晋书 · 房玄龄 · Chapter 55 of 130

列传·第二十五章

PinyinModern Translation
Size

xià hóu chén zì xiào ruò qiáo guó qiáo rén yě

夏侯湛,字孝若,谯国谯人也。

zǔ wēi wèi yǎn zhōu cì shǐ

祖威,魏兖州刺史。

fù zhuāng huái nán tài shǒu

父庄,淮南太守。

chén yòu yǒu shèng cái wén zhāng hóng fù shàn gòu xīn cí ér měi róng guān yǔ pān yuè yǒu shàn měi xíng zhǐ tóng yú jiē yīn jīng dū wèi zhī lián bì

湛幼有盛才,文章宏富,善构新词,而美容观,与潘岳友善,每行止同舆接茵,京都谓之 “连璧”。

shǎo wèi tài wèi yuàn

少为太尉掾。

tài shǐ zhōng jǔ xián liáng duì cè zhōng dì bài láng zhōng lěi nián bù tiáo nǎi zuò dǐ yí yǐ zì guǎng

泰始中,举贤良,对策中第,拜郎中,累年不调,乃作《抵疑》 以自广。

qí cí yuē

原文写道:

dāng lù zi yǒu yí xià hóu chén zhě ér wèi zhī yuē wú wén yǒu qí cái ér bù yù zhě shí yě

当路子有疑夏侯湛者而谓之曰:“吾闻有其才而不遇者,时也;

yǒu qí shí ér bù yù zhě mìng yě

有其时而不遇者,命也。

wú zǐ tóng yòu ér qí lì ruò guàn ér zhe dé shǎo ér liú shēng zhǎng ér chuí míng

吾子童幼而岐立,弱冠而著德,少而流声,长而垂名。

bá cuì shǐ lì ér dēng zǎi xiàng zhī cháo

拔萃始立,而登宰相之朝;

huī yì chū yí ér shòu qīng yǐn zhī jǔ

挥翼初仪,而受卿尹之举。

dàng diǎn jí zhī huá tán xiān wáng zhī yán

荡典籍之华,谈先王之言。

rù chāng hé niè dan chi rǎn tóng guǎn tǔ hóng huī gàn dāng shì zhī wu chù rén zhǔ zhī wēi yǒu xiào yǐ

入阊阖,蹑丹墀, 染彤管,吐洪𪸩,干当世之务,触人主之威,有效矣。

ér guān bù guò sàn láng jǔ bù guò xián liáng

而官不过散郎,举不过贤良。

fèng qī wǔ qī lóng pán liù nián yīng yào tū luò yǔ yí cuī cán

凤栖五期,龙蟠六年,英耀秃落,羽仪摧残。

ér dú yōng róng yì wén dàng dài rú lín zhì bù hōng zhe shù zhī yè kǒu bù shì yā sòng zhī yīn tú fèi qíng ér hào lì láo shén ér kǔ xīn cǐ shù yì yǐ báo yǐ

而独雍容艺文,荡骀儒林,志不轰著述之业,口不释《雅》《颂》之音,徒费情而耗力,劳神而苦心,此术亦以薄矣。

ér zhōng mò zhī biàn yi wú zǐ zhī lù shěn yě

而终莫之辩,宜吾子之陆沈也。

qiě yǐ yán hu cái zé wú zǐ yōu yǐ

且以言乎才,则吾子优矣。

yǐ yán hu shí zé zǐ zhī suǒ yǔ èr sān gōng zhě yì zé gǔ ròu zhī gù jiāo zé míng dào zhī guān yě

以言乎时,则子之所与二三公者,义则骨肉之固,交则明道之观也。

fù yú dé guì yú guān qí suǒ fā míng suī kòu niú cāo zhù zhī kè yōng lìn jū guān zhī lì fù sú huái jī zhī shì yóu jiāng dēng wèi dài fū xiǎn wèi qīng yǐn

富于德,贵于官,其所发明,虽叩牛操筑之客,佣赁拘关之隶,负俗怀讥之士,犹将登为大夫,显为卿尹。

yú hé yǒu bǎo hāi tuò zhī yīn ài zī zhū zhī lì

于何有宝咳唾之音,爱锱铢之力?

xiàng ruò chuí yī lín huí yī yì lìng wú zǐ pān qí fēi téng zhī shì guà qí yǔ yì zhī mò yóu fèn xùn yú yún xiāo zhī jì téng xiāng yú sì jí zhī wài

向若垂一鳞,回一翼,令吾子攀其飞腾之势,挂其羽翼之末, 犹奋迅于云霄之际,腾骧于四极之外。

jīn nǎi jīn kǒu yù yīn mò rán chén mò

今乃金口玉音,漠然沉默。

shǐ wú zǐ qī chí qióng xiàng shǒu cǐ kùn jí xīn yǒu qióng zhì mào yǒu jī sè

使吾子栖迟穷巷, 守此困极,心有穷志,貌有饥色。

lìn jiāng hé zhī liú bù yǐ zhuó zhōu chuán zhī pàn

吝江河之流,不以濯舟船之畔;

xī dōng bì zhī guāng bù yǐ yù pín fù zhī mù

惜东壁之光,不以寓贫妇之目。

yì fēi èr sān gōng zhī bì xián yě shí wú zǐ zhī zhuō huò yě

抑非二三公之蔽贤也,实吾子之拙惑也。

xià hóu zǐ yuē ǎi

夏侯子曰:“噫!

chén yě xìng yǒu guò rén bì zhī zhī yǐ

湛也幸,有过,人必知之矣。

wú zǐ suǒ yǐ bāo shì zhī tài yǐ

吾子所以褒饰之太矣。

zhēn zhuó zhī yù fēi xiǎo chǒu zhī suǒ kān yě

斟酌之喻,非小丑之所堪也。

rán guò chéng gǔ rén zhī huì yì yīn zǐ dài fū zhī tiǎn zài bì shì yě gǎn bù qí fù xīn qǐ néng yìn jī yǐ lǎn qí gài hu

然过承古人之诲,抑因子大夫之忝在弊室也,敢布其腹心, 岂能隐几以览其概乎!

kè yuē gǎn zhī yǐ tīng

客曰:“敢祗以听。

xià hóu zǐ yuē wú wén xiān dài fū kǒng shèng zhī yán dé zhī bù xiū xué zhī bù jiǎng wén yì bù néng xǐ bù shàn bù néng gǎi shì wú yōu yě

夏侯子曰:“吾闻先大夫孔圣之言:‘德之不修,学之不讲,闻义不能徙,不善不能改,是吾忧也。

sì dé jù ér míng wèi bù zhì zhě fēi wú rèn yě

’四德具而名位不至者,非吾任也。

shì yǐ jūn zǐ qiú zhū jǐ xiǎo rén qiú zhū rén

是以君子求诸己,小人求诸人。

pū yě chéng mén hù zhī yè shòu guò tíng zhī xun shì yǐ de jiē guàn dài zhī mò chōng hu shì dà fū zhī liè pō kuī liù jīng zhī wén lǎn bǎi jiā zhī xué

仆也承门户之业,受过庭之训,是以得接冠带之末,充乎士大夫之列,颇窥《六经》之文,览百家之学。

ruò nián ér rù gōng cháo méng bì ér dāng xiǎn jǔ jìn bù néng bá qún chū cuì què bù néng kàng pái dāng shì zhì zé zhà xiǎn zhà mèi wén zé zhà yōu zhà wèi

弱年而入公朝,蒙蔽而当显举,进不能拔群出萃, 却不能抗排当世,志则乍显乍昧,文则乍幽乍蔚。

zhī zhī zhě zé wèi zhī yù xiāo yáo yǐ yǎng shēng bù zhī zhī zhě zé wèi zhī yù huáng huáng yǐ qiú dá cǐ jiē wèi shì pū zhī suǒ kuì yě

知之者则谓之欲逍遥以养生,不知之者则谓之欲遑遑以求达,此皆未是仆之所匮也。

pū yòu wén shì yǒu dào zé shì wú suǒ zhí qí jié

仆又闻,世有道,则士无所执其节;

chù zhì míng zé xià bù zài liàng qí lì

黜陟明,则下不在量其力。

shì yǐ dāng jǔ ér bù cí rù cháo ér chou wèn

是以当举而不辞,入朝而酬问。

pū dōng yě zhī bǐ rén wán zhí zhī lòu shēng yě

仆,东野之鄙人,顽直之陋生也。

bù shí dāng shì zhī biàn bù dá cháo tíng zhī qíng bù néng yǐ mí róng yuè chū rù qí qīng zhú qiǎo diǎn yán ǒu yóng biàn nìng

不识当世之便,不达朝廷之情, 不能倚靡容悦,出入崎倾,逐巧点妍,呕喁辩佞。

suí qún bān zhī cì fú jiǎn mò zhī hòu

随群班之次,伏简墨之后。

dāng cǐ zhī shí ruò shī shuǐ zhī yú sàng jiā zhī gǒu xíng bù shèng yī yán bù chū kǒu ān néng gàn dāng shì zhī wu chù rén zhǔ zhī wēi shì zú yǐ lù kuáng jiǎn ér zēng chén gòu

当此之时,若失水之鱼,丧家之狗,行不胜衣,言不出口,安能干当世之务,触人主之威,适足以露狂简而增尘垢。

zòng shǐ xīn yǒu zhì yán yán yǒu piān zhí cǐ wěi xiàng zhī chéng fēi cháo tíng zhī yù yě

纵使心有至言,言有偏直,此委巷之诚,非朝廷之欲也。

jīn tiān zi yǐ mào dé lín tiān xià yǐ bā fāng liù hé wèi sì jìng hǎi nèi wú yú wàn guó xuán jìng jiǔ yí zhī cóng wáng huà yóu hóng shēng zhī shōu qīng xiǎng

今天子以茂德临天下,以八方六合为四境,海内无虞,万国玄静,九夷之从王化,犹洪声之收清响;

lí miáo zhī lè hán xià ruò yóu xíng zhī zhāo huì jǐng

黎苗之乐函夏,若游形之招惠景。

xiāng qū zhī tú yī jiè zhī shì céng fěng jí jiù xí jiǎ zǐ zhě jiē fèn bǐ yáng wén yì zhì lùn dào

乡曲之徒,一介之士,曾讽《急就》、习甲子者,皆奋笔扬文,议制论道。

chū cǎo miáo qǐ lín sǒu yù qīng suǒ rù jīn yōng zhě wú rì bù yǒu

出草苗,起林薮,御青琐,入金墉者,无日不有。

chōng sān tái zhī sì yíng zhōng shū zhī gé

充三台之寺,盈中书之阁。

yǒu sī bù néng jìng qí wén dāng nián bù néng biān qí jí cǐ zhí zhèng zhī suǒ yàn wén yě

有司不能竟其文,当年不能编其籍, 此执政之所厌闻也。

ruò nǎi qún gōng bǎi bì qīng shì cháng bó bèi zhū pèi zǐ yào jīn dài bái zuò ér lùn dào zhě yòu chōng lù yíng qǐn huáng wò yù jiē zhī nèi bǎo qí chǐ dú yǐ

若乃群公百辟,卿士常伯,被朱佩紫,耀金带白,坐而论道者, 又充路盈寝,黄幄玉阶之内,饱其尺牍矣。

ruò pū zhī yán jiē fèn tǔ zhī shuō xiāo mó huī làn gòu rǔ zhāo huì shì kě chōng wèi shì zhī cuàn yíng sǎo chú zhī qì

若仆之言,皆粪土之说,消磨灰烂,垢辱招秽,适可充卫士之爨,盈扫除之器。

pì yóu tóu yíng cùn zhī jiāo ér yù shǐ jiāng hǎi yì sè

譬犹投盈寸之胶,而欲使江海易色;

shāo yī yǔ zhī máo ér yù lìng dà lú zēng shì

烧一羽之毛,而欲令大炉增势。

ruò liáo yuán zhī yān mí tiān zhī yún xū zhī bù yì qí rè xī zhī bù jiǎn qí qì

若燎原之烟,弥天之云,嘘之不益其热,翕之不减其气。

jīn zi jiàn pū rù cháo zàn duì biàn yù zuò wàng gāo wèi tǔ yán shù bǎi wèi líng céng yī shì hé wú zǐ zhī shī píng yě

今子见仆入朝暂对,便欲坐望高位,吐言数百,谓陵曾一世,何吾子之失评也!

pú gù zhī chē yǐ xū fàng mò mǎ yǐ dài què fǎn gēng yú zhǐ luò guī zhì hu wō lài cóng róng hu nóng fū yōu yóu hu zú suì yǐ

仆固脂车以须放,秣马以待却,反耕于枳落,归志乎涡濑,从容乎农夫,优游乎卒岁矣。

gǔ zhě tiān zǐ huà tǔ yǐ fēng qún hòu qún hòu shòu guó yǐ lín qí bāng xuán dà shǎng yǐ lè qí chéng liè jiǔ fá yǐ tǎo qí wéi xīng shuāi xiāng xíng ān wēi xiāng qīng

古者天子画土以封群后,群后受国以临其邦,悬大赏以乐其成,列九伐以讨其违,兴衰相形,安危相倾。

gù zài wèi zhě yǐ qiú xián wèi wu shòu rèn zhě yǐ jìn cái wèi jí

故在位者以求贤为务,受任者以进才为急。

jīn yě zé jiǔ zhōu wèi yī jiā wàn guó wèi bǎi jùn zhèng yǒu cháng dào fǎ yǒu héng xun yīn xún ér lǐ yuè zì dìng yī ràng ér tiān xià dà shùn

今也则九州为一家,万国为百郡,政有常道,法有恒训,因循而礼乐自定,揖让而天下大顺。

fu dào xué zhī guì yóu lǘ yì zhī jìn shēn jiē gāo mén zhī zǐ shì chén zhī yìn hóng fēng cháng yù tuī chéng ér jìn yōu yōu zhě jiē tiān xià zhī yàn yě

夫道学之贵游,闾邑之搢绅,皆高门之子,世臣之胤,弘风长誉,推成而进,悠悠者皆天下之彦也。

fěng gǔ xùn chuán shī shū jiǎng rú mò shuō xuán xū pū jiē bù rú yě

讽诂训,传《诗》《书》,讲儒墨,说玄虚,仆皆不如也。

èr sān gōng zhī jiǎn pū yú fán yōng zhī sì xiǎn pū yú xì wěi zhī zhōng zé wèi gōng yě zhòng yǐ

二三公之简仆于凡庸之肆,显仆于细猥之中,则为功也重矣;

shí ér qīng tán zé wèi qīn yě zhōu yǐ

时而清谈,则为亲也周矣。

qiě gǔ zhī jūn zǐ bù zhī shì zé bù míng bù ān

且古之君子,不知士,则不明不安。

shì yǐ jū yì ér sī wēi duì shí ér yáo qián

是以居逸而思危,对食而肴干。

jīn yě zé fǒu

今也则否。

jū wèi zhě yǐ shàn shēn wéi jìng yǐ guǎ jiāo wèi shèn yǐ ruò duàn wéi zhòng yǐ qiè yán wèi xìn

居位者以善身为静,以寡交为慎,以弱断为重,以怯言为信。

bù zhī shì zhě wú gōng fěi bù dé shì zhě bù sī kuì

不知士者无公诽,不得士者不私愧。

bǐ zài wèi zhě jiē jì qì jiù yì yī lǚ zhōu zhào zhī lún shū bào zhòng xióng zhī chóu jī gǔ zé yú huáng táng jīng wěi zé yuè yú xià miè kūn wú zhī gōng chī huán wén zhī xūn dǐ guǎn zhòng cuō báo yàn yīng

彼在位者皆稷、契、咎、益、伊、吕、周、召之伦,叔豹、仲熊之俦, 稽古则逾黄、唐,经纬则越虞、夏,蔑昆吾之功,嗤桓文之勋,抵管仲,蹉雹晏婴。

qí yuǎn zé yù shēng dǐng hú jìn zé yù chāo tài píng

其远则欲升鼎湖,近则欲超太平。

fāng jiāng bǎo bǎo zhòng sè shén dú shàn qí shēn xuán bái chōng xū yì ěr yǎng zhēn

方将保保重啬神,独善其身,玄白冲虚,仡尔养真。

suī lì xié tài shān jiāng bù jǔ yī yǔ

虽力挟太山,将不举一羽;

yáng bō wàn lǐ jiāng bù zhuó yī lín

扬波万里,将不濯一鳞。

ké tuò chéng zhū yù huī mèi chū fēng yún

咳唾成珠玉,挥袂出风云。

qǐ kěn bì bì bǐ shì qǔ cái jìn rén cǐ yòu wú zǐ zhī shī yán yě

岂肯敝薜鄙事,取才进人,此又吾子之失言也。

zi dú bù wén fu shén rén hu

子独不闻夫神人乎!

xī fēng yǐn lù bù shí wǔ gǔ

噏风饮露,不食五谷。

dēng tài qīng yóu shān yuè mǐ zhī cǎo nòng bái yù

登太清,游山岳,靡芝草,弄白玉。

bù yīn ér dú bèi wú jiǎ ér zì zú

不因而独备,无假而自足。

bù yǔ rén lù tóng shì yù bù yǔ shì wù qí róng rǔ

不与人路同嗜欲,不与世务齐荣辱。

gù néng rù wú qióng zhī mén xiǎng bù sǐ zhī nián

故能入无穷之门,享不死之年。

yǐ cǐ yán zhī hé dài jìn xián

以此言之,何待进贤!

kè yuē shèng rén yǒu yán yuē bāng yǒu dào pín qiě jiàn yān chǐ yě

客曰:“圣人有言曰:‘邦有道,贫且贱焉,耻也。

jīn zi zhí yǒu dào zhī shì dāng tài píng zhī huì bù rǎng mèi fèn qì fā móu chū qí

’今子值有道之世,当太平之会,不攘袂奋气,发谋出奇。

shǐ míng hè shòu hé hǎo jué jiàn mí

使鸣鹤受和,好爵见縻。

yì nǎi shěn shēn láng shǔ yuē zhì qín bēi bù yì léi zāi

抑乃沈身郎署,约志勤卑,不亦羸哉!

qiě yī yǐn zhī gàn chéng tāng níng qī zhī wǔ huán gōng huò tóu jǐ dǐng zǔ huò yōng shēn fàn niú míng fèi xìng zhī jī gē bái shuǐ zhī liú dé rù yīn wáng yì gǎn qí hóu

且伊尹之干成汤,宁戚之迕桓公,或投己鼎俎,或庸身饭牛,明废兴之机,歌《白水》之流,德入殷王,义感齐侯。

gù yī yǐn qǐ páo chú ér dēng ā héng níng qī chū chē xià ér jiē dài fū

故伊尹起庖厨而登阿衡,宁戚出车下而阶大夫。

wài wú wēi jiè nèi wú qǐng yè jiáo shēn zhuó shǒu jìng niè míng wèi

外无微介,内无请谒,矫身擢手,径蹑名位。

wú zǐ yì hé bù mù xián yǐ zì lì xī gǔ yǐ kāng kǎi hu

吾子亦何不慕贤以自厉,希古以慷慨乎!

xià hóu zǐ yuē wū hū

夏侯子曰:“呜呼!

shì hé yán yú

是何言欤!

fù yǔ guì shì rén zhī suǒ yù fēi pū zhī suǒ è yě

富与贵是人之所欲,非仆之所恶也。

fu gàn jiàng zhī jiàn lù duàn gǒu mǎ shuǐ jié jiāo lóng ér jīn gōng dāo bù néng rù ní

