jiāng tǒng zì yīng yuán chén liú yǔ rén yě
江统，字应元，陈留圉人也。
zǔ ruí yǐ yì xíng chēng wèi qiáo jùn tài shǒu fēng gāng fù nán
祖蕤，以义行称，为谯郡太守，封亢父男。
fù zuò nán ān tài shǒu
父祚， 南安太守。
tǒng jìng mò yǒu yuǎn zhì shí rén wèi zhī yǔ yuē nì rán xī yán jiāng yīng yuán
统静默有远志，时人为之语曰：“嶷然稀言江应元。
yǔ xiāng rén cài kè jù zhī míng
”与乡人蔡克俱知名。
xí fù jué chú shān yīn lìng
袭父爵，除山阴令。
shí guān lǒng lǚ wèi dǐ qiāng suǒ rǎo mèng guān xi tǎo zì qín dǐ shuài qí wàn nián
时关陇、屡为氐、羌所扰，孟观西讨，自擒氐帅齐万年。
tǒng shēn wéi sì yí luàn huá yi dù qí méng nǎi zuò xǐ róng lùn
统深惟四夷乱华，宜杜其萌，乃作《徙戎论》。
qí cí yuē
原文写道：
fu yí mán róng dí wèi zhī sì yí jiǔ fù zhī zhì de zài yào huāng
夫夷蛮戎狄，谓之四夷，九服之制，地在要荒。
chūn qiū zhī yì nèi zhū xià ér wài yí dí
《春秋》之义，内诸夏而外夷狄。
yǐ qí yán yǔ bù tōng zhì bì bù tóng fǎ sú guǐ yì zhǒng lèi guāi shū
以其言语不通，贽币不同，法俗诡异，种类乖殊；
huò jū jué yù zhī wài shān hé zhī biǎo qí qū chuān gǔ zǔ xiǎn zhī de yǔ zhōng guó rǎng duàn tǔ gé bù xiāng qīn shè fù yì bù jí zhēng shuò bù jiā gù yuē tiān zi yǒu dào shǒu zài sì yí
或居绝域之外，山河之表， 崎岖川谷阻险之地，与中国壤断土隔，不相侵涉，赋役不及，正朔不加，故曰“天子有道，守在四夷”。
yǔ píng jiǔ tǔ ér xī róng jí xù
禹平九土，而西戎即叙。
qí xìng qì tān lán xiōng hàn bù rén sì yí zhī zhōng róng dí wéi shèn
其性气贪婪，凶悍不仁，四夷之中， 戎狄为甚。
ruò zé wèi fú qiáng zé qīn pàn
弱则畏服，强则侵叛。
suī yǒu xián shèng zhī shì dà dé zhī jūn xián wèi néng yǐ tōng huà lǜ dǎo ér yǐ ēn dé róu huái yě
虽有贤圣之世，大德之君，咸未能以通化率导， 而以恩德柔怀也。
dāng qí qiáng yě yǐ yīn zhī gāo zōng ér bèi yú guǐ fāng yǒu zhōu wén wáng ér huàn kūn yí xiǎn yǔn gāo zǔ kùn yú bái dēng xiào wén jūn yú bà shàng
当其强也，以殷之高宗而惫于鬼方，有周文王而患昆夷、猃狁， 高祖困于白登，孝文军于霸上。
jí qí ruò yě zhōu gōng lái jiǔ yì zhī gòng zhōng zōng nà chán yú zhī cháo yǐ yuán chéng zhī wēi ér yóu sì yí bīn fú
及其弱也，周公来九译之贡，中宗纳单于之朝，以元成之微，而犹四夷宾服。
cǐ qí yǐ rán zhī xiào yě
此其已然之效也。
gù xiōng nú qiú shǒu biān sāi ér hóu yìng chén qí bù kě chán yú qū xī wèi yāng wàng zhī yì yǐ bù chén
故匈奴求守边塞，而侯应陈其不可， 单于屈膝未央，望之议以不臣。
shì yǐ yǒu dào zhī jūn mù yí dí yě wéi yǐ dài zhī yǒu bèi yù zhī yǒu cháng suī qǐ sǎng zhí zhì ér biān chéng bù chí gù shǒu
是以有道之君牧夷狄也，惟以待之有备，御之有常， 虽稽颡执贽，而边城不弛固守；
wèi kòu zéi qiáng bào ér bīng jiǎ bù jiā yuǎn zhēng qī lìng jìng nèi huò ān jiāng yì bù qīn ér yǐ
为寇贼强暴，而兵甲不加远征，期令境内获安，疆埸不侵而已。
jí zhì zhōu shì shī tǒng zhū hóu zhuān zhēng yǐ dà jiān xiǎo zhuǎn xiāng cán miè fēng jiāng bù gù ér lì hài yì xīn
及至周室失统，诸侯专征，以大兼小，转相残灭，封疆不固，而利害异心。
róng dí chéng jiàn de rù zhōng guó
戎狄乘间，得入中国。
huò zhāo yòu ān fǔ yǐ wéi jǐ yòng
或招诱安抚，以为己用。
gù shēn zēng zhī huò diān fù zōng zhōu
故申、缯之祸，颠复宗周；
xiāng gōng yào qín jù xìng jiāng róng
襄公要秦， 遽兴姜戎。
dāng chūn qiū shí yì qú dà lì jū qín jìn zhī yù lù hún yīn róng chù yī luò zhī jiān sōu mán zhī shǔ hài jí jì dōng qīn rù qí sòng líng nüè xíng wèi nán yí yǔ běi dí jiāo qīn zhōng guó bù jué ruò xiàn
当春秋时，义渠、大荔居秦、晋之域，陆浑、阴戎处伊、洛之间，鄋瞒之属害及济东，侵入齐、宋，陵虐邢、卫，南夷与北狄交侵中国，不绝若线。
qí huán ràng zhī cún wáng jì jué běi fá shān róng yǐ kāi yàn lù
齐桓攘之，存亡继绝，北伐山戎，以开燕路。
gù zhòng ní chēng guǎn zhòng zhī lì jiā zuǒ rèn zhī gōng
故仲尼称管仲之力，嘉左衽之功。
dǎi zhì chūn qiū zhī mò zhàn guó fāng shèng chu tūn mán shì jìn jiǎn lù hún zhào wǔ hú fú kāi yú zhōng zhī de qín xióng xián yáng miè yì qú zhī děng
逮至春秋之末，战国方盛，楚吞蛮氏，晋翦陆浑，赵武胡服，开榆中之地，秦雄咸阳，灭义渠之等。
shǐ huáng zhī bìng tiān xià yě nán jiān bǎi yuè běi zǒu xiōng nú wǔ lǐng cháng chéng róng zú yì jì
始皇之并天下也，南兼百越，北走匈奴，五岭长城，戎卒亿计。
suī shī yì fán yīn kòu zéi hèng bào rán yī shì zhī gōng róng lǔ bēn què dāng shí zhōng guó wú fù sì yí yě
虽师役烦殷，寇贼横暴，然一世之功，戎虏奔却，当时中国无复四夷也。
hàn xìng ér dōu cháng ān guān zhōng zhī jùn hào yuē sān fǔ yǔ gòng yōng zhōu zōng zhōu fēng gǎo zhī jiù yě
汉兴而都长安，关中之郡号曰三辅，《禹贡》雍州，宗周丰、镐之旧也。
jí zhì wáng mǎng zhī bài chì méi yīn zhī xī dōu huāng huǐ bǎi xìng liú wáng
及至王莽之败，赤眉因之，西都荒毁，百姓流亡。
jiàn wǔ zhōng yǐ mǎ yuán lǐng lǒng xī tài shǒu tǎo pàn qiāng xǐ qí yú zhǒng yú guān zhōng jū féng yì hé dōng kòng dì ér yǔ huá rén zá chǔ
建武中，以马援领陇西太守，讨叛羌， 徙其余种于关中，居冯翊、河东空地，而与华人杂处。
shù suì zhī hòu zú lèi fán xi jì shì qí féi qiáng qiě kǔ hàn rén qīn zhī
数岁之后，族类蕃息，既恃其肥强，且苦汉人侵之。
yǒng chū zhī yuán qí dū wèi wáng hóng shǐ xī yù fā diào qiāng shì yǐ wéi xíng wèi
永初之元，骑都尉王弘使西域，发调羌、氏，以为行卫。
yú shì qún qiāng bēn hài hù xiāng shān dòng èr zhōu zhī róng yī shí jù fā fù mò jiāng shǒu tú pò chéng yì
于是群羌奔骇，互相扇动，二州之戎，一时俱发，覆没将守，屠破城邑。
shān zhì zhī zhēng qì jiǎ wěi bīng yú shī sàng shī qián hòu xiāng jì zhū róng suì chì zhì yú nán rù shǔ hàn dōng lüè zhào wèi táng tū zhǐ guān qīn jí hé nèi
邓骘之征， 弃甲委兵，舆尸丧师，前后相继，诸戎遂炽，至于南入蜀汉，东掠赵、魏，唐突轵关，侵及河内。
jí qiǎn běi jūn zhōng hou zhū chǒng jiāng wǔ yíng shì yú mèng jīn jù qiāng shí nián zhī zhōng yí xià jù bì rèn shàng mǎ xián jǐn nǎi kè zhī
及遣北军中候朱宠将五营士于孟津距羌，十年之中，夷夏俱毙，任尚、马贤仅乃克之。
cǐ suǒ yǐ wéi hài shēn zhòng lěi nián bù dìng zhě suī yóu yù zhě zhī wú fāng jiāng fēi qí cái yì qǐ bù yǐ kòu fā xīn fù hài qǐ zhǒu yè chèn dǔ nán liáo chuāng dà chí yù zhī gù zāi
此所以为害深重、累年不定者，虽由御者之无方，将非其才， 亦岂不以寇发心腹，害起肘腋，疢笃难疗，疮大迟愈之故哉！
zì cǐ zhī hòu yú jìn bù jìn xiǎo yǒu jì huì zhé fù qīn pàn
自此之后，余烬不尽， 小有际会，辄复侵叛。
mǎ xián niǔ tài zhōng yú fù bài
马贤忸忲，终于覆败；
duàn yǐng lín chōng zì xi cú lè
段颖临冲，自西徂乐。
yōng zhōu zhī róng cháng wèi guó huàn zhōng shì zhī kòu wéi cǐ wèi dà
雍州之戎，常为国患，中世之寇，惟此为大。
hàn mò zhī luàn guān zhōng cán miè
汉末之乱，关中残灭。
wèi xìng zhī chū yǔ shǔ fēn gé jiāng yì zhī róng yī bǐ yī cǐ
魏兴之初，与蜀分隔，疆埸之戎，一彼一此。
wèi wǔ huáng dì lìng jiāng jūn xià hóu miào cái tǎo pàn shì ā guì qiān wàn děng hòu yīn bá qì hàn zhōng suì xǐ wǔ dū zhī zhǒng yú qín chuān yù yǐ ruò kòu qiáng guó gǎn yù shǔ lǔ
