数万计，勃勃于是拜置守宰以抚之。
bó bó yòu lǜ qí èr wàn rù gāo gāng jí yú wǔ jǐng lüè píng liáng zá hú qī qiān yú hù yǐ pèi hòu jūn jìn tún yī lì chuān
勃勃又率骑二万入高冈，及于五井，掠平凉杂胡七千余户以配后军，进屯依力川。
yáo xìng lái fá zhì sān chéng bó bó hou xìng zhū jūn wèi jí lǜ qí jī zhī
姚兴来伐，至三城，勃勃候兴诸军未集，率骑击之。
xìng dà jù qiǎn qí jiāng yáo wén zōng jù zhàn bó bó wěi tuì shè fú yǐ dài zhī
兴大惧，遣其将姚文宗距战，勃勃伪退，设伏以待之。
xìng qiǎn qí jiāng yáo yú shēng děng zhuī zhī fú bīng jiā jī jiē qín zhī
兴遣其将姚榆生等追之，伏兵夹击，皆擒之。
xìng jiāng wáng xī jù qiāng hú sān qiān yú hù yú chì qí bǎo bó bó jìn gōng zhī
兴将王奚聚羌胡三千余户于敕奇堡，勃勃进攻之。
xī xiāo hàn yǒu lǚ lì duǎn bīng jiē zhàn bó bó zhī zhòng duō wèi suǒ shāng
奚骁悍有膂力，短兵接战，勃勃之众多为所伤。
yú shì yàn duàn qí shuǐ bǎo rén jiǒng pò zhí xī chū jiàng
于是堰断其水，堡人窘迫，执奚出降。
bó bó wèi xī yuē qīng zhōng chén yě
勃勃谓奚曰：“卿忠臣也！
zhèn fāng yǔ qīng gòng píng tiān xià
朕方与卿共平天下。
xī yuē ruò méng dà ēn sù sǐ wèi huì
”奚曰：“若蒙大恩，速死为惠。
nǎi yǔ suǒ qīn shù shí rén zì wěn ér sǐ
”乃与所亲数十人自刎而死。
bó bó yòu gōng xìng jiāng jīn luò shēng yú huáng shí gù mí jiě háo de yú wǒ luó chéng jiē bá zhī xǐ qī qiān yú jiā yú dà chéng yǐ qí chéng xiàng yòu dì dài lǐng yōu zhōu mù yǐ zhèn zhī
勃勃又攻兴将金洛生于黄石固，弥姐豪地于我罗城，皆拔之，徙七千余家于大城，以其丞相右地代领幽州牧以镇之。
qiǎn qí shàng shū jīn zuǎn lǜ qí yī wàn gōng píng liáng yáo xìng lái jiù zuǎn wèi xìng suǒ bài sǐ zhī
遣其尚书金纂率骑一万攻平凉，姚兴来救，纂为兴所败，死之。
bó bó xiōng zi zuǒ jiāng jūn luō tí lǜ bù qí yī wàn gōng xìng jiāng yáo guǎng dōu yú dìng yáng kè zhī kēng jiàng shì sì qiān yú rén yǐ nǚ ruò wèi jūn shǎng
勃勃兄子左将军罗提率步骑一万攻兴将姚广都于定阳，克之，坑将士四千余人，以女弱为军赏。
bài guǎng dōu wèi tài cháng
拜广都为太常。
bó bó yòu gōng xìng jiāng yáo shòu dōu yú qīng shuǐ chéng shòu dōu bēn shàng guī xǐ qí rén wàn liù qiān jiā yú dà chéng
勃勃又攻兴将姚寿都于清水城，寿都奔上邽，徙其人万六千家于大城。
shì suì qí nán yáo guǎng dōu móu pàn jiē zhū zhī
是岁，齐难、姚广都谋叛，皆诛之。
yáo xìng jiāng yáo xiáng qì sān chéng nán bēn dà sū
姚兴将姚详弃三城，南奔大苏。
bó bó qiǎn qí jiāng píng dōng lù yì yú yāo jī zhī zhí xiáng jǐn fú qí zhòng
勃勃遣其将平东鹿奕于要击之，执详，尽俘其众。
xiáng zhì bó bó shù ér zhǎn zhī
详至，勃勃数而斩之。
qí nián bó bó lǜ qí sān wàn gōng ān dìng yǔ yáo xìng jiāng yáng fú sōng zhàn yú qīng shí běi yuán bài zhī jiàng qí zhòng sì wàn wǔ qiān huò róng mǎ èr wàn pǐ
其年，勃勃率骑三万攻安定，与姚兴将杨佛嵩战于青石北原，败之，降其众四万五千，获戎马二万匹。
jìn gōng yáo xìng jiāng dǎng zhì lóng yú dōng xiāng jiàng zhī shǔ zhì lóng guāng lù xūn xǐ qí sān qiān yú hù yú èr chéng
进攻姚兴将党智隆于东乡，降之，署智隆光禄勋，徙其三千余户于贰城。
yáo xìng zhèn běi cān jūn wáng mǎi dé lái bēn
姚兴镇北参军王买德来奔。
bó bó wèi mǎi dé yuē zhèn dà yǔ zhī hòu shì jū yōu shuò
勃勃谓买德曰：“朕大禹之后，世居幽、 朔。
zǔ zōng zhòng huī cháng yǔ hàn wèi wèi dí guó
祖宗重晖，常与汉、魏为敌国。
zhōng shì bù jìng shòu zhì yù rén
中世不竞，受制于人。
dǎi zhèn bù xiào bù néng shào lóng xiān gòu guó pò jiā wáng liú lí piào lǔ
逮朕不肖，不能绍隆先构，国破家亡，流离漂虏。
jīn jiāng yìng yùn ér xìng fù dà yǔ zhī yè qīng yǐ wéi hé rú
今将应运而兴，复大禹之业，卿以为何如？
mǎi dé yuē zì huáng jìn shī tǒng shén qì nán yí qún xióng yuè zhì rén huái wèn dǐng kuàng bì xià yì yè zǎi dé chóng guāng shuò yě shén wǔ chāo yú hàn huáng shèng lüè mài yú wèi zǔ ér bù yú tiān qǐ zhī jī jiàn chéng dà yè hu