夫干将之剑,陆断狗马,水截蛟龙,而钅公刀不能入泥。

qí jì huá liú zhī chéng yī rì ér zhì qiān lǐ ér nú jiǎn bù néng mài mǔ

骐骥骅骝之乘,一日而致千里,而驽蹇不能迈亩。

bǎi liàn zhī jiān bié xū méi zhī shù ér bì tǔ bù jiàn tài shān

百炼之监,别须眉之数,而壁土不见泰山。

hóng hú yī jǔ héng sì hǎi zhī qū chū qīng yún zhī wài ér chǐ yàn bù líng sāng yú

鸿鹄一举,横四海之区, 出青云之外,而尺鷃不陵桑榆。

cǐ lì dùn zhī jué yōu liè zhī jué yě fu yù jìn qí shēn zhě bù guò qiān wàn shèng ér pū yǐ shàng cháo táng dá shì wèn bù guò xiǎn suǒ zhī

此利钝之觉,优劣之决也,夫欲进其身者,不过千万乘,而仆以上朝堂,答世问,不过显所知。

pū yǐ jié xīn sī jǐn cái xué yì wú yǎ zhèng kě zhǔn lùn wú piàn yán kě cǎi shì yǐ dùn yú bǐ liè ér mò zhī néng qǐ yě

仆以竭心思,尽才学,意无雅正可准, 论无片言可采,是以顿于鄙劣而莫之能起也。

yǐ cǐ yán zhī pū hé wéi qí bù zì xuàn zāi

以此言之,仆何为其不自衒哉!

zi bù xián pū dé zhī bù shào ér yí qí wèi zhī bú dào shì yóu fǎn jìng ér suǒ zhào dēng mù ér xià diào pū wèi yǐ cǐ wéi bù xiào yě

子不嫌仆德之不劭,而疑其位之不到,是犹反镜而索照,登木而下钓,仆未以此为不肖也。

ruò nǎi yī yǐn fù dǐng yǐ gàn tāng lǚ shàng yǐn yóu yǐ jiào wén fù shuō cāo zhù yǐ wù zhǔ níng qī jī jiǎo yǐ yào jūn cǐ fēi pū suǒ néng yě

若乃伊尹负鼎以干汤,吕尚隐游以徼文,傅说操筑以寤主,宁戚击角以要君, 此非仆所能也。

zhuāng zhōu dài dàng yǐ fàng yán jūn píng mài bǔ yǐ zì xián jiē yú yáng kuáng yǐ bì shēn méi fú qì jiā yǐ qiú xiān cǐ yòu fēi pū zhī suǒ ān yě

庄周骀荡以放言,君平卖卜以自贤,接舆阳狂以蔽身,梅福弃家以求仙,此又非仆之所安也。

ruò nǎi jì zhá kàng jié yú yán líng yáng xióng tán sī yú tài xuán bó yù hé róu yú rén huái liǔ huì sān chù yú shì guān pū suī bù mǐn qiè pō fǎng fú qí qīng chén

若乃季札抗节于延陵,杨雄覃思于《太玄》,伯玉和柔于人怀,柳惠三绌于士官,仆虽不敏,窃颇仿佛其清尘。

hòu xuǎn bǔ tài zǐ shè rén zhuǎn shàng shū láng chū wèi yě wáng lìng

后选补太子舍人,转尚书郎,出为野王令。

yǐ xuè fù yǐn wèi jí ér huǎn yú gōng diào

以血阝隐为急,而缓于公调。

zhèng qīng wu xián yōu yóu duō xiá nǎi zuò kūn dì gào

政清务闲,优游多暇,乃作《昆弟诰》。

qí cí yuē

原文写道:

wéi zhēng yuè cái shēng pò chén ruò yuē zī ěr dì chún wǎn tāo mó zǒng zhān gǔ rén yǒu yán xiào hu wéi xiào yǒu yú xiōng dì

惟正月才生魄,湛若曰:“咨尔弟淳、琬、瑫、谟、总、瞻:古人有言,‘孝乎惟孝,友于兄弟。

sǐ sàng zhī qi xiōng dì kǒng huái

’‘死丧之戚,兄弟孔怀。

yòu yuē zhōu zhī yǒu zhì dé yě mò rú xiōng dì

’又曰,‘周之有至德也,莫如兄弟。

wū xì

’啊!

gǔ zhī zài yú xun jí chuán yú shī shū zhě jué nǎi bù sī bù kě bù xíng

古之载于训籍,传于《诗》《书》者,厥乃不思,不可不行。

ěr qí zhuān nǎi xīn yī nǎi tīng dǐ lì nǎi xìng yǐ tīng wǒ zhī gé yán

尔其专乃心,一乃听,砥砺乃性,以听我之格言。

chún děng bài shǒu qǐ shǒu

”淳等拜手稽首。

chén ruò yuē wū hū

湛若曰:“呜呼!

wéi wǒ huáng nǎi zǔ téng gōng zhào lí jué dé jué gōng yǐ zuǒ yòu hàn zǔ hóng jì yú sì jūn yòng chuí zuò yú hòu

惟我皇乃祖滕公,肇厘厥德厥功,以左右汉祖,弘济于嗣君, 用垂祚于后。

shì shì zēng fū qián guǐ jì qí hǎo xíng měi dé

世世增敷前轨,济其好行美德。

míng yǔn xiāng jì guān miǎn xū jí

明允相继,冠冕胥及。

yǐ dǎi yú huáng zēng zǔ mǐn hóu yín liàng wèi zǔ yòng kāng yì jué shì suì qǐ tǔ yǔ yǐ dà zōng jué xūn yú jiā

以逮于皇曾祖愍侯,寅亮魏祖,用康乂厥世,遂启土宇,以大综厥勋于家。

wǒ huáng zǔ mù hóu chóng jué jī yǐ yǔn lí xiǎn zhì yòng huī chǎn wǒ lìng yè

我皇祖穆侯,崇厥基以允厘显志,用恢阐我令业。

wéi wǒ hòu fǔ jūn hóu zhī fú zhé mìng qīn míng wén sī yǐ xī róu wǒ jiā dào pī lóng wǒ xiān xù

维我后府君侯,祗服哲命,钦明文思,以熙柔我家道, 丕隆我先绪。

qīn ruò jī gǔ xun yòng fū xùn diǎn jí nǎi zōng qí wēi yán

钦若稽古训,用敷训典籍,乃综其微言。

wū hū

唉!

zì sān fén wǔ diǎn bā suǒ jiǔ qiū tú wěi liù yì jí bǎi jiā zhòng liú wǎng bù tàn zé suǒ yǐn gōu shēn zhì yuǎn

自三坟、五典、八索、 九丘,图纬六艺,及百家众流,罔不探赜索隐,钩深致远。

hóng fàn jiǔ chóu yí lún yōu xù

《洪范》九畴,彝伦攸叙。

nǎi mìng shì lì yán yuè yòng jì ní fù zhī dà yè sī wén zài cí

乃命世立言,越用继尼父之大业,斯文在兹。

qiě jiǔ líng ér wǒ wáng mǔ xuē fēi dēng xiá wǒ hòu xiào sī wǎng jí wéi yǐ fèng wū mù hóu zhī jì shì cài jī yǐ zhì qí zǐ dào

且九龄而我王母薛妃登遐,我后孝思罔极,惟以奉于穆侯之继室蔡姬,以致其子道。

cài jī dēng xiá ài wū mù hóu zhī mìng jué lǐ nǎi bù dé chéng yòng bù fù yú zǔ gū

蔡姬登遐,隘于穆侯之命,厥礼乃不得成,用不祔于祖姑。

wéi nǎi yòng chěng qí yǒng mù jué nǎi yǐ jí cí wèi yòng xùn yú jué jiā bù yī xí gǎo yǐ zhōng yú sān zài

惟乃用骋其永慕,厥乃以疾辞位,用逊于厥家,布衣席稿,以终于三载。

jué nǎi gǔ xùn wú wén wǒ hòu pī xiào qí xīn yòng jiǎ yú jué zhì yǐ mù yú shì fù shǐ jūn hóu

厥乃古训无文,我后丕孝其心,用假于厥制,以穆于世父使君侯。

wéi bó hòu cōng míng ruì zhì yì shì zǎi dé yòng cí yǒu yú wǒ hòu

惟伯后聪明睿智,奕世载德,用慈友于我后。

wǒ wéi zhēng zhēng shì qián wǎng bù kè chéng jué huì yòng zēng mào wǒ dūn dǔ yǐ bō xiū měi yú yī shì jué nǎi kě bù zūn

我惟烝烝是虔,罔不克承厥诲, 用增茂我敦笃,以播休美于一世,厥乃可不遵。

wéi wǒ yòng sù yè fěi xiè rì zuān qí dào ér yǎng zhī mí gāo zuān zhī mí jiān wǒ yòng yù ba bù gǎn

惟我用夙夜匪懈,日钻其道,而仰之弥高,钻之弥坚,我用欲罢不敢。

qǐ wéi yǔ gōng shì jù shí lìng jī shì fèng

岂唯予躬是惧,实令迹是奉。

jué nǎi zhòu fēn ér shí yè fēn ér qǐn

厥乃昼分而食, 夜分而寝。

qǐ wéi lìng jī shì wèi shí ěr yóu shì yí

岂唯令迹是畏,实尔犹是仪。

wū hū yǔ qí jìng zāi

呜呼,予其敬哉!

shù

俞!

yǔ wén zhī zhōu zhī yǒu zhì dé yǒu fù rén yān

予闻之,周之有至德,有妇人焉。

wǒ mǔ shì yáng jī xuān cí kǎi tì míng cuì dǔ chéng yǐ fǔ xùn qún zǐ

我母氏羊姬,宣慈恺悌,明粹笃诚,以抚训群子。

jué nǎi wǒ chèn chǐ zé shòu jué jiào yú shū xué bù huáng wéi níng

厥乃我龀齿,则受厥教于书学,不遑惟宁。

dūn shī shū lǐ yuè zī zī fú juàn

敦《诗》《书》礼乐,孳孳弗倦。

wǒ yǒu shí wéi yǔ rǔ fú jué huì wéi rén yì wéi xiào yǒu shì shàng yōu shēn sī yuǎn zhī yǐ fáng yú wēi

我有识惟与汝服厥诲, 惟仁义惟孝友是尚,忧深思远,祗以防于微。

yì yì xíng yú sè hòu ài píng shù yǐ jì qí kuān yù

翳义形于色,厚爱平恕,以济其宽裕。

yòng jī hé wǒ qī zǐ xùn xié wǒ wǔ mèi

用缉和我七子,训谐我五妹。

wéi wǒ xiōng dì zǐ mèi shù xiū shèn xíng yòng bù rǔ yú guàn dài shí mǔ shì shì píng

惟我兄弟姊妹束修慎行,用不辱于冠带,实母氏是凭。

yǔ qí wéi zhèng zuì ěr wéi mǔ shì rén zhī bù xíng shì qi yǔ qí wàng sè sī kuān

予其为政蕞尔,惟母氏仁之不行是戚,予其望色思宽。

yù zhī bù qíng jiào zhī bù tài shì xun yǔ qí nà jiè sī xiáng

狱之不情,教之不泰是训, 予其纳戒思详。

wū hū

唉!

wéi mǔ shì xìn zhe yú bù yán xíng gǎn yú shén míng

惟母氏信著于不言,行感于神明。

ruò fú gōng shì yú cài jī dūn mù yú jiǔ zú nǎi gāo yú gǔ zhī rén

若夫恭事于蔡姬,敦穆于九族,乃高于古之人。

gǔ zhī rén jué nǎi qiān lǐ chéng shī shěn wǒ wéi fù wéi mǔ shì dé zhī yú liè fú yīng zhī fú kě jí jǐng yǎng zhī fú kě jiē

古之人厥乃千里承师,矧我惟父惟母世德之余烈,服膺之弗可及,景仰之弗可阶。

rǔ qí niàn zāi

汝其念哉!

bǐ qún dì tiān zuò yú wǒ jiā bǐ ěr xián xiū míng shì lǚ

俾群弟天祚于我家,俾尔咸休明是履。

chún yīng zāi wén míng róu shùn wǎn nǎi shěn yì dǔ gù wéi tāo jué qīng cuì píng lǐ mó mào zāi rén jùn zhé yín liàng zǒng qí hóng sù jiǎn yǎ zhān nǎi chún shuò huì hé

淳英哉文明柔顺,琬乃沈毅笃固,惟瑫厥清粹平理,谟茂哉亻隽哲寅亮,总其弘肃简雅,瞻乃纯铄惠和。

wéi wǒ méng bì jí fǒu yú yì xùn

惟我蒙蔽,极否于义训。

jiē ěr liù dì rǔ qí zī yì xǐ xīn yǐ bǔ yǔ zhī yóu

嗟尔六弟,汝其滋义洗心,以补予之尤。

yǔ nǎi yì bù gǎn wàng rǔ zhī quē

予乃亦不敢忘汝之阙。

wū hū

唉!

xiǎo zi zhān rǔ qí jiàn yǔ zhī cháng yú rén wèi jiàn yǔ zhī cháng yú yì yě

小子瞻,汝其见予之长于仁,未见予之长于义也。

zhān yuē shù

瞻曰:“俞!

yǐ rú hé

以如何?

chén ruò yuē wǒ zhī zhào yú zǒng jiǎo yǐ dǎi yú ruò guàn jì yú jīn zhī èr máo shòu xué yú xiān zài nà huì yú yán fù cí mǔ

”湛若曰:“我之肇于总角,以逮于弱冠,暨于今之二毛,受学于先载,纳诲于严父慈母。

yǔ qí jìng jì yú jué shēn ér kuāng yǔ zhī xiān jiè yì yǔ zhī xiǎo cī shǐ yǔ yǒu guò wèi zēng bù zhī yǔ zhī zhī yōu gǎi wéi chòng zi shì lài

予其敬忌于厥身,而匡予之纤介,翼予之小疵, 使予有过未曾不知,予知之逌改,惟冲子是赖。

yǔ qīn yú xīn ài yú zhōng jìng yú mào

予亲于心,爱于中,敬于貌。

jué nǎi kǒu wú zé yán róu huì qiě zhí lián ér bù guì sù ér bù lì jué qí chéng yǔ zāi

厥乃口无择言,柔惠且直,廉而不刿,肃而不厉,厥其成予哉。

yòng jí wǒ fù mǔ zhī xun shù míng lì yì ěr kě yuǎn zài cí

用集我父母之训,庶明厉翼,迩可远在兹。

zhān bài shǒu qǐ shǒu yuē shù

”瞻拜手稽首曰:“俞!

chén yuē dōu

”湛曰:“都!

zài xiū shēn zài ài rén

在修身,在爱人。

zhān yuē xū

” 瞻曰:“吁!

wéi shèng qí nán zhī

惟圣其难之。

chén yuē dōu

”湛曰:“都!

jué bù xíng wéi nán jué xíng wéi yì

厥不行惟难,厥行惟易。

chún yuē shù

淳曰:“俞!

míng ér mèi chóng ér bēi chōng ér héng xiǎn ér xián tóng ér yí lì ér róu hé ér qín

明而昧,崇而卑,冲而恒,显而贤,同而疑,厉而柔,和而矜。

chén yuē shù

” 湛曰:“俞!

nǎi yán jué yǒu dào

乃言厥有道。

chún yuē shù

”淳曰:“俞!

zhī fú xun

祗服训。

chén yuē lái

”湛曰:“来!

wǎn rǔ yì chāng yán

琬,汝亦昌言。

wǎn yuē shù

” 琬曰:“俞!

shēn bù jí yú rén bù gǎn duò yú qín jué gù wéi xīn

身不及于人,不敢堕于勤,厥故维新。

chén yuē shù

”湛曰:“俞!

tāo yì chāng yán

瑫亦昌言。

tāo yuē shù

” 瑫曰:“俞!

zī jìng yú jǐ bù zī jìng yú jǐ wéi jìng nǎi shì wú wàng yǒu chǐ

滋敬于己,不滋敬于己,惟敬乃恃,无忘有耻。

chén yuē shù

”湛曰:“俞!

mó yì chāng yán

谟亦昌言。

mó yuē shù

”谟曰:“俞!

wú wàng yú bù kě bù yú xíng mào yǐ xīn fǎng xīn yú yú

无忘于不可不虞,形貌以心,访心于虞。

chén yuē shù

”湛曰:“俞!

zǒng yì chāng yán

总亦昌言。

zǒng yuē shù

”总曰:“俞!

ruò yōu jué yōu yǐ xiū

若忧厥忧以休。

chén yuē shù

”湛曰:“俞!

zhān yì chāng yán

瞻亦昌言。

zhān yuē shù

”瞻曰:“俞!

fù wài wéi nèi qǔ zhū nèi bù wàng zhū wài

复外惟内,取诸内,不忘诸外。

chén yuē shù

”湛曰:“俞!

xiū zāi chún děng bài shǒu qǐ shǒu chén yì bài shǒu jī shǒu

休哉”淳等拜手稽首,湛亦拜手稽首。

nǎi gē yuē míng dé fù zāi jiā dào xiū zāi shì zuò yōu zāi bǎi lù zhōu zāi

乃歌曰:“明德复哉,家道休哉,世祚悠哉,百禄周哉!

yòu zuò gē yuē xùn dé gōng zāi xùn yì cóng zāi nèi wài kāng zāi

”又作歌曰:“讯德恭哉,训翼从哉,内外康哉!

jiē bài yuē qīn zāi

”皆拜曰:“钦哉!

jū yì lěi nián cháo yě duō tàn qí qū

居邑累年,朝野多叹其屈。

chú zhōng shū shì láng chū bǔ nán yáng xiāng

除中书侍郎,出补南阳相。

qiān tài zǐ pū wèi jiù mìng ér wǔ dì bēng

迁太子仆,未就命,而武帝崩。

huì dì jí wèi yǐ wéi sàn qí cháng shì

惠帝即位,以为散骑常侍。

yuán kāng chū zú nián sì shí jiǔ

元康初,卒,年四十九。

zhe lùn sān shí yú piān bié wèi yī jiā zhī yán

著论三十余篇,别为一家之言。

chū chén zuò zhōu shī chéng yǐ shì pān yuè

初,湛作《周诗》成,以示潘岳。

yuè yuē cǐ wén fēi tú wēn yǎ nǎi bié jiàn xiào dì zhī xìng

岳曰:“此文非徒温雅,乃别见孝弟之性。

yuè yīn cǐ suì zuò jiā fēng shī

” 岳因此遂作《家风诗》。

chén zú wèi shèng mén xìng pō háo chǐ hóu fú yù shí qióng zī jí zhēn

湛族为盛门,性颇豪侈,侯服玉食,穷滋极珍。

jí jiāng méi yí mìng xiǎo guān báo liǎn bù xiū fēng shù

及将没,遗命小棺薄敛,不修封树。

lùn zhě wèi chén suī shēng bù dǐ lì míng jié sǐ zé jiǎn yuē lìng zhōng shì shēn dá cún wáng zhī lǐ

论者谓湛虽生不砥砺名节,死则俭约令终,是深达存亡之理。

chún zì xiào chōng

淳字孝冲。

yì yǒu wén zǎo yǔ chén jù zhī míng

亦有文藻,与湛俱知名。

guān zhì yì yáng tài shǒu

官至弋阳太守。

zāo zhōng yuán qīng fù zǐ zhí duō méi hú kòu wéi xi chéng dù jiāng

遭中原倾覆,子侄多没胡寇,唯息承渡江。

chéng zì wén zi

承字文子。

cān ān dōng jūn shì shāo qiān nán píng tài shǒu

参安东军事,稍迁南平太守。

tài xìng mò wáng dūn jǔ bīng nèi xiàng chéng yǔ liáng zhōu cì shǐ gān zhuō bā dōng jiān jūn liǔ chún yí dū tài shǒu tán gāi děng bìng lù xí yuǎn jìn liè dūn zuì zhuàng

太兴末,王敦举兵内向,承与梁州刺史甘卓、巴东监军柳纯、宜都太守谭该等,并露檄远近,列敦罪状。

huì gān zhuō huái yí bù jìn wáng shī bài jì dūn xī zhū miè yì jǐ zhě shōu chéng yù shā zhī chéng wài xiōng wáng gǎo kǔ qǐng de miǎn