魏武皇帝令将军夏侯妙才讨叛氏阿贵、千万等，后因拔弃汉中， 遂徙武都之种于秦川，欲以弱寇强国，扞御蜀虏。
cǐ gài quán yí zhī jì yī shí zhī shì fēi suǒ yǐ wéi wàn shì zhī lì yě
此盖权宜之计，一时之势，非所以为万世之利也。
jīn zhě dāng zhī yǐ shòu qí bì yǐ
今者当之，已受其弊矣。
fu guān zhōng tǔ wò wù fēng jué tián shàng shàng jiā yǐ jīng wèi zhī liú gài qí xì lǔ zhèng guó bái qú guàn jìn xiāng tōng shǔ jì zhī ráo mǔ hào yī zhōng bǎi xìng yáo yǒng qí yīn shí dì wáng zhī dōu měi yǐ wéi jū wèi wén róng dí yi zài cǐ tǔ yě
夫关中土沃物丰，厥田上上，加以泾、渭之流溉其舄卤，郑国、白渠灌浸相通， 黍稷之饶，亩号一钟，百姓谣咏其殷实，帝王之都每以为居，未闻戎狄宜在此土也。
fēi wǒ zú lèi qí xīn bì yì róng dí zhì tài bù yǔ huá tóng
非我族类，其心必异，戎狄志态，不与华同。
ér yīn qí shuāi bì qiān zhī jī fú shì shù wán xí wǔ qí qīng ruò shǐ qí yuàn hèn zhī qì dú yú gǔ suǐ
而因其衰弊，迁之畿服，士庶玩习， 侮其轻弱，使其怨恨之气毒于骨髓。
zhì yú fán yù zhòng shèng zé zuò shēng qí xīn
至于蕃育众盛，则坐生其心。
yǐ tān hàn zhī xìng xié fèn nù zhī qíng hou xì chéng biàn zhé wèi hèng nì
以贪悍之性，挟愤怒之情，候隙乘便，辄为横逆。
ér jū fēng yù zhī nèi wú zhàng sāi zhī gé yǎn bù bèi zhī rén shōu sàn yě zhī jī gù néng wéi huò zī rǎo bào hài bù cè
而居封域之内，无障塞之隔，掩不备之人，收散野之积，故能为祸滋扰，暴害不测。
cǐ bì rán zhī shì yǐ yàn zhī shì yě
此必然之势，已验之事也。
dāng jīn zhī yi yi jí bīng wēi fāng shèng zhòng shì wèi ba xǐ féng yì běi dì xīn píng ān dìng jiè nèi zhū qiāng zhe xiān lián hǎn bìng xī zhī zhī de
当今之宜，宜及兵威方盛，众事未罢，徙冯翊、北地、新平、安定界内诸羌，著先零、罕并、析支之地；
xǐ fú fēng shǐ píng jīng zhào zhī dǐ chū hái lǒng yòu zhe yīn píng wǔ dū zhī jiè
徙扶风、始平、京兆之氐，出还陇右，著阴平、武都之界。
lǐn qí dào lù zhī liáng lìng zú zì zhì gè fù běn zhǒng fǎn qí jiù tǔ shǐ shǔ guó fǔ yí jiù ān jí zhī
廪其道路之粮，令足自致，各附本种，反其旧土，使属国、抚夷就安集之。
róng jìn bù zá bìng de qí suǒ shàng hé wǎng gǔ jí xù zhī yì xià wèi shèng shì yǒng jiǔ zhī guī
戎晋不杂，并得其所，上合往古即叙之义，下为盛世永久之规。
zòng yǒu huá xià zhī xīn fēng chén zhī jǐng zé jué yuǎn zhōng guó gé hé shān hé suī wèi kòu bào suǒ hài bù guǎng
纵有猾夏之心，风尘之警，则绝远中国，隔阂山河，虽为寇暴，所害不广。
shì yǐ chōng guó zǐ míng néng yǐ shù wàn zhī zhòng zhì qún qiāng zhī mìng yǒu zhēng wú zhàn quán jūn dú kè suī yǒu móu mó shēn jì miào shèng yuǎn tú qǐ bù yǐ huá yí yì chù róng xià qū bié yào sài yì shǒu zhī gù de chéng qí gōng yě zāi
是以充国、子明能以数万之众制群羌之命，有征无战，全军独克，虽有谋谟深计，庙胜远图，岂不以华夷异处，戎夏区别，要塞易守之故，得成其功也哉！
nán zhě yuē fāng jīn guān zhōng zhī huò bào bīng èr zài zhēng shù zhī láo lǎo shī shí wàn shuǐ hàn zhī hài jiàn jī lèi huāng yì lì zhī zāi zhá chài yāo hūn
难者曰：方今关中之祸，暴兵二载，征戍之劳，老师十万，水旱之害，荐饥累荒，疫疠之灾，札瘥夭昏。
xiōng nì jì lù huǐ è chū fù qiě kuǎn qiě wèi xián huái wēi jù bǎi xìng chóu kǔ yì rén tóng lǜ wàng níng xī zhī yǒu qī ruò kū hàn zhī sī yǔ lù chéng yi zhèn zhī yǐ ān yù
凶逆既戮，悔恶初附，且款且畏，咸怀危惧，百姓愁苦， 异人同虑，望宁息之有期，若枯旱之思雨露，诚宜镇之以安豫。
ér zi fāng yù zuò yì qǐ tú xīng gōng zào shì shǐ pí cuì zhī zhòng xǐ zì cāi zhī kòu yǐ wú gǔ zhī rén qiān fá shí zhī lǔ kǒng shì jìn lì qū xù yè bù zú qiāng róng lí sàn xīn bù kě yī qián hài wèi jí mǐ ér hòu biàn fù héng chū yǐ
而子方欲作役起徒， 兴功造事，使疲悴之众，徙自猜之寇，以无谷之人，迁乏食之虏，恐势尽力屈，绪业不卒，羌戎离散，心不可一，前害未及弭，而后变复横出矣。
dá yuē qiāng róng jiǎo huá shàn xiāng hào shǔ gōng chéng yě zhàn shāng hài mù shǒu lián bīng jù zhòng zài lí hán shǔ yǐ
答曰：羌戎狡猾，擅相号署，攻城野战，伤害牧守，连兵聚众，载离寒暑矣。
ér jīn yì lèi wǎ jiě tóng zhǒng tǔ bēng lǎo yòu xì lǔ dīng zhuàng jiàng sàn qín lí shòu bèng bù néng xiāng yī
而今异类瓦解，同种土崩，老幼系虏，丁壮降散，禽离兽迸，不能相一。
zi yǐ cǐ děng wèi shàng xié yú zī huǐ è fǎn shàn huái wǒ dé huì ér lái róu fù hu
子以此等为尚挟余资，悔恶反善，怀我德惠而来柔附乎？
jiāng shì qióng dào jǐn zhì lì jù kùn jù wǒ bīng zhū yǐ zhì yú cǐ hu
将势穷道尽，智力俱困，惧我兵诛以至于此乎？
yuē wú yǒu yú lì shì qióng dào jǐn gù yě
曰，无有余力，势穷道尽故也。
rán zé wǒ néng zhì qí duǎn cháng zhī mìng ér lìng qí jìn tuì yóu jǐ yǐ
然则我能制其短长之命，而令其进退由己矣。
fu lè qí yè zhě bù yì shì ān qí jū zhě wú qiān zhì
夫乐其业者不易事，安其居者无迁志。
fāng qí zì yí wēi jù wèi bù cù jù gù kě zhì yǐ bīng wēi shǐ zhī zuǒ yòu wú wéi yě
方其自疑危惧，畏怖促遽，故可制以兵威，使之左右无违也。
dài qí sǐ wáng sàn liú lí tì wèi jiū yǔ guān zhōng zhī rén hù jiē wèi chóu gù kě xiá qiān yuǎn chù lìng qí xīn bù huái tǔ yě
迨其死亡散流，离逷未鸠，与关中之人，户皆为仇，故可遐迁远处，令其心不怀土也。
fu shèng xián zhī móu shì yě wèi zhī yú wèi yǒu lǐ zhī yú wèi luàn dào bù zhe ér píng dé bù xiǎn ér chéng
夫圣贤之谋事也，为之于未有，理之于未乱，道不著而平，德不显而成。
qí cì zé néng zhuǎn huò wéi fú yīn bài wèi gōng zhí kùn bì jì yù fǒu néng tōng
其次则能转祸为福，因败为功，值困必济，遇否能通。
jīn zi zāo bì shì zhī zhōng ér bù tú gēng zhì zhī shǐ ài yì zhé zhī qín ér de fù chē zhī guǐ hé zāi
今子遭弊事之终而不图更制之始，爱易辙之勤而得覆车之轨，何哉？
qiě guān zhōng zhī rén bǎi yú wàn kǒu lǜ qí shǎo duō róng dí jū bàn chù zhī yǔ qiān bì xū kǒu shí
且关中之人百余万口，率其少多，戎狄居半，处之与迁，必须口实。
ruò yǒu qióng fá shēn lì bù jì zhě gù dāng qīng guān zhōng zhī gǔ yǐ quán qí shēng shēng zhī jì bì wú jǐ yú gōu hè ér bù wéi qīn lüè zhī hài yě
若有穷乏糁粒不继者，故当倾关中之谷以全其生生之计，必无挤于沟壑而不为侵掠之害也。
jīn wǒ qiān zhī chuán shí ér zhì fù qí zhǒng zú zì shǐ xiāng shàn ér qín dì zhī rén de qí bàn gǔ cǐ wèi jì xíng zhě yǐ lǐn liáng yí jū zhě yǐ jī cāng kuān guān zhōng zhī bī qù dào zéi zhī yuán chú dàn xī zhī sǔn jiàn zhōng nián zhī yì
今我迁之，传食而至， 附其种族，自使相赡，而秦地之人得其半谷，此为济行者以廪粮，遗居者以积仓， 宽关中之逼，去盗贼之原，除旦夕之损，建终年之益。
ruò dàn zàn jǔ zhī xiǎo láo ér wàng yǒng yì zhī hóng cè
若惮暂举之小劳，而忘永逸之弘策；
xī rì yuè zhī fán kǔ ér yí lèi shì zhī kòu dí fēi suǒ wèi néng kāi wù chéng wù chuàng yè chuí tǒng chóng qí zhí jī móu jí zǐ sūn zhě yě
惜日月之烦苦，而遗累世之寇敌，非所谓能开物成务，创业垂统，崇其拓迹，谋及子孙者也。
bīng zhōu zhī hú běn shí xiōng nú jié è zhī kòu yě
并州之胡，本实匈奴桀恶之寇也。
hàn xuān zhī shì dòng něi cán pò guó nèi wǔ liè hòu hé wèi èr hū hán yá suì shuāi ruò gū wēi bù néng zì cún yī zǔ sāi xià wěi zhì róu fú
汉宣之世，冻馁残破，国内五裂，后合为二， 呼韩邪遂衰弱孤危，不能自存，依阻塞下，委质柔服。