”买德曰： “自皇晋失统，神器南移，群雄岳峙，人怀问鼎，况陛下奕叶载德，重光朔野，神武超于汉皇，圣略迈于魏祖，而不于天启之机建成大业乎！
jīn qín zhèng suī shuāi fān zhèn yóu gù shēn yuàn xù lì dài shí xiáng ér hòu jǔ
今秦政虽衰，籓镇犹固， 深愿蓄力待时，详而后举。
bó bó shàn zhī bài jūn shī zhōng láng jiàng
”勃勃善之，拜军师中郎将。
nǎi shè qí jìng nèi gǎi yuán wèi fèng xiáng yǐ chì gàn ā lì lǐng jiāng zuò dà jiàng fā lǐng běi yí xià shí wàn rén yú shuò fāng shuǐ běi hēi shuǐ zhī nán yíng qǐ dū chéng
乃赦其境内，改元为凤翔，以叱干阿利领将作大匠，发岭北夷夏十万人，于朔方水北、黑水之南营起都城。
bó bó zì yán zhèn fāng tǒng yī tiān xià jūn lín wàn bāng kě yǐ tǒng wàn wèi míng
勃勃自言：“朕方统一天下，君临万邦，可以统万为名。
ā lì xìng yóu gōng qiǎo rán cán rěn kè bào nǎi zhēng tǔ zhù chéng zhuī rù yī cùn jí shā zuò zhě ér bìng zhù zhī
”阿利性尤工巧，然残忍刻暴，乃蒸土筑城，锥入一寸，即杀作者而并筑之。
bó bó yǐ wéi zhōng gù wěi yǐ yíng shàn zhī rèn
勃勃以为忠，故委以营缮之任。
yòu zào wǔ bīng zhī qì jīng ruì yóu shén
又造五兵之器，精锐尤甚。
jì chéng chéng zhī gōng jiàng bì yǒu sǐ zhě shè jiǎ bù rù jí zhǎn gōng rén
既成呈之，工匠必有死者：射甲不入，即斩弓人；
rú qí rù yě biàn zhǎn kǎi jiang
如其入也，便斩铠匠。
yòu zào bǎi liàn gāng dāo wèi lóng què dà huán hào yuē dà xià lóng què míng qí bèi yuē gǔ zhī lì qì wú chu chén lú
又造百练刚刀，为龙雀大环，号曰“大夏龙雀”，铭其背曰：“古之利器，吴、楚湛卢。
dà xià lóng què míng guān shén dōu
大夏龙雀，名冠神都。
kě yǐ huái yuǎn kě yǐ róu bū
可以怀远，可以柔逋。
rú fēng mǐ cǎo wēi fú jiǔ qū
如风靡草，威服九区。
shì shén zhēn zhī
”世甚珍之。
fù zhù tóng wèi dà gǔ fēi lián wēng zhòng tóng tuó lóng shòu zhī shǔ jiē yǐ huáng jīn shì zhī liè yú gōng diàn zhī qián
复铸铜为大鼓，飞廉、翁仲、铜驼、龙兽之属，皆以黄金饰之，列于宫殿之前。
fán shā gōng jiàng shù qiān yǐ shì qì wù mò bù jīng lì
凡杀工匠数千，以是器物莫不精丽。
yú shì yì tǎo qǐ fú chì pán
于是议讨乞伏炽磐。
wáng mǎi dé jiàn yuē míng wáng zhī xíng shī yě guǐ wù yǐ dé bù yǐ bào
王买德谏曰：“明王之行师也，轨物以德，不以暴。
qiě chì pán wǒ zhī yǔ guó xīn zāo dà sàng jīn ruò fá zhī qǐ suǒ wèi chéng lǐ ér dòng shàng gǎn líng hé zhī yì hu
且炽磐我之与国，新遭大丧，今若伐之，岂所谓乘理而动，上感灵和之义乎！
gǒu shì zhòng lì yīn rén sàng nán pǐ fū yóu chǐ wèi zhī ér kuàng wàn shèng zāi
苟恃众力， 因人丧难，匹夫犹耻为之，而况万乘哉！
bó bó yuē shén shàn
”勃勃曰：“甚善。
wēi qīng zhèn ān wén cǐ yán
微卿，朕安闻此言！
qí nián xià shū yuē zhèn zhī huáng zǔ zì běi qiān yōu shuò xìng gǎi sì shì yīn shū zhōng guó gù cóng mǔ shì wèi liú
其年，下书曰：“朕之皇祖，自北迁幽、朔，姓改姒氏，音殊中国，故从母氏为刘。
zi ér cóng mǔ zhī xìng fēi lǐ yě
子而从母之姓，非礼也。
gǔ rén shì zú wú cháng huò yǐ yīn shēng wèi shì huò yǐ wáng fù zhī míng
古人氏族无常，或以因生为氏，或以王父之名。
zhèn jiāng yǐ yì yì zhī
朕将以义易之。
dì wáng zhě xì tiān wèi zi shì wèi huī hè shí yǔ tiān lián jīn gǎi xìng yuē hè lián shì zhù xié huáng tiān zhī yì yǒng xiǎng wú jiāng dà qìng
帝王者，系天为子，是为徽赫实与天连，今改姓曰赫连氏，庶协皇天之意，永享无疆大庆。
xì tiān zhī zūn bù kě lìng zhī zhù tóng zhī qí fēi zhèng tǒng jiē yǐ tiě fá wèi shì zhù zhèn zōng zú zǐ sūn gāng ruì rú tiě jiē kān fá rén
系天之尊，不可令支庶同之，其非正统，皆以铁伐为氏，庶朕宗族子孙刚锐如铁，皆堪伐人。
lì qí qī liáng shì wèi wáng hòu zi guī wèi tài zǐ fēng zǐ yán yáng píng gōng chāng tài yuán gōng lún jiǔ quán gōng dìng píng yuán gōng mǎn hé nán gōng ān zhōng shān gōng
”立其妻梁氏为王后，子𪻺为太子，封子延阳平公，昌太原公，伦酒泉公，定平原公，满河南公，安中山公。