会甘卓怀疑不进,王师败绩,敦悉诛灭异己者,收承,欲杀之,承外兄王暠苦请得免。

xún wèi sàn qí cháng shì

寻为散骑常侍。

pān yuè zì ān rén xíng yáng zhōng mù rén yě

潘岳,字安仁,荥阳中牟人也。

zǔ jǐn ān píng tài shǒu

祖瑾,安平太守。

fù pí láng yá nèi shǐ

父芘,琅邪内史。

yuè shǎo yǐ cái yǐng jiàn chēng xiāng yì hào wèi qí tóng wèi zhōng jiǎ zhī chóu yě

岳少以才颖见称,乡邑号为奇童,谓终贾之俦也。

zǎo pì sī kōng tài wèi fǔ jǔ xiù cái

早辟司空太尉府,举秀才。

tài shǐ zhōng wǔ dì gōng gēng jiè tián yuè zuò fù yǐ měi qí shì yuē

泰始中,武帝躬耕藉田,岳作赋以美其事,曰:

yī jìn zhī sì nián zhēng yuè dīng wèi huáng dì qīn lǜ qún hòu jiè yú qiān mǔ zhī diān lǐ yě

伊晋之四年正月丁未,皇帝亲率群后藉于千亩之甸,礼也。

yú shì nǎi shǐ diàn shī qīng jī yě lú sǎo lù fēng rén wěi gōng zhǎng shè shè hù

于是乃使甸师清畿, 野庐扫路,封人壝宫,掌舍设枑。

qīng tán yù qí yuè lì xī cuì mù dǎn yǐ yún bù

青坛郁其岳立兮,翠幕黕以云布。

jié chóng jī zhī líng zhǐ xī qǐ sì tú zhī guǎng zuò

结崇基之灵阯兮,启四涂之广阼。

wò yě fén yú gāo rǎng píng dǐ

沃野坟腴,膏壤平砥。

qīng luò zhuó qú yǐn liú jī shuǐ

清洛浊渠,引流激水。

xiá qiān shéng zhí ěr mò rú shǐ

遐阡绳直,迩陌如矢。

cǎo jiè fú yú piāo è xī gàn yuán zhui yú dài sì

{艹}犗服于缥轭兮,绀辕缀于黛耜。

yǎn chǔ jià yú chán zuǒ xī sì wàn shèng zhī gōng lǚ

俨储驾于廛左兮,俟万乘之躬履。

bǎi liáo xiān zhì wèi yǐ zhí fèn zì shàng xià xià jù wéi mìng chén

百僚先置,位以职分,自上下下,具惟命臣。

xí chūn fú zhī qī qī xī jiē yóu chē zhī lín lín

袭春服之萋萋兮,接游车之辚辚。

wēi fēng shēng yú qīng xiǎn xī xiān āi qǐ hu zhū lún

微风生于轻幰兮,纤埃起乎朱轮。

sēn fèng zhāng yǐ jiē liè xī wàng huáng xuān ér sù zhèn

森奉璋以阶列兮,望皇轩而肃震。

ruò chén lù zhī xī zhāo yáng xī zhòng xīng zhī gǒng běi chén yě

若湛露之晞朝阳兮, 众星之拱北辰也。

yú shì qián qū yú lí shǔ chē lín cuì chāng hé dòng qǐ cān tú fāng sì cháng bó péi chéng tài pú zhí pèi

于是前驱鱼丽,属车鳞萃,阊阖洞启,参途方驷,常伯陪乘,太仆执辔。

hòu fēi xiàn tóng zhī zhǒng sī nóng zhuàn bō zhí zhī qì qiè hú zhǎng shēng jiàng zhī jié gōng zhèng shè mén lǘ zhī bì

后妃献穜[QXDV]之种,司农撰播殖之器,挈壶掌升降之节,宫正设门闾之跸。

tiān zǐ nǎi yù yù niǎn yìn huá gài chōng yá zhēng qiāng xiāo wán cuì sī cài

天子乃御玉辇,荫华盖,冲牙铮鎗,绡纨綷纟蔡。

jīn gēn zhào yào yǐ jiǒng huang xī lóng jì téng xiāng ér pèi ài

金根照耀以烱晃兮,龙骥腾骧而沛艾。

biǎo zhū xuán yú lí kǎn xī fēi qīng gǎo yú zhèn duì

表朱玄于离坎兮,飞青缟于震兑。

zhōng huáng yè yǐ fā huī xī fāng cǎi fēn qí fán huì

中黄晔以发辉兮,方彩纷其繁会。

wǔ lù wū luán jiǔ qí yáng pèi qióng sà rù ruǐ yún hǎn ǎn ǎi

五路呜銮,九旗扬旆,琼钑入蘂,云罕晻蔼。

xiāo guǎn cháo zhé yǐ jiū cáo xī gǔ pí hōng jí yǐ pēng gài sǔn jù yí yǐ xuān zhù xī hóng zhōng yuè hu qū wài

箫管嘲哲以啾嘈兮,鼓鼙硡急以砰盖,笋虡嶷以轩翥兮,洪钟越乎区外。

zhèn zhèn tián tián chén wù lián tiān yǐ xìng hu jiè tián

震震填填,尘雾连天,以幸乎藉田。

chán miǎn jiǒng yǐ zhuó zhuó xī bì sè sù qí qiān qiān

蝉冕颎以灼灼兮,碧色肃其芊芊。

shì yè guāng zhī pōu jīng pú xī ruò mào sōng zhī yī shān diān yě

似夜光之剖荆璞兮,若茂松之依山颠也。

yú shì wǒ huáng nǎi jiàng líng tán fǔ yù ǒu yóu chǎng rǎn jù hóng mí zài shǒu

于是我皇乃降灵坛,抚御耦,游场染屦,洪縻在手。

sān tuī ér shě shù rén zhōng mǔ

三推而舍,庶人终亩。

guì jiàn yǐ bān huò wǔ huò jiǔ

贵贱以班,或五或九。

yú sī shí yě jū mǐ dū bǐ rén wú huá yì zhǎng yòu zá tà yǐ jiāo jí shì nǚ bān bīn ér xián lì

于斯时也,居靡都鄙,人无华裔,长幼杂遝以交集,士女颁斌而咸戾。

bèi hè zhèn jū chuí tiáo zǒng jì niè zhǒng cè jiān jǐ shang lián zhēng

被褐振裾,垂髫总髻,蹑踵侧肩,掎裳连襼。

huáng chén wèi zhī sì hé xī yáng guāng wèi zhī qián yì

黄尘为之四合兮,阳光为之潜翳。

dòng róng fā yīn ér guān zhě mò bù biàn wǔ hu kāng qú ōu yín hu shèng shì

动容发音而观者,莫不抃舞乎康衢,讴吟乎圣世。

qíng xīn lè hu hūn zuò xī lǜ jìn lì hu shù yì

情欣乐乎昏作兮,虑尽力乎树艺。

mǐ shuí dū ér cháng qín xī mò zhī kè ér zì lì

靡谁督而常勤兮,莫之课而自厉。

gōng xiān láo ér yuè shǐ xī qǐ yán xíng ér měng zhì zāi

躬先劳而悦使兮,岂严刑而猛制哉!

yǒu yì lǎo tián fǔ huò jìn ér chēng yuē gài sǔn yì suí shí lǐ yǒu cháng rán

有邑老田父,或进而称曰:“盖损益随时,理有常然。

gāo yǐ xià wèi jī rén yǐ shí wèi tiān

高以下为基,人以食为天。

zhèng qí mò zhě duān qí běn shàn qí hòu zhě shèn qí xiān

正其末者端其本,善其后者慎其先。

fu jiǔ tǔ zhī yi fú rèn sì yè zhī wu bù yī yě yǒu cài shū zhī sè cháo fá dài gēng zhī zhì

夫九土之宜弗任,四业之务不壹,野有菜蔬之色,朝乏代耕之秩。

wú chǔ xù yǐ yú zāi tú wàng suì yǐ zì bì

无储蓄以虞灾,徒望岁以自必。

sān dài zhī shuāi jiē cǐ wù yě

三代之衰,皆此物也。

jīn shèng shàng mèi dàn pī xiǎn xī tì ruò lì tú kuì yú fēng fáng jiǎn yú yì qīn zāi qīn zāi wéi gǔ zhī xù

今圣上昧旦丕显,夕惕若栗,图匮于丰,防俭于逸,钦哉钦哉,惟谷之恤。

zhǎn sān shí zhī hóng wu zhì cāng lǐn yú yíng yì gù yáo tāng zhī yòng xīn ér cún jiù zhī yào shù yě

展三时之弘务,致仓廪于盈溢,固尧、汤之用心,而存救之要术也。

ruò nǎi miào tiāo yǒu shì zhù zōng zōu rì fǔ guǐ pǔ nào zé cǐ zhī zì shí suō chàng xiāo máo yòu yú shì hū chū

”若乃庙祧有事,祝宗诹日,簠簋普淖,则此之自实,缩鬯萧茅,又于是乎出。

shǔ jì xīn xiāng zhǐ jiǔ jiā lì

黍稷馨香,旨酒嘉栗。

yi qí shí hé nián dēng ér shén jiàng zhī jí yě

宜其时和年登,而神降之吉也。

gǔ rén yǒu yán yuē shèng rén zhī dé wú yǐ jiā yú xiào hu

古人有言曰:“圣人之德,无以加于孝乎!

fu xiào zhě tiān zhī xìng rén zhī suǒ yóu líng yě

”夫孝者, 天之性、人之所由灵也。

xī zhě míng wáng yǐ xiào zhì tiān xià qí huò jì zhī zhě xiān zāi xī yǐ

昔者明王以孝治天下,其或继之者,鲜哉希矣!

dǎi wǒ huáng jìn shí guāng sī dào yí xíng fú yú wàn guó ài jìng jǐn yú zǔ kǎo

逮我皇晋, 实光斯道,仪刑孚于万国,爱敬尽于祖考。

gù gōng jià yǐ gōng zī chéng suǒ yǐ zhì xiào yě

故躬稼以供粢盛,所以致孝也;

quàn sè yǐ zú bǎi xìng suǒ yǐ gù běn yě

劝穑以足百姓,所以固本也。

néng běn ér xiào shèng dé dà yè zhì yǐ zāi

能本而孝,盛德大业至矣哉!

cǐ yī yì yě èr měi xiǎn yān bù yì yuǎn hu bù yì zhòng píng

此一役也,二美显焉,不亦远乎,不亦重平!

gǎn zuò sòng yuē

敢作颂曰:

sī lè diàn jī báo cǎi qí fāng

“思乐甸畿,薄采其芳。

dà jūn lì zhǐ yán jiè qí nóng

大君戾止,言藉其农。

qí nóng sān tuī wàn guó yǐ zhī

其农三推,万国以祗。

nòu wǒ gōng tián suì jí wǒ sī

耨我公田,遂及我私。

wǒ fǔ sī shèng wǒ guǐ sī qí

我簠斯盛,我簋斯齐。

wǒ cāng rú líng wǒ yǔ rú chí

我仓如陵,我庾如坻。

niàn zī zài zī yǒng yán xiào sī

念兹在兹,永言孝思。

rén lì pǔ cún zhù shǐ zhèng cí

人力普存,祝史正辞。

shén zhǐ yōu xīn yì yù wú qī

神只攸歆,逸豫无期。

yī rén yǒu qìng zhào mín lài zhī

一人有庆,兆民赖之。

yuè cái míng guān shì wèi zhòng suǒ jí suì qī chí shí nián

岳才名冠世,为众所疾,遂栖迟十年。

chū wèi hé yáng lìng fù qí cái ér yù yù bù dé zhì

出为河阳令,负其才而郁郁不得志。

shí shàng shū pú yè shān tāo lǐng lì bù wáng jì péi jiè děng bìng wèi dì suǒ qīn yù yuè nèi fēi zhī nǎi tí gé dào wèi yáo yuē gé dào dōng yǒu dà niú

时尚书仆射山涛、领吏部王济、裴楷等并为帝所亲遇,岳内非之,乃题阁道为谣曰: “阁道东,有大牛。

wáng jì yāng péi jiè qiū hé jiào cì cù bù dé xiū

王济鞅,裴楷鞧,和峤刺促不得休。

zhuǎn huái lìng

转怀令。

shí yǐ nì lǚ zhú mò fèi nóng jiān yín wáng mìng duō suǒ yī còu bài luàn fǎ dù chì dāng chú zhī

时以逆旅逐末废农,奸淫亡命,多所依凑,败乱法度,敕当除之。

shí lǐ yī guān lí shǐ lǎo xiǎo pín hù shǒu zhī yòu chà lì zhǎng zhǔ yī kè shè shōu qián

十里一官樆,使老小贫户守之,又差吏掌主,依客舍收钱。

yuè yì yuē

岳议曰:

jǐn àn nì lǚ jiǔ yǐ qí suǒ yóu lái yě

“谨案:逆旅,久矣其所由来也。

xíng zhě lài yǐ dùn zhǐ jū zhě báo shōu qí zhí jiāo yì mào qiān gè dé qí suǒ

行者赖以顿止,居者薄收其直,交易贸迁, 各得其所。

guān wú yì fù yīn rén chéng lì huì jiā bǎi xìng ér gōng wú mò fèi

官无役赋,因人成利,惠加百姓而公无末费。

yǔ yuē xǔ yóu cí dì yáo zhī mìng ér shě yú nì lǚ

语曰:‘许由辞帝尧之命, 而舍于逆旅。

wài zhuàn yuē jìn yáng chù fù guò níng shě yú nì lǚ

’《外传》曰:‘晋阳处父过宁,舍于逆旅。

wèi wǔ huáng dì yì yǐ wéi yi qí shī yuē nì lǚ zhěng shè yǐ tōng shāng gǔ

’魏武皇帝亦以为宜, 其诗曰:‘逆旅整设,以通商贾。

rán zé zì yáo dào jīn wèi yǒu bù dé kè shè zhī fǎ

’然则自尧到今,未有不得客舍之法。

wéi shāng yāng yóu zhī gù fēi shèng shì zhī suǒ yán yě

唯商鞅尤之,固非圣世之所言也。

fāng jīn sì hǎi huì tóng jiǔ fù nà gòng bā fāng yì yì gōng sī mǎn lù

方今四海会同,九服纳贡,八方翼翼,公私满路。

jìn jī fú còu kè shè yì chóu

近畿辐辏,客舍亦稠。

dōng yǒu wēn lú xià yǒu liáng yìn chú mò chéng háng qì yòng qǔ gěi

冬有温庐,夏有凉荫,刍秣成行,器用取给。

pí niú bì tóu chéng liáng jìn jìn fā gé xiě ān jiē yǒu suǒ qì

疲牛必投,乘凉近进, 发槅写鞍,皆有所憩。

yòu zhū jié dào jiē qǐ yú jiǒng jué zhǐ hu rén zhòng

又诸劫盗皆起于迥绝,止乎人众。

shí lǐ xiāo tiáo zé jiān guǐ shēng xīn

十里萧条,则奸轨生心;

lián mò jiē guǎn zé kòu qíng zhèn shè

连陌接馆,则寇情震慑。

qiě wén shēng yǒu jiù yǐ fā yǒu zhuī bù jiù yǒu zuì bù zhuī yǒu lù jìn bào bǔ wáng héng yǒu sī cún

且闻声有救,已发有追,不救有罪,不追有戮,禁暴捕亡,恒有司存。

fán cǐ jiē kè shè zhī yì ér guān lí zhī suǒ fá yě

凡此皆客舍之益,而官樆之所乏也。

yòu xíng zhě tān lù gào dí chuī cuàn jiē yǐ hūn chen

又行者贪路,告籴炊爨,皆以昏晨。

shèng xià zhòu rè yòu jiān xīng yè jì xiàn zǎo bì bù jí lí mén

盛夏昼热,又兼星夜,既限早闭,不及樆门。

huò bì wǎn guān bèng zhú lù yú qí shì màn cáng huì dào zhī yuán

或避晚关,迸逐路隅,祇是慢藏诲盗之原。

gǒu yǐ kè shě duō bài fǎ jiào guān shǒu jí lí dú fù hé rén

苟以客舍多败法教,官守棘樆,独复何人?

bǐ hé qiáo mèng jīn jiě quàn shū qián gāo dì dū chá shù rù xiào chū pǐn láng liǎng àn xiāng jiǎn yóu jù huò shī zhī

彼河桥、孟津,解券输钱,高第督察,数入校出,品郎两岸相检,犹惧或失之。

gù xuán yǐ lù lì xǔ yǐ gōng bào

故悬以禄利,许以功报。

jīn jiàn lì pí rén dú zhuān lí shuì guǎn kāi bì zhī quán jiè bù jiào zhī shì cǐ dào lù zhī dù jiān lì suǒ zhí yě

今贱吏疲人,独专樆税, 管开闭之权,藉不校之势,此道路之蠹,奸利所殖也。

lǜ lì dài zhī jiù sú huò xíng liú zhī huan xīn shǐ kè shě sǎ sǎo yǐ dài zhēng lǚ zé jiā ér xi qǐ fēi zhòng shù yóng yóng zhī wàng

率历代之旧俗,获行留之欢心,使客舍洒扫,以待征旅择家而息,岂非众庶颙颙之望。

qǐng cáo liè shàng cháo tíng cóng zhī

请曹列上,朝廷从之。

yuè pín zǎi èr yì qín yú zhèng jì

岳频宰二邑,勤于政绩。

diào bǔ shàng shū dù zhī láng qiān tíng wèi píng yǐ gōng shì miǎn

调补尚书度支郎,迁廷尉评,以公事免。

yáng jùn fǔ zhèng gāo xuǎn lì zuǒ yǐn yuè wèi tài fù zhǔ bù

杨骏辅政, 高选吏佐,引岳为太傅主簿。

jùn zhū chú míng

骏诛,除名。

chū qiáo rén gōng sūn hóng shǎo gū pín kè tián yú hé yáng shàn gǔ qín pō néng zhǔ wén

初,谯人公孙宏少孤贫,客田于河阳, 善鼓琴,颇能属文。

yuè zhī wèi hé yáng lìng ài qí cái yì dài zhī shén hòu

岳之为河阳令,爱其才艺,待之甚厚。

zhì shì hóng wèi chǔ wáng wěi zhǎng shǐ zhuān shā shēng zhī zhèng

至是,宏为楚王玮长史, 专杀生之政。

shí jùn gāng jì jiē dāng cóng zuò tóng shǔ zhǔ bù zhū zhèn yǐ jiù lù

时骏纲纪皆当从坐,同署主簿朱振已就戮。

yuè qí xī qǔ jí zài wài hóng yán zhī wěi wèi zhī jiǎ lì gù de miǎn

岳其夕取急在外,宏言之玮,谓之假吏,故得免。

wèi jǐ xuǎn wèi cháng ān lìng zuò xī zhēng fù shù suǒ jīng rén wù shān shuǐ wén qīng zhǐ yì cí duō bù lù

未几,选为长安令,作《西征赋》,述所经人物山水,文清旨诣,辞多不录。

zhēng bǔ bó shì wèi zhào yǐ mǔ jí zhé qù guān miǎn

征补博士,未召,以母疾辄去,官免。

xún wèi zhù zuò láng zhuǎn sàn qí shì láng qiān jǐ shì huáng mén shì láng

寻为著作郎,转散骑侍郎,迁给事黄门侍郎。

yuè xìng qīng zào qū shì lì yǔ shí chóng děng chǎn shì gǔ mì měi hou qí chū yǔ chóng zhé wàng chén ér bài

岳性轻躁,趋世利,与石崇等谄事贾谧,每候其出,与崇辄望尘而拜。

gòu mǐn huái zhī wén yuè zhī cí yě

构愍怀之文,岳之辞也。

mì èr shí sì yǒu yuè wèi qí shǒu

谧二十四友,岳为其首。

mì jìn shū xiàn duàn yì yuè zhī cí yě

谧《晋书》限断,亦岳之辞也。

qí mǔ shù qiào zhī yuē ěr dāng zhī zú ér gān mò bù yǐ hu

其母数诮之曰:“尔当知足,而干没不已乎?