jiàn wǔ zhōng nán chán yú fù lái jiàng fù suì lìng rù sāi jū yú mò nán shù shì zhī hòu yì zhé pàn lì gù hé xī liáng jǐn róng chē lǚ zhēng
建武中，南单于复来降附， 遂令入塞，居于漠南，数世之后，亦辄叛戾，故何熙、梁槿戎车屡征。
zhōng píng zhōng yǐ huáng jīn zéi qǐ fā diào qí bīng bù zhòng bù cóng ér shā qiāng qú
中平中，以黄巾贼起，发调其兵，部众不从，而杀羌渠。
yóu shì wū mí fú luō qiú zhù yú hàn yǐ tǎo qí zéi
由是于弥扶罗求助于汉，以讨其贼。
réng zhí shì sāng luàn suì chéng xìn ér zuò lǔ lüě zhào wèi kòu zhì hé nán
仍值世丧乱，遂乘衅而作，卤掠赵、魏，寇至河南。
jiàn ān zhōng yòu shǐ yòu xián wáng qù bēi yòu zhì hū chú quán tīng qí bù luò sǎn jū liù jùn
建安中，又使右贤王去卑诱质呼厨泉，听其部落散居六郡。
xián xī zhī jì yǐ yī bù tài qiáng fēn wéi sān shuài
咸熙之际，以一部太强，分为三率。
tài shǐ zhī chū yòu zēng wèi sì
泰始之初，又增为四。
yú shì liú měng nèi pàn lián jié wài lǔ
于是刘猛内叛，连结外虏。
jìn zhě hǎo sàn zhī biàn fā yú gǔ yuǎn
近者郝散之变，发于谷远。
jīn wǔ bù zhī zhòng hù zhì shù wàn rén kǒu zhī shèng guò yú xī róng
今五部之众，户至数万，人口之盛，过于西戎。
rán qí tiān xìng xiāo yǒng gōng mǎ biàn lì bèi yú dǐ qiāng
然其天性骁勇，弓马便利，倍于氐、羌。
ruò yǒu bù yú fēng chén zhī lǜ zé bīng zhōu zhī yù kě wèi hán xīn
若有不虞风尘之虑，则并州之域可为寒心。
xíng yáng gōu lí běn jū liáo dōng sài wài zhèng shǐ zhōng yōu zhōu cì shǐ wú qiū jiǎn fá qí pàn zhě xǐ qí yú zhǒng
荥阳句骊本居辽东塞外，正始中，幽州刺史毋丘俭伐其叛者，徙其余种。
shǐ xǐ zhī shí hù luò bǎi shù zǐ sūn zī xī jīn yǐ qiān jì shù shì zhī hòu bì zhì yīn chì
始徙之时，户落百数，子孙孳息，今以千计，数世之后，必至殷炽。
jīn bǎi xìng shī zhí yóu huò wáng pàn quǎn mǎ féi chōng zé yǒu shì niè kuàng yú yí dí néng bù wèi biàn
今百姓失职，犹或亡叛，犬马肥充，则有噬啮，况于夷狄，能不为变！
dàn gù qí wēi ruò shì lì bù chén ěr
但顾其微弱势力不陈耳。
fu wèi bāng zhě huàn bù zài pín ér zài bù jūn yōu bù zài guǎ ér zài bù ān
夫为邦者，患不在贫而在不均，忧不在寡而在不安。
yǐ sì hǎi zhī guǎng shì shù zhī fù qǐ xū yí lǔ zài nèi rán hòu qǔ zú zāi
以四海之广，士庶之富， 岂须夷虏在内，然后取足哉！
cǐ děng jiē kě shēn yù fā qiǎn hái qí běn yù wèi bǐ jī lǚ huái tǔ zhī sī shì wǒ huá xià xiān jiè zhī yōu
此等皆可申谕发遣，还其本域，慰彼羁旅怀土之思， 释我华夏纤介之忧。
huì cǐ zhōng guó yǐ suí sì fāng dé shī yǒng shì yú jì wèi zhǎng
惠此中国，以绥四方，德施永世，于计为长。
dì bù néng yòng
帝不能用。
wèi jí shí nián ér yí dí luàn huá shí fú qí shēn shí
未及十年，而夷狄乱华，时服其深识。
qiān zhōng láng
迁中郎。
xuǎn sī yǐ tǒng shū fù chūn wèi yí chūn lìng tǒng yīn shàng shū yuē gù shì fù zǔ yǔ guān zhí tóng míng jiē de gǎi xuǎn ér wèi yǒu shēn yǔ guān zhí tóng míng bù zài gǎi xuǎn zhī lì
选司以统叔父春为宜春令，统因上疏曰：“故事，父祖与官职同名， 皆得改选，而未有身与官职同名，不在改选之例。
chén yǐ wéi fù zǔ gǎi xuǎn zhě gài wéi chén zi kāi de bù wéi fù zǔ zhī shēn yě
臣以为父祖改选者，盖为臣子开地，不为父祖之身也。
ér shēn míng suǒ jiā yì shī yú chén zǐ
而身名所加，亦施于臣子。
zuǒ lì xì shǔ zhāo xī cóng shì guān wèi zhī hào fā yán suǒ chēng ruò zhǐ shí ér yǔ zé wéi jīng lǐ huì zūn zhī yì
佐吏系属，朝夕从事，官位之号， 发言所称，若指实而语，则违经礼讳尊之义；
ruò guǐ cí bì huí zé wèi fèi guān shàn fàn xiàn zhì
若诡辞避回，则为废官擅犯宪制。
jīn yǐ sì hǎi zhī guǎng zhí wèi zhī zhòng míng hào fán duō shì rén yīn fù zhì shǐ yǒu shòu chǒng huáng cháo chū shēn zǎi mù ér lìng zuǒ lì bù dé biǎo qí guān chēng zǐ sūn bù dé yán qí wèi hào suǒ yǐ shàng yán jūn fù xià wéi chén zi tǐ lì bù tōng
今以四海之广，职位之众，名号繁多，士人殷富，至使有受宠皇朝，出身宰牧，而令佐吏不得表其官称，子孙不得言其位号，所以上严君父，下为臣子，体例不通。
ruò yì sī míng yǐ bì guān zhí zé wéi chūn qiū bù duó rén qīn zhī yì
若易私名以避官职，则违《春秋》不夺人亲之义。
chén yǐ wéi shēn míng yǔ guān zhí tóng zhě yi yǔ chù fù zǔ míng wéi bǐ tǐ lì jì quán yú yì wèi hóng
臣以为身名与官职同者，宜与触父祖名为比，体例既全，于义为弘。
cháo tíng cóng zhī
”朝廷从之。
zhuǎn tài zǐ xǐ mǎ
转太子洗马。
zài dōng gōng lěi nián shén bèi qīn lǐ
在东宫累年，甚被亲礼。
tài zǐ pō quē cháo jìn yòu shē fèi guò dù duō zhū jìn jì tǒng shàng shū jiàn yuē
太子颇阙朝觐，又奢费过度，多诸禁忌， 统上书谏曰：
chén wén gǔ zhī wéi chén zhě jìn sī jìn zhōng tuì sī bǔ guò xiàn kě tì fǒu shí yí bǔ quē
臣闻古之为臣者，进思尽忠，退思补过，献可替否，拾遗补阙。
shì yǐ rén zhǔ dé yǐ jǔ wú shī xíng yán wú kǒu guò dé yīn fā wén yáng míng hòu shì
是以人主得以举无失行，言无口过，德音发闻，扬名后世。
chén děng bù dǎi wú néng yún bǔ sī jié yú chéng jǐn chén wǔ shì rú zuǒ wéi méng yī shěng zài shěng shǎo chuí chá nà
臣等不逮，无能云补，思竭愚诚，谨陈五事如左，惟蒙一省再省，少垂察纳。
qí yī yuē liù háng zhī yì yǐ xiào wéi shǒu yú shùn zhī dé yǐ xiào wèi chēng gù tài zǐ yǐ zhāo xī shì jūn shàn wèi zhí zuǒ yòu jiù yǎng wú fāng
其一曰，六行之义，以孝为首，虞舜之德，以孝为称，故太子以朝夕视君膳为职，左右就养无方。
wén wáng zhī wèi shì zǐ kě wèi dǔ yú shì qīn zhě yě gù néng shàn sān dài zhī měi wèi bǎi wáng zhī zōng
文王之为世子，可谓笃于事亲者也，故能擅三代之美，为百王之宗。
zì qǐng shèng tǐ lǚ yǒu jí huàn shù quē cháo shì yuǎn jìn guān tīng zhě bù néng shēn zhì qí gù yǐ zhì yí huò
自顷圣体屡有疾患，数阙朝侍，远近观听者不能深知其故，以致疑惑。
fú yuàn diàn xià suī yǒu wēi kǔ kě kān fú yú zé yi zì lì
伏愿殿下虽有微苦，可堪扶舆，则宜自力。
yì yuē jūn zǐ zhōng rì qián qián
《易》曰：“君子终日干干。
gài zì miǎn qiáng bù xi zhī wèi yě
”盖自勉强不息之谓也。
qí èr yuē gǔ zhī rén jūn suī yǒu cōng míng zhī zī ruì zhé zhī zhì bì xū fǔ bì zhī zhù xiāng dǎo zhī gōng gù yú shùn yǐ wǔ chén xìng zhōu wén yǐ sì yǒu lóng
其二曰，古之人君虽有聪明之姿，睿喆之质，必须辅弼之助，相导之功，故虞舜以五臣兴，周文以四友隆。
jí chéng wáng zhī wèi tài zǐ yě zé zhōu zhào wèi bǎo fù shǐ yì zhāo wén zhāng gù néng wén dào zǎo bèi dēng chóng dà yè xíng cuò bù yòng liú shēng yáng yì
及成王之为太子也，则周、召为保傅，史佚昭文章， 故能闻道早备，登崇大业，刑措不用，流声洋溢。
fú wéi diàn xià tiān shòu yì cái cōng jiàn tè dá chén wèi yóu yí shí fā shèng lìng xuān yáng dé yīn zī xún bǎo fù fǎng dǎi shì chén jìn jiàn bīn kè de lìng jiē jǐn yōng fǒu zhī qíng pèi rán jiāo tài diàn xià zhī měi huàn rán guāng míng
伏惟殿下天授逸才，聪鉴特达， 臣谓犹宜时发圣令，宣扬德音，谘询保傅，访逮侍臣，觐见宾客，得令接尽，壅否之情沛然交泰，殿下之美焕然光明。
rú cǐ zé gāo lǎng zhī fēng shàn yú qián rén
如此，则高朗之风，扇于前人；
hóng fàn lìng guǐ yǒng wèi hòu shì
弘范令轨，永为后式。