yòu gōng yáo xìng jiāng yáo kuǐ yú xìng chéng èr xún kè zhī zhí kuǐ jí qí jiāng yáo dà yòng yáo ān hé yáo lì pū yǐn dí děng kēng zhàn shì èr wàn rén
又攻姚兴将姚逵于杏城，二旬，克之，执逵及其将姚大用、姚安和、姚利仆、 尹敌等，坑战士二万人。
qiǎn qí yù shǐ zhōng chéng wū luò gū méng yú jǔ qú méng xùn yuē zì jīn jìn shù zhōng huò chán jiǔ fù zhào wèi wèi zhǎng shé zhī xū qín lǒng wèi chái láng zhī xué èr dōu shén jīng jū wéi mào cǎo chǔn ěr qún shēng wǎng zhī píng lài
遣其御史中丞乌洛孤盟于沮渠蒙逊曰：“自金晋数终，祸缠九服，赵、魏为长蛇之墟，秦、陇为豺狼之穴，二都神京，鞠为茂草，蠢尔群生，罔知凭赖。
shàng tiān huǐ huò yùn shǔ èr jiā fēng jiāng mì ěr dào huì yì qīn yi dūn hé hǎo hóng kāng shì nán
上天悔祸，运属二家，封疆密迩，道会义亲，宜敦和好，弘康世难。
yuán zì zhōng gǔ yǒu guó yǒu jiā fēi méng shì wú yǐ zhāo shén qí zhī xīn fēi duàn jīn wú yǐ dìng zhōng shǐ zhī hǎo
爰自终古，有国有家， 非盟誓无以昭神祇之心，非断金无以定终始之好。
rán jìn chu zhī chéng wú shǔ zhī yuē xián kǒu xuè wèi qián ér xún bèi zhī
然晋、楚之成，吴、蜀之约，咸口血未干，而寻背之。
jīn wǒ èr jiā qì shū nǎng rì yán wèi fā ér yǒu dǔ ài zhī xīn yīn yī jiāo ér huái qīng gài zhī gù xi fēng chén zhī jǐng tóng kè jì zhī chéng lù lì yī xīn gòng jì liù hé
今我二家，契殊曩日，言未发而有笃爱之心，音一交而怀倾盖之顾，息风尘之警，同克济之诚，戮力一心，共济六合。
ruò tiān xià yǒu shì zé shuāng zhèn yì qí
若天下有事，则双振义旗；
qū yù jì qīng zé bìng dūn lǔ wèi
区域既清，则并敦鲁、卫。
yí xiǎn xiāng fù jiāo yì yǒu wú yuán jí zǐ sūn yǒng chóng sī hǎo
夷险相赴，交易有无，爰及子孙，永崇斯好。
méng xùn qiǎn qí jiāng jǔ qú hàn píng lái méng
”蒙逊遣其将沮渠汉平来盟。
bó bó wén yáo hóng jiāng yáo sōng yǔ dǐ wáng yáng shèng xiāng chí lǜ qí sì wàn xí shàng guī wèi zhì ér sōng wèi shèng suǒ shā
勃勃闻姚泓将姚嵩与氐王杨盛相持，率骑四万袭上邽，未至而嵩为盛所杀。
bó bó gōng shàng guī èr xún kè zhī shā hóng qín zhōu là shǐ yáo píng dōu jí jiàng shì wǔ qiān rén huǐ chéng ér qù
勃勃攻上邽，二旬克之，杀泓秦州剌史姚平都及将士五千人，毁城而去。
jìn gōng yīn mì yòu shā xìng jiāng yáo liáng zi jí jiàng shì wàn yú rén
进攻阴密， 又杀兴将姚良子及将士万余人。
yǐ qí zi chāng wèi shǐ chí jié qián jiāng jūn yōng zhōu cì shǐ zhèn yīn mì
以其子昌为使持节、前将军、雍州刺史，镇阴密。
hóng jiāng yáo huī qì ān dìng bēn yú cháng ān ān dìng rén hú yǎn huá tāo lǜ hù wǔ wàn jù ān dìng jiàng yú bó bó
泓将姚恢弃安定，奔于长安，安定人胡俨、华韬率户五万据安定，降于勃勃。
yǐ yǎn wèi shì zhōng tāo wèi shàng shū liú zhèn dōng yáng gǒu r zhèn zhī pèi yǐ xiān bēi wǔ qiān
以俨为侍中，韬为尚书，留镇东羊苟儿镇之，配以鲜卑五千。
jìn gōng hóng jiāng yáo chén yú yōng chéng chén bēn cháng ān
进攻泓将姚谌于雍城，谌奔长安。
bó bó jìn shī cì méi chéng hóng qiǎn qí jiāng yáo shào lái jù bó bó tuì rú ān dìng
勃勃进师次郿城，泓遣其将姚绍来距，勃勃退如安定。
hú yǎn děng xí shā gǒu r yǐ chéng jiàng hóng
胡俨等袭杀苟儿， 以城降泓。
bó bó yǐn guī xìng chéng xiào wèi qún chén yuē liú yù fá qín shuǐ lù jiān jìn qiě yù yǒu gāo shì zhī lüè yáo hóng qǐ néng zì gù
勃勃引归杏城，笑谓群臣曰：“刘裕伐秦，水陆兼进，且裕有高世之略， 姚泓岂能自固！
wú yàn yǐ tiān shí rén shì bì dāng kè zhī
吾验以天时人事，必当克之。
yòu qí xiōng dì nèi pàn ān kě yǐ jù rén
又其兄弟内叛，安可以距人！
yù jì kè cháng ān lì zài sù fǎn zhèng kě liú zǐ dì jí zhū jiāng shǒu guān zhōng
裕既克长安，利在速返，正可留子弟及诸将守关中。
dài yù fā zhěn wú qǔ zhī ruò shí jiè ěr bù zú fù láo wú shì mǎ
待裕发轸，吾取之若拾芥耳，不足复劳吾士马。
yú shì mò mǎ lì bīng xiū yǎng shì zú
”于是秣马厉兵，休养士卒。
xún jìn jù ān dìng yáo hóng lǐng běi zhèn shù jùn xiàn xī jiàng bó bó yú shì jǐn yǒu lǐng běi zhī de
