徐霞客游记 · 徐霞客 · Chapter 100 of 155

随笔二则

PinyinModern Translation
Size

qián guó gōng mù chāng zuò zú zi qǐ yuán sì jué

黔国公沐昌祚卒,子启元嗣爵。

yì zhū shēng wǎng jì qí fù zhōng mén qǐ yī shēng qiáo shǒu nèi wàng mén lì zhàng chuí tōng chuí yòng bàng dǎ zhī

邑诸生往祭其父,中门启,一生翘首内望,门吏杖箠通捶,用棒打之。

duō tǔ nù yì chuí qí rén fǎn wèi zhòng jié nú suǒ shāng suì su yú zhí zhǐ tǐng zhí bù ē jīn gōng

多土怒,亦箠其人,反为众桀奴所伤,遂诉于直指挺直不阿金公。

gōng huì jiān jiāng dǎi zhū nú nú sǒng qǐ yuán xiān shū wū duō shì

公讳瑊,将逮诸奴,奴耸启元先疏诬多士。

shì xià yù shǐ jīn dǎi nú rú gù

事下御史,金逮奴如故。

qǐ yuán yì tián shēng qì zhēng bīng jì dào dà qí huán zhí zhǐ mén fā jù pào kǒng zhī jīn bù wéi dòng

启元益嗔chēn生气,征兵祭纛dú大旗,环直指门,发巨炮恐之,金不为动。

mù suì lüè duō shì shù shí rén dú tòng zhī náng qí shǒu yú mù

沐遂掠多士数十人,毒痛之,囊其首于木。

jīn jiè duō shì wú yǔ zhēng jí shū wén

金戒多士毋与争,急疏闻。

xià qián dū zhāng hè míng kān zhāng zòu yǐ shí

下黔督张鹤鸣勘,张奏以实。

shí wèi dāng zhuān zhèng xià diào tíng zhǐ ér qǐ yuán yù chāng kuáng bù kě zhì

时魏珰专政,下调停旨,而启元愈猖狂不可制。

mǔ sòng fū rén jù zhǎn shì xù qì sān rì yǐ dú jìn qǐ yuán yǔn shì nǎi jiě

母宋夫人惧斩世绪,泣三日,以毒进,启元陨,事乃解。

sòng fū rén shū qǐng sūn zhì wèi shèng jué fú qǐ quán shǔ míng sì zhǎng cì xí

宋夫人疏请,孙稚未胜爵服,乞权署名,俟长赐袭。

huì jīn shàng dēng jí lián zhī zhé cì chì shí shòu

会今上登极,怜之,辄赐敕实授。

jí jīn sì gōng mù tiān bō shí jǐn suì yī zhōu zhī yě

即今嗣公沐天波,时仅岁一周支也。

pǔ míng shèng zhě ā mí zhōu tǔ kòu yě

普名胜者,阿迷州土寇也。

zǔ zhě lù fù zǐ wéi luàn sān xiāng wéi mó jiān

祖者辂lù,父子为乱三乡、维摩间。

wàn lì sì shí èr nián gōng yuán nián guǎng xī jùn shǒu xiāo yǐ yù diào níng zhōu lù tǔ sī bīng hé jiǎo yī gǔ pò zhī lù fù zǐ jù jiù chuō shǐ fù wéi mó zhōu kāi sān xiāng xiàn

万历四十二年(公元1614年),广西郡守萧以裕,调宁州禄土司兵合剿,一鼓破之,辂父子俱就戳,始复维摩州,开三乡县。

shí míng shèng zǒu ā mí níng zhōu lù hóng yù chú zhī

时名胜走阿迷,宁州禄洪欲除之。

lín ān shǒu liáng guì mèng jùn shēn wáng zhōng chéng fǔ mín wèi níng zhōu qiáng liú pǔ shù zhī dí qǔ bì míng shèng

临安守梁贵梦、郡绅王中丞抚民,畏宁州强,留普树之敌,曲庇名胜。

chū yóu zhūn ā mí jìng hòu shí yú nián bīng dùn qiáng cán pò zhū tǔ sī suì zhù zhōu chéng jǐn duó zhōu shǒu quán

初犹屯阿迷境,后十余年,兵顿强,残破诸土司,遂驻州城,尽夺州守权。

chóng zhēn sì nián gōng yuán nián fǔ chén wáng kàng yōu zhī guǒ zhān lì tóng èr qí qián zhì zhōu xī de qí pàn zhuàng shū qǐng jiǎo

崇祯四年(公元1631年),抚臣王伉忧之,裹毡笠,同二骑潜至州,悉得其叛状,疏请剿。

shàng mìng chuān guì sì shěng hé jiǎo zhī

上命川、贵四省合剿之。

shí píng lóng tǔ sī bīng xiān báo yàng tián wèi suǒ jiān

石屏龙土司兵先薄漾田,为所歼。

sān yuè chū bā rì wáng zhōng chéng qīn zhù lín ān bù zhèng zhōu shì chāng tǒng shí sān cān jiāng jiāng běn shěng bīng wàn qī qiān rén bī chén jiā fén

三月初八日,王中丞亲驻临安,布政周世昌统十三参将,将本省兵万七千人,逼沈家坟。

zéi mìng lí yà xuǎn è zhī bù dé jìn xiāng chí zhě èr yuè

贼命黎亚选扼之,不得进,相持者二月。

wǔ yuè chū èr rì yà xuǎn zì yíng zhōng qián wǎng wèi míng shèng shòu zuì fǎn yíng

五月初二日,亚选自营中潜往为名胜寿,醉返营。

yī tóng zǐ xiè qí shì yú lóng

一童子泄其事于龙。

lóng yǔ wáng tǔ sī yè jié zhī suì zhǎn lí

龙与王土司夜劫之,遂斩黎;

jìn báo zhōu chéng huán wéi sì yuè zú bù xià

进薄州城,环围四月,卒不下。

shí zhōu rén liáo dà hēng rèn zhí fāng láng zéi shì wèi ào yuán qián shǐ shǐ rù jīng zòng fǎn jiàn wèi pǔ shí bù pàn wáng fǔ qǐ xìn jiào qiú gōng bǎi xìng xī mí làn

时州人廖大亨任职方郎,贼恃为奥援,潜使使入京纵反间,谓普实不叛,王抚起衅徼jiǎo求功,百姓悉糜烂。

yú shì bù láng shū lùn pǔ de bù bǎi lǐ bīng bù qiān rén jí pàn kě chuán xí dìng hé sāo dòng dà bīng wèi

于是部郎疏论普地不百里,兵不千人,即叛可传檄定,何骚动大兵为?

ér wáng gōng yù xī gǔn yáng shù cháng shéng wǔ gè shàng shū yán yi jiǎo

而王宫谕锡衮、杨庶常绳武,各上疏言宜剿。

shì xià shū bù yì

事下枢部议。

xiān shì wáng fǔ shū míng shèng bāo cáng huò xīn yǐ jiǔ qián yǒu sī yǎng jū mò fā jiān zhì chéng nán tú màn cǎo shàng yīn qiè zé qián fǔ àn

先是王抚疏名胜包藏祸心已久,前有司养疽莫发奸,致成难图蔓草,上因切责前抚、按。

ér qián fǔ mǐn hóng xué yǐ zhuó tí shēng zhǒng zǎi jù wù néng zì jiě jí yǐ fēi yǔ sǒng yǒng dà sī mǎ

而前抚闵洪学已擢zhuó提升冢宰,惧勿能自解,即以飞语怂恿大司马。

dà sī mǎ yǐ xiān rù bù láng yán suì wèi míng shèng de bù dàng yī xiàn fǔ àn bǐ zhōu zhāng dà qí shì shì yòu yán yǐn rì yuè tú xū mí xiàn guān xiǎng

大司马已先入部郎言,遂谓名胜地不当一县,抚、按比周,张大其事势,又延引日月,徒虚糜县官饷。

shū shàng yán zhǐ dǎi kàng jí àn chén zhào shì lóng

疏上,严旨逮伉及按臣赵世龙。

shí yuè shí wǔ rì fǔ àn jù lín ān jiù dǎi

十月十五日,抚、按俱临安就逮。

shí èr yuè shí bā zhōu shì chāng zhōng chòng yī zhǒng huǒ qì sǐ shí sān cān jiāng xī zhàn méi

十二月十八,周世昌中铳chòng一种火器死,十三参将悉战没。

wǔ nián zhēng yuè shuò zéi xī bīng gōng lín ān zhà jùn kuò wàn jīn kào zhī shòu jīn gōng yù jí

五年正月朔,贼悉兵攻临安,诈郡括万金犒之,受金,攻愈急。

dài shí liù chéng chuí pò zéi hū tuì shī yǐ hé tiān qú xí qí xué yě

迨十六,城垂破,贼忽退师,以何天衢袭其穴也。

tiān qú jiāng yòu rén jū míng shèng shí sān tóu mù zhī yī jiàn míng shèng yǒu yì zhì xīn bù ān qī chén shì lì quàn guī zhōng cháo tiān qú yīn qǐ xiáng dāng dào yǐ sān xiāng chéng chù zhī jīn suì de qí jiě wéi lì

天衢,江右人,居名胜十三头目之一,见名胜有异志,心不安,妻陈氏力劝归中朝,天衢因乞降,当道以三乡城处之,今遂得其解围力。

hòu pǔ lǚ yǐ bīng gōng sān xiāng gè xiāng jù wú suǒ shèng nǎi tuì bīng xiān xiū zǔ fù yuàn yú níng zhōu

后普屡以兵攻三乡,各相拒,无所胜,乃退兵,先修祖父怨于宁州。

fāng gōng níng shí hóng yǐ fèng diào zhōng yuán qí mǔ jí zhòng mù rén kào wǔ jīn jīng qīng bù èr gè shǒu yào hài zéi bù dé rù

方攻宁时,洪已奉调中原,其母集众目,人犒五金、京青布二,各守要害,贼不得入。

hòu hóng fǎn wèi suǒ yǔ tài zhòng zé zhī jīn zhū zú mù xī jiě tǐ

后洪返,谓所予太重,责之金,诸族目悉解体。

zéi dié zhī chéng zhī rù hóng zǒu bì fǔ xian hú gū shān zhōu wèi cán pò

贼谍知,乘之入,洪走避抚仙湖孤山,州为残破。

suì yú hóng fù gù tǔ yù yù sǐ

岁余,洪复故土,郁郁死。

zéi cì gōng shí píng zhōu jí shā tǔ sī děng shí sān zhǎng guān xī fú shǔ zhī

贼次攻石屏州,及沙土司等十三长官,悉服属之。

zhì yù kè wéi mó zhōu nán lǔ bái chéng jí dà jǔ

志欲克维摩州南鲁白城,即大举。

lǔ bái chéng zài guǎng nán xī nán qī rì chéng lín ān dōng nán jiǔ rì chéng yǔ jiāo zhǐ jiè chéng tiān xiǎn wèi bái yí suǒ jù

鲁白城在广南西南七日程,临安东南九日程,与交趾界,城天险,为白彝所踞。

míng shèng cháng yuē jìn tú zhōng yuán tuì shǒu lǔ bái wú wú yōu yǐ

名胜常曰:“进图中原,退守鲁白,吾无忧矣。

gōng zhī sān nián bù néng kè

”攻之三年,不能克。

qī nián jiǔ yuè hū bìng sǐ

七年九月,忽病死。

zi fú yuǎn fāng jiǔ suì

子福远,方九岁。

qī wàn shì duō quán lüè wēi xíng yuǎn jìn

妻万氏,多权略,威行远近。

dāng shì zhě gū yǐ fǔ liǎo jú niàng huò zhì jīn zì lín ān yǐ dōng guǎng xī yǐ nán bù fù zhī yǒu míng guān yǐ

当事者姑以抚了局,酿祸至今,自临安以东、广西以南,不复知有明官矣!

zhì jīn lín ān bù gǎn yī zì zhǐ chì lǚ rén xún jí zhě zhé yǎn kǒu xiāng jiè fǔ zhōu wén yí bù guò xū wén

至今临安不敢一字指斥,旅人询及者,辄掩口相戒,府州文移,不过虚文。

yǔ guò ān zhuāng jiàn wèi shuǐ xī cán pò zhě gè gè yǒu tóng chóu zhì bù xī wèi zhì mìng

予过安庄,见为水西残破者,各各有同仇志,不惜为致命;

ér cǐ fāng rén rén mò chǐ wú yuàn yán bù yì yī fù rén wēi lüè nǎi ěr

而此方人人没齿无怨言,不意一妇人威略乃尔!

nán bāo shā tǔ sī dǐ méng zì xiàn

南包沙土司,抵蒙自县;

běi bāo mí lè zhōu dǐ guǎng xī fǔ

北包弥勒州,抵广西府;

dōng bāo wéi mó zhōu dǐ sān xiāng xiàn

东包维摩州,抵三乡县;

xi dǐ lín ān fǔ

西抵临安府;

jiē qí héng yā zhī qū

皆其横压之区。

dōng wéi sān xiāng hé tiān qú xi wéi lóng péng lóng zài tián yóu yǔ kàng dòu yú jiē wén fēng shè fú shè yú wēi shì ér qū fú

东唯三乡何天衢,西唯龙鹏龙在田,犹与抗斗,余皆闻风慑伏shè慑于威势而屈服。

yǒu sī wèi zhī lǒng luò shì shēn shòu qí jī dí mǎ jiāng shéng yì jí shòu qí kòng zhì zhě shí bā jiǔ

有司为之笼络,仕绅受其羁靮dí马缰绳,意即受其控制者,十八九。

wáng kàng yǐ qǐ xìn bèi dǎi hòu rén gǒu qiě fǔ jú jǔ dòng rú cǐ cháo tíng kě wèi yǒu rén hu

王伉以启衅被逮,后人苟且抚局,举动如此,朝廷可谓有人乎!

fu kàng zhī zuì zài wù yòng zhōu shì chāng bù ān bīng jī mí lián shù yuè bīng jiǔ biàn shēng ěr

夫伉之罪,在误用周世昌,不谙兵机,弥连数月,兵久变生耳。

dāng shí zhǐ yi zé qí chí liú cè qí hòu xiào

当时止宜责其迟,留策其后效。

lín dí yì shuài qiě bù kě jù jiù jūn zhōng dǎi zhī yì tài shèn yǐ

临敌易帅且不可,遽就军中逮之,亦太甚矣。

jiē hū

唉!

cháo tíng yú dōng xī yòng bīng shì shì rú cǐ bù dú xī nán yí yě

朝廷于东西用兵,事事如此,不独西南彝也!

✦ You read 随笔二则

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.