qí sān yuē gǔ zhī shèng wáng mò bù yǐ jiǎn wèi dé gù yáo chēng cǎi chuán máo cí yǔ chēng bēi gōng è fú hàn wén shēn yī yì tí zú lǚ gé què yǐ shēn xiān wù zhèng zhì tài píng cún wèi míng wáng méi jiàn zōng sì
其三曰，古之圣王莫不以俭为德，故尧称采椽茅茨，禹称卑宫恶服，汉文身衣弋绨，足履革舄，以身先物，政致太平，存为明王，没见宗祀。
jí zhū hóu xiū zhī zhě lǔ xī yǐ gōng jiǎn jié yòng shēng liè yǎ sòng
及诸侯修之者，鲁僖以躬俭节用，声列《雅颂》；
fén mào yǐ bì lù lán lǚ yòng zhāng chǔ guó
蚡冒以筚路蓝缕，用张楚国。
dài fū xiū zhī zhě wén zi xiāng lǔ qiè bù yī bó
大夫修之者，文子相鲁，妾不衣帛；
yàn yīng xiāng qí lù qiú bù bǔ yì néng kuāng jūn jì sú xīng guó lóng jiā
晏婴相齐，鹿裘不补，亦能匡君济俗，兴国隆家。
shù rén xiū zhī zhě yán huí yǐ dān sì piáo yǐn yáng qí rén shēng
庶人修之者，颜回以箪食瓢饮，扬其仁声；
yuán xiàn yǐ péng hù shéng shū mài qí qīng dé
原宪以蓬户绳枢，迈其清德。
cǐ jiē shèng zhǔ míng jūn xián chén zhì shì zhī suǒ lǚ xíng yě
此皆圣主明君贤臣智士之所履行也。
gù néng xuán míng rì yuè yǒng shì bù xiǔ gài jiǎn zhī fú yě
故能悬名日月，永世不朽，盖俭之福也。
jí dào mò shì yǐ shē shī zhī zhě dì wáng zé yǒu yáo tái qióng shì yù huái xiàng zhù yáo shàn zhī zhēn zé xióng fán bào tāi jiǔ chí ròu lín
及到末世，以奢失之者，帝王则有瑶台琼室，玉怀象箸，肴膳之珍则熊蹯豹胎，酒池肉林。
zhū hóu wèi zhī zhě zhì yú dān yíng kè jué xì zhēng bǎi láo
诸侯为之者，至于丹楹刻桷，饩征百牢。
dài fū yǒu qióng biàn yù yīng shù rén yǒu jī zhōng dǐng shí
大夫有琼弁玉缨，庶人有击钟鼎食。
yì wǎng bù wáng guó sàng zōng pò jiā shī shēn chǒu míng zhāng wén yǐ wéi hòu jiè
亦罔不亡国丧宗，破家失身，丑名彰闻，以为后戒。
qiè wén hòu yuán lòu shì jīn yín kè mó xī xiàng huà shì zhī qiǎo kè shì rì jīng
窃闻后园镂饰金银，刻磨犀象，画室之巧，课试日精。
chén děng yǐ wéi jīn sì hǎi zhī guǎng wàn wù zhī fù yǐ jīn fāng gǔ bù zú wèi chǐ yě
臣等以为今四海之广，万物之富，以今方古，不足为侈也。
rán shàng zhī suǒ hào xià bì cóng zhī shì gù jū shàng zhě bì shèn qí suǒ hǎo yě
然上之所好，下必从之， 是故居上者必慎其所好也。
xī hàn guāng wǔ huáng dì shí yǒu xiàn qiān lǐ mǎ jí bǎo jiàn zhě mǎ yǐ jià gǔ chē jiàn yǐ cì qí shì
昔汉光武皇帝时，有献千里马及宝剑者，马以驾鼓车， 剑以赐骑士。
shì zǔ wǔ huáng dì yǒu shàng zhì tóu qiú zhě jí zhào yǒu sī fén zhī dōu jiē
世祖武皇帝有上雉头裘者，即诏有司焚之都街。
gāo shì zhī zhǔ bù shàng yóu wù gù néng zhèng tiān xià zhī sú xíng sì fāng zhī fēng
高世之主，不尚尤物， 故能正天下之俗，刑四方之风。
chén děng yǐ wéi huà shì zhī gōng kě qiě jiǎn shěng hòu yuán zá zuò yī jiē ba qiǎn sù rán qīng jìng yōu yóu dào dé zé rì xīn zhī měi guāng yú sì hǎi yǐ
臣等以为画室之功，可且减省，后园杂作，一皆罢遣，肃然清静，优游道德，则日新之美光于四海矣。
qí sì yuē yǐ tiān xià ér gōng yī rén yǐ bǎi lǐ ér gōng zhū hóu gù wáng hóu shí jiè ér yī shuì gōng qīng dài fū shòu jué ér zī lù mò yǒu bù shàn zhě yě
其四曰，以天下而供一人，以百里而供诸侯，故王侯食藉而衣税，公卿大夫受爵而资禄，莫有不赡者也。
shì yǐ shì nóng gōng shāng sì yè bù zá
是以士农工商四业不杂。
jiāo yì ér tuì yǐ tōng yǒu wú zhě shù rén zhī yè yě
交易而退，以通有无者，庶人之业也。
zhōu lǐ sān shì dàn zé bǎi zú zhòu zé shāng gǔ xī zé fàn fū fàn fù
《周礼》三市，旦则百族，昼则商贾，夕则贩夫贩妇。
mǎi jiàn mài guì fàn yù cài guǒ shōu shí bǎi zhī yíng yǐ jiù dàn xī zhī mìng gù wèi shù rén zhī pín jiàn zhě yě
买贱卖贵，贩鬻菜果，收十百之盈，以救旦夕之命，故为庶人之贫贱者也。
fán chí pǐ fū qǐng xué wèi pǔ zhòng ní bù dá
樊迟匹夫，请学为圃，仲尼不答；
lǔ dài fū zāng wén zhòng shǐ qiè zhī pú yòu jī qí bù rén
鲁大夫臧文仲使妾织蒲，又讥其不仁；
gōng yí zi xiāng lǔ zé bá qí yuán kuí yán shí lù zhě bù yǔ pín jiàn zhī rén zhēng lì yě
公仪子相鲁，则拔其园葵，言食禄者不与贫贱之人争利也。
qín hàn yǐ lái fēng sú zhuǎn báo gōng hóu zhī zūn mò bù zhí yuán pǔ zhī tián ér shōu shì jǐng zhī lì jiàn rǎn xiāng fàng mò yǐ wéi chǐ chéng yǐ gǔ dào chéng kě kuì yě
秦、汉以来，风俗转薄，公侯之尊，莫不殖园圃之田，而收市井之利，渐冉相放，莫以为耻，乘以古道，诚可愧也。
jīn xī yuán mài kuí cài lán zi jī miàn zhī shǔ kuī bài guó tǐ biǎn sǔn lìng wèn
今西园卖葵菜、蓝子、 鸡、面之属，亏败国体，贬损令问。
qí wǔ yuē qiè jiàn jìn tǔ lìng bù dé shàn xiū qiáng bì dòng zhèng wū wǎ
其五曰，窃见禁土，令不得缮修墙壁，动正屋瓦。
chén yǐ wéi cǐ jì wéi diǎn yí jiù yì qiě yǐ jū luán xiǎo jì ér fèi hóng kuò dà dào yi kě juān chú yú shì wéi yi
臣以为此既违典彝旧义，且以拘挛小忌而废弘廓大道，宜可蠲除，于事为宜。
cháo tíng shàn zhī
朝廷善之。
jí tài zǐ fèi xǐ xǔ chāng gǔ hòu fěng yǒu sī bù tīng gōng chén zhuī sòng
及太子废，徙许昌，贾后讽有司不听宫臣追送。
tǒng yǔ gōng chén mào jìn zhì yī shuǐ bài cí dào zuǒ bēi qì liú lián
统与宫臣冒禁至伊水，拜辞道左，悲泣流涟。
dōu guān cóng shì xī shōu tǒng děng fù hé nán luò yáng yù
都官从事悉收统等付河南、洛阳狱。
fù jùn zhě hé nán yǐn lè guǎng xī sàn qiǎn zhī xì luò yáng zhě yóu wèi shì
付郡者，河南尹乐广悉散遣之， 系洛阳者犹未释。
dōu guān cóng shì sūn yǎn shuō gǔ mì yuē suǒ yǐ fèi xǐ tài zǐ yǐ wéi è gù ěr
都官从事孙琰说贾谧曰：“所以废徙太子，以为恶故耳。
dōng gōng gù chén mào zuì bài cí tì qì lù cì bù gù zhòng pì nǎi gèng zhāng tài zǐ zhī dé bù rú shì zhī
东宫故臣冒罪拜辞，涕泣路次，不顾重辟，乃更彰太子之德，不如释之。
mì yǔ luò yáng lìng cáo shū yóu shì jiē miǎn
”谧语洛阳令曹摅，由是皆免。
jí tài zǐ hōng gǎi zàng tǒng zuò lěi xù āi wèi shì suǒ zhòng
及太子薨，改葬，统作诔叙哀，为世所重。
hòu wèi bó shì shàng shū láng cān dà sī mǎ qí wáng jiǒng jūn shì
后为博士、尚书郎，参大司马、齐王冏军事。
jiǒng jiāo huāng jiāng bài tǒng qiē jiàn wén duō bù zài
冏骄荒将败，统切谏，文多不载。
qiān tíng wèi zhèng měi zhōu jùn yí yù duàn chù cóng qīng
迁廷尉正，每州郡疑狱，断处从轻。
chéng dū wáng yǐng qǐng wèi jì shì duō suǒ zhēn jiàn
成都王颖请为记室，多所箴谏。
shēn lùn lù yún xiōng dì cí shén qiē zhì
申论陆云兄弟， 辞甚切至。
yǐ mǔ yōu qù zhí
以母忧去职。
fú què wèi sī tú zuǒ zhǎng shǐ
服阕，为司徒左长史。
dōng hǎi wáng yuè wèi yǎn zhōu mù yǐ tǒng wéi bié jià wěi yǐ zhōu shì yǔ tǒng shū yuē xī wáng zǐ shī wèi yù zhōu wèi xià chē pì xún cí míng
东海王越为兖州牧，以统为别驾， 委以州事，与统书曰：“昔王子师为豫州，未下车，辟荀慈明；
xià chē pì kǒng wén jǔ
下车，辟孔文举。
guì zhōu rén shì yǒu kān yīng cǐ zhě bù
贵州人士有堪应此者不？
tǒng jǔ gāo píng xī jiàn wèi xián liáng chén liú yuán xiū wéi zhí yán jì běi chéng shōu wèi fāng zhèng shí yǐ wéi zhī rén
”统举高平郗鉴为贤良，陈留阮修为直言，济北程收为方正，时以为知人。
xún qiān huáng mén shì láng sàn qí cháng shì lǐng guó zǐ bó shì
寻迁黄门侍郎、散骑常侍，领国子博士。
yǒng jiā sì nián bì nàn bēn yú chéng gāo bìng zú
永嘉四年，避难奔于成皋，病卒。
fán suǒ zào fù sòng biǎo zòu jiē chuán yú hòu
凡所造赋颂表奏皆传于后。
èr zi dūn