ér yuè zhōng bù néng gǎi

”而岳终不能改。

jì shì huàn bù dá nǎi zuò xián jū fù yuē

既仕宦不达,乃作《闲居赋》曰:

yuè dú jí àn chuán zhì sī mǎ ān sì zhì jiǔ qīng ér liáng shǐ shū zhī tí yǐ qiǎo huàn zhī mù wèi zēng bù kǎi rán fèi shū ér tàn yě

岳读《汲黯传》至司马安四至九卿,而良史书之,题以巧宦之目,未曾不慨然废书而叹也。

yuē jiē hū

感叹道:唉!

qiǎo chéng yǒu zhī zhuō yì yí rán

巧诚有之,拙亦宜然。

gù cháng yǐ wéi shì zhī shēng yě fēi zhì shèng wú guǐ wēi miào xuán tōng zhě zé bì lì gōng lì shì xiào dāng nián zhī yòng

顾常以为士之生也,非至圣无轨微妙玄通者,则必立功立事,效当年之用。

shì yǐ zī zhōng lǚ xìn yǐ jìn dé xiū cí lì chéng yǐ jū yè

是以资忠履信以进德,修辞立诚以居业。

pū shǎo qiè xiāng qū zhī yù tiǎn sī kōng tài wèi zhī mìng suǒ fèng zhī zhǔ jí tài zǎi lǔ wǔ gōng qí rén yě

仆少窃乡曲之誉,忝司空太尉之命,所奉之主,即太宰鲁武公其人也。

jǔ xiù cái wèi láng

举秀才为郎。

dǎi shì shì zǔ wǔ huáng dì wèi hé yáng huái lìng shàng shū láng tíng wèi píng

逮事世祖武皇帝,为河阳、怀令,尚书郎,廷尉评。

jīn tiān zǐ liàng àn zhī jì lǐng tài fù zhǔ bù

今天子谅暗之际,领太傅主簿。

fǔ zhǔ zhū chú míng wèi mín

府主诛,除名为民。

é ér fù guān chú cháng ān lìng

俄而复官,除长安令。

qiān bó shì wèi zhào bài qīn jí zhé qù guān miǎn

迁博士,未召拜,亲疾辄去,官免。

zì ruò guàn shè yú zhī mìng zhī nián bā xǐ guān ér yī jìn jiē zài miǎn yī chú míng yī bù bài zhí qiān zhě sān ér yǐ yǐ

自弱冠涉于知命之年,八徙官而一进阶,再免,一除名,一不拜职,迁者三而已矣。

suī tōng sāi yǒu yù yì yì zhuō zhī xiào yě

虽通塞有遇,抑亦拙之效也。

xī tōng rén hé zhǎng yú zhī lùn yú yě gù yuē zhuō yú yòng duō

昔通人和长舆之论余也,固曰“拙于用多”。

chèn duō zhě wú qǐ gǎn

称多者, 吾岂敢;

yán zhuō zé xìn ér yǒu zhēng

言拙,则信而有征。

fāng jīn jùn yì zài guān bǎi gōng wéi shí zhuō zhě kě yǐ jué yì hu chǒng róng zhī shì yǐ

方今俊乂在官,百工惟时,拙者可以绝意乎宠荣之事矣。

tài fū rén zài táng yǒu léi lǎo zhī jí shàng hé néng wéi xī xià sè yǎng ér xiè xiè cóng dǒu shāo zhī yì

太夫人在堂,有羸老之疾,尚何能违膝下色养,而屑屑从斗筲之役?

yú shì lǎn zhǐ zú zhī fēn zhù fú yún zhī zhì zhù shì zhòng shù xiāo yáo zì dé

于是览止足之分,庶浮云之志,筑室种树,逍遥自得。

chí zhǎo zú yǐ yú diào chōng shuì zú yǐ dài gēng

池沼足以渔钓,舂税足以代耕。

guàn yuán zhōu shū gōng zhāo xī zhī shàn

灌园鬻蔬,供朝夕之膳;

mù yáng gū lào sì fú là zhī fèi

牧羊酤酪,俟伏腊之费。

xiào hu wéi xiào yǒu yú xiōng dì cǐ yì zhuō zhě zhī wèi zhèng yě

孝乎惟孝,友于兄弟,此亦拙者之为政也。

nǎi zuò xián jū fù yǐ gē shì suì qíng yān

乃作《闲居赋》以歌事遂情焉。

qí cí yuē

原文写道:

áo fén sù zhī zhǎng pǔ bù xiān zhé zhī gāo qú

遨坟素之长圃,步先哲之高衢。

suī wú yán zhī yún hòu yóu nèi kuì yú níng qú

虽吾颜之云厚,犹内愧于宁蘧。

yǒu dào yú bù shì wú dào wú bù yú

有道余不仕, 无道吾不愚。

hé qiǎo zhì zhī bù zú ér zhuō jiān zhī yǒu yú yě

何巧智之不足,而拙艰之有余也!

yú shì tuì ér xián jū yú luò zhī sì

于是退而闲居,于洛之涘。

shēn qí yì mín míng zhui xià shì

身齐逸民,名缀下士。

bèi jīng sù yī miàn jiāo hòu shì

背京溯伊,面郊后市。

fú liáng yǒu yǐ jìng dù líng tái jié qí gāo zhì

浮梁黝以迳度,灵台杰其高峙。

kuī tiān wén zhī mì ào dǔ rén shì zhī zhōng shǐ

窥天文之秘奥,睹人事之终始。

qí xi zé yǒu yuán róng jìn yíng xuán mù lǜ huī xī zi jù shǔ yì juàn tóng guī pào shí léi hài jī shǐ méng fēi yǐ xiān qǐ xíng yào wǒ huáng wēi

其西则有元戎禁营,玄幕绿徽,溪子巨黍,异絭同归,砲石雷骇,激矢虻飞,以先启行,耀我皇威。

qí dōng zé yǒu míng táng pì yōng qīng mù chǎng xián huán lín yíng yìng yuán hǎi huí quán yù zhuī xiào yǐ yán fù zōng wén kǎo yǐ pèi tiān zhī shèng jìng yǐ míng shùn yǎng gēng lǎo yǐ chóng nián

其东则有明堂辟雍,清穆敞闲,环林萦映, 圆海回泉,聿追孝以严父,宗文考以配天,祗圣敬以明顺,养更老以崇年。

ruò nǎi bèi dōng shè chūn

若乃背冬涉春,

yīn xiè yáng shī

阴谢阳施,

tiān zǐ yǒu shì yú chái liáo

天子有事于柴燎,

yǐ jiāo zǔ ér zhǎn yì

以郊祖而展义,

zhāng jūn tiān zhī guǎng yuè

张钧天之广乐,

bèi qiān shèng zhī wàn qí

备千乘之万骑,

fú chéng chéng yǐ qí xuán

服枨枨以齐玄,

guǎn jiū jiū ér bìng chuī

管啾啾而并吹,

huáng huáng hu

煌煌乎,

yǐn yǐn hu

隐隐乎,

cí lǐ róng zhī zhuàng guān

兹礼容之壮观,

ér wáng zhì zhī jù lì yě

而王制之巨丽也。

liǎng xué qí liè shuāng yǔ rú yī yòu yán guó zhòu zuǒ nà liáng yì

两学齐列,双宇如一,右延国胄,左纳良逸。

qí qí shēng tú jì jì rú shù huò shēng zhī táng huò rù zhī shì

祁祁生徒,济济儒术,或升之堂,或入之室。

jiào wú cháng shī dào zài zé shì

教无常师,道在则是。

gù máo shì tóu fú míng wáng huái xǐ xun ruò fēng xíng yīng yóu cǎo mǐ

故髦士投绂,名王怀玺,训若风行,应犹草靡。

cǐ lǐ rén suǒ yǐ wèi měi mèng mǔ suǒ yǐ sān xǐ yě

此里仁所以为美,孟母所以三徙也。

yuán dìng wǒ jū zhù shì chuān chí cháng yáng yìng zhǎo fāng zhǐ shù lí yóu lín chán zhuó hàn dàn fū pī zhú mù wěng ǎi líng guǒ cēn cī

爰定我居,筑室穿池,长杨映沼,芳枳树樆,游鳞瀺灂,菡萏敷披,竹木蓊蔼, 灵果参差。

zhāng gōng dà gǔ zhī lí liáng hóu wū bēi zhī shì zhōu wén ruò zhī zhī zǎo fáng líng zhū zhòng zhī li mǐ bù bì zhí

张公大谷之梨,梁侯乌椑之柿,周文弱枝之枣,房陵朱仲之李,靡不毕植。

sān táo biǎo yīng hú zhī bié èr nài yào dān bái zhī sè shí liú pú táo zhī zhēn lěi luò màn yán hu qí cè

三桃表樱胡之别,二奈耀丹白之色,石榴蒲桃之珍,磊落蔓延乎其侧。

méi xìng yù dì zhī shǔ fán róng zǎo lì zhī shì huā shí zhào làn yán suǒ bù néng jí yě

梅杏郁棣之属,繁荣藻丽之饰,华实照烂,言所不能极也。

cài zé cōng jiǔ suàn yù qīng sǔn zǐ jiāng qín jì gān zhǐ liǎo suī fēn fāng ráng hé yī yīn shí huò xiàng yáng lǜ kuí hán lù bái xiè fù shuāng

菜则葱韭蒜芋,青笋紫姜,堇荠甘旨,蓼荾芬芳,蘘荷依阴,时藿向阳,绿葵含露,白薤负霜。

yú shì lǐn qiū shǔ tuì xī chūn hán wǎng wēi yǔ xīn qíng liù hé qīng lǎng

于是凛秋暑退,熙春寒往,微雨新晴,六合清朗。

tài fū rén nǎi yù bǎn yú shēng qīng xuān yuǎn lǎn wáng jī jìn zhōu jiā yuán tǐ yǐ xíng hé yào yǐ láo xuān cháng shàn zài jiā jiù kē yǒu quán

太夫人乃御版舆,升轻轩, 远览王畿,近周家园,体以行和,药以劳宣,常膳载加,旧疴有痊。

yú shì xí cháng yán liè sūn zi liǔ chuí yìn chē jié guǐ lù zhāi zǐ fáng shuǐ guà chēng lǐ huò yàn yú lín huò xì yú sì

于是席长筵, 列孙子柳垂荫,车结轨,陆摘紫房,水挂赪鲤,或宴于林,或禊于汜。

kūn dì bān bái r tóng zhì chǐ chēng wàn shòu yǐ xiàn shāng xián yī jù ér yī xǐ

昆弟斑白, 儿童稚齿,称万寿以献觞,咸一惧而一喜。

shòu shāng jǔ cí yán hé fú bēi lè yǐn sī zhú pián luó dùn zú qǐ wǔ kàng yīn gāo gē rén shēng ān lè shú zhī qí tā

寿觞举,慈颜和,浮杯乐饮,丝竹骈罗, 顿足起舞,抗音高歌,人生安乐,孰知其他。

tuì qiú yǐ ér zì xǐng xìn yòng báo ér cái liè

退求已而自省,信用薄而才劣。

fèng zhōu rèn zhī gé yán gǎn chén lì ér jiù liè

奉周任之格言,敢陈力而就列。

jǐ lòu shēn zhī bù bǎo ér xī nǐ hu míng zhé yǎng zhòng miào ér jué sī zhōng yōu yóu yǐ yǎng zhuō

几陋身之不保,而奚拟乎明哲,仰众妙而绝思,终优游以养拙。

chū pí wèi láng yá nèi shǐ sūn xiù wèi xiǎo shǐ gěi yuè ér jiǎo xiá zì xǐ

初,芘为琅邪内史,孙秀为小史给岳,而狡黠自喜。

yuè è qí wéi rén shù tà rǔ zhī xiù cháng xián fèn

岳恶其为人,数挞辱之, 秀常衔忿。

jí zhào wáng lún fǔ zhèng xiù wèi zhōng shū lìng

及赵王伦辅政,秀为中书令。

yuè yú shěng nèi wèi xiù yuē sūn lìng yóu yì chóu xī zhōu xuán bù

岳于省内谓秀曰:“孙令犹忆畴昔周旋不?

dá yuē zhōng xīn cáng zhī hé rì wàng zhī

” 答曰:“中心藏之,何日忘之!

yuè yú shì zì zhī bù miǎn

”岳于是自知不免。

é ér xiù suì wū yuè jí shí chóng ōu yáng jiàn móu fèng huái nán wáng yǔn qí wáng jiǒng wéi luàn zhū zhī yí sān zú

俄而秀遂诬岳及石崇、欧阳建谋奉淮南王允、齐王冏为乱,诛之,夷三族。

yuè jiāng yì shì yǔ mǔ bié yuē fù ā mǔ

岳将诣市,与母别曰:“负阿母!

chū bèi shōu jù bù xiāng zhī shí chóng yǐ sòng zài shì yuè hòu zhì chóng wèi zhī yuē ān rén qīng yì fù ěr yá

” 初被收,俱不相知,石崇已送在市,岳后至,崇谓之曰:“安仁,卿亦复尔邪!

yuè yuē kě wèi bái shǒu tóng suǒ guī

” 岳曰:“可谓白首同所归。

yuè jīn gǔ shī yún tóu fèn jì shí yǒu bái shǒu tóng suǒ guī

”岳《金谷诗》云:“投分寄石友,白首同所归。

nǎi chéng qí chèn

”乃成其谶。

yuè mǔ jí xiōng shì yù shǐ shì dì yàn lìng bào sī tú yuàn jù jù dì shēn xiōng dì zhī zǐ jǐ chū zhī nǚ wú zhǎng yòu yī shí bèi hài wéi shì zǐ bó wǔ táo nàn de miǎn

岳母及兄侍御史释、弟燕令豹、司徒掾据、据弟诜,兄弟之子,己出之女, 无长幼一时被害,唯释子伯武逃难得免。

ér bào nǚ yǔ qí mǔ xiāng bào hào hū bù kě jiě huì zhào yuán zhī

而豹女与其母相抱号呼不可解,会诏原之。

yuè měi zī yí cí zǎo jué lì yóu shàn wèi āi lěi zhī wén

岳美姿仪,辞藻绝丽,尤善为哀诔之文。

shǎo shí cháng xié tán chū luò yáng dào fù rén yù zhī zhě jiē lián shǒu yíng rào tóu zhī yǐ guǒ suì mǎn chē ér guī

少时常挟弹出洛阳道,妇人遇之者, 皆连手萦绕,投之以果,遂满车而归。

shí zhāng zài shén chǒu měi xíng xiǎo r yǐ wǎ shí zhì zhī wěi dùn ér fǎn

时张载甚丑,每行,小儿以瓦石掷之,委顿而反。

yuè cóng zǐ ní

岳从子尼。

ní zì zhèng shū

尼字正叔。

zǔ xù hàn dōng hǎi xiāng

祖勖,汉东海相。

fù mǎn píng yuán nèi shǐ

父满,平原内史。

bìng yǐ xué xíng chēng

并以学行称。

ní shǎo yǒu qīng cái yǔ yuè jù yǐ wén zhāng jiàn zhī

尼少有清才,与岳俱以文章见知。

xìng jìng tuì bù jìng wéi yǐ qín xué zhù shù wéi shì

性静退不竞,唯以勤学著述为事。

zhe ān shēn lùn yǐ míng suǒ shǒu qí cí yuē

著《安身论》以明所守,其辞曰:

gài chóng dé mò dà hu ān shēn ān shēn mò shàng hu cún zhèng cún zhèng mò zhòng hu wú sī wú sī mò shēn hu guǎ yù

盖崇德莫大乎安身,安身莫尚乎存正,存正莫重乎无私,无私莫深乎寡欲。

shì yǐ jūn zǐ ān qí shēn ér hòu dòng yì qí xīn ér hòu yǔ dìng qí jiāo ér hòu qiú dǔ qí zhì ér hòu xíng

是以君子安其身而后动,易其心而后语,定其交而后求,笃其志而后行。

rán zé dòng zhě jí xiōng zhī duān yě

然则动者, 吉凶之端也;

yǔ zhě róng rǔ zhī zhǔ yě

语者,荣辱之主也;

qiú zhě lì bìng zhī jǐ yě

求者,利病之几也;

xíng zhě ān wēi zhī jué yě

行者,安危之决也。

gù jūn zi bù wàng dòng yě dòng bì shì qí dào

故君子不妄动也,动必适其道;

bù tú yǔ yě yǔ bì jīng yú lǐ

不徒语也,语必经于理;

bù gǒu qiú yě qiú bì zào yú yì

不苟求也,求必造于义;

bù xū xíng yě xíng bì yóu yú zhèng

不虚行也,行必由于正。

fu rán yòng néng miǎn huò xì zhī xiōng xiǎng zì tiān zhī yòu

夫然,用能免或系之凶,享自天之祐。

gù shēn bù ān zé dài yán bù cóng zé bèi jiāo bù shěn zé huò xíng bù dǔ zé wēi

故身不安则殆,言不从则悖,交不审则惑,行不笃则危。

sì zhě xíng hu zhōng zé yōu huàn jiē hu wài yǐ

四者行乎中,则忧患接乎外矣。

yōu huàn zhī jiē bì shēng yú zì sī ér xìng yú yǒu yù

忧患之接,必生于自私,而兴于有欲。

zì sī zhě bù néng chéng qí sī yǒu yù zhě bù néng jì qí yù lǐ zhī zhì yě

自私者不能成其私,有欲者不能济其欲,理之至也。

yù gǒu bù jì néng wú zhēng hu

欲苟不济, 能无争乎?

sī gǒu bù cóng néng wú fá hu

私苟不从,能无伐乎?

rén rén zì sī jiā jiā yǒu yù zhòng yù bìng zhēng qún sī jiāo fá

人人自私,家家有欲,众欲并争,群私交伐。

zhēng zé luàn zhī méng yě

争, 则乱之萌也;

fá zé yuàn zhī fǔ yě

伐,则怨之府也。

yuàn luàn jì gòu wēi hài jí zhī dé bù jù hu

怨乱既构,危害及之,得不惧乎?

rán qì běn yào mò zhī tú zhī jìn wàng tuì zhī shì mò bù shì cái ruì zhì chōu fēng zhuó yǐng qīng cè hu shì lì zhī jiāo chí chěng hu dāng tú zhī wu

然弃本要末之徒,知进忘退之士,莫不饰才锐智,抽锋擢颖,倾侧乎势利之交, 驰骋乎当涂之务。

cháo yǒu tán guān zhī péng yě yǒu jié shòu zhī you dǎng yǔ chì yú qián róng míng shàn qí hòu

朝有弹冠之朋,野有结绶之友,党与炽于前,荣名扇其后。

wò quán zé fù zhě lín jí

握权, 则赴者鳞集;

shī chǒng zé sàn zhě wǎ jiě

失宠,则散者瓦解;

qiú lì zé tuō wěn jǐng zhī huan

求利,则托刎颈之欢;

zhēng lù zé gòu kè gǔ zhī xì

争路,则构刻骨之隙。

yú shì fú wěi bō téng qǔ biàn yún fèi hán shǔ shū shēng zhāo xī yì jià nú jiǎn xī bēn fàng zhī jī qiān dāo jìng yī gē zhī yòng

于是浮伪波腾,曲辩云沸,寒暑殊声,朝夕异价,驽蹇希奔放之迹,铅刀竞一割之用。

zhì yú ài è xiāng gōng yǔ duó jiāo zhàn fěi bàng zǔn tà huǐ yù zòng héng jūn zǐ wu néng xiǎo rén fá jì fēng tuí yú shàng sú bì yú xià

