liú yì zì xī lè péng chéng pèi rén yě
刘毅，字希乐，彭城沛人也。
zēng zǔ jù guǎng líng xiāng
曾祖距，广陵相。
shū fù zhèn zuǒ guāng lù dài fu
叔父镇，左光禄大夫。
yì shǎo yǒu dà zhì bù xiū jiā rén chǎn yè shì wèi zhōu cóng shì huán hóng yǐ wéi zhōng bīng cān jūn shǔ
毅少有大志，不修家人产业，仕为州从事，桓弘以为中兵参军属。
huán xuán cuàn wèi yì yǔ liú yù hé wú jì wèi yǒng zhī děng qǐ yì bīng mì móu tǎo xuán yì tǎo xú zhōu cì shǐ huán xiū yú jīng kǒu qīng zhōu cì shǐ huán hóng yú guǎng líng
桓玄篡位，毅与刘裕、 何无忌、魏咏之等起义兵，密谋讨玄，毅讨徐州刺史桓修于京口、青州刺史桓弘于广陵。
yù lǜ yì děng zhì zhú lǐ xuán shǐ qí jiāng huáng fǔ fū wú fu zhī běi jù yì jūn yù zhī yú jiāng chéng lín zhèn zhǎn fu zhī jìn zhì luó luò qiáo yòu zhǎn fū shǒu
裕率毅等至竹里，玄使其将皇甫敷、吴甫之北距义军，遇之于江乘，临阵斩甫之，进至罗落桥，又斩敷首。
xuán dà jù shǐ huán qiān hé dàn zhī zhūn fù zhōu shān
玄大惧，使桓谦、何澹之屯覆舟山。
yì děng jūn zhì jiǎng shān yù shǐ léi ruò dēng shān duō zhāng qí zhì xuán bù zhī cè yì yǐ wēi jù
毅等军至蒋山， 裕使羸弱登山，多张旗帜，玄不之测，益以危惧。
qiān děng shì zú duō běi fǔ rén sù shè fú yù mò gǎn chū dòu
谦等士卒多北府人，素慑伏裕， 莫敢出斗。
yù yǔ yì děng fēn wéi shù duì jìn tū qiān zhèn jiē shū sǐ zhàn wú bù yī dāng bǎi
裕与毅等分为数队，进突谦阵，皆殊死战，无不一当百。
shí dōng běi fēng jí yì jūn fàng huǒ yān chén zhāng tiān gǔ zào zhī yīn zhèn hài jīng yì qiān děng zhū jūn yī shí bēn sàn
时东北风急， 义军放火，烟尘张天，鼓噪之音震骇京邑，谦等诸军一时奔散。
xuán jì xi zǒu yù yǐ yì wèi guàn jūn jiāng jūn qīng zhōu cì shǐ yǔ hé wú jì liú dào guī niè xuán
玄既西走，裕以毅为冠军将军、青州刺史，与何无忌、刘道规蹑玄。
xuán bī dì jí láng yá wáng xī shàng yì yǔ dào guī jí xià pī tài shǒu mèng huái yù děng zhuī jí xuán zhàn yú zhēng róng zhōu
玄逼帝及琅邪王西上，毅与道规及下邳太守孟怀玉等追及玄，战于峥嵘洲。
yì chéng fēng zòng huǒ
毅乘风纵火。
jǐn ruì zhēng xiān xuán zhòng dà kuì shāo zī zhòng yè zǒu
尽锐争先，玄众大溃，烧辎重夜走。
xuán jiāng guō quán liú yā děng xí xiàn xún yáng yì qiǎn wǔ wēi jiāng jūn liú huái sù tǎo píng zhī
玄将郭铨、刘雅等袭陷寻阳，毅遣武威将军刘怀肃讨平之。
jí xuán sǐ huán zhèn huán qiān fù jù zhòng jù yì yú líng xī
及玄死，桓振、桓谦复聚众距毅于灵溪。
xuán jiāng féng gāi yǐ bīng huì zhèn yì jìn jī wèi zhèn suǒ bài tuì cì xún yáng zuò miǎn guān xún yuán zhī
玄将冯该以兵会振，毅进击，为振所败，退次寻阳，坐免官，寻原之。
liú yù mìng hé wú jì shòu yì jié dù wú jì yǐ dū shè wèi fán zhé biàn jiě tǒng
刘裕命何无忌受毅节度，无忌以督摄为烦，辄便解统。
yì jí wú jì zhuān shàn miǎn qí láng yá nèi shǐ yǐ fǔ guó jiāng jūn shè jūn shì wú jì suì yǔ yì bù píng
毅疾无忌专擅，免其琅邪内史，以辅国将军摄军事，无忌遂与毅不平。
yì wéi zì yǐn jiù shí lùn wěi zhī
毅唯自引咎，时论韪之。
yì fù yǔ dào guī fā xún yáng
毅复与道规发寻阳。
huán liàng zì hào jiāng zhōu cì shǐ qiǎn liú jìng xuān jī zǒu zhī
桓亮自号江州刺史，遣刘敬宣击走之。
yì jūn cì xià kǒu
毅军次夏口。
shí zhèn dǎng féng gāi shù dà àn mèng shān tú jù lǔ chéng huán shān kè shǒu yǎn yuè lěi zhòng hé wàn rén lián jiàn èr àn shuǐ lù xiāng yuán
时振党冯该戍大岸，孟山图据鲁城，桓山客守偃月垒，众合万人，连舰二岸，水陆相援。
yì dū zhòng jūn jìn tǎo wèi zhì fù kǒu yù fēng piāo méi qiān yú rén
毅督众军进讨，未至复口，遇风飘没千余人。
yì yǔ liú huái sù suǒ miǎo děng gōng lǔ chéng dào guī gōng yǎn yuè lěi hé wú jì yǔ tán zhī liè jiàn yú zhōng liú yǐ fáng yuè yì
毅与刘怀肃、索邈等攻鲁城，道规攻偃月垒，何无忌与檀祗列舰于中流，以防越逸。
yì gōng guàn jiǎ zhòu líng chéng bàn rì ér èr lěi jù kuì shēng qín shān kè ér féng gāi dùn zǒu
毅躬贯甲胄，陵城半日而二垒俱溃，生擒山客，而冯该遁走。
yì jìn píng bā líng
毅进平巴陵。
yǐ yì wèi shǐ chí jié yǎn zhōu cì shǐ jiāng jūn rú gù
以毅为使持节、兖州刺史，将军如故。
yì hào lìng yán zhěng suǒ jīng xū yì bǎi xìng ān yuè
毅号令严整，所经墟邑，百姓安悦。
nán yáng tài shǒu lǔ zōng zhī qǐ yì xí xiāng yáng pò huán wèi
南阳太守鲁宗之起义，袭襄阳， 破桓蔚。
yì děng zhū jūn cì jiāng líng zhī mǎ tóu
毅等诸军次江陵之马头。
zhèn yōng shèng yú chū yíng jiāng jīn
振拥乘舆，出营江津。
zōng zhī yòu pò wěi jiāng wēn jiè zhèn zì jī zōng zhī
宗之又破伪将温楷，振自击宗之。
yì yīn lǜ wú jì dào guī děng zhū jūn pò féng gāi yú yù zhāng kǒu tuī fēng ér jìn suì rù jiāng líng
毅因率无忌、道规等诸军破冯该于豫章口，推锋而进，遂入江陵。
zhèn wén chéng xiàn yǔ qiān běi zǒu shèng yú fǎn zhèng
振闻城陷，与谦北走，乘舆反正。
yì zhí xuán dǎng biàn fàn zhī yáng sēng shòu xià hóu chóng zhī huán dào gōng děng jiē zhǎn zhī
毅执玄党卞范之、羊僧寿、夏侯崇之、桓道恭等，皆斩之。
huán zhèn fù yǔ fú hóng zì yún chéng xí xiàn jiāng líng yǔ liú huái sù xiāng chí
桓振复与苻宏自郧城袭陷江陵，与刘怀肃相持。
yì qiǎn bù jiàng jī zhèn shā zhī bìng zhǎn wěi fǔ jiāng jūn huán zhēn
毅遣部将击振，杀之，并斩伪辅将军桓珍。
yì yòu gōng bá qiān líng zhǎn xuán tài shǒu liú shū zǔ yú lín zhàng
毅又攻拔迁陵，斩玄太守刘叔祖于临幛。