二子：[A170]，惇。
zì sī xuán běn zhōu bì jǔ xiù cái píng nán jiāng jūn wēn jiào yǐ wéi cān jūn
[A170]字思玄，本州辟举秀才，平南将军温峤以为参军。
fù wèi zhōu bié jià pì sī kōng xī jiàn yuàn chú cháng shān lìng
复为州别驾，辟司空郗鉴掾，除长山令。
jiàn yòu qǐng wèi sī mǎ zhuǎn huáng mén láng
鉴又请为司马，转黄门郎。
chē qí jiāng jūn yǔ bīng zhèn jiāng zhōu qǐng wèi zhǎng shǐ
车骑将军庾冰镇江州，请为长史。
bīng hōng yǔ yì yǐ wéi zī yì cān jūn é ér fù bǔ zhǎng shǐ
冰薨，庾翼以为谘议参军，俄而复补长史。
yì hōng dà jiàng gàn zàn zuò nán tǎo píng zhī
翼薨，大将干瓒作难，[A170]讨平之。
chú shàng shū lì bù láng réng qiān yù shǐ zhōng chéng shì zhōng lì bù shàng shū
除尚书吏部郎，仍迁御史中丞、侍中、吏部尚书。
yǒng hé zhōng dài huán jǐng wèi hù jūn jiāng jūn
永和中，代桓景为护军将军。
chū bǔ kuài jī nèi shǐ jiā yòu jūn jiāng jūn
出补会稽内史，加右军将军。
dài wáng biāo zhī wèi shàng shū pú yè
代王彪之为尚书仆射。
āi dì jí wèi yí zhōu guì rén míng hào suǒ yí yì jiàn lǐ zhì
哀帝即位，疑周贵人名号所宜， [A170]议见《礼志》。
dì yù yú diàn tíng lì hóng sì yòu yù gōng zì jiè tián bìng yǐ wéi lǐ fèi rì jiǔ yí zhù bù cún zhōng xīng yǐ lái suǒ bù xíng wèi yi tíng zhī
帝欲于殿庭立鸿祀，又欲躬自藉田，[A170]并以为礼废日久， 仪注不存，中兴以来所不行，谓宜停之。
wèi pú yè jī nián jiǎn wén dì wèi xiāng měi fǎng zhèng shì duō suǒ bǔ yì zhuǎn hù jūn jiāng jūn lǐng guó zǐ jì jiǔ zú guān
为仆射积年，简文帝为相，每访政事，[A 170]多所补益，转护军将军，领国子祭酒，卒官。
zi ái lì láng yá nèi shǐ piào qí zī yì
子敳，历琅邪内史、骠骑谘议。
ái zi héng yuán xī zhōng wèi xi zhōng láng zhǎng shǐ
敳子恒，元熙中为西中郎长史。
héng dì yí shàng shū
恒弟夷，尚书。
dūn zì sī quān xiào yǒu chún cuì gāo jié mài sú
惇字思悛，孝友淳粹，高节迈俗。
xìng hào xué rú xuán bìng zōng
性好学，儒玄并综。
měi yǐ wéi jūn zǐ lì xíng yīng yī lǐ ér dòng suī yǐn xiǎn shū tú wèi yǒu bù bàng lǐ jiào zhě yě
每以为君子立行，应依礼而动，虽隐显殊途，未有不傍礼教者也。
ruò nǎi fàng dá bù jī yǐ sì zòng wèi guì zhě fēi dàn dòng wéi lǐ fǎ yì dào zhī suǒ qì yě
若乃放达不羁，以肆纵为贵者，非但动违礼法，亦道之所弃也。
nǎi zhe tōng dào chóng jiǎn lùn shì xián chēng zhī
乃著《通道崇检论》，世咸称之。
sū jùn zhī luàn bì dì dōng yáng shān tài wèi xī jiàn xí wèi yǎn zhōu zhì zhōng yòu pì tài wèi yuàn
苏峻之乱，避地东阳山， 太尉郗鉴檄为兖州治中，又辟太尉掾；
kāng dì wèi sī tú yì pì yān
康帝为司徒，亦辟焉；
zhēng xi jiāng jūn yǔ liàng qǐng wèi rú lín cān jūn
征西将军庾亮请为儒林参军；
zhēng bài bó shì zhù zuò láng jiē bù jiù
征拜博士、著作郎，皆不就。
yì lǐ zōng qí dào yǒu shì bì zī ér hòu xíng
邑里宗其道，有事必谘而后行。
dōng yáng tài shǒu yuán yù cháng shān lìng wáng méng jiē yī shí míng shì bìng yǔ dūn yóu chù shēn xiāng qīn zhòng
东阳太守阮裕、长山令王蒙，皆一时名士，并与惇游处，深相钦重。
yǎng zhì èr shí yú nián yǒng hé jiǔ nián zú shí nián sì shí jiǔ yǒu péng xiāng yǔ kān shí lì sòng yǐ biǎo dé měi yún
养志二十余年，永和九年卒，时年四十九，友朋相与刊石立颂，以表德美云。
sūn chu zì zi jīng tài yuán zhōng dōu rén yě
孙楚，字子荆，太原中都人也。
zǔ zī wèi piào qí jiāng jūn
祖资，魏骠骑将军。
fù hóng nán yáng tài shǒu
父宏，南阳太守。
chu cái zǎo zhuó jué shuǎng mài bù qún duō suǒ líng ào quē xiāng qū zhī yù
楚才藻卓绝，爽迈不群，多所陵傲，缺乡曲之誉。
nián sì shí yú shǐ cān zhèn dōng jūn shì
年四十余，始参镇东军事。
wén dì qiǎn fú shào sūn yù shǐ wú jiāng jūn shí bāo lìng chu zuò shū yí sūn hào yuē
文帝遣符劭、 孙郁使吴，将军石苞令楚作书遗孙皓曰：
gài jiàn jī ér zuò zhōu yì suǒ guì
盖见机而作，《周易》所贵；
xiǎo bù shì dà chūn qiū suǒ zhū
小不事大，《春秋》所诛。
cǐ nǎi jí xiōng zhī méng zhào róng rǔ suǒ yóu shēng yě
此乃吉凶之萌兆，荣辱所由生也。
shì gù xǔ zhèng yǐ xián bì quán guó cáo tán yǐ wú lǐ qǔ miè
是故许、郑以衔璧全国，曹谭以无礼取灭。
zài jiè jì jì qí chéng bài gǔ jīn yòu zhe qí yú zhì bù fù guǎng yǐn pì lèi chóng shì fú cí
载藉既记其成败，古今又著其愚智，不复广引譬类，崇饰浮辞。
gǒu yǐ kuā dà wèi míng gèng sàng zhōng gào zhī shí
苟以夸大为名，更丧忠告之实。
jīn cū lùn shì yào yǐ xiāng jué wù
今粗论事要， 以相觉悟。
xī yán jīng yōu mèi lì shǔ jiāng zhōng héng líng shī dé zāi xìn bìng xìng chái láng kàng zhǎo yá zhī dú shēng líng lí tu tàn zhī nán
昔炎精幽昧，历数将终，恒、灵失德，灾衅并兴，豺狼抗爪牙之毒，生灵罹涂炭之难。
yóu shì jiǔ zhōu jué guàn wáng gāng jiě niǔ sì hǎi xiāo tiáo fēi fù hàn yǒu
由是九州绝贯，王纲解纽，四海萧条，非复汉有。
tài zǔ chéng yùn shén wǔ yìng qī zhēng tǎo bào luàn kè níng qū xià
太祖承运，神武应期， 征讨暴乱，克宁区夏；
xié jiàn líng fú tiān mìng jì jí suì kuò hóng jī yǎn yǒu wèi yù
协建灵符，天命既集，遂廓弘基，奄有魏域。
tǔ zé shén zhōu zhōng yuè qì zé jiǔ dǐng yóu cún shì zǎi shū měi chóng guāng xiāng xí gù zhī sì ào zhī yōu tóng dì zhě zhī zhuàng guān yě
土则神州中岳， 器则九鼎犹存，世载淑美，重光相袭，故知四隩之攸同，帝者之壮观也。
xī gōng sūn shì chéng jiè fù xiōng shì jū dōng yì yōng dài yàn hú píng líng xiǎn yuǎn jiǎng wǔ yóu pán bù gòng zhí gòng nèi ào dì mìng wài tōng nán guó chéng fú cāng hǎi jiāo chóu huò huì gě yuè bù yú shuò tǔ diāo mǎ yán yú wú huì
昔公孙氏承藉父兄，世居东裔，拥带燕胡，凭陵险远，讲武游盘，不供职贡，内傲帝命，外通南国，乘桴沧海，交酬货贿，葛越布于朔土，貂马延于吴会；
zì yǐ kòng xián shí wàn bēn zǒu zhī lì xìn néng yòu zhé yàn qí zuǒ zhèn fú sāng róu lì shā mò nán miàn chēng wáng
自以控弦十万，奔走之力，信能右折燕、齐，左震扶桑，𫐓轹沙漠，南面称王。
xuān wáng báo fá měng ruì cháng qū shī cì liáo yáng ér chéng chí bù shǒu
宣王薄伐，猛锐长驱， 师次辽阳，而城池不守；
bāo gǔ zàn míng ér yuán xiōng zhé shǒu
枹鼓暂鸣，而元凶折首。
yú shì yuǎn jìn jiāng yì liè jùn dà huāng shōu lí jù sàn dà ān qí jū zhòng shù yuè fú shū sú kuǎn fù
于是远近疆埸，列郡大荒，收离聚散，大安其居，众庶悦服，殊俗款附。
zì cí yǐ jiàng jiǔ yě qīng tài dōng yí xiàn qí yuè qì sù shèn gòng qí hù shǐ kuàng shì bù jī yìng huà ér zhì wēi wēi dàng dàng xiǎng suǒ jù wén yě
自兹以降，九野清泰，东夷献其乐器，肃慎贡其楛矢，旷世不羁，应化而至，巍巍荡荡，想所具闻也。
wú zhī xiān zǔ qǐ zì jīng chu zāo shí rǎo rǎng qián bō jiāng biǎo
吴之先祖，起自荆、楚，遭时扰攘，潜播江表。
liú bèi zhèn jù yì táo ba mín
刘备震惧，亦逃巴、岷。
suì yīn shān líng jī shí zhī gù sān jiāng wǔ hú hào hàn wú yá jiǎ qì yóu hún qì cí sì jì
遂因山陵积石之固，三江五湖浩汗无涯，假气游魂，迄兹四纪。
liǎng bāng hé zòng dōng xī chàng hè hù xiāng shān dòng jù hàn zhōng guó
两邦合从，东西唱和， 互相扇动，距捍中国。
zì wèi sān fēn dǐng zú zhī shì kě yǔ tài shān gòng xiāng zhōng shǐ yě
自谓三分鼎足之势，可与泰山共相终始也。
xiàng guó jìn wáng fǔ xiāng dì shì wén wǔ huán huán zhì lì qiū shuāng miào shèng zhī suàn yìng biàn wú qióng dú jiàn zhī jiàn yǔ zhòng jué lǜ
相国晋王辅相帝室，文武桓桓，志厉秋霜，庙胜之算，应变无穷，独见之鉴，与众绝虑。
zhǔ shàng qīn míng wěi yǐ wàn jī cháng pèi yuǎn yù miào lüè qián shòu piān shī tóng xīn shàng xià yòng lì líng wēi fèn fá rù qí zǔ bìng dí yī xiàng duó qí dǎn qì
主上钦明， 委以万机，长辔远御，妙略潜授，偏师同心，上下用力，陵威奋伐，[QFDP]入其阻， 并敌一向，夺其胆气。
xiǎo zhàn jiāng yóu zé chéng dū zì kuì
小战江由，则成都自溃；
yào bīng jiàn gé zé jiāng wéi miàn fù
曜兵剑阁，则姜维面缚。
kāi dì liù qiān lǐng jùn sān shí
开地六千， 领郡三十。
bīng bù yú shí liáng yì sù qīng shǐ qiè hào zhī xióng qǐ sǎng jiàng quē qiú lín zhòng jǐn chōng yú fǔ kù
兵不逾时，梁、益肃清，使窃号之雄，稽颡绛阙，球琳重锦，充于府库。
fu hán bìng wèi xǐ guó miè yú wáng cǐ jiē qián jiàn hòu shì zhī biǎo
夫韩并魏徙，虢灭虞亡，此皆前鉴，后事之表。
yòu nán zhōng lǚ xìng shēn dǔ tiān mìng chán tuì nèi fù yuàn wéi chén qiè
又南中吕兴，深睹天命蝉蜕内附， 愿为臣妾。
wài shī fǔ chē chún chǐ zhī yuán nèi yǒu yǔ máo líng luò zhī jiàn ér pái huái wēi guó jì yán rì yuè cǐ yóu wèi wǔ hòu què zhǐ shān hé zì yǐ wéi qiáng shū bù zhī wù yǒu xīng wáng zé suǒ měi fēi qí de yě
外失辅车唇齿之援，内有羽毛零落之渐，而徘徊危国，冀延日月，此由魏武侯却指山河，自以为强，殊不知物有兴亡，则所美非其地也。
fāng jīn bǎi liáo jì jì jùn yì yíng cháo wǔ chén měng jiàng zhé chōng wàn lǐ guó fù bīng qiáng liù jūn jīng liàn sī fù hàn fēi yìn mǎ nán hǎi
方今百僚济济，俊乂盈朝，武臣猛将，折冲万里，国富兵强，六军精练，思复翰飞，饮马南海。
zì qǐng guó jiā zhěng xiū qì xiè xīng zào zhōu jí jiǎn xí shuǐ zhàn lóu chuán wàn sōu qiān lǐ xiāng wàng kū mù yǐ lái zhōu chē zhī yòng wèi yǒu rú jīn zhī yīn shèng zhě yě
自顷国家整修器械，兴造舟楫，简习水战，楼船万艘，千里相望， 刳木已来，舟车之用未有如今之殷盛者也。
xiāo yǒng bǎi wàn chù lì dài shí
骁勇百万，畜力待时。
yì bù zài jǔ jīn rì zhī shī yě
役不再举，今日之师也。
rán zhǔ xiāng juàn juàn wèi biàn diàn fà zhě yóu yǐ wéi ài rén zhì guó dào jiā suǒ shàng chóng chéng suì bēi wén wáng tuì shě gù xiān kāi dà xìn yù yǐ cún wáng yīn qín zhī zhǐ wǎng shǐ suǒ jiū yě
然主相眷眷未便电发者，犹以为爱人治国，道家所尚，崇城遂卑，文王退舍，故先开大信，喻以存亡，殷勤之指，往使所究也。
ruò néng shěn shì ān wēi zì qiú duō fú juě rán gǎi róng zhī chéng wǎng xī zhuī mù nán yuè yīng qí rù shì běi miàn chēng chén fú tīng gào cè zé shì zuò jiāng biǎo yǒng wèi wèi fān fēng gōng xiǎn bào lóng yú jīn rì yǐ
若能审势安危，自求多福， 蹶然改容，祗承往锡，追慕南越，婴齐入侍，北面称臣，伏听告策，则世祚江表， 永为魏籓，丰功显报，隆于今日矣。
ruò yóu wǔ màn
若犹侮慢，
wèi shùn wáng mìng
未顺王命，
rán hòu móu lì yún hé
然后谋力云合，
zhǐ huī cóng fēng
指麾从风，
yōng liáng èr zhōu
雍、梁二州，
shùn liú ér dōng
顺流而东，
qīng xú zhàn shì
青、徐战士，
liè jiāng ér xi
列江而西，
jīng yáng yǎn yù
荆、扬兖、豫，
zhēng qū bā chōng
争驱八冲，
zhēng dōng jiǎ zú
征东甲卒，
wǔ bù mò líng
武步秣陵，
ěr nǎi wáng yú zhěng jià
尔乃王舆整驾，
liù róng xú zhēng
六戎徐征，
yǔ xiào zhú rì
羽校烛日，
jīng qí xīng liú
旌旗星流，
lóng yóu yào lù
龙游曜路，
gē chuī yíng ěr
歌吹盈耳，
shì zú bēn mài
士卒奔迈，
qí huì rú lín
其会如林，
yān chén jù qǐ
烟尘俱起，
zhèn tiān hài de
震天骇地，
kě shǎng zhī shì
渴赏之士，
fēng dí zhēng xiān
锋镝争先，
hū rán yī dàn
忽然一旦，
shēn shǒu héng fēn
身首横分，
zōng sì lún fù
宗祀沦覆，
qǔ jiè wàn shì
取戒万世，
yǐn lǐng nán wàng
引领南望，
liáng zhù hán xīn
良助寒心！
fu liáo gāo huāng zhī jí zhě bì jìn kǔ kǒu zhī yào
夫疗膏肓之疾者， 必进苦口之药；
jué hú yí zhī lǜ zhě yì gào nì ěr zhī yán
决狐疑之虑者，亦告逆耳之言。
rú qí yóu yù mí ér bù fǎn kǒng yú fù jiàn qí yǐ sǐ biǎn què zhī qí wú gōng yǐ
如其犹豫，迷而不反，恐俞附见其已死，扁鹊知其无功矣。
miǎn sī liáng tú wéi suǒ qù jiù
勉思良图，惟所去就。
shào děng zhì wú bù gǎn wèi tōng
劭等至吴，不敢为通。
chu hòu qiān zuǒ zhù zuò láng fù cān shí bāo piào qí jūn shì
楚后迁佐著作郎，复参石苞骠骑军事。
chu jì fù qí cái qì pō wǔ yì yú bāo chū zhì zhǎng yī yuē tiān zǐ mìng wǒ cān qīng jūn shì
楚既负其材气，颇侮易于苞，初至，长揖曰：“天子命我参卿军事。
yīn cǐ ér xián xì suì gòu
”因此而嫌隙遂构。
bāo zòu chu yǔ wú rén sūn shì shān gòng shàn huǐ shí zhèng chu yì kàng biǎo zì lǐ fēn yún jīng nián shì wèi pàn yòu yǔ xiāng rén guō yì fèn zhēng
苞奏楚与吴人孙世山共讪毁时政， 楚亦抗表自理，纷纭经年，事未判，又与乡人郭奕忿争。
wǔ dì suī bù xiǎn míng qí zuì rán yǐ shǎo jiàn shòu zé suì yān fèi jī nián
武帝虽不显明其罪，然以少贱受责，遂湮废积年。
chū cān jūn bù jìng fǔ zhǔ chu jì qīng bāo suì zhì shī jìng zì chu shǐ yě
初，参军不敬府主，楚既轻苞，遂制施敬，自楚始也。
zhēng xi jiāng jūn fú fēng wáng jùn yǔ chu jiù hǎo qǐ wèi cān jūn
征西将军，扶风王骏与楚旧好，起为参军。
zhuǎn liáng lìng
转梁令，
qiān wèi jiāng jūn sī mǎ
迁卫将军司马，
shí lóng jiàn wǔ kù jǐng zhōng
时龙见武库井中，
qún chén jiāng shàng hè
群臣将上贺，
chu shàng yán yuē qǐng wén wǔ kù jǐng zhōng yǒu èr lóng
楚上言曰：“顷闻武库井中有二龙，
qún chén huò yǒu wèi zhī zhēn xiáng ér chēng hè zhě
群臣或有谓之祯祥而称贺者，
huò yǒu wèi zhī fēi xiáng wú suǒ hè zhě
或有谓之非祥无所贺者，
kě wèi chu jì shī zhī
可谓楚既失之，
ér qí yì wèi wèi de yě
而齐亦未为得也。
fu lóng huò fǔ lín qián yú zhòng quán huò yǎng pān yún hàn yóu hu cāng hào ér jīn pán yú kǎn jǐng tóng yú wā xiā zhě qǐ dú guǎn kù zhī shì huò yǒu yǐn fú sī yì zhī xián méi yú háng wǔ
夫龙或俯鳞潜于重泉，或仰攀云汉游乎苍昊，而今蟠于坎井，同于蛙虾者，岂独管库之士或有隐伏， 厮役之贤没于行伍？
gù lóng xiàn guāng jǐng yǒu suǒ gǎn wù
故龙见光景，有所感悟。
yuàn bì xià shè xiǎo guò jǔ xián cái chuí mèng yú fù yán wàng xiǎng yú wèi bīn xiū xué guān qǐ yān zhì shēn mìng gōng qīng jǔ dú xíng jūn zǐ kě dūn fēng lì sú zhě yòu jǔ liàng bá xiù yì zhī cái kě yǐ bō fán lǐ nán jiǎo shì kàng yán zhě wú xì shì zú bì xiān yì jiàn
愿陛下赦小过，举贤才，垂梦于傅岩， 望想于渭滨，修学官，起淹滞，申命公卿，举独行君子可惇风厉俗者，又举亮拔秀异之才可以拨烦理难矫世抗言者，无系世族，必先逸贱。
fu zhàn shèng gōng qǔ zhī shì bìng jiān hùn yī zhī wēi wǔ bó zhī shì hán bái zhī gōng ěr
夫战胜攻取之势，并兼混一之威，五伯之事，韩、白之功耳；
zhì yú zhì lǐ zuò yuè chǎn yáng dào huà fu shì shì rén chū jīn lì zhī qiū yě
至于制礼作乐，阐扬道化，甫是士人出筋力之秋也。
fú yuàn bì xià zé kuáng fū zhī yán
伏愿陛下择狂夫之言。
huì dì chū wèi féng yì tài shǒu
惠帝初，为冯翊太守。
yuán kāng sān nián zú
元康三年卒。
chū chu yǔ tóng jùn wáng jì yǒu shàn jì wèi běn zhōu dà zhōng zhèng fǎng wèn quán yì rén pǐn zhuàng zhì chu jì yuē cǐ rén fēi qīng suǒ néng mù wú zì wèi zhī