至于爱恶相攻,与夺交战,诽谤噂沓,毁誉纵横,君子务能,小人伐技,风穨于上,俗弊于下。

huò jié ér hèn zhēng yě bù qiáng huàn zhì ér huǐ fá zhī wèi biàn dà zhě qīng guó sàng jiā cì zé fù shēn miè sì

祸结而恨争也不强,患至而悔伐之未辩,大者倾国丧家,次则覆身灭祀。

qí gù hé yá

其故何邪?

qǐ bù shǐ yú sī yù ér zhōng yú zhēng fá zāi

岂不始于私欲而终于争伐哉?

jūn zǐ zé bù rán

君子则不然。

zhī zì sī zhī hài gōng yě rán hòu wài qí shēn

知自私之害公也,然后外其身;

zhī yǒu yù zhī shāng dé yě gù yuǎn jué róng lì

知有欲之伤德也,故远绝荣利;

zhī zhēng jìng zhī gòu zāi yě gù fàn ér bù jiào

知争竞之遘灾也,故犯而不校;

zhī hǎo fá zhī zhāo yuàn yě gù yǒu gōng ér bù dé

知好伐之招怨也,故有功而不德。

ān shēn ér bù wéi sī gù shēn zhèng ér sī quán

安身而不为私, 故身正而私全;

shèn yán ér bù shì yù gù yán jì ér yù cóng

慎言而不适欲,故言济而欲从;

dìng jiāo ér bù qiú yì gù jiāo lì ér yì hòu

定交而不求益,故交立而益厚;

jǐn xíng ér bù qiú míng gù xíng chéng ér míng měi

谨行而不求名,故行成而名美。

zhǐ zé lì hu wú sī zhī yù xíng zé yóu hu bù zhēng zhī tu bì jiāng tōng tiān xià zhī lǐ ér jì wàn wù zhī xìng

止则立乎无私之域,行则由乎不争之涂,必将通天下之理,而济万物之性。

tiān xià yóu wǒ gù yǔ tiān xià tóng qí yù

天下犹我,故与天下同其欲;

jǐ yóu wàn wù gù yǔ wàn wù tóng qí lì

己犹万物,故与万物同其利。

fu néng bǎo qí ān zhě fēi wèi chóng shēng shēng zhī hòu ér dān yì yù zhī lè yě bù wàng wēi ér yǐ

夫能保其安者,非谓崇生生之厚而耽逸豫之乐也,不忘危而已。

yǒu qī jìn zhě fēi wèi qióng guì chǒng zhī róng ér jiè míng wèi zhī zhòng yě bù wàng tuì ér yǐ

有期进者,非谓穷贵宠之荣而藉名位之重也,不忘退而已。

cún qí zhì zhě fēi wèi yán xíng zhèng zhī wēi ér míng sī chá zhī jìn yě bù wàng luàn ér yǐ

存其治者,非谓严刑政之威而明司察之禁也,不忘乱而已。

gù qǐn péng shì yǐn lòu xiàng pī duǎn hè rú lí huò huán dǔ ér jū yì yī ér chū gǒu cún hu dào fēi bù ān yě

故寝蓬室,隐陋巷,披短褐,茹藜藿,环堵而居,易衣而出, 苟存乎道,非不安也。

suī zuò huá diàn zài wén xuān fú fǔ xiù yù fāng zhàng chóng mén ér chù chéng liè ér xíng bù dé yǔ zhī qí róng

虽坐华殿,载文轩,服黼绣,御方丈,重门而处,成列而行, 不得与之齐荣。

yòng tiān shí fēn dì lì gān bù yī ān sǒu zé zhān tǐ tú zú gēng ér hòu shí gǒu chóng hu dé fēi bù jìn yě

用天时,分地利,甘布衣,安薮泽,沾体涂足,耕而后食,苟崇乎德,非不进也。

suī jū gāo wèi xiǎng zhòng lù zhí quán héng wò jī mì gōng gài dāng shí shì móu rén zhǔ bù dé yǔ zhī bǐ yì

虽居高位,飨重禄,执权衡,握机秘,功盖当时,势侔人主,不得与之比逸。

yí yì lǜ méi cái zhì wàng gān dǎn qì xíng qì mào ruò wú néng zhì ruò bù jí gǒu zhèng hu xīn fēi bù zhì yě

遗意虑,没才智,忘肝胆,弃形器,貌若无能,志若不及,苟正乎心, 非不治也。

suī fán jì cè guǎng shù yì shěn xíng míng jùn fǎ zhì wén biàn liú lí lùn yì jué shì bù dé yǔ zhī zhēng gōng

虽繁计策,广术艺,审刑名,峻法制,文辩流离,论议绝世,不得与之争功。

gù ān yě zhě ān hu dào zhě yě

故安也者,安乎道者也。

jìn yě zhě jìn hu dé zhě yě

进也者,进乎德者也。

zhì yě zhě zhì hu xīn zhě yě

治也者,治乎心者也。

wèi yǒu ān shēn ér bù néng bǎo guó jiā jìn dé ér bù néng chù fù guì zhì xīn ér bù néng zhì wàn wù zhě yě

未有安身而不能保国家,进德而不能处富贵,治心而不能治万物者也。

rán sī wēi suǒ yǐ qiú ān lǜ tuì suǒ yǐ néng jìn jù luàn suǒ yǐ bǎo zhì jiè wáng suǒ yǐ huò cún yě

然思危所以求安,虑退所以能进,惧乱所以保治,戒亡所以获存也。

ruò nǎi ruò zhì xū xīn kuàng shén yuǎn zhì xǐ yǐ hu bù bá zhī gēn fú yóu hu wú yín zhī wài bù zì guì yú wù ér wù zōng yān bù zì zhòng yú rén ér rén jìng yān

若乃弱志虚心,旷神远致,徙倚乎不拔之根,浮游乎无垠之外,不自贵于物而物宗焉,不自重于人而人敬焉。

kě qīn ér bù kě màn yě kě zūn ér bù kě yuǎn yě

可亲而不可慢也,可尊而不可远也。

qīn zhī rú bù zú tiān xià mò zhī néng xiá yě

亲之如不足,天下莫之能狎也;

jǔ zhī rú yì shèng ér dāng shì mò zhī néng kùn yě

举之如易胜,而当世莫之能困也。

dá zé jì qí dào ér bù róng yě qióng zé shàn qí shēn ér bù mèn yě yòng zé lì yú shàng ér fēi zhēng yě shě zé cáng yú xià ér fēi ràng yě

达则济其道而不荣也,穷则善其身而不闷也, 用则立于上而非争也,舍则藏于下而非让也。

fu róng zhī suǒ bù néng dòng zhě zé rǔ zhī suǒ bù néng jiā yě

夫荣之所不能动者,则辱之所不能加也;

lì zhī suǒ bù néng quàn zhě zé hài zhī suǒ bù néng yīng yě

利之所不能劝者,则害之所不能婴也。

yù zhī suǒ bù néng yì zhě zé huǐ zhī suǒ bù néng sǔn yě

誉之所不能益者,则毁之所不能损也。

jīn zhī xué zhě chéng néng shì zì sī zhī xīn

今之学者诚能释自私之心,

sāi yǒu yù zhī qiú

塞有欲之求,

dù jiāo zhēng zhī yuán

杜交争之原,

qù jīn fá zhī tài

去矜伐之态,

dòng zé xíng hu zhì tōng zhī lù

动则行乎至通之路,

jìng zé rù hu dà shùn zhī mén

静则入乎大顺之门,

tài zé xiáng hu liáo kuò zhī yǔ

泰则翔乎寥廓之宇,

fǒu zé lún hu hún míng zhī quán

否则沦乎浑冥之泉,

xié qì bù néng gàn qí dù

邪气不能干其度,

wài wù bù néng rǎo qí shén

外物不能扰其神,

āi yuè bù néng dàng qí shǒu

哀乐不能荡其守,

sǐ shēng bù néng yì qí zhēn

死生不能易其真,

ér yǐ zào huà wèi gōng jiàng

而以造化为工匠,

tiān dì wèi táo jūn

天地为陶钧,

míng wèi wèi zāo pò

名位为糟粕,

shì lì wèi āi chén

势利为埃尘,

zhì qí nèi ér bù shì qí wài

治其内而不饰其外,

qiú zhū jǐ ér bù jiǎ zhū rén

求诸己而不假诸人,

zhōng sù yǐ fèng shàng

忠肃以奉上,

ài jìng yǐ shì qīn

爱敬以事亲,

kě yǐ yù yī tǐ

可以御一体,

kě yǐ mù wàn mín

可以牧万民,

kě yǐ chù fù guì

可以处富贵,

kě yǐ ān jiàn pín

可以安贱贫,

jīng shèng shuāi ér bù gǎi

经盛衰而不改,

zé shù jī hū néng ān shēn yǐ

则庶几乎能安身矣。

chū yīng zhōu pì hòu yǐ fù lǎo cí wèi zhì yǎng

初应州辟,后以父老,辞位致养。

tài kāng zhōng jǔ xiù cái wèi tài cháng bó shì

太康中,举秀才,为太常博士。

lì gāo lù lìng huái nán wáng yǔn zhèn dōng cān jūn

历高陆令、 淮南王允镇东参军。

yuán kāng chū bài tài zǐ shè rén shàng shì diàn sòng

元康初,拜太子舍人,上《释奠颂》。

qí cí yuē

原文写道:

yuán kāng yuán nián dōng shí èr yuè shàng yǐ huáng tài zǐ fù yú chūn qiū ér rén dào zhī shǐ mò xiān yú xiào tì chū mìng jiǎng xiào jīng yú chóng zhèng diàn

元康元年冬十二月,上以皇太子富于春秋,而人道之始莫先于孝悌,初命讲 《孝经》于崇正殿。

shí yìng tiān zòng shēng zhī zhī liàng wēi yán ào yì fā zì shèng wèn yè zhōng ér tǐ dá

实应天纵生知之量,微言奥义,发自圣问,业终而体达。

sān nián chūn rùn yuè jiāng yǒu shì yú shàng xiáng shì diàn yú xiān shī lǐ yě

三年春闰月,将有事于上庠,释奠于先师,礼也。

yuè èr shí sì rì bǐng shēn shì cí zhě jì qí yú jià cì yú tài xué

越二十四日丙申,侍祠者既齐,舆驾次于太学。

tài fù zài qián shǎo fù zài hòu xún xún hu hóng bǎo xùn zhī dào

太傅在前,少傅在后,恂恂乎弘保训之道;

gōng chén bì cóng sān shuài bèi wèi jì jì hu sù yì zàn zhī jìng

宫臣毕从,三率备卫,济济乎肃翼赞之敬。

nǎi sǎo tán wèi diàn xuán mù wèi gōng

乃扫坛为殿,悬幕为宫。

fū zǐ wèi yú xī xù yán huí shì yú běi yōng

夫子位于西序,颜回侍于北墉。

zōng bó zhǎng lǐ sī yí biàn wèi

宗伯掌礼, 司仪辩位。

èr xué rú guān jìn shēn xiān shēng zhī tú chuí yīng pèi yù guī xíng jǔ bù zhě jiē duān wěi ér péi yú táng xià yǐ dài zhí shì zhī mìng

二学儒官,搢绅先生之徒,垂缨佩玉,规行矩步者,皆端委而陪于堂下, 以待执事之命。

shè zūn fěi yú liǎng yíng zhī jiān chén léi xǐ yú zuò jiē zhī zuǒ

设樽篚于两楹之间,陈罍洗于阼阶之左。

jǐ yán jì bù zhōng xuán jì liè wǒ hòu nǎi gōng bài fǔ zhī qín zī zài sān zhī yì

几筵既布,钟悬既列,我后乃躬拜俯之勤,资在三之义。

qiān guāng zhī měi mí shào quē lǐ zhī jiào kè chóng mù mù yān yōng yōng yān zhēn xiān wáng zhī huī diǎn bù kān zhī měi yè yǔn bù kě tì yǐ

谦光之美弥劭,阙里之教克崇,穆穆焉,邕邕焉, 真先王之徽典,不刊之美业,允不可替已。

yú shì shēng kuì zhī shì jì zhōng xiǎng xiàn zhī lǐ yǐ bì shì xuán yī yù chūn fú chí zhāi jìn fǎn gù shì

于是牲馈之事既终,享献之礼已毕,释玄衣,御春服,驰斋禁,反故式。

tiān zǐ nǎi mìng nèi wài qún sī bǎi bì qīng shì fān wáng sān shì zhì yú xué tú guó zǐ xián lái guān lǐ wǒ hòu jiē yán ér yǔ zhī yàn

天子乃命内外群司,百辟卿士,蕃王三事,至于学徒国子,咸来观礼,我后皆延而与之燕。

jīn shí xiāo guǎn zhī yīn bā yì liù dài zhī wǔ kēng qiāng táng gē pán pì fǔ yǎng kě yǐ chéng shén dí yù yí fēng yì sú zhě wǎng bù bì zòu

金石箫管之音,八佾六代之舞,铿锵闛合,般辟俯仰,可以澄神涤欲,移风易俗者,罔不毕奏。

yì yín wā píng zhèng wèi yuǎn nìng xié shì qiǎo biàn

抑淫哇,屏《郑》《卫》, 远佞邪,释巧辩。

shì rì yě rén wú yú zhì lù wú yuǎn ěr lí xiāng yuè guó fú lǎo xié yòu bù qī ér jù cuì

是日也,人无愚智,路无远迩,离乡越国,扶老携幼,不期而俱萃。

jiē yán jǐng yǐ shì qīng ěr yǐ tīng xī dào mù yè xǐ xīn gé zhì xiǎng zhū sì zhī fēng gē lái sū zhī huì

皆延颈以视,倾耳以听,希道慕业,洗心革志,想洙、泗之风,歌来苏之惠。

rán hòu zhī jū shì zhī shàn zhe yīng hu qiān lǐ zhī wài

然后知居室之善,著应乎千里之外;

bù yán zhī huà yáng yì yú jiǔ yǒu zhī nèi

不言之化,洋溢于九有之内。

wū xī hu ruò diǎn gù huáng dài zhī zhuàng guān wàn zài zhī yī huì yě

于熙乎若典,固皇代之壮观,万载之一会也。

ní xī tiǎn lǐ guān cháng wén zǔ dòu

尼昔忝礼官,尝闻俎豆。

jīn cè mò liè qīn dǔ shèng měi jiān zì huī yóu mù yù fāng rùn bù zhī shǒu wǔ kǒu yǒng qiè zuò sòng yī piān

今厕末列,亲睹盛美,瀸渍徽猷,沐浴芳润,不知手舞口咏,窃作颂一篇。

yì jìn cí lòu bù zú cè shèng dé zhī xíng róng guāng shèng míng zhī xiá dù

义近辞陋,不足测盛德之形容,光圣明之遐度。

qí cí yuē

原文写道:

sān yuán dié yùn wǔ dé dài wēi

三元迭运,五德代微。

huáng jīng jì gāng sù líng nǎi huī

黄精既亢,素灵乃晖。

yǒu huáng chéng tiān zào wǒ jìn jī

有皇承天,造我晋畿。

zuò yǐ dà bǎo dēng yǐ lóng fēi

祚以大宝, 登以龙飞。

xuān jī dàn mìng jǐng xī xiá xù sān fēn zì wén shòu zhōng wéi wǔ

宣基诞命,景熙遐绪,三分自文,受终惟武。

xí juǎn yào mán dàng dìng huāng zǔ

席卷要蛮,荡定荒阻;

dào jì qún shēng huà liú shuài tǔ

道济群生,化流率土。

hòu dì chéng zāi pī lóng céng gòu

后帝承哉,丕隆曾构。

yǎn yǒu wàn fāng guāng zhái yǔ zhòu

奄有万方,光宅宇宙。

dǔ shēng shàng sì jì qī tǐng xiù

笃生上嗣,继期挺秀。

shèng jìng rì jī jùn zhé hóng mào

圣敬日跻,浚哲闳茂。

liú jīng rú shù dūn yuè gǔ xùn

留精儒术,敦阅古训。

zūn dào ràng chǐ jiàng xīn xià wèn

遵道让齿, 降心下问。

pù yǐ jīn shēng guāng yǐ yù rùn

铺以金声,光以玉润。

rú rì zhī shēng rú qián zhī yùn

如日之升,如干之运。

nǎi yán tái bǎo nǎi mìng xué chén

乃延台保,乃命学臣。

shèng róng mù mù shì jiǎng yín yín

圣容穆穆,侍讲訚訚。

chōu yǎn wēi yán qǐ fā dào zhēn

抽演微言,启发道真。

tàn yōu qióng zé wēn gù zhī xīn

探幽穷赜,温故知新。

jiǎng yè jì zhōng jīng yì jì yán

讲业既终,精义既研。

chóng shèng zhòng shī bǔ rì gào diàn

崇圣重师,卜日告奠。

chén qí sān láo yǐn qí sì xiàn

陈其三牢,引其四县。

jì jiè jì shì nǎi guàn nǎi jiàn

既戒既式,乃盥乃荐。

xún xún kǒng shèng bǎi wáng yōu xī

恂恂孔圣,百王攸希。

wěi wěi yán shēng hào xué wú wéi

亹亹颜生,好学无违。

yuē huáng chǔ hòu tǐ shén hé jǐ

曰皇储后,体神合几。

zhào jí xiān jiàn zhī lái dòng wēi

兆吉先见, 知来洞微。

jì jì èr gōng ǎi ǎi shù liáo

济济二宫,蔼蔼庶僚。

jùn yì lín cuì máo shì yíng cháo

俊乂鳞萃,髦士盈朝。

rú bǐ hé sì mò fěi qióng yáo

如彼和肆,莫匪琼瑶;

rú bǐ yí fèng lè wǒ yún sháo

如彼仪凤,乐我《云》《韶》。

qióng yáo shuí pōu

琼瑶谁剖?

sì mén dòng kāi

四门洞开;

yún sháo xī lè

《云》《韶》奚乐?

shén rén yǔn xié

神人允谐。

chán miǎn yào tíng

蝉冕耀庭。

xì pèi zhèn jiē

细珮振阶。

dé yǐ qiān guāng rén yǐ ēn huái

德以谦光,仁以恩怀。

wǒ jiǔ wéi qīng wǒ yáo wéi xīn

我酒惟清,我肴惟馨。

wǔ yǐ liù dài gē yǐ jiǔ chéng

舞以六代,歌以九成。

shēn shēn zhòu zǐ qí qí xué shēng

莘莘胄子,祁祁学生。

xǐ xīn zì bǎi guān guó zhī róng

洗心自百,观国之荣。

xué yóu shí miáo huà ruò yǎn cǎo

学犹莳苗,化若偃草。

bó wǒ yǐ wén hóng wǒ yǐ dào

博我以文, 弘我以道。

wàn bāng chán tuì shěn nǎi jùn zào

万邦蝉蜕,矧乃俊造。

zuān bàng yíng zhū pōu shí chī zǎo

钻蚌莹珠,剖石摛藻。

sī fěi xuán huáng shuǐ wǎng fāng yuán

丝匪玄黄,水罔方圆。

yǐn zhī sī liú rǎn zhī sī xiān

引之斯流,染之斯鲜。

ruò jīn shòu fàn ruò zhí zài zhēn

若金受范,若埴在甄。

shàng hǎo rú yún xià xiào rú chuān

上好如云,下效如川。

xī zài zhōu xìng wáng huà zhī shǐ

昔在周兴,王化之始。

yuē wén yuē wǔ shí wéi shì zǐ

曰文曰武,时惟世子。

jīn wǒ huáng chǔ qí shèng tōng lǐ

今我皇储,齐圣通理。

jī xī chóng guāng wū mù bù yǐ

缉熙重光, 于穆不已。

wū mù yī hé

于穆伊何?