qí yú yōng zhòng jiǎ hào yǐ shí shù jiē tǎo píng zhī
其余拥众假号以十数，皆讨平之。
èr zhōu jì píng yǐ yì wèi fǔ jūn jiāng jūn
二州既平，以毅为抚军将军。
shí diāo yù děng zuò luàn zhūn yú xiāng zhōng yì qiǎn jiàng fēn tǎo jiē miè zhī
时刁预等作乱，屯于湘中，毅遣将分讨，皆灭之。
chū yì dīng yōu zài jiā jí yì qí chū xìng suì mò dié cóng shì
初，毅丁忧在家，及义旗初兴，遂墨绖从事。
zhì shì jūn yì jiàn níng shàng biǎo qǐ hái jīng kǒu yǐ zhōng sàng lǐ yuē hóng dào wèi guó zhě lǐ jǐn yú rén xiào
至是，军役渐宁，上表乞还京口， 以终丧礼，曰：“弘道为国者，理尽于仁孝。
sù qióng guī tiān zhě mò shén yú sàng qīn
诉穷归天者，莫甚于丧亲。
dàn chén fán yōng běn wú gǎn gài bù néng yǔn yuè gù qí yi ěr
但臣凡庸， 本无感概，不能陨越，故其宜耳。
wǎng nián guó nàn tāo tiān gù zhì jié yú zhōng tiǎn rán gǒu cún
往年国难滔天，故志竭愚忠，腼然苟存。
qù chūn luán jià huí zhěn ér kuáng jiǎo wèi miè suī jiān xiōng shí xiāo yú jìn cuàn fú wēi huái guǎ fāng wén wǔ láo bì wēi qíng wèi shēn gù yǐng bēi fèn
去春鸾驾回轸，而狂狡未灭，虽奸凶时枭，余烬窜伏，威怀寡方，文武劳弊，微情未申， 顾景悲愤。
jīn huáng wēi xiá sù hǎi nèi qīng dàng chén qióng dú jiān huì yì yǐ jù yú shèng tīng
今皇威遐肃，海内清荡，臣穷毒艰秽，亦已具于圣听。
jiān léi huàn zī shén zhòng jí hù dòng rú jīn qǐn dùn wú fù rén lǐ
兼羸患滋甚，众疾互动，如今寝顿无复人理。
chén zhī qíng yě běn bù gān shēng
臣之情也，本不甘生；
yǔ qí shì yě yì kě yǐ méi
语其事也，亦可以没。
qǐ cì yú hái zhōng qí qiū fén shù jī zhōng xiào zhī dào huò yòu yú shèng shì
乞赐余骸，终其丘坟，庶几忠孝之道获宥于圣世。
bù xǔ
”没有答应。
zhào yǐ yì wèi dū du yù zhōu yáng zhōu zhī huái nán lì yáng lú jiāng ān fēng táng yì wǔ jùn zhū jūn shì yù zhōu cì shǐ chí jié jiāng jūn cháng shì rú gù běn fǔ wén wǔ xī lìng xi shǔ
诏以毅为都督豫州扬州之淮南历阳庐江安丰堂邑五郡诸军事、豫州刺史，持节、将军、常侍如故，本府文武悉令西属。
yǐ kuāng fù gōng fēng nán píng jùn kāi guó gōng jiān dū du xuān chéng jūn shì gěi gǔ chuī yī bù
以匡复功，封南平郡开国公，兼都督宣城军事，给鼓吹一部。
liáng zhōu cì shǐ liú zhì fǎn yì qiǎn jiàng tǎo qín zhī
梁州刺史刘稚反，毅遣将讨擒之。
chū huán xuán yú nán zhōu qǐ zhāi xī huà pán lóng yú qí shàng hào wèi pán lóng zhāi
初，桓玄于南州起斋，悉画盘龙于其上，号为盘龙斋。
yì xiǎo zì pán lóng zhì shì suì jū zhī
毅小字盘龙，至是，遂居之。
é jìn bài wèi jiāng jūn kāi fǔ yí tóng sān sī
俄进拜卫将军、开府仪同三司。
jí hé wú jì wèi lú xún suǒ bài zéi jūn chéng shèng ér jìn cháo tíng zhèn hài
及何无忌为卢循所败，贼军乘胜而进，朝廷震骇。
yì jù zhōu chuán tǎo zhī jiāng fā ér jí dǔ nèi wài shī sè
毅具舟船讨之，将发，而疾笃，内外失色。
cháo yì yù fèng shèng yú běi jiù zhōng jūn liú yù huì yì jí chōu jiāng lǜ jūn nán zhēng yù yǔ yì shū yuē wú wǎng yǔ yāo zéi zhàn xiǎo qí biàn tài
朝议欲奉乘舆北就中军刘裕，会毅疾瘳，将率军南征，裕与毅书曰： “吾往与妖贼战，晓其变态。
jīn xiū chuán chuí bì jiāng jū qián pū zhī
今修船垂毕，将居前扑之。
kè píng zhī rì shàng liú zhī rèn jiē yǐ xiāng wěi
克平之日，上流之任皆以相委。
yòu qiǎn yì cóng dì fān wǎng zhǐ zhī
”又遣毅从弟籓往止之。
yì dà nù wèi fān yuē wǒ yǐ yī shí zhī gōng xiāng tuī ěr rǔ biàn wèi wǒ bù jí liú yù yě
毅大怒，谓籓曰：“我以一时之功相推耳，汝便谓我不及刘裕也！
tóu shū yú de
”投书于地。
suì yǐ zhōu shī èr wàn fā gū shú
遂以舟师二万发姑孰。
xú dào fù wén yì jiāng zhì jiàn yè bào lú xún yuē liú yì bīng zhòng chéng bài jī cǐ yī zhàn yi bìng lì jù zhī
徐道覆闻毅将至建邺，报卢循曰：“刘毅兵重，成败击此一战，宜并力距之。
xún nǎi yǐn bīng fā bā líng yǔ dào fù lián qí ér xià
”循乃引兵发巴陵，与道覆连旗而下。
yì cì yú sāng luò zhōu yǔ zéi zhàn bài jì qì chuán yǐ shù bǎi rén bù zǒu yú zhòng jiē wèi zéi suǒ lǔ zī zhòng yíng jī jiē qì zhī
毅次于桑落洲，与贼战，败绩，弃船，以数百人步走，余众皆为贼所虏，辎重盈积，皆弃之。
yì zǒu jīng shè mán jìn jī kùn sǐ wáng zhì de shí èr sān
毅走，经涉蛮晋，饥困死亡，至得十二三。
cān jūn yáng suì jié lì yíng hù zhī jǐn ér huò miǎn
参军羊邃竭力营护之， 仅而获免。
liú yù shēn wèi miǎn zhī fù qí běn zhí
刘裕深慰勉之，复其本职。
yì nǎi yǐ suì wèi zī yì cān jūn
毅乃以邃为谘议参军。
jí yù tǎo xún zhào yì zhī nèi wài liú shì
及裕讨循，诏毅知内外留事。
yì yǐ sàng shī qǐ jiě rèn jiàng wèi hòu jiāng jūn
毅以丧师，乞解任，降为后将军。
xún zhuǎn wèi jiāng jūn kāi fǔ yí tóng sān sī jiāng zhōu dū du
寻转卫将军、 开府仪同三司、江州都督。
yì shàng biǎo yuē
毅上表曰：
chén wén tiān yǐ yíng xū wèi yùn zhèng yǐ sǔn yì wéi dào
臣闻天以盈虚为运，政以损益为道。
shí fǒu ér zhèng bù gé rén diāo ér shì bù sǔn zé wú yǐ jiù jí bìng yú yǐ wēi zhěng tú tàn yú jiāng jué
时否而政不革，人凋而事不损，则无以救急病于已危，拯涂炭于将绝。
zì qǐng róng chē lǚ hài gān gē yì jìng suǒ tǒng jiāng zhōu yǐ yī yú zhī dì dāng nì shùn zhī chōng zì huán xuán yǐ lái qū cù cán bài zhì nǎi nán bù bèi yǎng nǚ wú pǐ duì táo wáng qù jiù bù bì yōu shēn zì fēi cái dān lì jié wú yǐ zhì cǐ
自顷戎车屡骇，干戈溢境，所统江州，以一隅之地当逆顺之冲，自桓玄以来，驱蹙残败，至乃男不被养，女无匹对，逃亡去就，不避幽深，自非财殚力竭，无以至此。