初，楚与同郡王济友善，济为本州大中正，访问铨邑人品状，至楚，济曰： “此人非卿所能目，吾自为之。
nǎi zhuàng chu yuē tiān cái yīng bó liàng bá bù qún
”乃状楚曰：“天才英博，亮拔不群。
chu shǎo shí yù yǐn jū wèi jì yuē dāng yù zhěn shí sòu liú
”楚少时欲隐居，谓济曰：“当欲枕石漱流。
wù yún shù shí zhěn liú
”误云“漱石枕流”。
jì yuē liú fēi kě zhěn shí fēi kě shù
济曰：“流非可枕，石非可漱。
chu yuē suǒ yǐ zhěn liú yù xǐ qí ěr
”楚曰：“所以枕流，欲洗其耳；
suǒ yǐ shù shí yù lì qí chǐ
所以漱石，欲厉其齿。
chu shǎo suǒ tuī fú wéi yā jìng jì
”楚少所推服，惟雅敬济。
chū chu chú fù fú zuò shī yǐ shì jì jì yuē wèi zhī wén shēng yú qíng qíng shēng yú wén lǎn zhī qī rán zēng kàng lì zhī zhòng
初，楚除妇服，作诗以示济，济曰：“未知文生于情，情生于文，览之凄然，增伉俪之重。
sān zi zhòng xún zuǎn
三子：众、洵、纂。
zhòng jí xún jù wèi shì ér zǎo zhōng wéi zuǎn zi tǒng chāo bìng zhī míng
众及洵俱未仕而早终，惟纂子统、绰并知名。
tǒng zì chéng gōng
统字承公。
yòu yǔ chāo jí cóng dì shèng guò jiāng
幼与绰及从弟盛过江。
dàn rèn bù jī ér shàn zhǔ wén shí rén yǐ wéi yǒu chu fēng
诞任不羁，而善属文，时人以为有楚风。
zhēng běi jiāng jūn zhě póu wén qí míng mìng wèi cān jūn cí bù jiù jiā yú kuài jī
征北将军褚裒闻其名，命为参军，辞不就，家于会稽。
xìng hǎo shān shuǐ nǎi qiú wèi yín lìng zhuǎn zài wú níng
性好山水，乃求为鄞令，转在吴宁。
jū zhí bù liú xīn suì wù zòng yì yóu sì míng shān shèng chuān mǐ bù qióng jiū
居职不留心碎务，纵意游肆，名山胜川，靡不穷究。
hòu wèi yú yáo lìng zú
后为余姚令，卒。
zi téng sì yǐ bó xué zhù chēng wèi zhì tíng wèi
子腾嗣，以博学著称，位至廷尉。
téng dì dēng shǎo shàn míng lǐ zhù lǎo zi xíng yú shì shì zhì shàng shū láng zǎo zhōng
腾弟登，少善名理，注《老子》，行于世， 仕至尚书郎，早终。
chāo zì xìng gōng
绰字兴公。
bó xué shàn zhǔ wén shǎo yǔ gāo yáng xǔ xún jù yǒu gāo shàng zhī zhì
博学善属文，少与高阳许询俱有高尚之志。
jū yú kuài jī yóu fàng shān shuǐ shí yǒu yú nián nǎi zuò suì chū fù yǐ zhì qí yì
居于会稽，游放山水， 十有余年，乃作《遂初赋》以致其意。
cháng bǐ shān tāo ér wèi rén yuē shān tāo wú suǒ bù jiě lì fēi lì yǐn fēi yǐn ruò yǐ yuán lǐ mén wèi lóng jīn zé dāng diǎn é bào lín yǐ
尝鄙山涛，而谓人曰：“山涛吾所不解，吏非吏，隐非隐，若以元礼门为龙津，则当点额暴鳞矣。
suǒ jū zhāi qián zhǒng yī zhū sōng héng zì shǒu hù lín rén wèi zhī yuē shù zǐ fēi bù chǔ chǔ kě lián dàn kǒng yǒng wú dòng liáng rì ěr
”所居斋前种一株松，恒自守护，邻人谓之曰：“树子非不楚楚可怜，但恐永无栋梁日耳。
chāo dá yuē fēng liǔ suī fù hé bào yì hé suǒ shī yá
”绰答曰：“枫柳虽复合抱，亦何所施邪！
chāo yǔ xún yī shí míng liú huò ài xún gāo mài zé bǐ yú chāo huò ài chāo cái zǎo ér wú qǔ yú xún
”绰与询一时名流，或爱询高迈，则鄙于绰，或爱绰才藻， 而无取于询。
shā mén zhī dùn shì wèn chāo jūn hé rú xǔ
沙门支遁试问绰：“君何如许？
dá yuē gāo qíng yuǎn zhì dì zǐ zǎo yǐ fú yīng
”答曰：“高情远致，弟子早已伏膺；
rán yī yǒng yī yín xǔ jiāng běi miàn yǐ
然一咏一吟，许将北面矣。
jué zhòng zhāng héng zuǒ sī zhī fù měi yún sān dōu èr jīng wǔ jīng zhī gǔ chuī yě
”绝重张衡、左思之赋，每云：“《三都》、《二京》， 五经之鼓吹也。
cháng zuò tiān tāi shān fù cí zhì shén gōng chū chéng yǐ shì yǒu rén fàn róng qī yún qīng shì zhì dì dàng zuò jīn shí shēng yě
”尝作《天台山赋》，辞致甚工，初成，以示友人范荣期，云： “卿试掷地，当作金石声也。
róng qī yuē kǒng cǐ jīn shí fēi zhōng gōng shāng
”荣期曰：“恐此金石非中宫商。
rán měi zhì jiā jù zhé yún yìng shì wǒ bèi yǔ
”然每至佳句，辄云：“应是我辈语。
chú zhù zuò zuǒ láng xí jué cháng lè hóu
”除著作佐郎，袭爵长乐侯。
chāo xìng tōng lǜ hǎo jī diào
绰性通率，好讥调。
cháng yǔ xí záo chǐ gòng xíng chāo zài qián gù wèi záo chǐ yuē shā zhī tài zhī wǎ shí zài hòu
尝与习凿齿共行，绰在前，顾谓凿齿曰：“沙之汰之，瓦石在后。
záo chǐ yuē bò zhī yáng zhī kāng bǐ zài qián
”凿齿曰：“簸之扬之，糠秕在前。
zhēng xi jiāng jūn yǔ liàng qǐng wèi cān jūn bǔ zhāng ān lìng zhēng bài tài xué bó shì qiān shàng shū láng
征西将军庾亮请为参军，补章安令，征拜太学博士，迁尚书郎。
yáng zhōu cì shǐ yīn hào yǐ wéi jiàn wēi zhǎng shǐ
杨州刺史殷浩以为建威长史。
kuài jī nèi shǐ wáng xī zhī yǐn wèi yòu jūn zhǎng shǐ
会稽内史王羲之引为右军长史。
zhuǎn yǒng jiā tài shǒu qiān sàn qí cháng shì lǐng zhù zuò láng
转永嘉太守，迁散骑常侍，领著作郎。
shí dà sī mǎ huán wēn yù jīng wěi zhōng guó yǐ hé nán cū píng jiāng yí dōu luò yáng
时大司马桓温欲经纬中国，以河南粗平，将移都洛阳。
cháo tíng wèi wēn bù gǎn wèi yì ér běi tǔ xiāo tiáo rén qíng yí jù suī bìng zhī bù kě mò gǎn xiān jiàn
朝廷畏温，不敢为异， 而北土萧条，人情疑惧，虽并知不可，莫敢先谏。
chāo nǎi shàng shū yuē
绰乃上疏曰：
fú jiàn zhēng xi dà jiàng jūn chén wēn biǎo biàn dāng gōng lǜ sān jūn tǎo chú èr kòu dàng dí hé wèi qīng sǎ jiù jīng rán hòu shén qí diàn shū cháo fú jì jiāng fǎn huáng jū yú zhōng tǔ zhèng yù héng yú tiān jí
伏见征西大将军臣温表“便当躬率三军，讨除二寇，荡涤河、渭，清洒旧京， 然后神旗电舒，朝服济江，反皇居于中土，正玉衡于天极。
sī chāo shì zhī hóng tú qiān zǎi zhī shèng shì
”斯超世之弘图，千载之盛事。
rán chén zhī suǒ huái qiè yǒu wèi ān yǐ wéi dì wáng zhī xìng mò bù jiè dì lì rén hé yǐ jiàn gōng yè guì néng yǐ yì píng bào yīn ér fǔ zhī
然臣之所怀，窃有未安，以为帝王之兴，莫不藉地利人和以建功业，贵能以义平暴，因而抚之。
huái mǐn bù jiàn cāng xū qín jīng suì lìng hú róng jiāo qīn shén zhōu jué gāng tǔ bēng zhī xìn chéng yóu dào sàng
怀愍不建，沧胥秦京，遂令胡戎交侵，神州绝纲，土崩之衅， 诚由道丧。
rán zhōng xià dàng dàng yī shí héng liú bǎi jùn qiān chéng céng wú wán fú zhě hé zāi
然中夏荡荡，一时横流，百郡千城曾无完郛者，何哉？
yì yǐ de bù kě shǒu tóu bèn yǒu suǒ gù yě
亦以地不可守， 投奔有所故也。
tiān zuò wèi gé zhōng zōng lóng fēi fēi wéi xìn shùn xié yú tiān rén ér yǐ shí lài wàn lǐ cháng jiāng huà ér shǒu zhī ěr
天祚未革，中宗龙飞，非惟信顺协于天人而已，实赖万里长江画而守之耳。
yì chēng wáng gōng shè xiǎn yǐ shǒu qí guó xiǎn zhī shí yì dà yǐ zāi
《易》称“王公设险以守其国”，险之时义大矣哉！
sī yǐ rán zhī míng xiào yě
斯已然之明效也。
jīn zuò shèng tán zì dāng rèn dào ér yí xiǎn
今作胜谈，自当任道而遗险；
jiào shí liàng fēn bù dé bù bǎo xiǎo yǐ gù cún
校实量分，不得不保小以固存。
zì sāng luàn yǐ lái liù shí yú nián cāng shēng tiǎn miè bǎi bù yí yī hé luò qiū xū hán xià xiāo tiáo jǐng yīn mù kān qiān mò yí miè shēng lǐ máng máng yǒng wú yī guī
自丧乱已来六十余年， 苍生殄灭，百不遗一，河洛丘、虚，函夏萧条，井堙木刊，阡陌夷灭，生理茫茫， 永无依归。
bō liú jiāng biǎo yǐ jīng shù shì cún zhě zhǎng zǐ lǎo sūn wáng zhě qiū lǒng chéng háng
播流江表，已经数世，存者长子老孙，亡者丘陇成行。
suī běi fēng zhī sī gǎn qí sù xīn mù qián zhī āi shí wèi jiāo qiè