寻进据安定，姚泓岭北镇戍郡县悉降，勃勃于是尽有岭北之地。
é ér liú yù miè hóng rù yú cháng ān qiǎn shǐ yí bó bó shū qǐng tōng hé hǎo yuē wèi xiōng dì
俄而刘裕灭泓，入于长安，遣使遗勃勃书，请通和好，约为兄弟。
bó bó mìng qí zhōng shū shì láng huáng fǔ huī wéi wén ér yīn sòng zhī zhào yù shǐ qián kǒu shòu shè rén wéi shū fēng yǐ dá yù
勃勃命其中书侍郎皇甫徽为文而阴诵之，召裕使前，口授舍人为书，封以答裕。
yù lǎn qí wén ér qí zhī shǐ zhě yòu yán bó bó róng yí guī wěi yīng wǔ jué rén
裕览其文而奇之，使者又言勃勃容仪瑰伟，英武绝人。
yù tàn yuē wú suǒ bù rú yě
裕叹曰：“吾所不如也！
jì ér bó bó hái tǒng wàn yù liú zǐ yì zhēn zhèn cháng ān ér hái
”既而勃勃还统万，裕留子义真镇长安而还。
bó bó wén zhī dà yuè wèi wáng mǎi dé yuē zhèn jiāng jìn tú cháng ān qīng shì yán qǔ zhī fāng lüè
勃勃闻之，大悦，谓王买德曰：“朕将进图长安，卿试言取之方略。
mǎi dé yuē liú yù miè qín suǒ wèi yǐ luàn píng luàn wèi yǒu dé zhèng yǐ jì cāng shēng
”买德曰：“刘裕灭秦，所谓以乱平乱，未有德政以济苍生。
guān zhōng xíng shèng zhī de ér yǐ ruò cái xiǎo r shǒu zhī fēi jīng yuǎn zhī guī yě
关中形胜之地，而以弱才小儿守之，非经远之规也。
láng bèi ér fǎn zhě yù sù chéng cuàn shì ěr wú xiá yǒu yì yú zhōng yuán
狼狈而返者，欲速成篡事耳，无暇有意于中原。
bì xià yǐ shùn fá nì yì guàn yōu xiǎn bǎi xìng yǐ jūn mìng wàng bì xià yì qí zhī zhì yǐ rì wèi suì yǐ
陛下以顺伐逆，义贯幽显，百姓以君命望陛下义旗之至，以日为岁矣。
qīng ní shàng luò nán shī zhī chōng yào yi zhì yóu bīng duàn qí qù lái zhī lù
青泥、上洛，南师之冲要，宜置游兵断其去来之路。
rán hòu dù tóng guān sāi xiáo shǎn jué qí shuǐ lù zhī dào
然后杜潼关，塞崤、陕，绝其水陆之道。
bì xià shēng xí cháng ān shēn bù ēn zé sān fǔ fù lǎo jiē hú jiāng yǐ yíng wáng shī yǐ
陛下声檄长安，申布恩泽，三辅父老皆壶浆以迎王师矣。
yì zhēn dú zuò kōng chéng táo cuàn wú suǒ yī xún zhī jiān bì miàn fù huī xià suǒ wèi bīng bù xuè rèn bù zhàn ér zì dìng yě
义真独坐空城， 逃窜无所，一旬之间必面缚麾下，所谓兵不血刃，不战而自定也。
bó bó shàn zhī yǐ zi guī dū du qián fēng zhū jūn shì lǐng fǔ jūn dà jiàng jūn lǜ qí èr wàn nán fá cháng ān qián jiāng jūn hè lián chāng tún bīng tóng guān yǐ mǎi dé wèi fǔ jūn yòu zhǎng shǐ nán duàn qīng ní bó bó lǜ dà jūn jì fā
”勃勃善之，以子𪻺都督前锋诸军事，领抚军大将军，率骑二万南伐长安，前将军赫连昌屯兵潼关， 以买德为抚军右长史，南断青泥，勃勃率大军继发。
guī zhì wèi yáng jiàng zhě shǔ lù
𪻺至渭阳，降者属路。
yì zhēn qiǎn lóng xiāng jiāng jūn chén tián zǐ lǜ zhòng nì zhàn bù lì ér tuì zhūn liú huí bǎo
义真遣龙骧将军沈田子率众逆战，不利而退，屯刘回堡。
tián zǐ yǔ yì zhēn sī mǎ wáng zhèn è bù píng yīn zhèn è chū chéng suì shā zhī
田子与义真司马王镇恶不平，因镇恶出城，遂杀之。
yì zhēn yòu shā tián zǐ
义真又杀田子。
yú shì xī zhào wài jūn rù yú chéng zhōng bì mén jù shǒu
于是悉召外军入于城中，闭门距守。
guān zhōng jùn xiàn xī jiàng
关中郡县悉降。
guī yè xí cháng ān bù kè
𪻺夜袭长安，不克。
bó bó jìn jù xián yáng cháng ān qiáo cǎi lù jué
勃勃进据咸阳，长安樵采路绝。
liú yù wén zhī dà jù nǎi zhào yì zhēn dōng zhèn luò yáng yǐ zhū líng shí wèi yōng zhōu cì shǐ shǒu cháng ān
刘裕闻之，大惧，乃召义真东镇洛阳，以朱龄石为雍州刺史，守长安。
yì zhēn dà lüè ér dōng zhì yú bà shàng bǎi xìng suì zhú líng shí ér yíng bó bó rù yú cháng ān
义真大掠而东，至于灞上，百姓遂逐龄石，而迎勃勃入于长安。
guī lǜ zhòng sān wàn zhuī jī yì zhēn wáng shī bài jì yì zhēn dān mǎ ér dùn
𪻺率众三万追击义真，王师败绩，义真单马而遁。
mǎi dé huò jìn níng shuò jiāng jūn fu hóng zhī fǔ guó jiāng jūn kuǎi ēn yì zhēn sī mǎ máo xiū zhī yú qīng ní jī rén tóu yǐ wéi jīng guān
买德获晋宁朔将军傅弘之、辅国将军蒯恩、义真司马毛修之于青泥，积人头以为京观。