ruò bù qǔ xīn qín lǐ yǒu suǒ lí gǎi zé mí yí zhī tàn yǎn yān bì jí
若不曲心矜理，有所厘改，则靡遗之叹奄焉必及。
fu shè guān fēn zhí jūn guó shū yòng mù yǎng yǐ xi wu wèi dà wǔ lüè yǐ jì shì wèi xiān
夫设官分职，军国殊用，牧养以息务为大，武略以济事为先。
jiān ér lǐng zhī gài chū yú quán shì yīn jiè jì jiǔ suì shì cháng tǐ
兼而领之，盖出于权事，因藉既久，遂似常体。
jiāng zhōu zài fù xīn zhī nèi píng jiē yáng yù fān píng suǒ yǐ shí wéi zhòng fù
江州在腹心之内，凭接扬豫，籓屏所倚，实为重复。
xī hú kòu zòng yì
昔胡寇纵逸。
shuò mǎ lín jiāng kàng yù zhī yi gài quán ěr ěr
朔马临江，抗御之宜，盖权尔耳。
jīn jiāng zuǒ qū qū hù bù yíng shù shí wàn de bù yú shù qiān lǐ ér tǒng lǚ lín cì wèi huò jiǎn xī dà ér yán zhī zú wèi guó chǐ
今江左区区，户不盈数十万，地不逾数千里，而统旅鳞次，未获减息，大而言之，足为国耻。
kuàng nǎi de zài wú yú ér yóu zhì jūn fǔ wén wǔ jiàng zuǒ zī fèi fēi yào qǐ suǒ wèi jīng guó dà qíng yáng tāng qù huǒ zhě zāi
况乃地在无虞，而犹置军府文武将佐，资费非要，岂所谓经国大情，扬汤去火者哉！
zì zhōu jùn biān jiāng
自州郡边江，
bǎi xìng liáo luò
百姓辽落，
jiā yóu tíng xiǎn hé
加邮亭险阂，
wèi zǔ fēng bō
畏阻风波，
zhuǎn shū wǎng fù
转输往复，
héng yǒu yān fèi
恒有淹废，
yòu fēi suǒ wèi yīn qí suǒ lì yǐ jì qí bì zhě yě
又非所谓因其所利以济其弊者也，
yú wèi yi jiě jūn fǔ
愚谓宜解军府，
yí zhèn yù zhāng
移镇豫章，
chù shí jùn zhī zhōng
处十郡之中，
lì jiǎn huì zhī zhèng
厉简惠之政，
bǐ jí shù nián
比及数年，
kě yǒu shēng qì
可有生气。
qiě shǔ xiàn diāo sàn shì yǒu suǒ cún ér yì diào sòng yíng bù dé zhǐ xī yì wèi yīng suí yí bìng hé yǐ jiǎn zhòng fèi
且属县凋散，示有所存，而役调送迎不得止息，亦谓应随宜并合以简众费。
cì shǐ yǔ yuè zì lín lì yǐ lái shén yǒu xù yǐn zhī chéng dàn gāng wéi bù gé zì fēi gāng mù suǒ lǐ
刺史庾悦，自临莅以来，甚有恤隐之诚，但纲维不革，自非纲目所理。
xún yáng jiē mán yi shì yǒu è fáng kě jí zhōu fǔ qiān bīng yǐ zhù jùn shù
寻阳接蛮，宜示有遏防，可即州府千兵以助郡戍。
yú shì jiě yuè yì yí zhèn yù zhāng qiǎn qí qīn jiāng zhào huī lǐng qiān bīng shǒu xún yáng
于是解悦，毅移镇豫章，遣其亲将赵恢领千兵守寻阳。
é jìn yì wèi dū du jīng níng qín yōng sì zhōu zhī hé dōng hé nán guǎng píng yáng zhōu zhī yì chéng sì jùn zhū jūn shì wèi jiāng jūn kāi fǔ yí tóng sān sī jīng zhōu cì shǐ chí jié gōng rú gù
俄进毅为都督荆宁秦雍四州之河东河南广平扬州之义成四郡诸军事、卫将军、开府仪同三司、荆州刺史， 持节、公如故。
yì biǎo jīng zhōu biān hù bù yíng shí wàn qì xiè suǒ rán
毅表荆州编户不盈十万，器械索然。
guǎng zhōu suī diāo cán yóu chū dān qī zhī yòng qǐng yī xiān zhǔn
广州虽凋残，犹出丹漆之用， 请依先准。
yú shì jiā dū jiāo guǎng èr zhōu
于是加督交、广二州。
yì zhì jiāng líng nǎi zhé qǔ jiāng zhōu bīng jí yù zhōu xī fǔ wén wǔ wàn yú liú ér bù qiǎn yòu gào jí kùn qǐng fān wèi fù
毅至江陵，乃辄取江州兵及豫州西府文武万余，留而不遣，又告疾困，请籓为副。
liú yù yǐ yì èr yú jǐ nǎi zòu zhī
刘裕以毅贰于己，乃奏之。
ān dì xià zhào yuē liú yì ào hěn xiōng lì lǚ shuāng rì jiǔ zhōng jiān fù bài yi jí xiǎn lù
安帝下诏曰：“刘毅傲很凶戾，履霜日久，中间覆败，宜即显戮。
jìn fǎ hán hóng fù méng chǒng shòu
晋法含弘，复蒙宠授。
céng bù sī qiān nèi sòng yuàn wàng zī shén
曾不思愆内讼，怨望滋甚。
lài zǎi fǔ cáng jí tè jiā zūn yǎng suì fù tuī gǔ shǎn xī chǒng róng lóng tài zhù néng xǐ xīn gǎn yù gé yīn gǎi yì ér cháng è bù quān zhì wèi jiān guǐ líng shàng nüè xià zòng yì wú dù
赖宰辅藏疾，特加遵养，遂复推毂陕西，宠荣隆泰，庶能洗心感遇，革音改意，而长恶不悛，志为奸宄，陵上虐下，纵逸无度。
jì jiě dū rèn jiāng zhōu fēi fù suǒ tǒng ér zhé xǐ bīng zhòng lüè qǔ jūn zī qū chì jiù shù hòu shù qīn dǎng
既解督任，江州非复所统，而辄徙兵众，略取军资， 驱斥旧戍，厚树亲党。
xī fǔ èr jú wén wǔ yíng wàn xī jiē gē liú céng wú piàn yán
西府二局，文武盈万，悉皆割留，曾无片言。
sì xīn zì yù wǎng gù tiān cháo
肆心恣欲，罔顾天朝。
yòu yǔ cóng dì fān yuǎn xiāng yǐng xiǎng zhāo jù piāo jiǎo shàn jiǎ zǔ bīng wài tuō shěng jí shí guī sì xì tóng wù xiǎng jì tú huì jīng yǐng
又与从弟籓远相影响，招聚剽狡，缮甲阻兵，外托省疾，实规伺隙，同恶想济，图会荆郢。
shàng shū zuǒ pú yè xiè hùn píng jiè shì zī chāo méng shū yù ér qīng tiāo zào tuō zhí wéi luàn jiē shān dòng nèi wài lián móu wàn lǐ
尚书左仆射谢混凭藉世资，超蒙殊遇，而轻佻躁脱，职为乱阶， 扇动内外，连谋万里。
shì ér kě rěn shú bù kě huái
是而可忍，孰不可怀！
nǎi zhū fān hùn
”乃诛籓、混。
liú yù zì lǜ zhòng tǎo yì mìng wáng hóng wáng zhèn è kuǎi ēn děng shuài jūn zhì yù zhāng kǒu yú jiāng jīn fán zhōu ér jìn
刘裕自率众讨毅，命王弘、王镇恶、蒯恩等率军至豫章口，于江津燔舟而进。
yì cān jūn zhū xiǎn zhī féng zhèn è yǐ suǒ tǒng qiān rén fù yì
毅参军朱显之逢镇恶，以所统千人赴毅。
zhèn è děng gōng xiàn wài chéng yì shǒu nèi chéng jīng ruì shàng shù qiān rén zhàn zhì rì zè zhèn è yǐ yù shū shì chéng nèi yì nù bù fā shū ér fén zhī
镇恶等攻陷外城，毅守内城，精锐尚数千人，战至日昃，镇恶以裕书示城内，毅怒，不发书而焚之。
yì jì yǒu wài jiù dū shì zú lì zhàn
毅冀有外救，督士卒力战。
zhòng zhī yù zhì mò yǒu dòu xīn