虽北风之思感其素心，目前之哀实为交切。
ruò qiān dū xuán zhěn zhī rì zhòng jǔ wǔ líng jí fù miǎn chéng xiá yù
若迁都旋轸之日，中举五陵，即复缅成遐域。
tài shān zhī ān jì nán yǐ lǐ bǎo zhēng zhēng zhī sī qǐ bù chán yú shèng xīn zāi
泰山之安既难以理保，烝烝之思岂不缠于圣心哉！
wēn jīn cǐ jǔ chéng yù dà lǎn shǐ zhōng wèi guó yuǎn tú
温今此举，诚欲大览始终，为国远图。
xiàng wú shān líng zhī jí yì wèi shǒu jué dà móu dú rèn tiān xià zhī zhì nán yě
向无山陵之急，亦未首决大谋，独任天下之至难也。
jīn fā fèn wàng shí zhōng kǎi liàng dào fán zài yǒu xīn shú bù zhì gǎn
今发愤忘食，忠慨亮到，凡在有心，孰不致感！
ér bǎi xìng zhèn hài tóng huái wēi jù zhě qǐ bù yǐ fǎn jiù zhī lè shē ér qù sǐ zhī yōu cù zāi
而百姓震骇，同怀危惧者，岂不以反旧之乐赊，而趣死之忧促哉！
hé zhě
为什么呢？
zhí gēn yú jiāng wài shù shí nián yǐ
植根于江外数十年矣，
yī zhāo bá zhī
一朝拔之，
dùn qū dí yú kōng huāng zhī de
顿驱踧于空荒之地，
tí qiè wàn lǐ
提挈万里，
yú xiǎn fú shēn
逾险浮深，
lí fén mù
离坟墓，
qì shēng yè
弃生业，
fù zhě wú sān nián zhī liáng
富者无三年之粮，
pín zhě wú yī cān zhī fàn
贫者无一餐之饭，
tián zhái bù kě fù shòu
田宅不可复售，
zhōu chē wú cóng ér de
舟车无从而得，
shě ān lè zhī guó
舍安乐之国，
shì xí luàn zhī xiāng
适习乱之乡，
chū bì ān zhī de
出必安之地，
jiù lěi luǎn zhī wēi
就累卵之危，
jiāng dùn pú dào tú
将顿仆道涂，
piāo nì jiāng chuān
飘溺江川，
jǐn yǒu dá zhě
仅有达者。
fu guó yǐ rén wéi běn jí kòu suǒ yǐ wéi rén zhòng sàng ér kòu chú yì ān suǒ qǔ cái
夫国以人为本，疾寇所以为人，众丧而寇除，亦安所取裁？
cǐ rén zhě suǒ yí āi jīn guó jiā suǒ yí shēn lǜ yě
此仁者所宜哀矜，国家所宜深虑也。
zì gǔ jīn dì wáng zhī dōu qǐ yǒu cháng suǒ shí lóng zé zhái zhōng ér tú dà shì qū zé zūn yǎng yǐ dāi huì
自古今帝王之都，岂有常所，时隆则宅中而图大，势屈则遵养以待会。
shǐ dé bù kě shèng jiā yǒu sān nián zhī jī rán hòu shǐ kě móu tài píng zhī shì ěr
使德不可胜，家有三年之积，然后始可谋太平之事耳。
jīn tiān shí rén shì yǒu wèi zhì zhě yǐ yī zhāo yù yī yǔ zhòu wú nǎi dùn ér nán jǔ hu
今天时人事，有未至者矣，一朝欲一宇宙，无乃顿而难举乎？
chén zhī yú jì yǐ wéi qiě kě gèng qiǎn yī jiāng yǒu wēi míng zī shí zhě xiān zhèn luò yáng yú líng suǒ zhù èr lěi yǐ fèng wèi shān líng sǎo píng liáng xǔ qīng yī hé nán yùn cáo zhī lù jì tōng rán hòu jìn lì yú kāi kěn guǎng tián jī gǔ jiàn wèi xǐ zhě zhī zī
臣之愚计，以为且可更遣一将有威名资实者，先镇洛阳，于陵所筑二垒以奉卫山陵，扫平梁、许，清一河南，运漕之路既通，然后尽力于开垦，广田积谷，渐为徙者之资。
rú cǐ zéi jiàn wáng zhēng shì bì yuǎn cuàn
如此，贼见亡征，势必远窜。
rú qí mí nì bù huà fù yù sòng sǐ zhě nán běi zhū jūn fēng chí diàn fù ruò shēn shǒu zhī jiù tòng yǎng shuài rán zhī yīng shǒu wěi shān líng jì gù zhōng xià xiǎo kāng
如其迷逆不化，复欲送死者，南北诸军风驰电赴，若身手之救痛痒，率然之应首尾，山陵既固，中夏小康。
bì xià qiě duān wěi zǐ jí zēng xiū dé zhèng gōng xíng hàn wén jiǎn piáo zhī zhì qù xiǎo huì jié yóu fèi shěn guān rén liàn jiǎ bīng yǐ yǎng shì miè kòu wèi xiān
陛下且端委紫极， 增修德政，躬行汉文简朴之至，去小惠，节游费，审官人，练甲兵，以养士灭寇为先。
shí nián xíng zhī wú shǐ huī fèi zé pín zhě zhí qí cái qiè zhě chōng qí yǒng rén zhī tiān dé fù sǐ rú guī yǐ cǐ zhì zhèng yóu yùn zhū zhǎng wò
十年行之，无使隳废，则贫者殖其财，怯者充其勇，人知天德，赴死如归，以此致政，犹运诸掌握。
hé gù shě bǎi shèng zhī cháng lǐ jǔ tiān xià ér yī zhì zāi
何故舍百胜之长理，举天下而一掷哉！
bì xià chūn qiū fāng fù wēn kè zhuàng qí yóu jūn chén xiāng yǔ hóng yǎng dé yè kuò náng yuán jí qǐ bù kuài hu
陛下春秋方富，温克壮其猷，君臣相与，弘养德业，括囊元吉，岂不快乎！
jīn wēn chàng gāo yì shèng cháo hù tóng chén yǐ qīng wēi dú xiàn guǎn jiàn
今温唱高议，圣朝互同，臣以轻微，独献管见。
chū yán zhī nán shí zài jīn rì ér chén qū qū bì wén tiān tīng zhě qiè yǐ wú huì zhī cháo kuáng gǔ jìn shuō chú ráo zhī móu shèng xián suǒ chá suǒ yǐ bù shèng zhì yōu chù mào gàn chén
出言之难，实在今日，而臣区区必闻天听者，窃以无讳之朝，狂瞽进说，刍荛之谋，圣贤所察，所以不胜至忧， 触冒干陈。
ruò bì xià chuí shén wēn shǎo liú sī qǐ fēi qū yú yī rén ér yǔn yì zhào zhī gù zāi
若陛下垂神，温少留思，岂非屈于一人而允亿兆之顾哉！
rú yǐ gàn wǔ zuì dà yù jiā xiǎn lù shǐ dān chéng shàng dá tuì shòu xíng zhū suī méi quán rǎng shī qiě bù xiǔ
如以干忤罪大， 欲加显戮，使丹诚上达，退受刑诛，虽没泉壤，尸且不朽。
huán wēn jiàn chāo biǎo bú yuè yuē zhì yì xìng gōng hé bù xún jūn suì chū fù zhī rén jiā guó shì yá
桓温见绰表，不悦，曰：“致意兴公，何不寻君《遂初赋》，知人家国事邪！
xún zhuǎn tíng wèi qīng lǐng zhù zuò
” 寻转廷尉卿，领著作。
chāo shǎo yǐ wén cái chuí chēng yú shí wén shì chāo wèi qí guān
绰少以文才垂称，于时文士，绰为其冠。
wēn wáng xī yǔ zhū gōng zhī hōng bì xū chāo wèi bēi wén rán hòu kān shí yān
温、王、郗、庾诸公之薨，必须绰为碑文，然后刊石焉。
nián wǔ shí bā zú
年五十八，卒。
zǐ sì yǒu chāo fēng wén zhāng xiāng yà wèi zhì zhōng jūn cān jūn zǎo wáng
子嗣，有绰风，文章相亚，位至中军参军，早亡。
shǐ chén yuē jiāng tǒng fēng jiǎn cāo xíng liáng yǒu kě chēng chén liú duō shì sī wèi qí guān
史臣曰：江统风检操行，良有可称，陈留多士，斯为其冠。
xǐ róng zhī lùn shí nǎi jīng guó yuǎn tú
《徙戎》之论，实乃经国远图。
rán yùn jù zhōng shuāi líng tì yǒu jiàn jiǎ qí yán jiàn yòng kǒng sù huò zhāo yuàn wú jiù yú jiāng diān yě
然运距中衰，陵替有渐，假其言见用，恐速祸招怨，无救于将颠也。
dǎi mǐn huái fèi xǐ mào jìn bài cí suǒ wèi mìng qīng hóng máo yì guì xióng zhǎng
逮愍怀废徙，冒禁拜辞，所谓命轻鸿毛，义贵熊掌。
wèi lóng duān shí jié chéng xiàn tì
[A170]位隆端石，竭诚献替。
dūn yí hū róng lì yù xiū tiān jué
惇遗忽荣利，聿修天爵。
suī chū chù yì tú jù nàn xiōng dì yǐ
虽出处异途，俱难兄弟矣。
sūn chu tǐ yīng xuàn zhī zī chāo rán chū lèi jiàn zhī wǔ zi chéng wú kuì sè
孙楚体英绚之姿，超然出类， 见知武子，诚无愧色。
lǎn qí yí hào zhī shū liàng nǎng dài zhī jiā bǐ yě
览其贻皓之书，谅曩代之佳笔也。
ér fù cái dàn ào miè bāo fèn yì wéi xùn ràng zhī dào sì líng fèn zhī qì dīng nián shěn fèi liàng zì qǔ yǐ
而负才诞傲，蔑苞忿奕， 违逊让之道，肆陵愤之气，丁年沈废，谅自取矣。
tǒng chāo dì huá xiù fā míng xiǎn zhōng xīng kě wèi wú tiǎn ěr zǔ
统、绰棣华秀发，名显中兴，可谓无忝尔祖。
tǒng jìng lún jī xià yì qióng guān shèng dì huì qí xīn yān
统竟沦迹下邑，穷观胜地，会其心焉。
chāo xiàn zhí lùn cí dōu bù shè yuán zǐ yǒu fěi gōng zhī jié qǐ tú wén yǎ ér yǐ zāi
绰献直论辞，都不慑元子，有匪躬之节，岂徒文雅而已哉！
zàn yuē yīng yuán dǎo yì zi jīng yuè sú
赞曰：应元蹈义，子荆越俗。
jiāng guǎ huǐ yóu sūn yí bìn rǔ
江寡悔尤，孙贻摈辱。
tǒng kūn dì jiāng zuǒ chí shēng
[A170]、统昆弟，江左驰声。
bīn bīn zǎo sī chāo guān qún yīng
彬彬藻思，绰冠群英。