sī wén zhé hòu

思文哲后。

mèi cí yī rén shí fù yuán shǒu

媚兹一人,实副元首。

xiào qià jiā bāng guāng zhào jiǔ yǒu

孝洽家邦,光照九有。

chún gǔ zì jìn yǒng shì chāng fù

纯嘏自晋,永世昌阜。

wēi wēi xià chén guò chōng jìn shì

微微下臣,过充近侍。

wěi niè fēng yún luán lóng shì cè

猥蹑风云,鸾龙是厕。

shēn zǎo fāng liú mù wán shèng shì

身澡芳流,目玩盛事。

jié chéng zuò sòng zhī yǒng shèng zhì

竭诚作颂,祗咏圣志。

chū wèi wǎn lìng zài rèn kuān ér bù zòng xù yǐn qín zhèng lì gōng píng ér yí rén shì

出为宛令,在任宽而不纵,恤隐勤政,厉公平而遗人事。

rù bǔ shàng shū láng é zhuǎn zhe zuò láng

入补尚书郎,俄转著作郎。

wèi shèng yú zhēn qí cí yuē

为《乘舆箴》,其辞曰:

yì chēng yǒu tiān dì rán hòu yǒu rén lún yǒu fù zǐ rán hòu yǒu jūn chén

《易》称“有天地然后有人伦,有父子然后有君臣”。

chuán yuē dà zhě tiān dì qí cì jūn chén

传曰:“大者天地,其次君臣。

rán jūn chén fù zǐ zhī dào tiān dì rén lún zhī běn wèi yǒu yǐ xiān zhī zhě yě

”然君臣父子之道,天地人伦之本,未有以先之者也。

gù tiān shēng zhēng rén ér shù zhī jūn shǐ sī mù zhī jiāng yǐ dǎo qún shēng zhī xìng ér lǐ wàn wù zhī qíng

故天生蒸人而树之君,使司牧之,将以导群生之性,而理万物之情。

qǐ yǐ chǒng yī rén zhī shēn jí wú liàng zhī yù rú sī ér yǐ zāi

岂以宠一人之身,极无量之欲, 如斯而已哉!

fu gǔ zhī wèi jūn zhě wú yù ér zhì gōng gù yǒu máo cì tǔ jiē zhī jiǎn

夫古之为君者,无欲而至公,故有茅茨土阶之俭;

ér hòu zhī wèi jūn yǒu yù ér zì lì gù yǒu yáo tái qióng shì zhī chǐ

而后之为君,有欲而自利,故有瑶台琼室之侈。

wú yù zhě tiān xià gòng tuī zhī

无欲者,天下共推之;

yǒu yù zhě tiān xià gòng zhēng zhī

有欲者,天下共争之。

tuī zhī zhī jí suī shàn dài yóu tuō xǐ

推之之极,虽禅代犹脱屣;

zhēng zhī zhī jí suī jié shā ér bù bì

争之之极,虽劫杀而不避。

gù yuē tiān xià fēi yī rén zhī tiān xià nǎi tiān xià zhī tiān xià ān kě qiú ér de cí ér yǐ zhě hu

故曰“天下非一人之天下,乃天下之天下”,安可求而得,辞而已者乎!

fu xiū zhū jǐ ér huà zhū rén chū hū ěr ér jiàn hu yuǎn zhě yán xíng zhī wèi yě

夫修诸己而化诸人,出乎迩而见乎远者,言行之谓也。

gù rén zhǔ suǒ huàn mò shén yú bù zhī qí guò

故人主所患,莫甚于不知其过;

ér suǒ měi mò měi yú hǎo wén qí guò

而所美,莫美于好闻其过。

ruò yǒu jūn yú cǐ ér yuē yǔ bì wú guò wéi qí yán ér mò zhī wéi sī kǒng zǐ suǒ wèi qí shù jī hū yī yán ér sàng guó zhě yě

若有君于此,而曰予必无过,唯其言而莫之违, 斯孔子所谓其庶几乎一言而丧国者也。

gài jūn zǐ zhī guò rú rì yuè zhī shí guò yě rén jiē jiàn zhī gèng yě rén jiē yǎng zhī

盖君子之过,如日月之蚀:过也,人皆见之, 更也,人皆仰之。

suī yǐ yáo shùn tāng wǔ zhī shèng bì yǒu fěi bàng zhī mù gǎn jiàn zhī gǔ pán yú zhī míng wú huì zhī shǐ suǒ yǐ xián qí xié pì ér nà zhū zhèng dào qí zì wéi chí rú cǐ zhī bèi

虽以尧、舜、汤、武之盛,必有诽谤之木,敢谏之鼓,盘杅之铭, 无讳之史,所以闲其邪僻而纳诸正道,其自维持如此之备。

gù zhēn guī zhī xìng jiāng yǐ jiù guò bǔ quē rán yóu yī wéi fěng yù shǐ yán zhī zhě wú zuì wén zhī zhě zú yǐ zì jiè

故箴规之兴,将以救过补阙,然犹依违讽喻,使言之者无罪,闻之者足以自诫。

xiān rú jì yuán gǔ yì jǔ nèi wài zhī shū ér gāo zǔ yì xù liù guān lùn chéng bài zhī yào yì zhèng cí yuē yòu jìn shàn yǐ

先儒既援古义,举内外之殊,而高祖亦序六官,论成败之要,义正辞约,又尽善矣。

zì yú rén zhēn yǐ zhì yú bǎi guān fēi wéi guī qí suǒ sī chéng yù rén zhǔ zhēn zhuó qí dé shī yān

自《虞人箴》以至于 《百官》,非唯规其所司,诚欲人主斟酌其得失焉。

chūn qiū chuán yuē mìng bǎi guān zhēn wáng quē zé yì tiān zǐ zhī shì yě

《春秋传》曰“命百官箴王阙”, 则亦天子之事也。

ní yǐ wéi wáng zhě yīng shòu mìng zhī qī dāng shén qì zhī yùn zǒng wàn jī ér fǔ sì hǎi jiǎn qún cái ér shěn suǒ shòu zī zī yú dé rén jí jí yú wén guò suī tíng zhēng miàn zhé yóu jiāng qí qǐng ér qiú yān

尼以为王者膺受命之期,当神器之运,总万机而抚四海,简群才而审所授,孜孜于得人,汲汲于闻过,虽廷争面折,犹将祈请而求焉。

zhì yú zhēn guī jiàn zhī shùn zhě hé wèi dú quē zhī zāi

至于箴规,谏之顺者,曷为独阙之哉?

shì yǐ bù liàng qí xué lòu sī qiǎn yīn fù dān zhī yú cháng shì zhuàn ér shù zhī

是以不量其学陋思浅,因负担之余,尝试撰而述之。

bù gǎn chì zhì zūn zhī hào gù yǐ shèng yú mù piān

不敢斥至尊之号, 故以“乘舆”目篇。

gài dì wáng zhī shì zhì dà ér gǔ jīn zhī biàn zhì zhòng wén fán ér yì guǐ yì jú ér cí yě jiāng yù xī qǐ qián xián fǎng fú chóng guǐ pì yóu qiū chí zhī wàng huá dài héng xīng zhī xì rì yuè yě qí bù dǎi míng yǐ

盖帝王之事至大,而古今之变至众,文繁而义诡,意局而辞野, 将欲希企前贤,仿佛崇轨,譬犹丘坻之望华岱,恒星之系日月也,其不逮明矣。

sòng yuē

颂曰:

yuán yuán suì chū máng máng tài shǐ

元元遂初,芒芒太始。

qīng zhuó tóng liú xuán huáng cuò chí

清浊同流,玄黄错歭。

shàng xià fú xíng zūn bēi mǐ jì

上下弗形,尊卑靡纪。

hè xū yōu zāi dà tíng shàng yǐ

赫胥悠哉, 大庭尚矣。

huáng jí qǐ jiàn liǎng yí jì fēn

皇极启建,两仪既分。

yí lún xū yǒng xù wàn bāng yǐ fēn

彝伦需永序,万邦已纷。

guó shì míng wáng jiā fèng yán jūn

国事明王,家奉严君。

gè yǒu yōu zūn dé yòng bù qín

各有攸尊,德用不勤。

xī nóng yǐ xiáng jì yú xià yīn

羲、农已降,暨于夏、殷。

huò chán huò chuán nǎi zhì nǎi wén

或禅或传,乃质乃文。

tài shàng wú míng xià zhī yǒu zhī

太上无名,下知有之。

rén yì bù cún ér rén guī xiào cí

仁义不存,而人归孝慈。

wú wéi wú zhí hé yù hé sī

无为无执,何欲何思。

zhōng xìn zhī báo lǐ xíng shí zī

忠信之薄,礼刑实滋。

jì yù jì wèi yǐ wǔ yǐ qī

既誉既畏,以侮以欺。

zuò shì zuò méng ér rén shǐ pàn yí

作誓作盟,而人始叛疑。

huáng huáng sì hǎi ǎi ǎi wàn chéng fěi shì yān píng

煌煌四海,蔼蔼万乘,菲誓焉凭?

zuǒ fǔ yòu bì qián yí hòu chéng

左辅右弼,前疑后丞。

yī rì wàn jī yè yè jīng jīng

一日万机,业业兢兢。

fu chū qí yán shàn zé qiān lǐ shì yīng

夫出其言善,则千里是应;

ér mò yú wéi yì sàng bāng yǒu zhēng

而莫余违,亦丧邦有征。

shū jī zhī dòng shì yǐ fèi xīng

枢机之动,式以废兴。

yīn jiān bù yuǎn ruò zhī hé wù chéng

殷监不远,若之何勿惩!

qiě hòu wèi xī dú fēng wū shēng zāi

且厚味腊毒,丰屋生灾。

xīn zuò shì ér xià xìng yáo tái

辛作FM室,而夏兴瑶台。

zāo qiū jiǔ chí xiàng zhù yù bēi

糟丘酒池,象箸玉杯。

jué yáo yī hé

厥肴伊何?

lóng gān bào tāi

龙肝豹胎。

wéi cǐ zhé fù zhí wéi luàn jiē

惟此哲妇,职为乱阶。

yīn yòng sàng shī xià yì bù huī

殷用丧师,夏亦不恢。

shì yǐ dì yáo zài wèi máo cí bù jiǎn

是以帝尧在位, 茅茨不翦。

zhōu wén rì zè mèi dàn pī xiǎn

周文日昃,昧旦丕显。

fu dé yóu rú máo ér huò jǔ zhī zhě xiān

夫德𬨎如毛,而或举之者鲜。

gù huò yǒu cán dé wǔ wèi jìn shàn

故《濩》有惭德, 《武》未尽善。

xià shì dào shuāi mò sú huà qiǎn

下世道衰,末俗化浅。

dān lè yì yóu huāng yín shěn miǎn

耽乐逸游,荒淫沈湎。

bù shì gǔ xùn ér hǎo shì nìng biàn

不式古训,而好是佞辩;

bù zūn wáng lù ér fù chē shì jiàn

不遵王路,而覆车是践。

chéng bài zhī xiào zài zài xiān diǎn

成败之效,载在先典。

fěi wéi líng yí jué shì yòng tiǎn

匪唯陵夷,厥世用殄。

gù yuē shù jūn rú zhī hé

故曰树君如之何?

jiāng rén shì sī mù

将人是司牧。

shì zhī yóu shāng ér zhī qí hán ào

视之犹伤,而知其寒奥。

gù néng fǔ zhī sī róu ér dūn zhī sī mù

故能抚之斯柔,而敦之斯睦;

wú yuǎn bù huái mǐ sī bù fú

无远不怀,靡思不服。

fu qǐ yàn zòng yī rén ér wán qí ěr mù

夫岂厌纵一人,而玩其耳目;

nèi mí shēng sè wài huāng chí zhú

内迷声色,外荒弛逐;

bù xiū zhèng shì ér zhōng yú diān fù

不修政事,而终于颠覆?

xī táng shì shòu shùn shùn yì mìng yǔ

昔唐氏授舜,舜亦命禹。

shòu zhōng nà zǔ pī chéng tiān xù

受终纳祖,丕承天序。

fàng jié wéi tāng kè yīn yī wǔ

放桀惟汤,克殷伊武。

gù shàn dài fēi yī xìng shè jì wú cháng zhǔ

故禅代非一姓,社稷无常主。

sì yuè sān tú jiǔ zhōu zhī zǔ

四岳三涂,九州之阻。

péng lǐ dòng tíng yīn shāng zhī lǚ

彭蠡、洞庭,殷商之旅。

yú xià zhī lóng fēi yóu chǐ tǔ

虞夏之隆, 非由尺土。

ér zhòu zhī bǎi kè zú yú jué xù

而纣之百克,卒于绝绪。

gù wáng zhě wú qīn wéi zài zé rén

故王者无亲,唯在择人。

qīng gài wéi jiù bái shǒu nǎi xīn

倾盖惟旧,白首乃新。

wàng yóu diào fu yī qǐ yǒu shēn

望由钓夫,伊起有莘。

fù dǐng gǔ dāo ér móu hé shèng shén

负鼎鼓刀,而谋合圣神。

fu qǐ jiè guān zuǒ yòu ér qǔ jiè jìn chén

夫岂借官左右,而取介近臣。

gài yǒu guó yǒu jiā zhě mò yún wǒ cōng huò cǐ miàn cóng

盖有国有家者,莫云我聪,或此面从;

mò wèi wǒ zhì tīng shòu wèi yì

莫谓我智,听受未易。

gān yán měi jí xiān bù wéi lèi

甘言美疾,鲜不为累。

yóu yí táo chǒng yuǎn yú tuō xǐ

由夷逃宠,远于脱屣。

nài hé rén zhǔ wèi jí zé chǐ

奈何人主,位极则侈?

zhī rén zé zhé wéi dì suǒ nán

知人则哲,惟帝所难。

táng cháo jì tài sì zú zuò jiān

唐朝既泰,四族作奸。

zhōu shì jì lóng ér guǎn cài bù qián

周室既隆,而管、蔡不虔。

fěi wǒ èr shèng shú mǐ sī huàn

匪我二圣,孰弭斯患?

ruò jiǔ dé xián shòu jùn yì zài guān jūn fēi chén mò zhì chén fēi jūn mò ān

若九德咸受,俊乂在官,君非臣莫治,臣非君莫安。

gù shū měi kāng zāi ér yì guì jīn lán

故《书》美康哉,而《易》贵金兰。

yǒu huáng sī guó gǎn gào nà yán

有皇司国,敢告纳言。

jí zhào wáng lún cuàn wèi sūn xiù zhuān zhèng zhōng liáng zhī shì jiē lí huò kù

及赵王伦篡位,孙秀专政,忠良之士皆罹祸酷。

ní suì jí dǔ qǔ jiǎ bài sǎo fén mù

尼遂疾笃,取假拜扫坟墓。

wén qí wáng jiǒng qǐ yì nǎi fù xǔ chāng

闻齐王冏起义,乃赴许昌。

jiǒng yǐn wèi cān jūn yǔ móu shí wù jiān guǎn shū jì

冏引为参军,与谋时务,兼管书记。

shì píng fēng ān chāng gōng

事平,封安昌公。

lì huáng mén shì láng sàn qí cháng shì shì zhōng mì shū jiān

历黄门侍郎、散骑常侍、侍中、秘书监。

yǒng xīng mò wèi zhōng shū lìng

永兴末,为中书令。

shí sān wáng zhàn zhēng huáng jiā duō gù ní zhí jū xiǎn yào cóng róng ér yǐ

时三王战争,皇家多故, 尼职居显要,从容而已。

suī yōu yú bù jí ér bèi cháng jiān nán

虽忧虞不及,而备尝艰难。

yǒng jiā zhōng qiān tài cháng qīng

永嘉中,迁太常卿。

luò yáng jiāng méi xié jiā shǔ dōng chū chéng gāo yù huán xiāng lǐ

洛阳将没, 携家属东出成皋,欲还乡里。

dào yù zéi bù dé qián bìng zú yú wù bì nián liù shí yú

道遇贼,不得前,病卒于坞壁,年六十余。

zhāng zài zì mèng yáng ān píng rén yě

张载,字孟阳,安平人也。

fù shōu shǔ jùn tài shǒu

父收,蜀郡太守。

zài xìng xián yǎ bó xué yǒu wén zhāng

载性闲雅,博学有文章。

tài kāng chū zhì shǔ shěng fù dào jīng jiàn gé

太康初, 至蜀省父,道经剑阁。

zài yǐ shǔ rén shì xiǎn hǎo luàn yīn zhe míng yǐ zuò jiè yuē

载以蜀人恃险好乱,因著铭以作诫曰:

yán yán liáng shān jī shí é é

岩岩梁山,积石峨峨。

yuǎn shǔ jīng héng jìn zhui mín bō

远属荆、衡,近缀岷、嶓。

nán tōng qióng bó běi dá bāo xié

南通邛、僰,北达褒斜。

xiá guò péng jié gāo yú sōng huá

狭过彭、碣,高逾嵩、华。

wéi shǔ zhī mén zuò gù zuò zhèn

惟蜀之门,作固作镇。

shì yuē jiàn gé bì lì qiān rèn

是曰剑阁,壁立千仞。

qióng dì zhī xiǎn jí lù zhī jùn

穷地之险, 极路之峻。

shì zhuó zé nì dào qīng sī shùn

世浊则逆,道清斯顺。

bì yóu wǎng hàn kāi zì yǒu jìn

闭由往汉,开自有晋。

qín de bǎi èr bìng tūn zhū hóu

秦得百二,并吞诸侯。

qí de shí èr tián shēng xiàn chóu

齐得十二,田生献筹。

shěn cí xiá ài tǔ zhī wài qū

矧兹狭隘,土之外区。

yī rén hé jǐ wàn fū jū

一人荷戟,万夫趄。

xíng shèng zhī de fēi qīn wù jū

形胜之地,非亲勿居。

xī zài wǔ hòu zhōng liú ér xǐ

昔在武侯,中流而喜。

hé shān zhī gù jiàn qū wú qǐ

河山之固,见屈吴起。

dòng tíng mèng mén èr guó bù sì

洞庭孟门,二国不祀。

xìng shí yóu dé xiǎn yì nán shì

兴实由德, 险亦难恃。

zì gǔ jí jīn tiān mìng bù yì

自古及今,天命不易。

píng zǔ zuò hūn xiān bù bài jì

凭阻作昏,鲜不败绩。

gōng sūn jì méi liú shì xián bì

公孙既没,刘氏衔壁。

fù chē zhī guǐ wú huò zhòng jì

覆车之轨,无或重迹。

lè míng shān ē gǎn gào liáng yì

勒铭山阿,敢告梁益。

yì zhōu cì shǐ zhāng mǐn jiàn ér qí zhī nǎi biǎo shàng qí wén wǔ dì qiǎn shǐ juān zhī yú jiàn gé shān yān

益州刺史张敏见而奇之,乃表上其文,武帝遣使镌之于剑阁山焉。

zài yòu wèi què lùn yuē

载又为《榷论》曰:

fu xián rén jūn zǐ jiāng lì tiān xià zhī gōng chéng tiān xià zhī míng fēi yù qí shí hé yóu zhì zhī zāi

夫贤人君子将立天下之功,成天下之名,非遇其时,曷由致之哉!

gù cháng shì lùn zhī yīn tāng wú míng tiáo zhī shì zé yī yǐn yǒu shēn zhī pǐ fū yě

故尝试论之: 殷汤无鸣条之事,则伊尹,有莘之匹夫也;

zhōu wǔ wú mù yě zhī zhèn zé lǚ yá wèi bīn zhī diào wēng yě

周武无牧野之阵,则吕牙,渭滨之钓翁也。

ruò zī zhī lèi bù kě shèng jì

若兹之类,不可胜纪。

gài shēng fā xiǎng yìng xíng dòng yǐng cóng shí píng zé cái fú shì luàn zé qí yòng qǐ bù xìn yú

盖声发响应,形动影从,时平则才伏,世乱则奇用,岂不信欤!