众知裕至，莫有斗心。
jì mù zhèn è fén zhū mén qí lì gōng zhī yì zhòng nǎi sàn yì zì běi mén dān qí ér zǒu qù jiāng líng èr shí lǐ ér yì
既暮，镇恶焚诸门，齐力攻之，毅众乃散，毅自北门单骑而走，去江陵二十里而缢。
jīng sù jū rén yǐ gào nǎi zhǎn yú shì zǐ zhí jiē fú zhū
经宿，居人以告，乃斩于市，子侄皆伏诛。
yì xiōng mó bēn yú xiāng yáng lǔ zōng zhī zhǎn sòng zhī
毅兄模奔于襄阳，鲁宗之斩送之。
yì gāng měng shěn duàn ér zhuān sì hěn bì yǔ liú yù xié chéng dà yè ér gōng jū qí cì shēn zì jīn fá bù xiāng tuī fú
毅刚猛沈断，而专肆很愎，与刘裕协成大业，而功居其次，深自矜伐，不相推伏。
jí jū fāng yuè cháng yàng yàng bù dé zhì yù měi róu ér shùn zhī
及居方岳，常怏怏不得志，裕每柔而顺之。
yì jiāo zòng zī shén měi lǎn shǐ jí zhì lìn xiāng rú jiàng qū yú lián pō zhé jué tàn yǐ wéi bù kě néng yě
毅骄纵滋甚，每览史籍，至蔺相如降屈于廉颇，辄绝叹以为不可能也。
cháng yún hèn bù yù liú xiàng yǔ zhī zhēng zhōng yuán
尝云：“恨不遇刘项，与之争中原。
yòu wèi xī sēng shī yuē xī liú bèi zhī yǒu kǒng míng yóu yú zhī yǒu shuǐ
”又谓郗僧施曰：“昔刘备之有孔明，犹鱼之有水。
jīn wú yǔ zú xià suī cái fēi gǔ xián ér shì tóng sī yán
今吾与足下虽才非古贤，而事同斯言。
zhòng xián è qí líng ào bù xùn
” 众咸恶其陵傲不逊。
jí bài yú sāng luò zhī wù qíng qù jǐ mí fù fèn jī
及败于桑落，知物情去己，弥复愤激。
chū yù zhēng lú xún kǎi guī dì dà yàn yú xī chí yǒu zhào fù shī
初，裕征卢循，凯归， 帝大宴于西池，有诏赋诗。
yì shī yún liù guó duō xióng shì zhèng shǐ chū fēng liú
毅诗云：“六国多雄士，正始出风流。
zì zhī wǔ gōng bù jìng gù shì wén yǎ yǒu yú yě
”自知武功不竞， 故示文雅有余也。
hòu yú dōng fǔ jù chū pú dà zhì yī pàn yīng zhì shù bǎi wàn yú rén bìng hēi dú yǐ huán wéi liú yù jí yì zài hòu
后于东府聚樗蒱大掷，一判应至数百万，余人并黑犊以还，唯刘裕及毅在后。
yì cì zhì de zhì dà xǐ qiān yī rào chuáng jiào wèi tóng zuò yuē fēi bù néng lú bù shì cǐ ěr
毅次掷得雉，大喜，褰衣绕床，叫谓同坐曰：“非不能卢，不事此耳。
yù è zhī yīn ruó wǔ mù jiǔ zhī yuē lǎo xiōng shì wèi qīng dá
” 裕恶之，因挼五木久之，曰：“老兄试为卿答。
jì ér sì zǐ jù hēi qí yī zi zhuǎn yuè wèi dìng yù lì shēng hē zhī jí chéng lú yān
”既而四子俱黑，其一子转跃未定， 裕厉声喝之，即成卢焉。
yì yì shū bù kuài rán sù hēi qí miàn rú tiě sè yān ér nǎi hé yán yuē yì zhī gōng bù néng yǐ cǐ jiàn jiè
毅意殊不快，然素黑，其面如铁色焉，而乃和言曰：“亦知公不能以此见借！
jì chū xi fān suī shàng liú fēn shǎn ér dùn shī nèi quán yòu pō zì xián shì jì gù yù shàn qí wēi qiáng sì xì tú yù yǐ zhì yú bài
”既出西籓，虽上流分陕，而顿失内权，又颇自嫌事计，故欲擅其威强，伺隙图裕，以至于败。
chū jiāng zhōu cì shǐ yǔ yuè lóng ān zhōng wèi sī tú zhǎng shǐ céng zhì jīng kǒu
初，江州刺史庾悦，隆安中为司徒长史，曾至京口。
yì shí shén tún jù xiān jiù fǔ jiè dōng táng yǔ qīn gù chū shè
毅时甚屯窭，先就府借东堂与亲故出射。
ér yuè hòu yǔ liáo zuǒ jìng lái yì táng yì gào zhī yuē yì bèi tún fǒu zhī rén hé yī shè shén nán
而悦后与僚佐径来诣堂，毅告之曰：“毅辈屯否之人，合一射甚难。
jūn yú zhū táng bìng kě wàng yǐ jīn rì jiàn ràng
君于诸堂并可，望以今日见让。
yuè bù xǔ
”悦不许。
shè zhě jiē sàn wéi yì liú shè rú gù
射者皆散，唯毅留射如故。
jì ér yuè shí é yì qiú qí yú yuè yòu bù dá yì cháng xián zhī
既而悦食鹅， 毅求其余，悦又不答，毅常衔之。
yì xī zhōng gù duó yuè yù zhāng jiě qí jūn fǔ shǐ rén wēi shì qí zhǐ yuè fèn jù ér sǐ
义熙中，故夺悦豫章，解其军府，使人微示其旨， 悦忿惧而死。
yì zhī biǎn zào rú cǐ
毅之褊躁如此。
mài zì bó qún
迈字伯群。
shǎo yǒu cái gàn wèi yīn zhòng kān zhōng bīng cān jūn
少有才干，为殷仲堪中兵参军。
huán xuán zhī zài jiāng líng shén háo hèng shì shù wèi zhī guò yú zhòng kān
桓玄之在江陵，甚豪横，士庶畏之过于仲堪。
xuán céng yú zhòng kān shì qián xì mǎ yǐ shuò nǐ zhòng kān
玄曾于仲堪事前戏马，以槊拟仲堪。
mài shí zài zuò wèi xuán yuē mǎ shuò yǒu yú jīng lǐ bù zú
迈时在坐，谓玄曰：“马槊有余， 精理不足。
xuán zì yǐ cái xióng guān shì ér xīn zhī wài wù bù xǔ zhī
”玄自以才雄冠世，而心知外物不许之。
zhòng kān wèi zhī shī sè xuán chū zhòng kān wèi mài yuē qīng nǎi kuáng rén yě
仲堪为之失色，玄出，仲堪谓迈曰：“卿乃狂人也！
xuán yè qiǎn shā qīng wǒ qǐ néng xiāng jiù
玄夜遣杀卿，我岂能相救！
mài yǐ zhèng cí zhé zhòng kān ér bù yǐ wèi huǐ
”迈以正辞折仲堪，而不以为悔。
zhòng kān shǐ mài xià dū yǐ bì zhī
仲堪使迈下都以避之。
xuán guǒ lìng zhuī zhī mài jǐn ér miǎn huò
玄果令追之，迈仅而免祸。
hòu xuán dé zhì mài yì mén chēng yè xuán wèi mài yuē ān zhī bù sǐ ér gǎn xiāng jiàn
后玄得志，迈诣门称谒，玄谓迈曰：“安知不死而敢相见？
mài duì yuē shè gōu zhǎn qū yǔ mài wèi sān gù zhī bù sǐ
”迈对曰：“射钩、斩袪，与迈为三，故知不死。
xuán shén xǐ yǐ wéi xíng yù cān jūn
”玄甚喜，以为刑狱参军。
hòu wèi jìng líng tài shǒu
后为竟陵太守。
jí yì yǔ liú yù děng tóng móu qǐ yì mài jiāng yīng zhī shì xiè wèi xuán suǒ hài
及毅与刘裕等同谋起义，迈将应之，事泄， 为玄所害。
zhū gě cháng mín láng yá yáng dōu rén yě
诸葛长民，琅邪阳都人也。
yǒu wén wǔ gàn yòng rán bù chí xíng jiǎn wú xiāng qū zhī yù
有文武干用，然不持行检，无乡曲之誉。
huán xuán yǐn wèi cān jūn píng xī jūn shì xún yǐ tān kè miǎn
桓玄引为参军平西军事，寻以贪刻免。
jí liú yù jiàn yì yǔ zhī dìng móu wèi yáng wǔ jiàng jūn
及刘裕建义，与之定谋，为扬武将军。
cóng yù tǎo huán xuán yǐ gōng bài fǔ guó jiāng jūn xuān chéng nèi shǐ
从裕讨桓玄， 以功拜辅国将军、宣城内史。
yú shí huán xīn jù zhòng xiàng lì yáng cháng mín jī zǒu zhī yòu yǔ liú jìng xuān pò xīn yú què pí fēng xīn gàn xiàn gōng shí yì èr qiān wǔ bǎi hù yǐ běn guān dū huái běi zhū jūn shì zhèn shān yáng
于时桓歆聚众向历阳，长民击走之，又与刘敬宣破歆于芍陂，封新淦县公，食邑二千五百户，以本官督淮北诸军事，镇山阳。
yì xī chū mù róng chāo kòu xià pī cháng mín qiǎn bù jiàng xú yǎn jī zǒu zhī jìn wèi shǐ chí jié dū qīng yáng èr zhōu zhū jūn shì qīng zhōu cì shǐ lǐng jìn líng tài shǒu zhèn dān tú běn hào jí gōng rú gù
义熙初， 慕容超寇下邳，长民遣部将徐琰击走之，进位使持节、督青扬二州诸军事、青州刺史，领晋陵太守，镇丹徒，本号及公如故。
jí hé wú jì wèi xú dào fù suǒ hài zéi chéng shèng bī jīng shī cháo tíng zhèn hài cháng mín lǜ zhòng rén wèi jīng dū yīn biǎo yuē yāo zéi jí chuán fá mù ér nán kāng xiāng guō chéng zhī yǐn bì jīng nián yòu shēn xiāng bǎo míng lǚ qī wú jì zuì hé zhǎn xíng
及何无忌为徐道覆所害，贼乘胜逼京师，朝廷震骇，长民率众人卫京都，因表曰：“妖贼集船伐木，而南康相郭澄之隐蔽经年，又深相保明，屡欺无忌，罪合斩刑。
zhào yuán chéng zhī
”诏原澄之。
jí lú xún zhī bài liú yì yě xún yǔ dào fù lián qí ér xià jīng dū wēi jù cháng mín quàn liú yù quán yí tiān zi guò jiāng
及卢循之败刘毅也，循与道覆连旗而下，京都危惧，长民劝刘裕权移天子过江。
yù bù tīng lìng zhǎng mín yǔ liú yì zhūn yú běi líng yǐ bèi shí tou
裕不听，令长民与刘毅屯于北陵，以备石头。
shì píng zhuǎn dū yù zhōu yáng zhōu zhī liù jùn zhū jūn shì yù zhōu cì shǐ lǐng huái nán tài shǒu
事平，转督豫州扬州之六郡诸军事、豫州刺史，领淮南太守。
jí yù tǎo yì yǐ cháng mín jiān tài wèi liú fǔ shì zhào yǐ jiǎ zhàng wǔ shí rén rù diàn
及裕讨毅，以长民监太尉留府事，诏以甲杖五十人入殿。
cháng mín jiāo zòng tān chǐ bù xù zhèng shì duō jù zhēn bǎo měi sè yíng jiàn dì zhái bù zhī jì jí suǒ zài cán nüè wèi bǎi xìng suǒ kǔ
长民骄纵贪侈，不恤政事，多聚珍宝美色，营建第宅，不知纪极，所在残虐，为百姓所苦。
zì yǐ duō xíng wú lǐ héng jù guó xiàn
自以多行无礼，恒惧国宪。
jí liú yì bèi zhū cháng mín wèi suǒ qīn yuē xī nián hǎi péng yuè qián nián shā hán xìn huò qí zhì yǐ
及刘毅被诛，长民谓所亲曰：“昔年醢彭越，前年杀韩信，祸其至矣！
móu yù wéi luàn wèn liú mù zhī yuē rén jiān lùn zhě wèi tài wèi yǔ wǒ bù píng qí gù hé yě
”谋欲为乱，问刘穆之曰：“人间论者谓太尉与我不平，其故何也？
mù zhī yuē xiàng gōng xī zhēng lǎo mǔ ruò dì wěi zhī jiāng jūn hé wèi bù píng
”穆之曰： “相公西征，老母弱弟委之将军，何谓不平！
cháng mín dì lí mín qīng jiǎo hào lì gù quàn zhī yuē qíng péng yì tǐ ér shì bù piān quán liú yì zhī zhū yì zhū gě shì zhī jù kě yīn yù wèi hái yǐ tú zhī
”长民弟黎民轻狡好利，固劝之曰： “黥彭异体而势不偏全，刘毅之诛，亦诸葛氏之惧，可因裕未还以图之。
cháng mín yóu yù wèi fā jì ér tàn yuē pín jiàn cháng sī fù guì fù guì bì lǚ jī wēi
”长民犹豫未发，既而叹曰：“贫贱常思富贵，富贵必履机危。
jīn rì yù wèi dān tú bù yī qǐ kě de yě
今日欲为丹徒布衣，岂可得也！
yù shēn yí zhī luò yì jì qiǎn zī zhòng jiān xíng ér xià qián kè zhì rì bǎi sī yú dào hou zhī zhé chà qí qī
”裕深疑之，骆驿继遣辎重兼行而下，前克至日，百司于道候之，辄差其期。
jì ér qīng zhōu jìng jìn qián rù dōng fǔ
既而轻舟径进，潜入东府。
míng dàn cháng mín wén zhī jīng ér zhì mén yù fú zhuàng shì dīng wǔ yú mù zhōng yǐn cháng mín jìn yǔ sù suǒ wèi jìn jiē shuō yān
明旦，长民闻之，惊而至门，裕伏壮士丁旿于幕中，引长民进语，素所未尽皆说焉。
cháng mín yuè wǔ zì hòu lā ér shā zhī yú shī fù tíng wèi
长民悦，旿自后拉而杀之，舆尸付廷尉。
shǐ shōu lí mín lí mín xiāo yǒng jué rén yǔ bǔ zhě kǔ zhàn ér sǐ
使收黎民， 黎民骁勇绝人，与捕者苦战而死。
xiǎo dì yòu mín wèi dà sī mǎ cān jūn táo yú shān zhōng zhuī qín lù zhī
小弟幼民为大司马参军，逃于山中，追擒戮之。
zhū gě shì zhī zhū yě shì shù xián hèn zhèng xíng zhī wǎn ruò shì zhì gù yān
诸葛氏之诛也，士庶咸恨正刑之晚，若释桎梏焉。
chū cháng mín fù guì zhī hòu cháng yī yuè zhōng zhé shí shù yè mián zhōng jīng qǐ tiào liáng rú yú rén xiāng dǎ
初，长民富贵之后，常一月中辄十数夜眠中惊起，跳踉，如与人相打。
máo xiū zhī cháng yǔ tóng sù jiàn zhī hài è wèn qí gù cháng mín dá yuē zhèng jiàn yī wù shén hēi ér yǒu máo jiǎo bù fēn míng qí jiàn fēi wǒ wú yǐ zhì zhī
毛修之尝与同宿，见之骇愕，问其故，长民答曰：“正见一物，甚黑而有毛，脚不分明， 奇健，非我无以制之。
qí hòu lái zhuǎn shù
”其后来转数。
wū zhōng zhù jí chuán jué jiān xī jiàn yǒu shé tóu lìng rén yǐ dāo xuán zhuó yīng rèn yǐn cáng qù zhé fù chū
屋中柱及椽桷间，悉见有蛇头，令人以刀悬斫，应刃隐藏，去辄复出。
yòu dǎo yī chǔ xiāng yǔ yǔ rú rén shēng bù kě jiě
又捣衣杵相与语如人声，不可解。
yú bì jiàn yǒu jù shǒu zhǎng qī bā chǐ bì dà shù wéi lìng zhuó zhī huò rán bú jiàn
于壁见有巨手，长七八尺，臂大数围，令斫之，豁然不见。
wèi jǐ fú zhū
未几伏诛。
hé wú jì dōng hǎi tán rén yě
何无忌，东海郯人也。
shǎo yǒu dà zhì zhōng liàng rèn qì rén yǒu bù chēng qí xīn zhě zhé xíng yú yán sè
少有大志，忠亮任气，人有不称其心者，辄形于言色。
zhōu pì cóng shì zhuǎn tài xué bó shì
州辟从事，转太学博士。
zhèn běi jiāng jūn liú láo zhī jí qí jiù yě shí zhèn jīng kǒu měi yǒu dà shì cháng yǔ cān yì zhī
镇北将军刘牢之，即其舅也，时镇京口，每有大事，常与参议之。
kuài jī shì zǐ yuán xiǎn zi yàn zhāng fēng dōng hǎi wáng yǐ wú jì wèi guó zhōng wèi jiā guǎng wǔ jiāng jūn
会稽世子元显子彦章封东海王，以无忌为国中尉，加广武将军。
jí huán xuán hài yàn zhāng yú shì wú jì rù shì tòng kū ér chū shí rén yì yān
及桓玄害彦章于市，无忌入市恸哭而出，时人义焉。
suí láo zhī nán zhēng huán xuán láo zhī jiāng jiàng yú xuán yě wú jì lǚ jiàn cí zhǐ shén qiè láo zhī bù cóng
随牢之南征桓玄，牢之将降于玄也，无忌屡谏，辞旨甚切，牢之不从。
jí xuán cuàn wèi wú jì yǔ xuán lì bù láng cáo jìng zhī yǒu jiù qǐng lì xiǎo xiàn
及玄篡位，无忌与玄吏部郎曹靖之有旧，请莅小县。
jìng zhī bái xuán xuán bù xǔ wú jì nǎi hái jīng kǒu
靖之白玄，玄不许，无忌乃还京口。
chū liú yù cháng wèi liú láo zhī cān jūn yǔ wú jì sù xiāng qīn jié
初，刘裕尝为刘牢之参军，与无忌素相亲结。
zhì shì yīn mì gòng tú xuán
至是，因密共图玄。
liú yì jiā zài jīng kǒu yǔ wú jì sù shàn yán jí xīng fù zhī shì wú jì yuē huán shì qiáng shèng qí kě tú hu
刘毅家在京口，与无忌素善，言及兴复之事，无忌曰：“桓氏强盛，其可图乎？
yì yuē tiān xià zì yǒu qiáng ruò suī qiáng yì ruò zhèng huàn shì zhǔ nán de ěr
”毅曰：“天下自有强弱，虽强易弱，正患事主难得耳！
wú jì yuē tiān xià cǎo zé zhī zhōng fēi wú yīng xióng yě
”无忌曰：“天下草泽之中非无英雄也。
yì yuē suǒ jiàn wéi yǒu liú xià pī
” 毅曰：“所见唯有刘下邳。
wú jì xiào ér bù dá hái yǐ gào yù yīn gòng yào yì yǔ xiāng tuī jié suì gòng jǔ yì bīng xí jīng kǒu
”无忌笑而不答，还以告裕，因共要毅，与相推结，遂共举义兵，袭京口。
wú jì wěi zhe chuán zhào fú chēng chì shǐ chéng zhōng wú gǎn dòng zhě
无忌伪著传诏服，称敕使，城中无敢动者。
chū huán xuán wén yù děng jí wú jì zhī qǐ bīng yě shén jù
初，桓玄闻裕等及无忌之起兵也，甚惧。
qí dǎng yuē liú yù wū hé zhī zhòng shì bì wú chéng yuàn bù yǐ wèi lǜ
其党曰：“刘裕乌合之众，势必无成， 愿不以为虑。
xuán yuē liú yù yǒng guàn sān jūn dāng jīn wú dí
”玄曰：“刘裕勇冠三军，当今无敌。
liú yì jiā wú dàn shí zhī chǔ chū pú yī zhì bǎi wàn
刘毅家无儋石之储，樗蒱一掷百万。
hé wú jì liú láo zhī zhī shēng kù sì qí jiù
何无忌，刘牢之之甥，酷似其舅。
gòng jǔ dà shì hé wèi wú chéng
共举大事，何谓无成！
qí jiàn dàn rú cǐ
”其见惮如此。
jí xuán bài zǒu wǔ líng wáng zūn chéng zhì yǐ wú jì wèi fǔ guó jiāng jūn láng yá nèi shǐ yǐ kuài jī wáng dào zi suǒ bù jīng bīng xī pèi zhī nán zhuī huán xuán yǔ zhèn wǔ jiāng jūn liú dào guī jù shòu guàn jūn jiāng jūn liú yì jié dù
及玄败走，武陵王遵承制以无忌为辅国将军、琅邪内史，以会稽王道子所部精兵悉配之，南追桓玄，与振武将军刘道规俱受冠军将军刘毅节度。
xuán liú qí lóng xiāng jiāng jūn hé dàn zhī qián jiāng jūn guō quán jiāng zhōu cì shǐ guō chǎng zhī shǒu pèn kǒu
玄留其龙骧将军何澹之、 前将军郭铨、江州刺史郭昶之守湓口。
wú jì děng cì sāng luò zhōu dàn zhī děng shuài jūn lái zhàn
无忌等次桑落洲，澹之等率军来战。
dàn zhī cháng suǒ chéng fǎng jīng qí shén shèng wú jì yuē zéi shuài bì bù jū cǐ yù zhà wǒ ěr yi jí gōng zhī
澹之常所乘舫旌旗甚盛，无忌曰：“贼帅必不居此，欲诈我耳，宜亟攻之。
zhòng xián yuē dàn zhī bù zài qí zhōng qí tú de zhī wú yì
”众咸曰： “澹之不在其中，其徒得之无益。
wú jì wèi dào guī yuē jīn zhòng guǎ bù dí zhàn wú quán shèng
”无忌谓道规曰：“今众寡不敌，战无全胜。
dàn zhī suī bù jū cǐ fǎng qǔ zé yì huò yīn zòng bīng téng zhī kě yǐ yī gǔ ér bài yě
澹之虽不居此舫，取则易获，因纵兵腾之，可以一鼓而败也。
dào guī cóng zhī suì huò zéi fǎng yīn chuán hū yuē yǐ de hé dàn zhī yǐ
”道规从之，遂获贼舫， 因传呼曰：“已得何澹之矣！
zéi zhōng jīng rǎo wú jì zhī zhòng yì wèi wéi rán
”贼中惊扰，无忌之众亦谓为然。
dào guī chéng shèng jìng jìn wú jì yòu gǔ zào fù zhī dàn zhī suì kuì
道规乘胜径进，无忌又鼓噪赴之，澹之遂溃。
jìn jù xún yáng qiǎn shǐ fèng sòng zōng miào zhǔ shí jí wǔ kāng gōng zhǔ láng yá wáng fēi hái jīng dū
进据寻阳，遣使奉送宗庙主祏及武康公主、琅邪王妃还京都。
yòu yǔ yì dào guī pò zǒu xuán yú zhēng róng zhōu
又与毅、道规破走玄于峥嵘洲。
wú jì jìn jù bā líng
无忌进据巴陵。
xuán cóng xiōng qiān cóng zǐ zhèn chéng jiàn xiàn jiāng líng wú jì dào guī jìn gōng qiān yú mǎ tóu gōng huán wèi yú lóng quán jiē pò zhī
玄从兄谦、从子振乘间陷江陵，无忌、道规进攻谦于马头，攻桓蔚于龙泉，皆破之。
jì ér wèi huán zhèn suǒ bài tuì huán xún yáng
既而为桓振所败，退还寻阳。
wú jì yǔ yì dào guī fù jìn tǎo zhèn kè xià kǒu sān chéng suì píng bā líng jìn cì mǎ tóu
无忌与毅、道规复进讨振，克夏口三城，遂平巴陵，进次马头。
huán qiān qǐng gē jīng jiāng èr zhōu fèng sòng tiān zǐ wú jì bù xǔ
桓谦请割荆、 江二州，奉送天子，无忌不许。
jìn jūn pò jiāng líng qiān děng bài zǒu
进军破江陵，谦等败走。
wú jì shì wèi ān dì hái jīng shī yǐ wú jì dū yù zhōu yáng zhōu huái nán lú jiāng ān fēng lì yáng táng yì wǔ jùn jūn shì yòu jiāng jūn yù zhōu cì shǐ jiā jié jiǎ zhàng wǔ shí rén rù diàn wèi zhī zhí