yú shì bó bó dà xiǎng jiàng shì yú cháng ān jǔ shāng wèi wáng mǎi dé yuē qīng wǎng rì zhī yán yī zhōu ér guǒ xiào kě wèi suàn wú yí cè yǐ
于是勃勃大飨将士于长安，举觞谓王买德曰：“卿往日之言，一周而果效，可谓算无遗策矣。
suī zōng miào shè jì zhī líng yì qīng móu xiàn zhī lì yě
虽宗庙社稷之灵，亦卿谋献之力也。
cǐ shāng suǒ jí fēi qīng ér shuí
此觞所集，非卿而谁！
yú shì bài mǎi dé dū guān shàng shū jiā guàn jūn jiāng jūn fēng hé yáng hòu
”于是拜买德都官尚书，加冠军将军，封河阳侯。
hè lián chāng gōng líng shí jí lóng xiāng jiāng jūn wáng jìng yú tóng guān zhī cáo gōng gù lěi kè zhī zhí líng shí jí jìng sòng yú cháng ān
赫连昌攻龄石及龙骧将军王敬于潼关之曹公故垒，克之，执龄石及敬送于长安。
qún chén nǎi quàn jìn bó bó yuē zhèn wú bō luàn zhī cái bù néng hóng jì zhào shù zì zhěn gē qǐn jiǎ shí yǒu èr nián ér sì hǎi wèi tóng yí kòu shàng chì bù zhī hé yǐ xiè zé dāng nián chuí zhī lái yè
群臣乃劝进，勃勃曰：“朕无拨乱之才，不能弘济兆庶，自枕戈寝甲，十有二年， 而四海未同，遗寇尚炽，不知何以谢责当年，垂之来叶！
jiāng míng yáng zè lòu yǐ wáng wèi ràng zhī rán hòu guī lǎo shuò fāng qín shū zú suì
将明扬仄陋，以王位让之， 然后归老朔方，琴书卒岁。
huáng dì zhī hào qǐ báo dé suǒ yīng
皇帝之号，岂薄德所膺！
qún chén gù qǐng nǎi xǔ zhī
”群臣固请，乃许之。
yú shì wèi tán yú bà shàng jiàn jí huáng dì wèi shè qí jìng nèi gǎi yuán wèi chāng wǔ
于是为坛于灞上，僭即皇帝位，赦其境内，改元为昌武。
qiǎn qí jiāng chì nú hóu tí lǜ bù qí èr wàn gōng jìn bīng zhōu cì shǐ máo dé zǔ yú pú bǎn dé zǔ bēn yú luò yáng
遣其将叱奴侯提率步骑二万攻晋并州刺史毛德祖于蒲坂，德祖奔于洛阳。
yǐ hóu tí wèi bīng zhōu cì shǐ zhèn pú bǎn
以侯提为并州刺史，镇蒲坂。
bó bó guī yú cháng ān zhēng yǐn shì jīng zhào wéi zǔ sī
勃勃归于长安，征隐士京兆韦祖思。
jì zhì ér gōng jù guò lǐ bó bó nù yuē wú yǐ guó shì zhēng rǔ nài hé yǐ fēi lèi chù wú
既至而恭惧过礼，勃勃怒曰：“吾以国士征汝，柰何以非类处吾！
rǔ xī bù bài yáo xìng hé dú bài wǒ
汝昔不拜姚兴，何独拜我？
wǒ jīn wèi sǐ rǔ yóu bù yǐ wǒ wèi dì wáng wú sǐ zhī hòu rǔ bèi nòng bǐ dāng zhì wú hé de
我今未死，汝犹不以我为帝王， 吾死之后，汝辈弄笔，当置吾何地！
suì shā zhī
”遂杀之。
qún chén quàn dōu cháng ān bó bó yuē zhèn qǐ bù zhī cháng ān lèi dì jiù dū yǒu shān hé sì sài zhī gù
群臣劝都长安，勃勃曰：“朕岂不知长安累帝旧都，有山河四塞之固！
dàn jīng wú pì yuǎn shì bù néng wéi rén zhī huàn
但荆、 吴僻远，势不能为人之患。
dōng wèi yǔ wǒ tóng rǎng jìng qù běi jīng cái shù bǎi yú lǐ ruò dōu cháng ān běi jīng kǒng yǒu bù shǒu zhī yōu
东魏与我同壤境，去北京裁数百余里，若都长安，北京恐有不守之忧。
zhèn zài tǒng wàn bǐ zhōng bù gǎn jì hé zhū qīng shì wèi jiàn cǐ ěr
朕在统万，彼终不敢济河，诸卿适未见此耳！
qí xià xián yuē fēi suǒ jí yě
”其下咸曰：“非所及也。
nǎi yú cháng ān zhì nán tái yǐ guī lǐng dà jiàng jūn yōng zhōu mù lù nán tái shàng shū shì
”乃于长安置南台，以𪻺领大将军、雍州牧、录南台尚书事。
bó bó hái tǒng wàn yǐ gōng diàn dà chéng yú shì shè qí jìng nèi yòu gǎi yuán yuē zhēn xìng
勃勃还统万，以宫殿大成，于是赦其境内，又改元曰真兴。
kè shí dōu nán sòng qí gōng dé yuē
刻石都南，颂其功德，曰：
fu yōng dà dé shèng zhě bì jiàn bù kān zhī yè
夫庸大德盛者，必建不刊之业；
dào jī qìng lóng zhě bì xiǎng wú qióng zhī zuò
道积庆隆者，必享无穷之祚。
xī zài táo táng
昔在陶唐，
shù zhōng è yùn
数钟厄运，
wǒ huáng zǔ dà yǔ yǐ zhì shèng zhī zī
我皇祖大禹以至圣之姿，
dāng jīng lún zhī huì
当经纶之会，
záo lóng mén miàn pì yī quē
凿龙门面辟伊阙，
shū sān jiāng ér jué jiǔ hé
疏三江而决九河，
yí yī yuán zhī qióng zāi
夷一元之穷灾，
zhěng liù hé zhī shěn nì
拯六合之沈溺，
hóng jì móu yú tiān dì
鸿绩侔于天地，
shén gōng mài yú zào huà
神功迈于造化，
gù èr yí jiàng zhǐ
故二仪降祉，
sān líng xié zàn
三灵叶赞，
yī ràng shòu zhōng
揖让受终，
guāng qǐ yǒu xià
光启有夏。
chuán shì èr shí lì zǎi sì bǎi xián pì xiāng chéng zhé wáng jì guǐ huī yóu guān yú xuán gǔ gāo fàn huàn hu chóu xī
传世二十，历载四百，贤辟相承，哲王继轨，徽猷冠于玄古，高范焕乎畴昔。
ér dào wú cháng yí shù huò tún xiǎn wáng jié bù gāng wǎng lòu yīn shì yòng shǐ jīn huī jué yú zhōng tiān shén pèi chuò yú cù lù
而道无常夷，数或屯险，王桀不纲，网漏殷氏，用使金晖绝于中天，神辔辍于促路。
rán chún yào wèi yū qìng mián wàn sì lóng fēi mò nán fèng zhì shuò běi
然纯曜未渝，庆绵万祀，龙飞漠南，凤峙朔北。
cháng pèi yuǎn yù zé xi zhào kūn shān zhī wài
长辔远驭，则西罩昆山之外；
mì wǎng xiá zhāng zé dōng xuān cāng hǎi zhī biǎo
密网遐张，则东亘沧海之表。
yuán shǐ dǎi jīn èr qiān yú zài suī sān tǒng dié zhì yú xiáo hán wǔ dé gé yùn yú yī luò qín yōng chéng cuàn shā zhī xū zhōu yù wèi zhēng duó zhī sǒu ér yōu shuò mì ěr zhǔ yǒu cháng zūn yú shàng
爰始逮今，二千余载，虽三统迭制于崤、函，五德革运于伊、洛，秦、雍成篡杀之墟，周、豫为争夺之薮，而幽朔谧尔，主有常尊于上；
hǎi dài yàn rán wù wú yì wàng yú xià
海代晏然，物无异望于下。
gù néng kòng xián zhī zhòng bǎi yǒu yú wàn yuè mǎ cháng qū gǔ xíng qín zhào shǐ zhōng yuán pí yú bēn mìng zhū xià bù dé gāo zhěn wèi rì jiǔ yǐ
故能控弦之众百有余万，跃马长驱，鼓行秦、赵，使中原疲于奔命，诸夏不得高枕，为日久矣。
shì yǐ piān shī zàn nǐ jīng yáng cuī lóng zhōu zhī fēng
是以偏师暂拟， 泾阳摧隆周之锋；
hè sī yī fèn píng yáng cuò hàn zǔ zhī ruì
赫斯一奋，平阳挫汉祖之锐。
suī bà wáng jì zōng yóu cháo rì zhī shēng fú sāng
虽霸王继踪，犹朝日之升扶桑；
yīng háo jiē zhǒng ruò xī yuè zhī dēng méng sì
英豪接踵，若夕月之登蒙汜。
zì kāi pì yǐ lái wèi shǐ wén yě
自开辟已来，未始闻也。
fēi fū bǔ shì yǔ qián kūn bǐ cháng hóng jī yǔ shān yuè qí gù shú néng běn zhī yú qiān yè chóng guāng yú wàn sì lǚ hán shuāng ér yú róng méng zhòng fēn ér mí yào zhě zāi
非夫卜世与乾坤比长，鸿基与山岳齐固，孰能本枝于千叶，重光于万祀，履寒霜而逾荣，蒙重氛而弥耀者哉！
yú shì xuán fú gào zhēng dà yóu yǒu huì wǒ huáng dàn mìng shì zhī qī yìng tiān zòng zhī yùn yǎng xié shí lái fǔ shùn shí wàng
于是玄符告征，大猷有会，我皇诞命世之期，应天纵之运，仰协时来，俯顺时望。
lóng shēng běi jīng zé yì fēng gài yú jiǔ qū
龙升北京，则义风盖于九区；
fèng xiáng tiān yù zé wēi shēng gé yú bā biǎo
凤翔天域，则威声格于八表。
shǔ jiān xióng dǐng zhì zhī qiū qún xiōng yuè lì zhī jì mèi dàn lín cháo rì gàn wàng shàn yùn chóu mìng jiāng jǔ wú yí cè
属奸雄鼎峙之秋， 群凶岳立之际，昧旦临朝，日旰忘膳，运筹命将，举无遗策。
qīn yù liù róng zé yǒu zhēng wú zhàn
亲御六戎，则有征无战。
gù wěi qín yǐ sān shì zhī zī sàng hún yú guān lǒng
故伪秦以三世之资，丧魂于关、陇；
hé yuán wàng qí ér wěi zhì běi lǔ qīn fēng ér nà kuǎn
河源望旗而委质，北虏钦风而纳款。
dé yīn zhe yú róu fú wēi xíng zhāng yú fá pàn wén jiào yǔ wǔ gōng bìng xuān zǔ dòu yǔ gān gē jù yùn
德音著于柔服，威刑彰于伐叛，文教与武功并宣，俎豆与干戈俱运。
wǔ rěn zhī jiān dào fēng hóng zhe jì hu qī zài ér wáng yóu yǔn qià
五稔之间，道风弘著，暨乎七载而王猷允洽。
nǎi yuǎn wéi zhōu wén qǐ jīng shǐ zhī jī
乃远惟周文，启经始之基；
jìn xiáng shān chuān jiū xíng shèng zhī de suì yíng qǐ dū chéng kāi jiàn jīng yì
近详山川，究形胜之地，遂营起都城，开建京邑。
bèi míng shān ér miàn hóng liú zuǒ hé jīn ér yòu zhòng sāi
背名山而面洪流，左河津而右重塞。
gāo yú yǐn rì chóng yōng jì yún shí guō tiān chí zhōu mián qiān lǐ
高隅隐日，崇墉际云， 石郭天池，周绵千里。
qí wèi dú shǒu zhī xíng
其为独守之形，
xiǎn jué zhī zhuàng
险绝之状，
gù yǐ yuǎn mài yú xián yáng
固以远迈于咸阳，
chāo měi yú zhōu luò
超美于周洛，
ruò nǎi guǎng wǔ jiāo zhī yì
若乃广五郊之义，
zūn qī miào zhī zhì
尊七庙之制，
chóng zuǒ shè zhī guī
崇左社之规，
jiàn yòu jì zhī lǐ
建右稷之礼，
yù tài yī yǐ shàn míng táng
御太一以缮明堂，
mó dì zuò ér yíng lù qǐn
模帝坐而营路寝，
chāng hé pī xiāo ér shān tíng
阊阖披霄而山亭，
xiàng wèi pái xū ér yuè zhì
象魏排虚而岳峙，
huá lín líng zhǎo
华林灵沼，
chóng tái mì shì
崇台秘室，
tōng fáng lián gé
通房连阁，
chí dào yuàn yuán
驰道苑园，
kě yǐ yīn yìng wàn bāng
可以阴映万邦，
guāng fù sì hǎi
光覆四海，
mò bù yù rán bìng jiàn
莫不郁然并建，
sēn rán bì bèi
森然毕备，
ruò zǐ wēi zhī dài huáng qióng
若紫微之带皇穹，
láng fēng zhī kuà hòu tǔ
阆风之跨后土。
rán zǎi sī dǐng chén qún lí shì shù qiān yǐ wéi zhòng wēi zhī shì yǒu quē qián wáng
然宰司鼎臣，群黎士庶，佥以为重威之式，有阙前王。
yú shì yán wáng ěr zhī qí gōng mìng bān shū zhī miào jiang sōu wén zǐ yú dèng lín cǎi xiù shí yú héng yuè jiǔ yù gòng yǐ jīn yín bā fāng xiàn qí guī bǎo qīn yùn shén qí cān zhì guī ju yíng lí gōng yú lù qǐn zhī nán qǐ bié diàn yú yǒng ān zhī běi
于是延王尔之奇工，命班输之妙匠，搜文梓于邓林，采绣石于恒岳，九域贡以金银，八方献其瑰宝，亲运神奇，参制规矩，营离宫于露寝之南，起别殿于永安之北。
gāo gòu qiān xún chóng jī wàn rèn
高构千寻， 崇基万仞。
xuán dòng lòu huàng ruò téng hóng zhī yáng méi
玄栋镂榥，若腾虹之扬眉；
fēi yán shū è shì xiáng péng zhī jiǎo yì
飞檐舒咢，似翔鹏之矫翼。
èr xù qǐ yǐ ér wǔ shí zhī zuò kāi
二序启矣，而五时之坐开；
sì yú chén shè ér yī yù zhī wèi jiàn
四隅陈设，而一御之位建。
wēn gōng jiāo gě liáng diàn zhēng róng luò yǐ suí zhū cuì yǐ jīn jìng suī xī wàng hù shēng yú biǎo ér zhōng wú zhòu yè zhī shū
温宫胶葛，凉殿峥嵘，络以隋珠，綷以金镜， 虽曦望互升于表，而中无昼夜之殊；
yīn yáng dié gēng yú wài ér nèi wú hán shǔ zhī bié
阴阳迭更于外，而内无寒暑之别。
gù shàn mù zhě bù néng wéi qí míng bó biàn zhě bù néng jiū qí chēng sī gài shén míng zhī suǒ guī mó fēi rén gōng zhī suǒ jīng zhì
故善目者不能为其名，博辩者不能究其称，斯盖神明之所规模，非人工之所经制。
ruò nǎi xún míng yǐ qiú lèi zōng zhuàng yǐ xiào zhēn jù zhì yǐ jiū míng xíng yí miào chū suī rú lái xū mí zhī bǎo tǎ dì shì dāo lì zhī shén gōng shàng wèi zú yǐ yù qí lì fāng qí shì yǐ
若乃寻名以求类，踪状以效真，据质以究名，形疑妙出，虽如来、须弥之宝塔，帝释、忉利之神宫，尚未足以喻其丽，方其饰矣。
xī zhōu xuān kǎo shì ér yǒng yú shī rén bì gōng yǒu xù ér sòng shēng shì zuò
昔周宣考室而咏于诗人，閟宫有侐而颂声是作。
kuàng nǎi tài wēi zhào zhì qīng dōu qǐ jiàn guǐ yī wén chāng jiù zhāng wéi shǐ xián zhì bǎi shén bīn xiǎng wàn guó qún shēng kāi qí ěr mù tiān xià yǒng qí lái sū yì hé de bù bō zhī guǎn xián kān zhī jīn shí zāi
况乃太微肇制，清都启建，轨一文昌，旧章唯始，咸秩百神，宾享万国，群生开其耳目，天下咏其来苏，亦何得不播之管弦，刊之金石哉！
nǎi shù míng dū yì fū zàn shuò měi bǐ huáng fēng zhèn yú lái yè shèng yōng chuí hu bù xiǔ
乃树铭都邑，敷赞硕美，俾皇风振于来叶，圣庸垂乎不朽。
qí cí yuē
原文写道：
wū hè líng zuò pèi qián bǐ lóng
于赫灵祚，配干比隆。
wēi wēi dà yǔ táng táng shèng gōng
巍巍大禹，堂堂圣功。
rén bèi cāng shēng dé gé xuán qióng
仁被苍生，德格玄穹。
dì xī xuán guī yī ràng shòu zhōng
帝锡玄珪， 揖让受终。
zhé wáng jì guǐ guāng chǎn huī fēng
哲王继轨，光阐徽风。
dào wú cháng yí shù huò bù jìng
道无常夷，数或不竞。
jīn jīng nán mài tiān huī běi yìng
金精南迈，天辉北映。
líng zhǐ yú chāng shì yè mí shèng
灵祉逾昌，世叶弥盛。
wéi zǔ wéi fù kè guǎng xiū mìng
惟祖惟父，克广休命。
rú bǐ rì yuè lián guāng jiē jìng
如彼日月，连光接镜。
xuán fú ruì dé qián yùn yǒu guī
玄符瑞德，干运有归。
dàn zhōng wǒ hòu yìng tú lóng fēi
诞钟我后，应图龙飞。
luò luò shén wǔ huī huī shèng zī
落落神武，恢恢圣姿。
míng jiào nèi fū qún yāo wài yí
名教内敷，群妖外夷。
huà guāng sì biǎo wēi jié jiǔ wéi
化光四表，威截九围。
fēng jī zhī zhì wáng zhě cháng jīng
封畿之制，王者常经。
nǎi yán shū ěr zhào jiàn dì jīng
乃延输、尔，肇建帝京。
tǔ bāo shàng rǎng de kuà shèng xíng
土苞上壤，地跨胜形。
shù rén zǐ lái bù rì ér chéng
庶人子来，不日而成。
chóng tái xiāo zhì xiù quē yún tíng
崇台霄峙，秀阙云亭。
qiān xiè lián yú wàn gé jiē píng
千榭连隅，万阁接屏。
huang ruò chén xī zhāo ruò liè xīng
晃若晨曦， 昭若列星。
lí gōng jì zuò bié yǔ yún shī
离宫既作，别宇云施。
yuán gòu chóng míng yǎng zhǔn qián yí
爰构崇明，仰准干仪。
xuán hōng fēng yuè fēi xuān yún chuí
悬薨风阅，飞轩云垂。
wēn shì cuó é céng chéng cēn cī
温室嵯峨，层城参差。
yíng diāo qiú shòu jié lòu lóng chī
楹雕虬兽，节镂龙螭。
yíng yǐ bǎo pú shì yǐ zhēn qí
莹以宝璞，饰以珍奇。
chēng yīn bāo zhe míng yóu shí yáng
称因褒著，名由实扬。
wěi zāi huáng shì shèng yǐ jué zhāng
伟哉皇室，盛矣厥章！
yì gāo líng tái měi lóng wèi yāng
义高灵台，美隆未央。
mài guǐ sān wǔ yí zé bà wáng
迈轨三五，贻则霸王。
yǒng shì chuí jié yì zǎi mí guāng
永世垂节，亿载弥光。
qí mì shū jiān hú yì zhōu zhī cí yě
其秘书监胡义周之辞也。
míng qí nán mén yuē cháo sòng mén dōng mén yuē zhāo wèi mén xī mén yuē fú liáng mén běi mén yuē píng shuò mén
名其南门曰朝宋门，东门曰招魏门，西门曰服凉门， 北门曰平朔门。
zhuī zūn qí gāo zǔ xùn r yuē yuán huáng dì zēng zǔ wǔ yuē jǐng huáng dì zǔ bào zi yuē xuān huáng dì fù wèi chén yuē huán huáng dì miào hào tài zǔ mǔ fú shì yuē huán wén huáng hòu
追尊其高祖训儿曰元皇帝，曾祖武曰景皇帝，祖豹子曰宣皇帝，父卫辰曰桓皇帝，庙号太祖，母苻氏曰桓文皇后。
bó bó xìng xiōng bào hǎo shā wú shùn shǒu zhī guī
勃勃性凶暴好杀，无顺守之规。
cháng jū chéng shàng zhì gōng jiàn yú cè yǒu suǒ xián fèn biàn shǒu zì shā zhī qún chén wǔ shì zhě huǐ qí mù xiào zhě jué qí chún jiàn zhě wèi zhī fěi bàng xiān jié qí shé ér hòu zhǎn zhī
常居城上，置弓剑于侧，有所嫌忿，便手自杀之，群臣忤视者毁其目，笑者决其唇，谏者谓之诽谤，先截其舌而后斩之。
yí xià áo rán rén wú shēng lài
夷夏嚣然，人无生赖。
zài wèi shí sān nián ér sòng shòu shàn yǐ sòng yuán jiā èr nián sǐ
在位十三年而宋受禅，以宋元嘉二年死。
zi chāng sì wěi wèi xún wèi wèi suǒ qín
子昌嗣伪位，寻为魏所擒。
dì dìng jiàn hào yú píng liáng suì wèi wèi suǒ miè
弟定僭号于平凉，遂为魏所灭。
zì bó bó zhì dìng fán èr shí yǒu liù zài ér wáng
自勃勃至定，凡二十有六载而亡。
shǐ chén yuē hè lián bó bó quǎn xūn chǒu zhǒng lèi rù jū biān yǔ shǔ zhōng rǎng fēn bēng yuán jiān sì tè kòng xián míng dí jù yǒu shuò fāng
史臣曰：赫连勃勃犭熏丑种类，入居边宇，属中壤分崩，缘间肆慝，控弦鸣镝， 据有朔方。
suì nǎi fǎ xuán xiàng yǐ kāi gōng nǐ shén jīng ér jiàn shè qiè xiān wáng zhī huī hào bèi zhōng guó zhī lǐ róng qū jià yīng xián kuī yú tiān xià
遂乃法玄象以开宫，拟神京而建社，窃先王之徽号，备中国之礼容，驱驾英贤，窥窬天下。
rán qí qì shí gāo shuǎng fēng gǔ kuí qí yáo xìng dǔ zhī ér zuì xīn sòng zǔ wén zhī ér dòng sè
然其器识高爽，风骨魁奇，姚兴睹之而醉心，宋祖闻之而动色。
qǐ yīn shān zhī yùn yì qì bù rán hé yǐ zhì sī hu
岂阴山之韫异气，不然何以致斯乎！
suī xióng lüè guò rén ér xiōng cán wèi gé shì fēi jù jiàn kù hài cháo chén bù nèi áo rán zhōng liáng juǎn shé
虽雄略过人，而凶残未革，饰非距谏，酷害朝臣，部内嚣然，忠良卷舌。
miè wáng zhī huò yi zài jué shēn yóu jí qí sì fēi bù xìng yě
灭亡之祸，宜在厥身，犹及其嗣，非不幸也。
zàn yuē chún wéi yuǎn yì míng wáng zhī yú
赞曰：淳维远裔，名王之余。
xiào qún lóng mò chéng xìn qīn yú
啸群龙漠，乘衅侵渔。
yuán chuàng gōng yǔ yì bǐ zhān lú
爰创宫宇，易彼毡庐。
suī nòng shén qì yóu yuē xiōng qú
虽弄神器，犹曰凶渠。