shè shǐ qín mǎng xiū sān wáng zhī fǎ shí zhì lóng píng zé hàn zǔ sì shàng zhī jiàn lì

设使秦、莽修三王之法,时致隆平,则汉祖,泗上之健吏;

guāng wǔ chōng líng zhī xiá kè ěr kuàng hū fù lì zhě zāi

光武,舂陵之侠客耳,况乎附丽者哉!

gù dāng qí yǒu shì yě zé zú fēi qiān lǐ bù rù yú yú

故当其有事也,则足非千里,不入于舆;

rèn fēi zhǎn hóng bù tāo yú qiào

刃非斩鸿,不韬于鞘。

shì yǐ nú jiǎn wàng fēng ér tuì wán dùn wèi shì ér fèi

是以驽蹇望风而退,顽钝未试而废。

jí qí wú shì yě zé niú jì gòng láo lì dùn qí liè ér wú cháng tú xī gé yǐ jué zhī cǐ lí zhū yǔ gǔ zhě tóng yǎn zhī shuō yě

及其无事也,则牛骥共牢,利钝齐列, 而无长涂犀革以决之,此离朱与瞽者同眼之说也。

chǔ shǒu píng zhī shì ér yù jiàn shū cháng zhī xūn jū tài píng zhī jì ér tǔ wéi sú zhī móu cǐ yóu què bù ér dēng shān zhōu zhāng fǔ yú yuè yě

处守平之世,而欲建殊常之勋, 居太平之际,而吐违俗之谋,此犹却步而登山,鬻章甫于越也。

hàn wén dì jiàn lǐ guǎng ér tàn yuē xī zi bù yù dāng gāo dì shí wàn hù hòu qǐ zú dào zāi

汉文帝见李广而叹曰:“惜子不遇,当高帝时,万户侯岂足道哉!

gù zhì wú suǒ yùn qí chóu yǒng wú suǒ fèn qí qì zé yǒng qiè yī yě

”故智无所运其筹,勇无所奋其气, 则勇怯一也;

cái wú suǒ chěng qí néng biàn wú suǒ zhǎn qí shuō zé wán huì jūn yě

才无所骋其能,辩无所展其说,则顽慧均也。

shì yǐ wú bǎng yuè chuán bù néng wú shuǐ ér fú

是以吴榜越船,不能无水而浮;

qīng qiú chì chī bù néng wú yún ér fēi

青虬赤螭,不能无云而飞。

gù hé bì zhī zài jīng shān suí zhū zhī qián zhòng chuān fēi yù qí rén yān yǒu lián chéng zhī jià zhào chē zhī míng hu

故和璧之在荆山,隋珠之潜重川,非遇其人, 焉有连城之价,照车之名乎!

qīng xiāo fán shuāng zhí yú lóng zhōng hé yǐ xiào qí cuō dōng guō yú gōu xià yě

青骹繁霜,絷于笼中,何以效其撮东郭于鞲下也?

bái yuán xuán bào cáng yú líng kǎn hé yǐ zhī qí jiē chuí tiáo yú qiān rèn yě

白猨玄豹,藏于棂槛,何以知其接垂条于千仞也?

chán fū yǔ wū huò sòng lì fēi lóng wén chì dǐng wú yǐ míng zhī

孱夫与乌获讼力,非龙文赤鼎,无以明之;

gài niè zhèng yǔ jīng qīng zhēng yǒng fēi qiáng qín zhī wēi shú néng biàn zhī

盖聂政与荆卿争勇,非强秦之威,孰能辨之?

gù è fū yōng lì bào guān tú diào zhī lún yī dàn ér dōu qīng xiàng zhī wèi jiàn jīn shí zhī hào zhě huò yǒu huái yán mèng zhī shù bào yī guǎn zhī lüè mò shì ér bù chǐ zhě cǐ yán yǒu shì zhī shì yì wèi gōng wú wéi zhī shí nán wèi míng yě

故饿夫庸隶,抱关屠钓之伦, 一旦而都卿相之位,建金石之号者,或有怀颜、孟之术,抱伊、管之略,没世而不齿者,此言有事之世易为功,无为之时难为名也。

ruò sī yān miè ér bù chēng céng bù zú yǐ duō shuō

若斯湮灭而不称,曾不足以多说。

kuàng fu yōng yōng zhī tú shǎo yǒu bù dé yì zhě zé zì yǐ wéi wǎng fú

况夫庸庸之徒,少有不得意者,则自以为枉伏。

mò bù shì xiǎo biàn lì xiǎo shàn yǐ ǒu shí jié péng dǎng jù xū yù yǐ qū sú

莫不饰小辩、立小善以偶时, 结朋党、聚虚誉以驱俗。

jìn zhī wú bǔ yú shí tuì zhī wú sǔn yú huà

进之无补于时,退之无损于化。

ér shì zhǔ xiāng yǔ léi tóng qí kǒu chuī ér xù zhī qǐ bù āi zāi

而世主相与雷同齐口,吹而煦之,岂不哀哉!

jīn shì xún cháng xí gù guī xíng jǔ bù jī jiē jí lèi fá yuè lù lù rán yǐ qǔ shì zī

今士循常习故,规行矩步,积阶级,累阀阅,碌碌然以取世资。

ruò fú kuí wú jùn jié zhuó luò tì tǎng zhī tú zhí jiāng fú sǐ qīn cén zhī xià ān néng yǔ bù zhòu gòng zhēng dào lǐ hu

若夫魁梧俊杰,卓跞俶傥之徒,直将伏死嵚岑之下,安能与步骤共争道里乎!

zhì rú xuān miǎn fú bān zhī shì gǒu bù néng kuāng huà fǔ zhèng zuǒ shí yì shì ér tú fǔ yǎng qǔ róng yào róng qiú lì hòu zì fēng zhī zī fēng sī jiā zhī jī cǐ mù hóu ér guàn ěr shàng yān zú dào zāi

至如轩冕黻班之士,苟不能匡化辅政,佐时益世,而徒俯仰取容,要荣求利,厚自封之资,丰私家之积,此沐猴而冠耳,尚焉足道哉!

zài yòu wèi méng sì fù sī lì xiào wèi fu xuán jiàn ér jiē tàn yǐ chē yíng zhī yán tán jìn rì wèi zhī yán yù suì zhī míng

载又为《蒙汜赋》,司隶校尉傅玄见而嗟叹,以车迎之,言谈尽日,为之延誉, 遂知名。

qǐ jiā zuǒ zhù zuò láng chū bǔ féi xiāng lìng

起家佐著作郎,出补肥乡令。

fù wèi zhù zuò láng zhuǎn tài zǐ zhōng shè rén qiān lè ān xiāng hóng nóng tài shǒu

复为著作郎,转太子中舍人,迁乐安相、弘农太守。

cháng shā wáng yì qǐng wèi jì shì dū

长沙王乂请为记室督。

bài zhōng shū shì láng fù lǐng zhù zuò

拜中书侍郎,复领著作。

zài xiàn shì fāng luàn wú fù jìn shì yì suì chēng jí dǔ gào guī zú yú jiā

载见世方乱,无复进仕意, 遂称疾笃告归,卒于家。

xié zì jǐng yáng shǎo yǒu jùn cái yǔ zài qí míng

协字景阳,少有俊才,与载齐名。

pì gōng fǔ yuàn zhuǎn mì shū láng bǔ huá yīn lìng zhēng běi dà jiāng jūn cóng shì zhōng láng qiān zhōng shū shì láng

辟公府掾,转秘书郎,补华阴令、征北大将军从事中郎,迁中书侍郎。

zhuǎn hé jiān nèi shǐ zài jùn qīng jiǎn guǎ yù

转河间内史,在郡清简寡欲。

yú shí tiān xià yǐ luàn suǒ zài kòu dào xié suì qì jué rén shì bǐng jū cǎo zé shǒu dào bù jìng yǐ shǔ yǒng zì yú

于时天下已乱,所在寇盗,协遂弃绝人事,屏居草泽,守道不竞,以属咏自娱。

nǐ zhū wén shì zuò qī mìng

拟诸文士作《七命》。

qí cí yuē

原文写道:

chōng mò gōng zǐ hán huá yǐn yào jiā dùn lóng pán chāo shì gāo dǎo yóu xīn yú hào rán wán zhì hu zhòng miào jué jǐng hu dà huāng zhī xiá zǔ tūn xiǎng hu yōu shān zhī qióng ào

冲漠公子,含华隐曜,嘉遯龙蟠,超世高蹈,游心于浩然,玩志乎众妙,绝景乎大荒之遐阻,吞响乎幽山之穷奥。

yú shì xùn huá dài fū wén ér zào yān

于是徇华大夫闻而造焉。

nǎi zhěng yún lù cān fēi huáng yuè bēn shā niǎn liú shuāng líng fú yáo zhī fēng niè jiān bīng zhī jīn jīng fú xiāo è guǐ chū cāng yín tiān qīng líng ér wú xiá yě kuàng lǎng ér wú chén lín zhòng xiù ér lǎn pèi gù shí shì ér huí lún

乃整云辂,骖飞黄, 越奔沙,辗流霜,陵扶摇之风,蹑坚冰之津,旌拂霄崿,轨出苍垠,天清泠而无霞, 野旷朗而无尘,临重岫而揽辔,顾石室而回轮。

suì shì chōng mò gōng zǐ zhī suǒ jū

遂适冲漠公子之所居。

qí jū yě zhēng róng yōu ǎi xiāo sè xū xuán míng hǎi hún huò yǒng qí hòu xiè gǔ cáo zhāng qí qián xún zhú sǒng jīng yìn qí hè bǎi lài qún míng lóng qí shān chōng biāo fā ér huí rì fēi lì qǐ ér sǎ tiān

其居也,峥嵘幽蔼,萧瑟虚玄,溟海浑濩涌其后,嶰谷嶆张其前,寻竹竦茎荫其壑,百籁群鸣笼其山,冲飙发而回日,飞砾起而洒天。

yú shì dēng jué yǎn nì cháng fēng chén biàn huò zhī cí mìng gōng zǐ yú yán zhōng

于是登绝𪩘,逆长风,陈辨惑之辞,命公子于岩中。

yuē gài wén shèng rén bù juǎn dào ér bèi shí zhì shì bù yí shēn ér nì jì shēng bì yào huá míng yú yù dié méi zé lēi hóng fá yú jīn cè

曰:“盖闻圣人不卷道而背时,智士不遗身而匿迹,生必耀华名于玉牒,没则勒鸿伐于金册。

jīn gōng zǐ wéi shì lù shěn bì dì dú cuàn yǒu shēng zhī huan miè zī fù zhī yì fèi

今公子违世陆沈,避地独窜,有生之欢灭,资父之义废。

chóu qià bǎi nián kǔ yì qiān zǎi hé yì cù lín zhī yóu tīng nìng duǎn yǔ zhī qī yì huì

愁洽百年,苦溢千载,何异促鳞之游汀泞,短羽之栖翳荟!

jīn jiāng róng zi yǐ tiān rén zhī dà bǎo yuè zi yǐ zòng xìng zhī zhì yú qióng dì ér yóu zhōng tiān ér jū qīng sì hǎi zhī huan dān jiǔ zhōu zhī yú zuān qū gǔ zhī hù jiě shū shǔ zhī jū zi yù zhī hu

今将荣子以天人之大宝, 悦子以纵性之至娱,穷地而游,中天而居,倾四海之欢,殚九州之腴,钻屈谷之瓠, 解疏属之拘,子欲之乎?

gōng zǐ yuē dài fū bù yí lái cuì huāng wài suī zài bù mǐn jìng tīng jiā huà

”公子曰:大夫不遗,来萃荒外,虽在不敏,敬听嘉话。

dài fū yuē hán shān zhī tóng chū zì tài míng hán huáng zhōng yǐ tǔ gàn jù cāng cén ér gū shēng

大夫曰:“寒山之桐,出自太冥,含黄钟以吐干,据苍岑而孤生。

jì nǎi qióng yǎn céng líng

既乃琼𪩘层崚,

jīn àn pí tí

金岸崥崹,

yòu dāng fēng gǔ

右当风谷,

zuǒ lín yún xī

左临云溪,

shàng wú líng xū zhī cháo

上无陵虚之巢,

xià wú zhí shí zhī xī

下无跖实之蹊,

yáo yuè jùn tǐng

摇刖峻挺,

míng miǎo jiāo yáo

茗邈嶕峣,

xī sān chūn zhī yì lù

晞三春之溢露,

sù jiǔ qiū zhī míng biāo

溯九秋之鸣飙,

líng xuě xiě qí gēn

零雪写其根,

fēi shuāng fēng qí tiáo

霏霜封其条,

mù jì fán ér hòu lǜ

木既繁而后绿,

cǎo wèi sù ér xiān diāo

草未素而先凋。

yú shì gòu yún tī zhì zhēng róng jiǎn ruí bīn zhī yáng kē pōu dà lǚ zhī yīn jīng

于是构云梯,陟峥嵘,翦蕤宾之阳柯,剖大吕之阴茎。

yíng jiàng zhuó qí pǔ líng lún jūn qí shēng

营匠斫其朴,伶伦均其声。

qì jǔ lè zòu cù diào gāo zhāng yīn lǎng hào zhōng yùn qīng rǎo liáng

器举乐奏,促调高张,音朗号钟,韵清绕梁。

zhuī yì xiǎng yú bā fēng cǎi qí lǜ yú guī chāng qǐ zhōng huáng zhī miào gōng fā rù shōu zhī biàn shāng

追逸响于八风, 采奇律于归昌,启中黄之妙宫,发蓐收之变商。

ruò nǎi lóng huǒ xī tuí xuān qì chū shōu fēi shuāng yíng jié gāo fēng sòng qiū jī lǚ huái tǔ zhī tú liú dàng bǎi lí zhī chóu fǔ cù zhù zé suān bí huī wēi xián zé tì liú

若乃龙火西颓,暄气初收,飞霜迎节,高风送秋,羁旅怀土之徒,流宕百罹之俦,抚促柱则酸鼻,挥危弦则涕流。

ruò nǎi zhuī qīng wa fù yán jié zòu lù shuǐ tǔ bái xuě jī chu huí liú fēng jié bēi míng jiá zhī cháo luò dào wàng shū zhī xī quē

若乃追清哇,赴严节,奏《渌水》,吐《白雪》,激楚回,流风结,悲蓂荚之朝落, 悼望舒之夕缺。

qióng lí wèi zhī pǐ piāo shuāng lǎo wèi zhī wū yè wáng zǐ fú yīng ér qīng ěr liù mǎ xū tiān ér yǎng mò

茕嫠为之擗摽,孀老为之呜咽,王子拂缨而倾耳,六马嘘天而仰秣。

cǐ gài yīn qǔ zhī zhì miào zi qǐ néng cóng wǒ ér tīng zhī hu

此盖音曲之至妙,子岂能从我而听之乎?

gōng zǐ yuē yú bìng wèi néng yě

”公子曰:“余病未能也。

dài fū yuē lán gōng mì yǔ diāo táng qǐ lóng yún píng làn gàn qióng bì qīng cōng yìng mén bā xí tái jiǔ zhòng biǎo yǐ bǎi cháng zhī quē yuán yǐ wàn zhì zhī yōng

大夫曰:“兰宫秘宇,雕堂绮栊,云屏烂旰,琼壁青葱,应门八袭,FM台九重,表以百常之阙,圜以万雉之墉。

ěr nǎi yáo xiè yíng fēng xiù chū zhōng tiān cuì guān cén qīng tóng gé xiá lián cháng yì lín yún fēi bì líng shān wàng yù shéng ér jié jí chéng dǎo jǐng ér kāi xuān

尔乃峣榭迎风,秀出中天,翠观岑青,彤阁霞连,长翼临云,飞陛陵山,望玉绳而结极,承倒景而开轩。

chēng sù huàn làn fén gǒng cuó é yīn qiú fù yán yáng mǎ chéng ā

赪素焕烂,枌栱嵯峨, 阴虬负檐,阳马承阿。

cuò yǐ yáo yīng lòu yǐ jīn huá fāng shū hán xiù yuán jǐng tǔ pā

错以瑶英,镂以金华,方疏含秀,圆井吐葩。

zhòng diàn dié qǐ jiāo qǐ duì huàng

重殿叠起,交绮对榥。

yōu táng zhòu mì míng shì yè lǎng

幽堂昼密,明室夜朗。

jiāo míng fēi ér fēng shēng chǐ huò dòng ér chéng xiǎng

焦冥飞而风生,尺蠖动而成响。

ruò nǎi mù yàn cháng wán tǐ juàn wéi wò xié gōng zǐ ér shuāng yóu shí yú guān yú lín lù

若乃目厌常玩,体倦帷幄,携公子而双游,时娱观于林麓。

dēng cuì fù lín dān gǔ huá cǎo jǐn fán fēi cǎi xīng zhú yáng yè chūn qīng yīn tiáo qiū lǜ huā shí dài xīn chéng yì zì guān

登翠阜,临丹谷,华草锦繁,飞采星烛, 阳叶春青,阴条秋绿,华实代新,承意恣观。

yǎng zhé shén fǔ cǎi cháo lán su huì fēng yú héng báo juàn jiāo tú yú yáo tán

仰折神[B241],俯采朝兰,诉惠风于蘅薄,眷椒涂于瑶坛。

ěr nǎi fú sān yì xì zhōng zhǐ qián sāi hài jīng hàn qǐ chén sī jié fēi zēng lǐ guà guī hé yú chì xiāo zhī biǎo chū huá lín yú zǐ tán zhī lǐ

尔乃浮三翼,戏中沚,潜鳃骇,惊翰起,沈丝结,飞矰理, 挂归翮于赤霄之表,出华鳞于紫潭之里。

rán hòu zòng zhào suí fēng mǐ jí chéng bō chuī gū zhú fǔ yún hé chuān kè chàng huái nán zhī qū bǎng rén zòu cǎi líng zhī gē

然后纵棹随风,弭楫乘波,吹孤竹,抚云和,川客唱淮南之曲,榜人奏《采菱》之歌。

gē yuē chéng yì zhōu xī wèi shuǐ xī lín fāng zhōu xī bá líng zhī

歌曰:‘乘鹢舟兮为水嬉,临芳洲兮拔灵芝。

lè yǐ wàng qi yóu yǐ zú shí qióng yè wèi rì bì suì wéi qī

’乐以忘戚,游以卒时,穷夜为日,毕岁为期。

cǐ gài yàn jū zhī hào lì zi qǐ néng cóng wǒ ér chù zhī hu

此盖宴居之浩丽,子岂能从我而处之乎?

gōng zǐ yuē yú bìng wèi néng yě

”公子曰:“余病未能也。

dài fū yuē ruò nǎi bái shāng sù jié yuè jì shòu yī tiān níng dì bì fēng lì shuāng fēi róu tiáo xī jìn mì yè chen xī jiāng yīn qì yǐ xiào shā lín jīn jiāo ér jiǎng shī

大夫曰:“若乃白商素节,月既授衣,天凝地闭,风厉霜飞,柔条夕劲,密叶晨稀,将因气以效杀,临金郊而讲师。

ěr nǎi liè qīng wǔ zhěng róng gāng jiàn yún máo qǐ xióng máng

尔乃列轻武,整戎刚,建云髦,启雄芒。

jià hóng yáng zhī fēi yàn cān táng gōng zhī sù shuāng zhūn yǔ duì yú wài lín zòng qīng yì yú zhōng huāng

驾红阳之飞燕,骖唐公之骕骦,屯羽队于外林,纵轻翼于中荒。

ěr nǎi zhāng xiū mín bù fēi luō líng huáng cén guà qīng luán huà zhǎng hè yǐ wéi xiàn dài liú xī yǐ wéi guān