无忌侍卫安帝还京师，以无忌督豫州扬州淮南庐江安丰历阳堂邑五郡军事、右将军、豫州刺史、加节，甲仗五十人入殿，未之职。
qiān kuài jī nèi shǐ dū jiāng dōng wǔ jùn jūn shì chí jié jiāng jūn rú gù gěi gǔ chuī yī bù
迁会稽内史、督江东五郡军事，持节、将军如故，给鼓吹一部。
yì xī èr nián qiān dū dū jiāng jīng èr zhōu jiāng xià suí yì yáng suí ān yù zhōu xī yáng xīn cài rǔ nán yǐng chuān bā jùn jūn shì jiāng zhōu cì shǐ jiāng jūn chí jié rú gù
义熙二年，迁都督江荆二州江夏随义阳绥安豫州西阳新蔡汝南颍川八郡军事、 江州刺史，将军、持节如故。
yǐ xīng fù zhī gōng fēng ān chéng jùn kāi guó gōng shí yì sān qiān hù zēng dū sī zhōu zhī hóng nóng yáng zhōu zhī sōng zī jiā sàn qí shì láng jìn zhèn nán jiāng jūn
以兴复之功，封安成郡开国公，食邑三千户，增督司州之弘农扬州之松滋，加散骑侍郎，进镇南将军。
lú xún qiǎn bié shuài xú dào fù shùn liú ér xià zhōu jiàn jiē chóng lóu
卢循遣别帅徐道覆顺流而下，舟舰皆重楼。
wú jì jiāng lǜ zhòng jù zhī zhǎng shǐ shān qián zhī jiàn yuē jīn yǐ shén wǔ zhī shī kàng bǐ nì zhòng huí shān yā luǎn wèi zú wèi pì
无忌将率众距之，长史邓潜之谏曰： “今以神武之师抗彼逆众，回山压卵，未足为譬。
rán guó jiā zhī jì zài cǐ yī jǔ
然国家之计在此一举。
wén qí zhōu jiàn dà shèng
闻其舟舰大盛。
shì jū shàng liú
势居上流。
fēng chài zhī dú zhū lǔ chéng jiàn
蜂虿之毒，邾鲁成鉴。
yi jué pò nán táng shǒu èr chéng yǐ dài zhī qí bì bù gǎn shě wǒ yuǎn xià
宜决破南塘，守二城以待之，其必不敢舍我远下。
xù lì sì qí pí lǎo rán hòu jī zhī
蓄力俟其疲老，然后击之。
ruò qì wàn quán zhī cháng cè ér jué chéng bài yú yī zhàn rú qí shī lì huǐ wú jí yǐ
若弃万全之长策，而决成败于一战，如其失利， 悔无及矣。
wú jì bù cóng suì yǐ zhōu shī jù zhī
”无忌不从，遂以舟师距之。
jì jí zéi lìng qiáng nǔ shù bǎi dēng xi àn xiǎo shān yǐ yāo shè zhī ér báo yú shān cè
既及，贼令强弩数百登西岸小山以邀射之， 而薄于山侧。
é ér xī fēng bào jí wú jì suǒ chéng xiǎo jiàn bèi piāo dōng àn zéi chéng fēng yǐ dà jiàn bī zhī zhòng suì bēn bài wú jì shàng lì shēng yuē qǔ wǒ sū wǔ jié lái
俄而西风暴急，无忌所乘小舰被飘东岸，贼乘风以大舰逼之，众遂奔败，无忌尚厉声曰：“取我苏武节来！
jié zhì nǎi gōng zhí yǐ dū zhàn
”节至，乃躬执以督战。
zéi zhòng yún jí dēng jiàn zhě shù shí rén
贼众云集，登舰者数十人。
wú jì cí sè wú náo suì wò jié sǐ zhī
无忌辞色无挠，遂握节死之。
zhào yuē wú jì bǐng zhé lǚ zhèng zhōng liàng míng yǔn wáng shēn xùn guó zé qì xié yīng mó
诏曰：“无忌秉哲履正，忠亮明允，亡身殉国，则契协英谟；
jīng lún zhūn mèi zé zhòng fēn zài kuò
经纶屯昧，则重氛载廓。
jí fū zhèng fāng xià shí bō fēng huì
及敷政方夏，实播风惠。
yāo kòu gòu luàn qīn rǎo bāng jī tóu mèi zhì tǎo zhì qīng wáng lüè
妖寇构乱，侵扰邦畿，投袂致讨，志清王略。
ér shì chū lǜ wài lín wēi mí lì wò jié yǔn nán chéng guàn gǔ xián zhèn yòng shāng tòng yú jué huái
而事出虑外，临危弥厉，握节陨难，诚贯古贤，朕用伤恸于厥怀。
qí zèng shì zhōng sī kōng běn guān rú gù shì yuē zhōng sù
其赠侍中、司空，本官如故，谥曰忠肃。
zi yōng sì
”子邕嗣。
chū huán xuán kè jīng yì liú yù dōng zhēng wú jì mì zhì yù jūn suǒ qián móu jǔ yì quàn yù yú shān yīn qǐ bīng
初，桓玄克京邑，刘裕东征，无忌密至裕军所，潜谋举义，劝裕于山阴起兵。
yù yǐ xuán dà nì wèi zhāng kǒng zài yuǎn jǔ shì kè jì wéi nán
裕以玄大逆未彰，恐在远举事，克济为难。
ruò xuán suì qiè tiān wèi rán hòu yú jīng kǒu tú zhī shì wèi wǎn yě
若玄遂窃天位，然后于京口图之，事未晚也。
wú jì nǎi hái
无忌乃还。
jí yì shī zhī jǔ cān zàn dà xūn jiē yǐ suàn lüè gōng qǔ wèi xiào ér cǐ jǔ bài yú qīng tuō cháo yě tòng zhī
及义师之举，参赞大勋，皆以算略攻取为效，而此举败于轻脱， 朝野痛之。
tán píng zhī zì qìng zi gāo píng rén yě
檀凭之，字庆子，高平人也。
shǎo yǒu zhì lì
少有志力。
guī mén yōng sù wèi shì suǒ chēng
闺门邕肃，为世所称。
cóng xiōng zi sháo xiōng dì wǔ rén jiē zhì ruò ér gū píng zhī fǔ yǎng ruò jǐ suǒ shēng
从兄子韶兄弟五人，皆稚弱而孤，凭之抚养若己所生。
chū wèi kuài jī wáng piào qí xíng cān jūn zhuǎn huán xiū cháng liú cān jūn lǐng dōng guān tài shǒu jiā níng yuǎn jiāng jūn
初为会稽王骠骑行参军，转桓修长流参军， 领东莞太守，加宁远将军。
yǔ liú yù yǒu zhōu lǘ zhī jiù yòu shù tóng dōng tǎo qíng hǎo shén mì
与刘裕有州闾之旧，又数同东讨，情好甚密。
yì qí zhī jiàn píng zhī yǔ liú yì jù yǐ sī jiān mò dié ér fù
义旗之建， 凭之与刘毅俱以私艰，墨绖而赴。
suī cái wàng jū yì zhī hòu ér guān cì jí wēi shēng guò zhī gù yù yǐ wéi jiàn wǔ jiàng jūn
虽才望居毅之后，而官次及威声过之，故裕以为建武将军。
yù jiāng yì jǔ yě cháng yǔ hé wú jì wèi yǒng zhī tóng huì píng zhī suǒ
裕将义举也，尝与何无忌、魏咏之同会凭之所。
huì shàn xiāng zhě jìn líng wéi sōu jiàn píng zhī dà jīng yuē qīng yǒu jí bīng zhī ě qí hou bù guò sān sì rì ěr
会善相者晋陵韦叟见凭之，大惊曰：“卿有急兵之厄，其候不过三四日耳。
qiě shēn cáng yǐ bì zhī bù kě qīng chū
且深藏以避之，不可轻出。
jí huán xuán jiāng huáng fǔ fū zhī zhì luó luò qiáo yě píng zhī yǔ yù gè lǐng yī duì ér zhàn jūn bài wèi fū jūn suǒ hài
” 及桓玄将皇甫敷之至罗落桥也，凭之与裕各领一队而战，军败，为敷军所害。
zèng jì zhōu cì shǐ
赠冀州刺史。
yì xī chū zhào yuē fu jīng shàn jì gōng yǒu guó zhī tōng diǎn méi ér bù xiǔ jié yì zhī dǔ xíng
义熙初，诏曰：“夫旌善纪功，有国之通典，没而不朽，节义之笃行。
gù jì zhōu cì shǐ tán píng zhī zhōng liè guǒ yì wáng shēn wèi guó
故冀州刺史檀凭之忠烈果毅，亡身为国。
jì yì dūn qí qíng gù lín wēi shòu mìng
既义敦其情，故临危授命。
kǎo zhū xīn jì gǔ rén wú yǐ yuǎn guò jìn zhě zhī zèng yì yóu hèn yān
考诸心迹，古人无以远过，近者之赠，意犹恨焉。
kě jiā zèng sàn qí cháng shì běn guān rú gù
可加赠散骑常侍，本官如故。
jì yǔn shēn wáng shì yì yi zhuī lùn fēng shǎng
既陨身王事，亦宜追论封赏。
kě fēng qǔ ā xiàn gōng yì sān qiān hù
可封曲阿县公，邑三千户。
wèi yǒng zhī zì cháng dào rèn chéng rén yě
魏咏之，字长道，任城人也。
jiā shì pín sù ér gōng gēng wéi shì hào xué bù juàn
家世贫素，而躬耕为事，好学不倦。
shēng ér tù quē
生而兔缺。
yǒu shàn xiāng zhě wèi zhī yuē qīng dāng fù guì
有善相者谓之曰：“卿当富贵。
nián shí bā wén jīng zhōu cì shǐ yīn zhòng kān zhàng xià yǒu míng yī néng liáo zhī pín wú xíng zhuāng wèi jiā rén yuē cán chǒu rú cǐ yòng huó hé wéi
”年十八，闻荆州刺史殷仲堪帐下有名医能疗之， 贫无行装，谓家人曰：“残丑如此，用活何为！
suì jī shù hú mǐ xī shàng yǐ tóu zhòng kān
”遂赍数斛米西上，以投仲堪。
jì zhì zào mén zì tōng
既至，造门自通。
zhòng kān yǔ yǔ jiā qí shèng yì zhào yī shì zhī
仲堪与语，嘉其盛意，召医视之。
yī yuē kě gē ér bǔ zhī dàn xū bǎi rì jìn zhōu bù dé yǔ xiào
医曰：“可割而补之，但须百日进粥，不得语笑。
yǒng zhī yuē bàn shēng bù yǔ ér yǒu bàn shēng yì dāng liáo zhī kuàng bǎi rì yá
”咏之曰：“半生不语，而有半生，亦当疗之，况百日邪！
zhòng kān yú shì chù zhī bié wū lìng yī shàn liáo zhī
”仲堪于是处之别屋，令医善疗之。
yǒng zhī suì bì kǒu bù yǔ wéi shí báo zhōu qí lì zhì rú cǐ
咏之遂闭口不语，唯食薄粥，其厉志如此。
jí chà zhòng kān hòu zī qiǎn zhī
及差， 仲堪厚资遣之。
chū wèi zhōu zhǔ bù cháng jiàn huán xuán
初为州主簿，尝见桓玄。
jì chū xuán bǐ qí jīng shén bù juàn wèi zuò kè yuē yōng shén ér zhái wěi gàn bù chéng lìng qì
既出，玄鄙其精神不隽，谓坐客曰：“庸神而宅伟干， 不成令器。
jìng bù tiáo ér qiǎn zhī
”竟不调而遣之。
yǒng zhī zǎo yǔ liú yù yóu kuǎn jí xuán cuàn wèi xié zàn yì móu
咏之早与刘裕游款，及玄篡位，协赞义谋。
xuán bài shòu jiàn wēi jiāng jūn yù zhōu cì shǐ
玄败，授建威将军、豫州刺史。
huán xīn kòu lì yáng yǒng zhī lǜ zhòng jī zǒu zhī
桓歆寇历阳，咏之率众击走之。
yì xī chū jìn zhēng lǔ jiāng jūn wú guó nèi shǐ xún zhuǎn jīng zhōu cì shǐ chí jié dū du liù zhōu lǐng nán mán xiào wèi
义熙初，进征虏将军、吴国内史，寻转荆州刺史、持节、都督六州，领南蛮校尉。
yǒng zhī chū zài bù yī bù yǐ pín jiàn wèi chǐ
咏之初在布衣，不以贫贱为耻；
jí jū xiǎn wèi yì bù yǐ fù guì jiāo rén
及居显位，亦不以富贵骄人。
shǐ wèi yīn zhòng kān zhī kè wèi jǐ jìng jiàn qí wèi lùn zhě chēng zhī
始为殷仲堪之客，未几竟践其位，论者称之。
xún zú yú guān
寻卒于官。
zhào yuē wèi yǒng zhī qì yǔ hóng shào shí jú zhēn yǐn tóng jiǎng zhī chéng shí míng wáng fǔ
诏曰：“魏咏之器宇弘劭，识局贞隐，同奖之诚，实铭王府；
fū jì zhī xiào chuí huì zài rén
敷绩之效， 垂惠在人。
yǎn zhì yǔn sàng cè chuàng yú xīn
奄致陨丧，恻怆于心。
kě zèng tài cháng jiā sàn qí cháng shì
可赠太常，加散骑常侍。
qí hòu lù qí zàn yì zhī gōng zhuī fēng jiāng líng xiàn gōng shí yì èr qiān wǔ bǎi hù shì yuē huán
”其后录其赞义之功， 追封江陵县公，食邑二千五百户，谥曰桓。
dì shùn zhī zhì láng yá nèi shǐ
弟顺之至琅邪内史。
shǐ chén yuē chén guān zì gǔ chéng píng zhī huà bì zhàng zhèng rén fēi cháng zhī yè mò xiān qí shì
史臣曰：臣观自古承平之化，必杖正人：非常之业，莫先奇士。
dāng shuāi jìn líng yí zhī jì nì xuán jiàn shàn zhī qiū wài fá huán wén nèi wú píng bó bù yǒu xióng jié ān néng jì zhī zāi
当衰晋陵夷之际，逆玄僭擅之秋，外乏桓文，内无平勃，不有雄杰，安能济之哉！
cǐ shù zi zhě qì zú yǐ guān shí cái zú yǐ jīng shì shǔ dà hēng shù qióng zhī yùn chéng yì xī tiān qǐ zhī zī jiàn dà gōng ruò zhuǎn huán jiǎn qún xiōng rú lā xiǔ shì qīng bǎi bì lù jí wàn zhōng sī yì zhàng fū zhī shèng yě
此数子者，气足以冠时，才足以经世，属大亨数穷之运，乘义熙天启之资，建大功若转圜，翦群凶如拉朽，势倾百辟，禄极万钟，斯亦丈夫之盛也。
rán xī lè líng ào ér sù huò zhū gě jiāo yín yǐ chéng xìn zào sòng ér guāi tóng dé fù jìn ér yì chún chén móu zhī bù zāng zì qǔ yí miè
然希乐陵傲而速祸，诸葛骄淫以成衅，造宋而乖同德，复晋而异纯臣，谋之不臧，自取夷灭。
wú jì xié gōng míng zhī dà zhì tǐng wén wǔ zhī liáng cái zhuī jiù ér tòng gǎn shí rén lǜ yì ér xiǎng zhèn qíng dí yīn jī xiào jié chǔ sǐ bù nuò bǐ hu xiàng shí zhī bèi qǐ tóng rì ér yán yú
无忌挟功名之大志， 挺文武之良才，追旧而恸感时人，率义而响震勍敌，因机效捷，处死不懦，比乎向时之辈，岂同日而言欤！
zàn yuē liú shēng gāng bì gé hóu xiōng zì
赞曰：刘生刚愎，葛侯凶恣。
huàn jié mǎn yíng huò shēng yí èr
患结满盈，祸生疑贰。
ān chéng yīng wǔ tǐ cí zhōng liè
安成英武，体兹忠烈。
shě jiā xùn yì wàng shēng cún jié
舍家殉义，忘生存节。
tán shí léng wēi shēn yǔn míng fēi
檀实棱威，身陨名飞。
wèi zhōng xié qì xiào jì yáng huī
魏终协契，效绩扬辉。