尔乃张修罠,布飞罗, 陵黄岑,挂青峦,画长壑以为限,带流溪以为关。

jì nǎi nèi wú shū xī

既乃内无疏蹊,

wài wú lòu jī

外无漏迹,

kòu zhēng sàn xiào

叩钲散校,

jǔ huī zàn huò

举麾赞获,

gòu jīn jī

彀金机,

chí míng dí

驰鸣镝,

jiǎn gāng háo

翦刚豪,

luò jìn hé

落劲翮,

lián qí jìng wù

连骑竞骛,

pián wǔ qí zhé

骈武齐辙,

xī hū huī huò

翕忽挥霍,

yún huí fēng liè

云回风烈,

shēng dòng xiǎng fēi

声动响飞,

xíng yí yǐng fā

形移影发,

jǔ gē lín sǒng

举戈林耸,

huī fēng diàn miè

挥锋电灭,

yǎng qīng yún cháo

仰倾云巢,

fǔ dān de xué

俯殚地穴。

nǎi yǒu yuán wén zhī jiān bān tí zhī zōng péng liè fēng shēng nù mù diàn cōng kǒu yǎo shuāng rèn zú bō fēi fēng wù lín jué shí kòu bá yōu cóng

乃有圆文之豜,斑题之𫎆,彭鬣风生,怒目电瞛,口咬霜刃,足拨飞锋,齀林蹶石,扣跋幽丛。

yú shì fēi huáng fèn ruì bēn yù chěng jì

于是飞、黄奋锐,贲、育逞伎。

qi fēng quǎn xī shou fèi féng shǐ lā hán cuò jiě gōu zhǎo cuī jù yá bǎi

戚封犭希,扌费冯豕,拉甝, 挫解,钩爪摧,踞牙摆。

lán màn láng jí qīng zhēn dào hè yǔn zì guà shān jiāng bó yǎn zé sǒu wèi máo lín xí wèi dān báo

澜漫狼藉,倾榛倒壑,陨胔挂山,僵踣掩泽,薮为毛林, 隰为丹薄。

yú shì chè wéi dùn wǎng juǎn pèi shōu yuān yú rén shù shòu lín héng jì xiān

于是彻围顿网,卷旆收鸢,虞人数兽,林衡计鲜;

lùn zuì kào qín xī mǎ tāo xián

论最犒勤,息马韬弦;

yáo sì lián páo jiǔ jià fāng xuān qiān zhōng diàn jiào wàn suì xīng fán líng fù zhān liú gāo xī gǔ yàn fāng yān

肴驷连麃,酒驾方轩,千钟电釂,万燧星繁,陵阜沾流膏,溪谷厌芳烟。

huan jí lè dān huí jié ér xuán

欢极乐殚,回节而旋。

cǐ yì tián yóu zhī zhuàng guān zi qǐ néng cóng wǒ ér wèi zhī hu

此亦畋游之壮观,子岂能从我而为之乎?

gōng zǐ yuē yú bìng wèi néng yě

”公子曰:“余病未能也。

dài fū yuē chu zhī yáng jiàn ōu yě suǒ yíng xié xī zhī dìng chì shān zhī jīng xiāo yú yáng tóu yè yuè duàn chéng

大夫曰:“楚之阳剑,欧冶所营,邪溪之铤,赤山之精,销逾羊头,鍱越锻成。

nǎi liàn nǎi shuò wàn pì qiān guàn

乃炼乃铄,万辟千灌。

fēng lóng fèn chuí fēi lián shàn tàn shén qì huà chéng yáng wén yīn màn

丰隆奋椎,飞廉扇炭,神器化成,阳文阴漫。

jì nǎi liú qǐ xīng lián fú cǎi yàn fā guāng rú sàn diàn zhì rú yào xuě shuāng è shuǐ níng bīng rèn lù jié xíng guān háo cáo míng zhēn jù quē zhǐ zhèng zé sān jūn bái shǒu huī jìn zé qiān lǐ liú xiě

既乃流绮星连, 浮采艳发,光如散电,质如耀雪,霜锷水凝,冰刃露洁,形冠豪曹,名珍巨阙,指郑则三军白首,麾晋则千里流血。

qǐ tú shuǐ jié jiāo hóng lù sǎ bēn sì duàn fú hé yǐ wéi gōng jué zhòng jiǎ ér chēng lì yún ěr ér yǐ zāi

岂徒水截蛟鸿,陆洒奔驷,断浮翮以为工,绝重甲而称利云尔而已哉!

ruò qí líng bǎo zé shū pì wú fāng qí fēng yì mó xíng zhèn xuē zhú guāng hài fēng hú jià jiān sān xiāng shēng guì èr dōu huò chí míng qīng qín huò yè fēi qù wú

若其灵宝,则舒辟无方,奇锋异模,形震薛烛,光骇风胡, 价兼三乡,声贵二都,或驰名倾秦,或夜飞去吴。

shì yǐ gōng guān wàn zài wēi yào wú qióng huī zhī zhě wú qián yōng zhī zhě shēn xióng kě yǐ cóng fú jiǔ guó héng zhì bā róng zhǎo yá jǐng fù hán xià chéng fēng

是以功冠万载,威曜无穷,挥之者无前,拥之者身雄,可以从服九国,横制八戎,爪牙景附,函夏承风。

cǐ gài xī shì zhī shén bīng zi qǐ néng cóng wǒ ér fú zhī hu

此盖希世之神兵,子岂能从我而服之乎?

gōng zǐ yuē yú bìng wèi néng yě

”公子曰:“余病未能也。

dài fū yuē tiān jì zhī jùn yì tài chāo yuè bǐng qì líng chuān shòu jīng jiǎo yuè móu xián hēi zhào xuán cǎi gàn fā mò rú huī hóng hàn rú zhèn xuè qín qīng bù néng shi qí zhòng chǐ fāng yīn bù néng dǔ qí ruò miè

大夫曰:“天骥之骏,逸态超越,禀气灵川,受精皎月,眸瞷黑照,玄采绀发, 沫如挥红,汗如振血,秦青不能识其众尺,方堙不能睹其若灭。

ěr nǎi jīn yún xuān jiàn cháo wù fù chūn qú zhěng qiū yù qiú yǒng chī téng lín chāo lóng zhù wàng shān zài bēn shì lín zài fù

尔乃巾云轩,践朝雾,赴春衢,整秋御,虬踊螭腾,麟超龙翥,望山载奔,视林载赴。

qì shèng nù fà xīng fēi diàn hài zhì líng jiǔ zhōu shì yuè sì hǎi

气盛怒发,星飞电骇,志陵九州,势越四海。

yǐng bù jí xíng chén bù xiá qǐ fú jiàn wèi yí zài jiàn qiān lǐ

影不及形,尘不暇起,浮箭未移,再践千里。

ěr nǎi yú tiān gēn yuè de gé guò hàn màn zhī suǒ xià yóu niè zhāng hài zhī suǒ wèi jī yáng wū wèi zhī dùn yǔ kuā fù wèi zhī tóu cè

尔乃逾天根,越地隔,过汗漫之所下游,蹑章、亥之所未迹,阳乌为之顿羽,夸父为之投策。

sī gài tiān xià zhī jùn chéng zi qǐ néng cóng wǒ ér yù zhī hu

斯盖天下之俊乘,子岂能从我而御之乎?

gōng zǐ yuē yú bìng wèi néng yě

”公子曰:“余病未能也。

dài fū yuē dà liáng zhī shǔ qióng shān zhī hé táng jì bō qí gēn nóng dì cháng qí huá

大夫曰:“大梁之黍,琼山之禾,唐、稷播其根,农帝尝其华。

ěr nǎi liù qín shū zhēn sì shàn yì yáo qióng hǎi zhī cuò jí lù zhī máo yī gōng cuàn dǐng páo dīng huī dāo

尔乃六禽殊珍, 四膳异肴,穷海之错,极陆之毛,伊公爨鼎,庖丁挥刀。

wèi chóng jiǔ fèi hé jiān sháo yào chen fú lù hú shuāng huáng què yuán àn xīng luàn fāng zhàng huá cuò

味重九沸,和兼勺药,晨凫露鹄,霜黄雀,圆案星乱,方丈华错。

fēng xióng zhī fán hàn yīn zhī zhí yàn bì xīng chún máo cán xiàng bái líng chuān zhī guī lái huáng zhī tái dān xué zhī liù xuán bào zhī tāi chǎn yǐ qiū chéng gū yǐ chūn méi jiē yǐ shāng wáng zhī zhù chéng yǐ dì xīn zhī huái

封熊之蹯,翰音之跖,燕髀猩唇,髦残象白,灵川之龟,莱黄之鲐,丹穴之鹨,玄豹之胎,𬊤以秋橙,酤以春梅,接以商王之箸,承以帝辛之怀。

fàn gōng zhī lín chū zì jiǔ xī chēng wěi dān sāi zǐ yì qīng qí

范公之鳞,出自九溪,赪尾丹腮,紫翼青鬐。

ěr nǎi mìng zhī lí fēi shuāng è hóng jī qǐ sàn sù fū xuě luò lóu zǐ zhī háo bù néng cè qí xì qiū chán zhī yì bù zú nǐ qí báo

尔乃命支离, 飞霜锷,红肌绮散,素肤雪落,娄子之豪不能厕其细,秋蝉之翼不足拟其薄。

fán yáo jì què yì yǒu jiā xiū

繁肴既阕,亦有嘉羞。

shāng shān zhī guǒ hàn gāo zhī zòu xī lóng yǎn zhī fáng pōu yē zi zhī ké

商山之果,汉皋之楱,析龙眼之房,剖椰子之壳。

fāng zhǐ wàn xuǎn chéng yì dài zòu

芳旨万选,承意代奏。

nǎi yǒu jīng nán wū chéng yù běi zhú yè fú jī xīng fèi fēi huá píng jiē xuán shí cháng qí wèi yí shì jìn qí fǎ qīng léi yī zhāo kě yǐ liú miǎn qiān rì dān láo tóu chuān kě shǐ sān jūn gào jié

乃有荆南乌程、豫北竹叶,浮虮星沸,飞华萍接,玄石尝其味,仪氏进其法,倾罍一朝,可以流湎千日,单醪投川,可使三军告捷。

sī rén shén zhī suǒ xīn xiàn guān tīng zhī suǒ wěi yè yě zi qǐ néng qiáng qǐ ér yù zhī hu

斯人神之所歆羡,观听之所炜晔也,子岂能强起而御之乎?

gōng zǐ yuē dān shuǎng kǒu zhī zhuàn gān là dú zhī wèi fú fǔ cháng zhī yào yù wáng guó zhī qì suī zǐ dài fū zhī suǒ róng gù yì wú rén zhī suǒ wèi yú bìng wèi néng yě

”公子曰:“耽爽口之馔,甘腊毒之味,服腐肠之药,御亡国之器,虽子大夫之所荣,顾亦吾人之所畏,余病未能也。

dài fū yuē gài yǒu jìn zhī róng huáng fēng yě jīn huá qǐ zhēng dà rén yǒu zuò jì míng dài zhào pèi tiān guāng zhái

大夫曰:“盖有晋之融皇风也,金华启征,大人有作,继明代照,配天光宅。

qí jī dé yě lóng yú jī gōng zhī chù qí

其基德也,隆于姬公之处岐;

qí chuí rén yě fù hu yǒu yīn zhī zài bó

其垂仁也,富乎有殷之在亳。

nán jī zhī fēng bù néng chàng qí huà lí bì zhī yún wú yǐ fēng qí zé

南箕之风不能畅其化, 离毕之云无以丰其泽。

huáng dào zhāo huàn dì zǎi jī xī

皇道昭焕,帝载缉熙。

dǎo qì yǐ lè xuān dé yǐ shī jiào qīng hu yún guān zhī shì zhèng mù hu niǎo jì zhī shí

导气以乐,宣德以诗,教清乎云官之世,政穆乎鸟纪之时。

yù yóu sì sài hán xià mì jìng dān míng tóu fēng qīng jiǎo shì jǐng què mǎ yú fèn chē zhī yuán míng dé yú kūn wú zhī dǐng

玉猷四塞,函夏谧静,丹冥投锋,青徼释警,却马于粪车之辕,铭德于昆吾之鼎。

qún méng fǎn sù shí wén zài yù gēng fù tuī pàn yú shù ràng lù qiáo fū chǐ wēi guān zhī shì yú tái xiào duǎn hòu zhī fú

群萌反素,时文载郁,耕父推畔,渔竖让陆,樵夫耻危冠之饰,舆台笑短后之服。

liù hé shí yōng wēi wēi dàng dàng xuán tiáo xiàng gē huáng fà jī rǎng jiě xī huáng zhī shéng cuò táo táng zhī xiàng

六合时雍,巍巍荡荡,玄髫巷歌,黄发击壤,解羲皇之绳, 错陶唐之象。

ruò nǎi huá yì zhī yí liú huāng zhī mò yǔ bù chuán yú yóu xuān de wèi bèi hu zhēng shuò mò bù jùn bēn qǐ sǎng wěi zhì chóng yì

若乃华裔之夷,流荒之貊,语不传于𬨎轩,地未被乎正朔,莫不骏奔稽颡,委质重译。

yú shí kūn qí gǎn huì wú sī bù rǎo

于时昆蚑感惠,无思不扰。

yuàn xì jiǔ wěi zhī qín yòu qī sān zú zhī niǎo míng fèng zài lín huǒ yú huáng dì zhī yuán

苑戏九尾之禽,囿栖三足之鸟,鸣凤在林,伙于黄帝之园;

yǒu lóng yóu chuān yíng yú kǒng jiǎ zhī zhǎo

有龙游川,盈于孔甲之沼。

wàn wù yān yūn tiān dì jiāo tài yì huái mǐ nèi huà gǎn wú wài lín wú bèi hè shān wú wéi dài

万物烟煴,天地交泰,义怀靡内, 化感无外,林无被褐,山无韦带。

jiē xiàng kè yú bǎi gōng zhào fā hu líng cài jìn shēn jì jì xuān miǎn ǎi ǎi gōng yǔ zào huà zhēng liú dé yǔ èr yí bǐ dà

皆象刻于百工,兆发乎灵蔡,搢绅济济,轩冕蔼蔼,功与造化争流,德与二仪比大。

yán wèi zhōng gōng zǐ juě rán ér xìng yuē bǐ fū gù lòu shǒu cí kuáng juàn

”言未终,公子蹶然而兴曰:“鄙夫固陋,守兹狂狷。

gài lǐ yǒu huǐ zhī ér zhēng bǎo zhī sòng jiě

盖理有毁之,而争宝之讼解;

yán yǒu nù zhī ér qí wáng zhī jí quán

言有怒之,而齐王之疾痊。

xiàng zi yòu wǒ yǐ lóng ěr zhī lè qī wǒ yǐ bù jiā zhī wū tián yóu chí dàng lì rèn jùn zú jì lǎo shì zhī yōu jiè fēi wú rén zhī suǒ yù gù mǐ de ér yīng zi

向子诱我以聋耳之乐,栖我以蔀家之屋,田游驰荡,利刃骏足,既老氏之攸戒,非吾人之所欲,故靡得而应子。

zhì wén huáng fēng zài wěi shí shèng dào chún jǔ shí wèi qiū chī zǎo wèi chūn xià yǒu kě fēng zhī rén shàng yǒu dà zāi zhī jūn yú suī bù mǐn qǐng cóng hòu chén

至闻皇风载韪,时圣道醇,举实为秋,摛藻为春,下有可封之人,上有大哉之君,余虽不敏,请从后尘。

shì yǐ wéi gōng

世以为工。

yǒng jiā chū fù zhēng wèi huáng mén shì láng tuō jí bù jiù zhōng yú jiā

永嘉初,复征为黄门侍郎,托疾不就,终于家。

gāng zì jì yáng

亢字季阳。

cái zǎo bù dǎi èr kūn yì yǒu shǔ zhuì yòu jiě yīn yuè jì shù

才藻不逮二昆,亦有属缀,又解音乐伎术。

shí rén wèi zài xié gāng lù jī yún yuē èr lù sān zhāng

时人谓载、协、亢、陆机、云曰:“二陆”“三张”。

zhōng xīng chū guò jiāng bài sàn qí shì láng

中兴初过江,拜散骑侍郎。

mì shū jiān xún sōng jǔ gāng lǐng zuǒ zhe zuò láng chū bǔ wū chéng lìng rù wèi sàn qí cháng shì fù lǐng zuǒ zhù zuò

秘书监荀崧举亢领佐著作郎,出补乌程令,入为散骑常侍,复领佐著作。

shù lì zàn yī piān jiàn lǜ lì zhì

述《历赞》一篇,见《律历志》。

shǐ chén yuē xiào ruò yàn wèi chūn huā shí biāo lì zǎo

史臣曰:孝若掞蔚春华,时标丽藻。

dǔ qí dǐ yí quán lǐ běn qióng tōng yú zì tiān

睹其《抵疑》诠理,本穷通于自天;

zuò gào fū wén liú yīng shēng yú xiào tì zhǐ shēn zhì yuǎn shū yǒu dà yá zhī fēng liè yān

作诰敷文,流英声于孝悌,旨深致远,殊有大雅之风烈焉。

ān rén sī xù yún qiān cí fēng jǐng huàn qián shǐ chóu yú jiǎ yì xiān dá fāng zhī shì héng

安仁思绪云骞,词锋景焕, 前史俦于贾谊,先达方之士衡。

gǔ lùn zhèng fàn yuán wáng huà zhī yōu zé

贾论政范,源王化之幽赜;

pān zhe āi cí guàn rén líng zhī qíng xìng

潘著哀词,贯人灵之情性。

jī wén yù hǎi yùn péng shān ér yù wú

机文喻海,韫蓬山而育芜;

yuè zǎo rú jiāng zhuó měi jǐn ér zēng xuàn

岳藻如江,濯美锦而增绚。

hùn sān jiā yǐ tōng xiào wèi èr xián zhī yà pǐ yǐ

混三家以通校,为二贤之亚匹矣。

rán qí xié dàn yíng guǒ bài chén qū guì miè qì yǐ mén zhī xun qián méi bù chěng zhī jiān sī cái yě ér yǒu sī xíng yě tiān zhī suǒ fù hé qí bó yú

然其挟弹盈果,拜尘趋贵,蔑弃倚门之训,干没不逞之间,斯才也而有斯行也,天之所赋,何其驳欤!

zhèng shū hán zuǐ yì wén lǚ wēi jū zhèng ān qí shēn ér hòu dòng qì qí xīn ér hòu yán zhe lùn jiū rén dào zhī gāng cái zhēn xuán shèng yú zhī jiàn kě wèi yù zhì ér jīn xiàng zhě yǐ

正叔含咀艺文,履危居正,安其身而后动,契其心而后言,著论究人道之纲,裁箴悬乘舆之鉴,可谓玉质而金相者矣。

mèng yáng lòu shí zhī wén jiàn qí yú zhāng mǐn

孟阳镂石之文, 见奇于张敏;

méng sì zhī yǒng qǔ zhòng yú fu xuán wèi míng liú zhī suǒ yì yì dāng dài zhī wén zōng yǐ

《蒙汜》之咏,取重于傅玄,为名流之所挹,亦当代之文宗矣。

jǐng yáng chī guāng wáng fǔ dì è xiāng huī

景阳摛光王府,棣萼相辉。

jì hū èr lù rù luò sān zhāng jiǎn jià

洎乎二陆入洛,三张减价。

kǎo hé yí wén fēi tú yǔ yě

考核遗文,非徒语也。

zàn yuē chén chēng nòng hàn rù cǎi diāo huàn

赞曰:湛称弄翰,缛彩雕焕。

cái gāo wèi bēi wǎng zhé yōu tàn

才高位卑,往哲攸叹。

yuè shí hán zhāng zǎo sī yì yáng

岳实含章,藻思抑扬。

qū quán mào shì zhōng yì lí yāng

趋权冒势,终亦罹殃。

ní biāo yǎ xìng sù wén cí lìng

尼标雅性,夙闻词令。

zài xié fēi fāng dì huá zēng yìng

载协飞芳,棣华增映。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →