èr shí èr rì chén cān hòu hóng biàn jù qí hou xíng yú lì cí zhī
二十二日晨餐后，弘辨具骑候行，余力辞之。
suì tóng tōng shì jiù dào yǐ yī rén dān qīng zhuāng cóng ér zhòng zhě gū jì sì zhōng nǐ fù cóng cǐ fǎn yě
遂同通事就道，以一人担轻装从，而重者姑寄寺中，拟复从此返也。
shí lǐ guò shèng fēng sì
十里，过圣峰寺。
yuè xī zhī zhī jí ér xi gòng sì lǐ guò fàng guāng sì rù lù qí cáng jīng shèng yù
越西支之脊而西，共四里，过放光寺，入录其藏经、圣谕。
sēng liú chá bù xiá chuò ér chū
僧留茶，不暇啜而出。
wèn suǒ wèi pán tuó shí jìng shì zhě sēng zhǐ zài xī běi wēi yá zhī bàn
询问所说的盘陀石静室，僧人指示在西北边陡崖的半山腰上。
yǎng shì sì hòu céng yá bìng huá shǒu shàng xià hé ér wéi yī suǒ wèi jiǔ zhòng yá zhě bì zhǐ cǐ ér míng
仰视寺后层崖，并华首上下，合而为一，所谓九重崖者，必指此而名。
kāi shān hòu rén dàn zhī wèi huá shǒu mì jiǔ zhòng gù jì ér bù dé shǐ yǐ diǎn tóu fēng zuǒ zhě dāng zhī shuí wèi líng gǔ wú yì wèi zāi
开山后，人但知为华首，觅九重故迹而不得，始以点头峰左者当之，谁谓陵谷无易位哉？
yóu sì xi yī lǐ yú shǐ niè āo ér shàng yòu yī lǐ yú qí shàng shén jùn nǎi yú jí
由寺西一里余，始蹑坳而上，又一里余，其上甚峻，乃逾脊。
jí nán běi xiāng zhǔ dōng xī fēn kēng xià zhuì suǒ wèi táo huā jīng yě
脊南北相属，东西分坑下坠，所谓桃花箐也。
jí yǒu liǎng fang jù biāo wèi bīn shān fēn jiè
脊有两坊，俱标为“宾邓分界”。
qí chù zhì lì yǐ gāo xiàng zì lǐ fó tái tiào zhī zhí sì zhòng yuān zhī dǐ yún
其处陟历已高，向自礼佛台眺之，直似重渊之底云。
yóu jīng xi suí jīng xià èr lǐ yǒu máo shè jiā dào wèi qián suì dǐ cháo shān mài jiǎng zhě suǒ tuō chǔ jīn zé jì rán wèi wèi tú
由箐西随箐下，二里，有茅舍夹道，为前岁底朝山卖奖者所托处，今则寂然为畏途。
qí qián fēn qí xī nán zhě wèi shān chuān zhōu dào
其前分岐西南者，为邓川州道；
zhí xī zhě wèi luō chuān dào nǎi tōng lì jiāng zhě
直西者为罗川道，乃通丽江者。
zūn zhī yǐ lǐ xià èr lǐ yǒu ān dāng lù běi běi shān xià yuē jīn huā ān
遵之迤逦下二里，有庵当路北北山下，曰金花庵。
yòu xi xià sān lǐ lián yǒu èr jiàn jù zì dōng ér xi zhù jí táo huā jīng zhī xià liú yě gè yǒu bǎn qiáo kuà zhī
又西下三里，连有二涧，俱自东而西注，即桃花箐之下流也，各有板桥跨之。
lián yuè qiáo nán shǐ xún nán shān xī xiàng xíng
连越桥南，始循南山西向行。
yī lǐ yǒu sì jù nán shān zhī jí yuē dà shèng sì sì xī xiàng
一里，有寺踞南山之脊，曰大圣寺，寺西向。
nǎi cóng qí qián yú jí nán xià yòu zhí yī jiàn yì xi liú suí zhī bàn lǐ jiàn yǔ qián dù èr qiáo zhī liú jù zhuǎn xiá běi qù lù nǎi xi
乃从其前逾脊南下，又值一涧亦西流，随之半里，涧与前度二桥之流，俱转峡北去，路乃西。
bàn lǐ yú nán shān běi tū zhī āo
半里，逾南山北突之坳。
āo xi qí pō shǐ xi xuán ér xià lù zūn zhī
山坳西，山坡开始往西陡直地伸下去，道路跟着下。
sì lǐ yǒu cūn zài nán shān wù dì shì sì zhōu gāo zhōng jiān dī de shān gǔ jiān shì wèi bái shā zuǐ
四里，有村在南山坞ｗù地势四周高中间低的山谷间，是为白沙嘴。
suí zuǐ yòu xi xià èr lǐ hū jiàn shēn hè zì nán ér běi xī liú guàn zhī yǒu liáng dōng xī kuà qí shàng
随嘴又西下二里，忽见深壑自南而北，溪流贯之，有梁东西跨其上。
nǎi zhuì hè ér xià èr lǐ shǐ jí liáng duān suǒ wèi hé guāng qiáo yě
乃坠壑而下，二里，始及梁端，所谓和光桥也。
jī shān xī lù zhì shì ér zhǐ
鸡山西麓，至是而止。
qí shuǐ nán zì ěr hǎi dōng qīng shān běi gǔ lái zhì cǐ pō jù běi xiàng hé táo huā jīng shuǐ zhù yú dà shí tou zhě yě
其水南自洱海东青山北谷来，至此颇巨，北向合桃花箐水，注于大石头者也。
lì fǔ shēng rì gōng jiàn xī tán zhī yú fù jiàn cǐ liáng zhì wū shù yíng kuà qí shàng
丽府生日公建悉檀之余，复建此梁，置屋数楹跨其上。
suì jiù ér fàn yān
遂就而饭焉。
qiáo zhī xi yǒu xiǎo jìng zì běi ér nán sù liú xún xiá zhě nǎi làng cāng wèi tōng dà lǐ dào yǔ dà dào shí zì jiāo zhī
桥之西有小径，自北而南，溯流循峡者，乃浪沧卫通大理道，与大道“十”字交之。
dà dào suí liú shǎo běi jí xī shàng lǐng pán xuán ér shàng huò jùn huò yí
大道随流少北，即西上岭，盘旋而上，或峻或夷。
wǔ lǐ yuè qí āo xī běi xià sì lǐ shǐ yí yòu yī lǐ wèi luō wǔ chéng qí chù wù shǐ dà kāi
五里越其坳，西北下，四里始夷，又一里为罗武城，其处坞始大开。
zì cǐ shān zhī xi kāi dōng xī dà wù zhí zhì qiān hù yíng wù fēn wéi èr shǐ zhuǎn wéi nán běi wù jiē suǒ wèi luō chuān yě
自此山之西，开东西大坞，直至千户营坞分为二，始转为南北坞，皆所谓罗川也。
xiàng zì shān dǐng xi wàng cuì sè xí rén zhě jí cǐ jiē mài yǔ cán dòu yě
向自山顶西望，翠色袭人者即此，皆麦与蚕豆也。
luō wǔ wú chéng yī xiǎo cūn ěr
罗武无城，一小村耳。
cūn běi yǒu xī xi zì qiān hù yíng lái jí nán yá hé dǐ zhī shuǐ zhì cǐ ér dōng běi zhuì xiá hé hé guāng qiáo xià liú ér dōng běi jīng dà shí tou zhě yě
村北有溪，西自千户营来，即南衙河底之水，至此而东北坠峡，合和光桥下流，而东北经大石头者也。
yú shì xún nán shān xíng xī zhī nán èr lǐ yǒu cūn zài xī běi shān xià yuē bǎi hù yíng
于是循南山行溪之南，二里，有村在溪北山下，曰百户营。
yòu xi wǔ lǐ yǒu cūn zài xī běi xuán gāng shàng yuē qiān hù yíng
又西五里，有村在溪北悬冈上，曰千户营。
yíng zhī xi yǒu shān xī zì dà shān fēn zhī dōng nán xià tū yú wù zhōng wù suì zhōng fēn
营之西，有山西自大山分支东南下，突于坞中，坞遂中分。
dāng shān zhī xī nán zhě qí wù huí pán qí shuǐ xiǎo wèi xī shān wān xīn chǎng zài qí dōng nán ér lù chū qí xī běi
当山之西南者，其坞回盘，其水小，为西山湾，新厂在其东南，而路出其西北。
dāng shān zhī dōng běi zhě qí wù yáo dá qí shuǐ dà wèi zhōng suǒ zhūn
当山之东北者，其坞遥达，其水大，为中所屯。
nán běi èr yá yòu zài qí xī běi ér lù zé yóu shān zhī xī nán yú āo yǐ rù
南北二衙又在其西北，而路则由山之西南逾坳以入。
yú shì cóng qiān hù yíng xī nán zhuǎn rù nán wù yī lǐ yú zhì xīn chǎng
于是从千户营溪南转入南坞，一里余，至新厂。
jiē táo shā jiān yín zhě
皆淘沙煎银者。
nǎi běi yī lǐ yú dǐ fēn jiè shān zhī yáng dù yī xiǎo liú xún shān yáng xī běi xíng sān lǐ běi yú guò āo
乃北一里余，抵分界山之阳，渡一小流，循山阳西北行三里，北逾过坳。
yú shì shāo xià xún xi tài shān zhī lù běi xiàng xíng qí dōng yòu chéng nán běi dà wù jí qiān hù yíng zhī shàng liú yě
于是稍下，循西大山之麓北向行，其东又成南北大坞，即千户营之上流也。
běi yī lǐ yǒu cūn yǐ xī shān zhī pō shì wèi zhōng suǒ zhūn nǎi shān chuān hè qìng fēn jiè chù xī tán sì zhuāng fáng zài yān nǎi rù sù
北一里，有村倚西山之坡，是为中所屯，乃邓川、鹤庆分界处，悉檀寺庄房在焉，乃入宿。
xī tán sēng yǐ xiān chuán yù zhī gù shǒu sēng bù jù yún
悉檀僧已先传谕之，故守僧不拒云。
èr shí sān rì chen fàn yú xī tán zhuāng tiān sè zuò yīn
二十三日晨，饭于悉檀庄，天色作阴。
nǎi dōng xià wù zhōng suí xī shān lù běi xíng
乃东下坞中，随西山麓北行。
èr lǐ yǒu zhī gāng zì xī shān yòu héng tū ér dōng nǎi niè qí shàng
二里，有支冈自西山又横突而东，乃蹑其上。
yǒu qí xī xiàng dēng shān zhě wèi nán yá dào yāo lóng dòng zài yān
有岐西向登山者，为南衙道，腰龙洞在焉；
běi xiàng yú āo zhě wèi běi yá dào hè qìng zhī dà dào suí zhī
北向逾坳者，为北衙道，鹤庆之大道随之。
yú xiān shì wén yāo lóng dòng míng nǎi lìng xíng lǐ tóng tōng shì cóng dà dào xíng qī huì yú sōng guì dì míng dà dào tuō sù chù
余先是闻腰龙洞名，乃令行李同通事从大道行，期会于松桧，地名，大道托宿处。
yú tóng gù pū cè zhàng xié sǎn suì fēn dào cóng qí yóu shān jǐ xī shàng
余同顾仆策杖携伞，遂分道从岐，由山脊西上。
yī lǐ shāo zhuǎn ér nán fù yǒu qí yuán nán jīng ér qù yú huò zhī
一里，稍转而南，复有岐缘南箐而去，余惑之。
hou qū lǘ zhě zhì wèn zhī yuē yú yì wǎng nán yá zhě dà lù cóng cǐ xi yú lǐng xià yuē shí lǐ
候驱驴者至，问之，曰：“余亦往南衙者，大路从此西逾岭下，约十里。
yú wèn nán qí hé lù
”余问南岐何路？
yuē cǐ wǎng jī míng sì zhě
曰：“此往鸡鸣寺者。
wèn sì hé zài
”问寺何在？
qí rén zhǐ nán jīng jiā yá jiān zhě shì rán cǐ qí ài bù kě xíng
其人指：“南箐夹崖间者是，然此岐隘不可行。
hū yī rén hòu zhì yuē cǐ yì qí shèng
”忽一人后至，曰：“此亦奇胜。
jí cóng cǐ xiá yú nán āo yì dá nán yá yǔ cǐ lù yóu zhōng āo zhě tóng yě
即从此峡逾南坳，亦达南衙，与此路由中坳者同也。
yú wén zhī xǐ shén yuē cǐ kě jiān shōu yě
”余闻之喜甚，曰：“此可兼收也。
xiè qí rén suì yóu qí nán xíng
”谢其人，遂由岐南行。
lǐ xǔ zhuǎn rù jiā yá xià pān yá xì tòu yī shí xì ér rù
里许，转入夹崖下，攀崖隙，透一石隙而入。
qí shí zì yá duān chuí xià wài chā yá dǐ ruò xiàng bí rán zhōng tòu yī xué rú mén chuān mén jí yóu xiá zhōng shàng jī yì yóu jī shān zhī shù shēn yān
其石自崖端垂下，外插崖底，若象鼻然，中透一穴如门，穿门即由峡中上跻，亦犹鸡山之束身焉。
dēng xiá shàng zé shàng yá xiā rán shān shēn jù de yàng zi héng liè ruò dòng ruò kān ruò mén ruò lóu ruò zhàn zhě pián zhì yān
登峡上，则上崖岈ｘｉā然山深遽的样子横列，若洞、若龛、若门、若楼、若栈者，骈峙焉。
dòng jiē bù shèn shēn sēng yī zhī wèi diàn zuǒ wéi zhēn wǔ gé yòu zuǒ wèi guān yīn kān jiē dōng běi xiàng xià wēi bì
洞皆不甚深，僧依之为殿，左为真武阁，又左为观音龛，皆东北向下危壁。
diàn gé zhī jiān yòu chuí yá liǎng chóng jù ruò xiàng bí xià chā yá dǐ ér zhōng tōng ruò mén
殿阁之间，又垂崖两重，俱若象鼻，下插崖底，而中通若门。
yǒu sēng liǎng rén jiē gè jù yī kān jiàn kè zhì hú má zhī má fāng shú zhé yāo tóng fàn yú wèi zài chuò liǎng yú
有僧两人，皆各踞一龛，见客至，胡麻芝麻方熟，辄邀同饭，余为再啜两盂。
jiàn kān hòu yǒu shí jǐ ruò chuí tī ér shàng xiǎn guāng zhe jiǎo ér niè zhī fù yǒu dòng xuán qí shàng céng zhōng kōng ér páng tòu xiǎo xué
见龛后有石脊，若垂梯而上，跣ｘｉǎｎ光着脚而蹑之，复有洞悬其上层，中空而旁透小穴。
yá zhī zuǒ yòu yóu jiā zhōng shēng lǐng jí nán āo dào ér yá xuán bù tōng fù xià yóu xué mén chū jí zhuǎn yá zuǒ xī nán shàng
崖之左右，由夹中升岭，即南坳道，而崖悬不通，复下，由穴门出，即转崖左西南上。
yǎng jiàn shàng yá fù xuán gèn ér zhōng xiā rán yǒu qí xì ruò chóng jī pān tiáo cóng zhī yòu dé yī dà xué qí mén yì dōng běi xiàng qián zhòu jǐng bì shí wèi tái shù fang wèi mén yuē qīng lián jiè
仰见上崖复悬亘而中岈然，有岐细若虫迹，攀条从之，又得一大穴，其门亦东北向，前甃井壁石为台，树坊为门，曰青莲界。
qí zuǒ yào zào bēi bǎn jù cún ér wú zì wú rén jí luó páng yì wú kě wèn wèi hé rén wèi jìng zhī yè
其左药灶碑板俱存，而无字无人，棘萝旁翳，无可问为何人未竟之业。
qí yòu fù yǒu xiàng bí wài chuí zhī mén tòu ér nán fù yǒu xuán xiāo báo shā gāo juǎn zhī zhàng
其右复有象鼻外垂之门，透而南，复有悬绡ｘｉāｏ薄纱高卷之幛。
zhàng zhī yòu shàng yá yǒu dòng wēi zhāng xià yá jí èr sēng jié ān zhī chù rán dèng jué jù mò kě tōng
幛之右，上崖有洞巍张，下崖即二僧结庵之处，然磴绝俱莫可通。
nǎi réng yóu qīng lián jiè chū dōng jiā zài shàng bàn lǐ ér yá qióng jiā jǐn shān bàn píng kāi
乃仍由青莲界出东夹，再上半里，而崖穷夹尽，山半坪开。
yòu yǒu quán zì nán āo dōng chū yóu píng ér zhuì yú yá zhī yòu
又有泉自南坳东出，由坪而坠于崖之右；
yòu fēn ér jiāo yíng shuǐ huí xuán de yàng zi píng chéng zhuì yú yá zhī zuǒ
又分而交潆ｙíｎｇ水回旋的样子坪塍，坠于崖之左。
yá dāng qí zhōng zhuó líng dí qiào suì chéng yì huàn
崖当其中，濯灵涤窍，遂成异幻。
yóu píng shàng sù liú bàn lǐ běi xiàng rù xiá xiá zhōng zhī liú qīng yǒng nán xiàng
由坪上溯流半里，北向入峡，峡中之流，倾涌南向。
sù zhī yī lǐ jiàn xíng bù gǎi ér yǒu jù shí dāng qí zhōng
溯之一里，涧形不改，而有巨石当其中。
shí zhī xià zé yǒng shuǐ chéng liú
石之下，则涌水成流；
ér shí zhī shàng wéi lì shí duī jiàn jué wú shuǐ hén
而石之上，惟砾石堆涧，绝无水痕。
yòu sù kū jiàn běi xíng bàn lǐ lù qióng máo yì gài qí jiàn zì xī xiá lái lù dāng běi qù yě
又溯枯涧北行半里，路穷茅翳，盖其涧自西峡来，路当北去也。
nǎi dōng xiàng niè lǐng pān yá jī jí yòu bàn lǐ de nán lái lù suì suí zhī běi
乃东向蹑岭，攀崖跻棘，又半里，得南来路，遂随之北。
bàn lǐ xi shè yī wù fù shēng lǒng ér xi yǒu qí rù xī nán xiá zhōng zhě pō xiǎo qí zhí běi xià lǒng zhě pō dà
半里，西涉一坞，复升陇而西，有岐，入西南峡中者颇小，其直北下陇者颇大。
yú xīn zhī zhí běi zhě wèi nán yá dào yí yāo lóng dòng zài xī nán xiá zhōng suì wàng xiá xíng
余心知直北者为南衙道，疑腰龙洞在西南峡中，遂望峡行。
bàn lǐ bù dé lù
半里，不得路。
yáo tīng xī běi shān diān yǒu rén yǔ shēng nǎi jié jué pān lǐng shàng jiān nán de pá shàng lǐng yī lǐ de dōng lái dào
遥听西北山巅有人语声，乃竭蹶攀岭上艰难地爬上岭，一里，得东来道。
yòu yī lǐ de qū dú zhě wèn zhī zé cǐ lù nǎi xī xiàng yú jí dǐ jiāo shí tóng zhě
又一里，得驱犊者问之，则此路乃西向逾脊抵焦石峒者。
wèn yāo lóng dòng hé zài
问腰龙洞何在？
yuē jí zài cǐ zhī lǐng zhī běi rán lǐng běi wú lù xū suí lù réng dōng xià shān zhé ér běi zhì nán yá nǎi kě wǎng
曰：“即在此支岭之北，然岭北无路，须随路仍东下山，折而北，至南衙，乃可往。
gài shì shān dà jí zì běi ér nán jí zhī xi wèi jiāo shí tóng jí zhī dōng yī zhī dōng tū qí běi yè zhōng zé yāo lóng dòng suǒ zài nán yè zhōng jí cǐ lù yě
盖是山大脊，自北而南，脊之西为焦石峒，脊之东，一支东突，其北腋中，则腰龙洞所在，南腋中即此路也。
yú nǎi chàng rán suì suí lù fǎn
余乃怅然，遂随路返。
dōng xià yī lǐ nǎi zhuǎn ér dōng běi xià yòu yī lǐ dǐ shān lù xún zhī běi xíng yòu yī lǐ ér zhì nán yá
东下一里，乃转而东北下，又一里，抵山麓，循之北行，又一里而至南衙。
nán yá zhī cūn bù shèn dà yǐ xī shān ér dōng lín dà wù qí wù běi zì běi yá nán dǐ zhōng āo qí zhōng shén kuān
南衙之村不甚大，倚西山而东临大坞，其坞北自北衙，南抵中坳，其中甚宽。
gài cǐ zhōng dà wù fán sān qǔ sān pì zuì běi zhě wèi běi wù wù nán běi xuān yǐ běi āo dōng ài wèi xiá kǒu
盖此中大坞，凡三曲三辟，最北者为北坞，坞南北亘，以北坳东隘为峡口；
qí nán jí zhōng suǒ tún wù wù yì nán běi xuān yǐ jiāng yīn cūn wèi xiá kǒu
其南即中所屯坞，坞亦南北亘，以江阴村为峡口；
qí nán jí qiān hù yíng bǎi hù yíng wù wù dōng xī xuān yǐ luō wǔ cūn wèi xiá kǒu
其南即千户营、百户营坞，坞东西亘，以罗武村为峡口。
zǒng yī xī suǒ guàn jiē wèi zhī luō chuān yún
总一溪所贯，皆谓之罗川云。
yóu nán yá zhī hòu xī nán shàng shān dèng dào shén pì
由南衙之后西南上山，磴道甚辟。
yī lǐ bàn yǒu tíng yǒu shì dāng shān zhī zhōng qí páng táo lǐ yè rán
一里半，有亭有室，当山之中，其旁桃李烨然。
tíng hòu niè jí ér shàng yǒu sì mén bǎng yuē jīn lóng sì
亭后蹑级而上，有寺，门榜曰“金龙寺”。
mén nèi yǒu lóu dāng dòng mén qí lóu qián lín píng chuān hòu kàn dòng dǐ shén shèng yě
门内有楼当洞门，其楼前临平川，后瞰洞底，甚胜也。
lóu hòu jí wéi dòng mén dòng yǔ lóu jù dōng xiàng qí mén xuán qiàn ér xià jí shì jiāng yòu zhī shí chéng dòng
楼后即为洞门，洞与楼俱东向，其门悬嵌而下，极似江右之石城洞。
xi bì shàng qióng fù ér xià kōng tóng nán yǔ běi jiàn huán ér zhuǎn wéi dōng miàn kě lèi jí xià
西壁上穹覆而下崆峒，南与北渐环而转，惟东面可累级下。
xià wǔ zhàng yī shí tū qǐ dāng dòng zhī zhōng xi sǒng ér dōng xuē zhòu yǐ wéi tái tíng qí shàng gōng bái yī dà shì
下五丈，一石突起，当洞之中，西耸而东削，甃以为台，亭其上，供白衣大士。
qí tíng dōng duì céng jí jià mù qiáo yǐ dēng xi kàn dòng dǐ zhū shuǐ huán qí xià chén gàn tiān qīng sè yìng bì guāng guài shén yì
其亭东对层级，架木桥以登，西瞰洞底，潴水环其下，沉绀天青色映碧，光怪甚异。
jí yóu qiáo fǎn jí chuān qiáo xià yuán tái zuǒ xi jiàng shí yú zhàng ér hòu jí shuǐ
亟由桥返级，穿桥下，缘台左西降，十余丈而后及水。
shuǐ qiàn xi yá zú xī miàn kuò yuē sān zhàng nán běi èr miàn jiàn bào ér suō rán sān miàn jiē jué bì huán zhī wú yǒu páng dòu shuǐ tíng hán zhì liú jī jù qí jiān yǎn ruò yuè yá zhī bào pò yuè yǒu lún kuò ér wú guāng yě
水嵌西崖足，西面阔约三丈，南北二面，渐抱而缩，然三面皆绝壁环之，无有旁窦，水渟涵滞留积聚其间，俨若月牙之抱魄月有轮廓而无光也。
shuǐ zhōng shēn qiǎn bù yī ér chéng chè zhī jí huàn rán yìng cǎi jí shì ān níng wēn quán qiǎn zhě fú lǜ shēn zhě chén bì jū ér cháng zhī gān lěng yì cháng
水中深浅不一，而澄澈之极，焕然映彩，极似安宁温泉，浅者浮绿，深者沉碧，掬而尝之，甘冷异常。
qí dòng yǐ zài shān zhī bàn míng wéi yāo lóng ér wén zhī zhě é qí sì wèi jīn lóng xún shén lóng zhī gōng yě
其洞以在山之半，名为腰龙，而文之者额其寺为金龙，洵神龙之宫也。
dòng kǒu rú yǎng yú xià yuán rú shí chéng shuǐ yíng sān miàn rú jué shí jǐ zhōng pán rú chuí shé qí yì yú shí chéng zhě shí chéng páng tōng wú jí ér cǐ zé yī shuǐ zhōng hán ruò qí guāng yíng zhī yì yòu fēi tā shuǐ kě jí yě
洞口如仰盂，下圆如石城，水潆三面如玦，石脊中盘如垂舌，其异于石城者，石城旁通无级，而此则一水中涵，若其光莹之异，又非他水可及也。
jiǔ zhī réng shàng dòng kǒu shǐ dēng qián lóu zé qián yíng hòu xuān wèi zhì jù bèi ér sēng rén tā chū jiōng yuè bù shī
久之，仍上洞口，始登前楼，则前楹后轩，位置俱备，而僧人他出，扃钥不施。
réng yī lǐ yú yī zhì nán yá wèn sōng guì dào jù yún xíng bù néng jí
仍一里余，一至南衙，问松桧道，俱云行不能及。
nǎi jié jué ér qū yóu nán yá hòu bàng xī shān ér běi èr lǐ shì wèi běi yá
乃竭蹶而趋，由南衙后傍西山而北，二里，是为北衙。
yǒu shén miào dāng běi yá zhī nán mén dōng xiàng qí hòu dà jí zhī shàng pián yá chù jiā yǒu xiǎo shuǐ chū qí zhōng
有神庙当北衙之南，门东向，其后大脊之上，骈崖矗夹，有小水出其中。
miào zhī běi yǒu gōng guǎn shì shè jiā dào shén shèng
庙之北有公馆，市舍夹道，甚盛。
zhé ér dōng gòng bàn lǐ ér shì shè shǐ jǐn gài yǔ nán yá jiǒng gé yǐ
折而东，共半里，而市舍始尽，盖与南衙迥隔矣。
èr yá jù yín kuàng zhī chǎng dú yǐ yá guān shǔ chēng zhě xiǎng qí de wèi shèng yě
二衙俱银矿之厂，独以衙官暑称者，想其地为盛也。
dōng yǔ nán lái dà dào hé fù běi xíng yī lǐ yú shì shè fù jiā dào gài pēng liàn kāi lú zhī chù yě
东与南来大道合，复北行一里余，市舍复夹道，盖烹炼开炉之处也。
guò shì shě suì běi xià pō yòu yī lǐ yú ér jí qí dǐ shǐ zhī nán běi liǎng yá yóu shān bàn zhī wù yě
过市舍，遂北下坡，又一里余而及其底，始知南北两衙，犹山半之坞也。
qí xiá jì shēn yǒu jù jiàn liú qí jiān zì běi ér nán shì wèi hé dǐ gài jí luō chuān zhī shàng liú
其峡既深，有巨涧流其间，自北而南，是为河底，盖即罗川之上流。
yǒu zhī liú zì xī xiá lái rù qí pài pō xiǎo zhì mù qiáo yú shàng
有支流自西峡来入，其派颇小，置木桥于上。
yuè zhī yòu běi jiàn shí liáng kuà jù jiàn jiàn zhōng yǒu jù shí liáng dōng xī liǎng kuà zhī jiù qí zhōng wèi gé yǐ gōng bái yī dà shì
越之又北，见石梁跨巨涧，涧中有巨石，梁东西两跨之，就其中为阁，以供白衣大士。
yuè qiáo zhī dōng sù jiàn běi xiàng shàng wēi yá yǐ dào pán jí ér dēng yòu yá zuǒ jiàn xià qiàn shēn yuān shàng xuē wēi bì
越桥之东，溯涧北向上，危崖倚道，盘级而登，右崖左涧，下嵌深渊，上削危壁。
wǔ lǐ dēng píng jí yǒu kū jiàn qiàn shān tóu yì kuà shí liáng
五里登坪脊，有枯涧堑山头，亦跨石梁。
dù liáng běi yǒu diàn xīn gòu yǒu chí yì shuǐ yǒu tíng shī chá
度梁北，有殿新构，有池溢水，有亭施茶。
yú rù tíng fàn yī sēng yǐ xīn yuè chá xiàn yuē shì tōng shì yǔ dān zhě jiǔ dài yú cǐ qián tú lù yáo tuō yán sù qù
余入亭饭，一僧以新瀹茶献，曰：“适通事与担者久待于此，前途路遥，托言速去。
gài cǐ diàn yì lì jiāng suǒ gòu yǐ shī chá zhě gù qí sēng yǐ tōng shì mìng hou yú ér zhì zhī ěr
”盖此殿亦丽江所构以施茶者，故其僧以通事命，候余而致之耳。
yú jí fàn xíng jìng wàng qí de wèi rè shuǐ qiáo ér diàn qián suǒ liú jí rè shuǐ yě
余亟饭行，竟忘其地为热水桥，而殿前所流即热水也。
jì cóng qí cè yòu guò yī shí liáng liáng kuà shān tóu yǔ qián liáng tóng ér xià yǒu xiǎo shuǐ xi zhuì jù jiàn
既从其侧，又过一石梁，梁跨山头，与前梁同，而下有小水，西坠巨涧。
guò liáng cóng zhōng jí běi xiàng ér xíng dōng xī jù yǒu jù shān jiā zhī
过梁，从中脊北向而行，东西俱有巨山夹之。
gài xi jiè tài shān zì hè qìng nán lái zhì qī píng lǎo jí zhí nán gāo xuān yú hé dǐ zhī xi zhě wèi lǔ bǎi
盖西界大山，自鹤庆南来，至七坪老脊，直南高亘于河底之西者，为鲁摆；
yóu qī píng dōng dù fēn zhī nán xià jí cǐ zhōng jǐ yǔ dōng jiè zhī shān gù cǐ zhōng jǐ zhī běi yòu míng xī yì
由七坪东度，分支南下，即此中脊与东界之山，故此中脊之北，又名西邑。
gài xī yì yǔ lǔ bǎi jiē dì míng èr shān gè jìn zhī jiè fang suì yǐ wéi míng yān
盖西邑与鲁摆皆地名，二山各近之，界坊遂以为名焉。
zhōng jǐ yǔ lǔ bǎi lǎo jí jiā chéng xī xiá cǐ hé dǐ zhī liú suǒ zì chū zhě gài yuán yú qī píng zhī nán yún
中脊与鲁摆老脊夹成西峡，此河底之流所自出者，盖源于七坪之南云。
xíng zhōng jǐ shí lǐ jí dōng yì pán wèi zhōng wā zhī dàng jí xuán xī xiá dōng wā zhī jiān kuáng fēng xi lái yù juǎn rén qù
行中脊十里，脊东亦盘为中洼之宕，脊悬西峡东洼之间，狂风西来，欲卷人去。
yòu sān lǐ nǎi xī běi shàng lǐng yī lǐ yòu niè lǐng ér xi bàn lǐ nǎi xī běi xià
又三里，乃西北上岭，一里，又蹑岭而西，半里，乃西北下。
yī lǐ dǐ wù zhōng shì wèi qī píng jí zhōng jiè suǒ dù zhī jí yǔ xi jiè tài shān jiā chéng cǐ píng wèi hé dǐ zhī zuì gāo chù yě
一里抵坞中，是为七坪，即中界所度之脊，与西界大山夹成此坪，为河底之最高处也。
yóu píng zhōng běi xíng èr lǐ shǐ wèi dù jí ài kǒu
由坪中北行二里，始为度脊隘口。
jí nán yǒu liǎng sān jiā dàng dào jí xi yǒu cūn luò yǐ shān táo lǐ càn rán
脊南有两三家当道，脊西有村落倚山，桃李灿然。
shí rì yǐ xià chōng shàng qù sōng guì èr shí lǐ jí yú ài běi xíng
时日已下舂，尚去松桧二十里，亟逾隘北行。
wǔ lǐ shǎo chū xi jiè jù shān rú gù ér dōng jiè yì jiàn jiā ér chéng wā wā zhōng shí xué xià xiàn měi ruò kēng ruò jǐng
五里，少出西界，巨山如故，而东界亦渐夹而成洼，洼中石穴下陷，每若坑若阱。
lù xún dōng jí xíng yòu shù lǐ yǒu shù jiā dàng běi xiá zhī kǒu yuē jīn jǐng cūn shǐ wù qián zhī xià jǐng lěi lěi zhě jiē suǒ chēng jīn jǐng zhě yé
路循东脊行，又数里，有数家当北峡之口，曰金井村，始悟前之下阱累累者，皆所称金井者耶。
ài kǒu táo huā jiā cūn yān rán ruò xiào
隘口桃花夹村，嫣然若笑。
yóu cūn běi dōng xiàng xià pō yī lǐ jiàn yí nǎi dōng xíng lǐng jí jí zuǒ yòu jiàn jiā ér chéng wù
由村北东向下坡，一里渐夷，乃东行岭脊，脊左右渐夹而成坞。
yóu jí xíng sān lǐ fù yóu jí běi zhuì kēng dōng xià yī lǐ dǐ qí lù yú shì wù nǎi dà kāi
由脊行三里，复由脊北坠坑东下，一里抵其麓，于是坞乃大开。
yǒu sān yíng dāng lù zhī dōng yì fàn kān fó sì yě
有三楹当麓之东，亦梵龛佛寺也。
yóu qí qián dōng xiàng jìng píng wù ér chí wàng dōng fēng nán běi gāo sǒng zhě rì guāng dào yìng qí jiān dān pā yì diǎn ruò hàn dàn hé huā zhī qíng kōng yě
由其前东向径平坞而驰，望东峰南北高耸者，日光倒映其间，丹葩一点，若菡萏ｈàｎｄàｎ荷花之擎空也。
gài xī shān píng xuān shén gāo
盖西山屏亘甚高，
dōng fēng zá tà ér qǐ
东峰杂沓而起，
rì xián xī shān
日衔西山，
fǎn shè dōng shān
反射东山，
qí dī zhě
其低者，
rì yǐ qù ér chéng bì
日已去而成碧，
qí gāo zhě
其高者，
rì shàng yìng ér liú dān
日尚映而流丹，
dān zhě de bì zhě huán cù qí xià
丹者得碧者环簇其下，
yù jué xiān yán
愈觉鲜妍，
shì chuán hè qìng yǒu shí bǎo zhī yì
世传鹤庆有“石宝之异”，
xi yìng wèi zhāo xiá
“西映为朝霞，
dōng yìng wèi wǎn zhào
东映为晚照”，
jí cǐ yì yě
即此意也。
dōng chí èr lǐ guò shù jiā zhī shě
东驰二里，过数家之舍。
yòu dōng yī jiè jiàn zhuì hè chéng jiàn xiàng dōng nán qù
又东一界，渐坠壑成涧向东南去。
nǎi zhé ér běi dù yī lǒng yòu yī lǐ yǒu gōng guǎn zài xī shān zhī lù qí zuǒ yòu shǐ yǒu cūn luò zhī qí wèi sōng guì yǐ ér yóu wèi zhī jū tíng hé chǔ yě
乃折而北度一陇，又一里，有公馆在西山之麓，其左右始有村落，知其为松桧矣，而犹未知居停何处也。
yòu běi bàn lǐ dān zhě yǐ lǘ mén lǐ xiàng de dà mén ér hū
又北半里，担者倚闾门ｌǘ里巷的大门而呼。
nǎi rù zhī yǐ jiù huì yǐ
乃入之，已就晦矣。
shì jiā hé xìng jiāng yòu rén qí xiān wèi jiān chǎng wěi guān suì liú jū cǐ
是家何姓，江右人，其先为监厂委官，遂留居此。
èr shí sì rì mèi shuǎng fàn yú sōng guì běi xiàng rù shān xiá
二十四日昧爽，饭于松桧，北向入山峡。
sōng guì zhī nán shān pán dà hè ér wú shuǐ gōu jiàn zhī xíng shì yì wàng dōng nán qù
松桧之南，山盘大壑而无水，沟涧之形，似亦望东南去；
sōng guì zhī běi shān fù jiàn jiā wèi wù xiǎo shuǐ yóu nán xíng
松桧之北，山复渐夹为坞，小水犹南行。
wǔ lǐ dēng bǎn wèi bō luó zhuāng shān cóng cǐ zì xi tài shān dù jí ér dōng jí bù shèn gāo ér shuǐ fèn nán běi
五里上坂，名波罗庄，山从这里往西边大山翻越山脊向东延伸，山脊不太高，但水分流南北两边。
yòu běi wǔ lǐ wàng běi wù cūn luò gāo xià duō bàng xi tài shān shì wéi shān zhuāng
又北五里，望北坞村落高下，多傍西大山，是为山庄。
yú shì běi xià suí xiǎo xī běi xíng wǔ lǐ jiān jù lú cuò chū táo xìng bīn fēn
于是北下，随小溪北行，五里间，聚庐错出，桃杏缤纷。
yǐ ér zhí dǐ běi shān xià yǒu yǐ nán shān jū zhě shì wèi sān zhuāng hé dǐ cūn
已而直抵北山下，有倚南山居者，是为三庄河底村。
cūn běi xī zì xi ér dōng qí shuǐ yī zì sān zhuāng xi gǔ lái yī zì hé dǐ cūn nán gǔ lái jiē xì liú
村北溪自西而东，其水一自三庄西谷来，一自河底村南谷来，皆细流；
yī zì xī běi tài shān jiā zhōng lái jù hé yú hé dǐ cūn běi dōng liú ér qù tíng qiáo kuà zhī qiáo běi jí lóng zhū shān zhī nán lù yǐ
一自西北大山夹中来，俱合于河底村北，东流而去，亭桥跨之，桥北即龙珠山之南麓矣。
lóng zhū shān zhě jīn míng xiàng mián shān zì xi tài shān zhī dōng fēn zhī dōng xuān zhí jiē dōng tài shān zhī xi lù
龙珠山者，今名象眠山，自西大山之东，分支东亘，直接东大山之西麓。
qí běi zhī xi tài shān jí lǎo lóng zhī jí jiē zì běi ér nán
其北之西大山，即老龙之脊，皆自北而南；
qí běi zhī dōng tài shān jí fēng dǐng shān yì jiē zì běi ér nán zhōng jiā chéng nán běi dà wù
其北之东大山，即峰顶山，亦皆自北而南，中夹成南北大坞。
yàng gòng zhī jiāng yì zì lì jiāng nán xià yíng hè chéng zhī dōng ér nán zhì cǐ wèi lóng zhū suǒ jié shuǐ wú cóng chū yú shì zì fēng dǐng zhī lù suí lóng zhū xi zhuǎn sōu de lóng zhū gǔ jié zhī xué
漾共之江，亦自丽江南下，潆鹤城之东，而南至此为龙珠所截，水无从出，于是自峰顶之麓，随龙珠西转，搜得龙珠骨节之穴。
suì dǎo rù qí zhōng cùn cùn ér rù fán bǎi líng bā xué ér zhǐ
遂捣入其中，寸寸而入，凡百零八穴而止。
tǔ rén yún xī yǒu shén sēng jué duō zūn zhě xiū dào dōng shān fēng dǐng yǐ hè chuān yí dài jù shuǐ huì chéng hǎi wú suǒ tōng xiè nǎi fā yuàn xié xī zhàng niàn zhū xià shān yì yù tōng zhī
土人云，昔有神僧倔多尊者，修道东山峰顶，以鹤川一带，俱水汇成海，无所通泄，乃发愿携锡杖念珠下山，意欲通之。
lù yù yī fù rén shǒu chí piáo wèn shī hé wǎng
路遇一妇人，手持瓢问：“师何往？
shī duì yǐ gù
”师对以故。
fù rén yuē rǔ yuàn suī hóng kǒng gōng lì yóu wèi
妇人曰：“汝愿虽宏，恐功力犹未。
shì yǐ cǐ piáo zhì shuǐ zhōng piáo hái nǎi kě de bù rán xū gèng nǔ lì yě
试以此瓢掷水中，瓢还，乃可得，不然须更努力也。
shī wèi xìn xié piáo qì shuǐ zhōng piáo fàn fàn ér qù
”师未信，携瓢弃水中，瓢泛泛而去。
yǐ ér guǒ bù huò tōng
已而果不获通。
fù huán fēng qián xiū èr shí nián yǐ piáo zhì shuǐ suí zhì suí huí nǎi yǐ niàn zhū sā shuǐ zhōng suí zhū suǒ zhǐ yòng zhàng chuō zhī wú bù yìng shǒu tōng zhě shì de xué yī bǎi líng bā suí zhū shù yě
复还峰潜修二十年，以瓢掷水，随掷随回，乃以念珠撒水中，随珠所止，用杖戳之，无不应手通者，适得穴一百零八，随珠数也。
jīn tǔ rén gǎn shī shén lì lì sì zhòng xué zhī shàng yǐ bào dé yān
今土人感师神力，立寺众穴之上，以报德焉。
yī tǒng zhì zuò jué duō tǔ rén zuò mó qié tuó
《一统志》作倔多，土人作摩伽陀。
zhòng shuǐ yú shān fù hé ér wéi yī tóng xiè yú lóng zhū zhī dōng nán lù
众水于山腹合而为一，同泄于龙珠之东南麓。
dà lù guò hé dǐ qiáo jí yú lóng zhū ér běi yǔ chū rù zhū shuǐ dòng jiē bù xiāng zhí yǐ jù zài qí dōng yě
大路过河底桥，即逾龙珠而北，与出入诸水洞皆不相值，以俱在其东也。
yú nǎi yù cóng qiáo běi suí liú dōng xià jiù xiǎo jìng qióng suǒ chū dòng lìng tōng shì jí dān zhě cóng dà lù wǎng
余乃欲从桥北，随流东下，就小径穷所出洞，令通事及担者从大路往。
dān zhě yuē xiǎo jìng nán mì bù ruò tóng háng gài qí jiā zài rù shuǐ dòng běi yì biàn yú cǐ yě
担者曰：“小径难觅，不若同行，”盖其家在入水洞北，亦便于此也。
yú yì xǐ suì tóng dōng xiàng suí xī xíng lóng zhū shān zhī nán
余益喜，遂同东向随溪行龙珠山之南。
yī lǐ fǎn yuè xī nán bàn lǐ yòu dù xī běi
一里，反越溪南，半里，又渡溪北。
qí lù ài shén ér jiā xī jiē yǒu jū zhě
其路隘甚，而夹溪皆有居者。
yòu dōng bàn lǐ fēng mì hé dōng nán xiè xiá qù lù dōng běi yú lóng zhū zhī lǐng
又东半里，枫密河东南泻峡去，路东北逾龙珠支岭。
liǎng xià liǎng shàng dōng běi pán lǐng gòng sì lǐ qí lù jiàn shàng
两下两上，东北盘岭共四里，其路渐上。
fǔ kàn dōng nán shēn xiá zhōng yǒu shuǐ pò xiá bēn jué jí hé bìng chū xué zhī shuǐ yě
俯瞰东南深峡中，有水破峡奔决，即合并出穴之水也。
qí shuǐ nán bēn xiá dǐ yǔ fēng mì zhī shuǐ hé ér dōng nán jīng fēng dǐng shān zhī nán xiá yǐ chū xià jīn shā dà jiāng
其水南奔峡底，与枫密之水合，而东南经峰顶山之南峡以出，下金沙大江。
rán xíng chǔ shén gāo shuǐ xué zài zhòng yá xià chū fǔ shì bú jiàn qí xué
然行处甚高，水穴在重崖下出，俯视不见其穴。
lìng tōng shì jí dān zhě zuò dài dào páng yú yǔ gù pū zhuì hè dōng nán xià
令通事及担者坐待道旁，余与顾仆坠壑东南下。
xià bàn lǐ bù dé lù zhí zhú pái huái cǎo shí jiān zhuǎn xiàng dōng jīng bàn lǐ yòu nán yū bàn lǐ shǐ xià zhì jiàn liǎng shān jiān de shuǐ gōu dǐ
下半里，不得路，踯躅徘徊草石间，转向东箐半里，又南迂半里，始下至磵ｊｉàｎ两山间的水沟底。
nǎi xī xiàng sù liú pī jí rù gòng bàn lǐ zé jù shí lěi luò duī dié jiàn zhōng shuǐ cóng shí xì fàn yì jiāo yǒng
乃西向溯流披棘入，共半里，则巨石磊落，堆叠磵中，水从石隙，泛溢交涌。
yú zuò jù shí shàng zhǐ jiàn shuǐ yǔ shí zhēng xì bú jiàn yǒu yú xué xuě yuè léi hōng jiāo yú sì páng ér bù zhī qí suǒ cóng lái yě
余坐巨石上，止见水与石争隙，不见有余穴，雪跃雷轰，交于四旁，而不知其所从来也。
jiǔ zhī fù yū cóng jiù dào yī lǐ yú yū shàng jì jìn fù pān shí luàn yuè yòu bàn lǐ dēng dà dào suì dōng běi shàng
久之，复迂从旧道，一里余，迂上既近，复攀石乱跃，又半里，登大道，遂东北上。
bàn lǐ zhuǎn yī xiá jiàn hòu yǒu hū zhě nǎi tōng shì yǔ dān fū yě
半里，转一峡，见后有呼者，乃通事与担夫也。
yú shì běi bàn lǐ shàng zǎn shí jiān běi guò jí shǐ běi wàng liǎng shān pái tà yī wù zhōng pán yàng gòng jiāng luò qí dōng yòu yī xiǎo shuǐ wěi qí xī běi jiē dǐ jí xià ér bù kě jiàn
于是北半里，上攒石间，北过脊，始北望两山排闼，一坞中盘，漾共江络其东，又一小水纬其西北，皆抵脊下而不可见。
qí liǎng shān zhī běi jiā ér yáo kòng yú dōng běi yú zhě shì wèi lì fǔ qiū táng guān suǒ jù yàng gòng shuǐ suǒ cóng chū yě
其两山之北夹而遥控于东北隅者，是为丽府邱塘关所踞，漾共水所从出也。
nǎi běi xià shān yī lǐ yú ér jí qí lù yǒu sì xuán lù jiān sì mén běi xiàng qí xià jí rù shuǐ zhī xué yě
乃北下山，一里余而及其麓，有寺悬麓间，寺门北向，其下即入水之穴也。
bù jí rù sì jí wèn shuǐ
不及入寺，急问水。
xiān jiàn yī xué nǎi xi lái xiǎo liú suǒ rù qí dōng yòu yǒu píng tǔ zhàng yú gé zhī dōng lái zhī yàng gòng jiāng lǚ jīng xué ér lǚ fēn zhuì zhì shì yì suì qióng rán zé suǒ wèi yī bǎi bā xué zhě jù zài dōng yě
先见一穴，乃西来小流所入，其东又有平土丈余隔之，东来之漾共江，屡经穴而屡分坠，至是亦遂穷，然则所谓一百八穴者，俱在东也。
yú yīn yuè shuǐ běi dōng xiàng sù liú jiàn qí cóng yá xià yù yī xué zhé xuán xué xià guàn rú zhuì wèng kǒu qí shēng wū wū měi xué yuǎn zhě zhàng yú jìn zhě zhǐ chǐ ér yǐ
余因越水北东向溯流，见其从崖下遇一穴，辄旋穴下灌，如坠瓮口，其声呜呜，每穴远者丈余，近者咫尺而已。
jì ér fù shàng sì qián nǎi běi xià dù xi lái xiǎo liú yǒu xiǎo shí liáng kuà zhī
既而复上寺前，乃北下渡西来小流，有小石梁跨之。
běi yī lǐ yǒu cūn dāng píng gāng jiān shì yuē diān wěi cūn
北一里，有村当平冈间，是曰甸尾村。
dān zhě zhī jiā zài yān
担者之家在焉。
rù ér fàn yú táo huā xià
入而饭于桃花下。
jì nǎi xī běi xíng sān lǐ yú ér rù nán lái dà dào jí hé dǐ qiáo běi shàng yú lǐng zhě
既乃西北行三里余，而入南来大道，即河底桥北上逾岭者。
yú shì xún xī shān yòu běi wǔ lǐ wèi cháng kāng pù fang
于是循西山又北五里，为长康铺坊。
yǒu hé liú zì xī nán xiá lái jù shí qiáo kuà zhī yǒu bēi zài qiáo nán chēng wéi hè chuān qiáo
有河流自西南峡来，巨石桥跨之，有碑在桥南，称为鹤川桥。
gài hè chuān zhě yī chuān zhī tōng míng ér cǐ qiáo dú shàn zhī yì yǐ qí guān yī chuān yě
盖鹤川者，一川之通名，而此桥独擅之，亦以其冠一川也。
qiáo běi yǒu qí sù liú xī nán wèi dà lǐ fǔ dà dào gù yú cǐ shè pù yān
桥北有岐，溯流西南，为大理府大道，故于此设铺焉。
guò qiáo bù bàn lǐ wèi cháng kāng guān lú shè jiā dào
过桥不半里，为长康关，庐舍夹道。
shì rì jiē zǐ shì zhě jiāo jí
是日街子，市者交集。
zì diān wěi zhì cǐ cūn luò sàn bù lú shè shén zhěng táo huā liú shuǐ huán cuò qí jiān
自甸尾至此，村落散布，庐舍甚整，桃花流水环错其间。
qí xi jí wéi zhāo xiá sì fēng zhèng dōng yǔ shí bǎo shān duì
其西即为朝霞寺峰，正东与石宝山对。
yú shì lù zhuǎn dōng běi yòu bā lǐ yú ér rù hè qìng nán mén
于是路转东北，又八里余而入鹤庆南门。
chéng bù shèn gāo mén nèi wén miào hóng zhěng
城不甚高，门内文庙宏整。
tǔ rén yán qí miào jiǎ zǐ diān zhōng yì lì jiāng mù gōng yǐ qiān jīn zhù chéng
土人言其庙甲子滇中，亦丽江木公以千金助成。
yóu qí dōng běi xíng bàn lǐ shāo dōng wèi jùn zhì
由其东北行半里，稍东为郡治。
yóu qí xi yòu běi xíng bàn lǐ chū yī gǔ lóu zé xīn chéng zhī běi mén yě
由其西，又北行半里，出一鼓楼，则新城之北门也。
qí běi wèi jiù chéng shǒu yù suǒ zài yān
其北为旧城，守御所在焉。
yòu běi bàn lǐ ér chū jiù chéng běi mén shāo xī qǔ ér běi yī lǐ fù dōng qū ér běi sì lǐ wèi yǎn wǔ chǎng zài lù dōng
又北半里而出旧城北门，稍西曲而北一里，复东曲而北四里，为演武场，在路东。
cóng qí xi yòu běi wǔ lǐ guò yī cūn yòu wǔ lǐ wèi dà bǎn qiáo
从其西又北五里，过一村，又五里为大板桥。
qiáo xià shuǐ pō dà ér zhū nǎi zì xi ér dōng xià yàng gòng jiāng zhě
桥下水颇大而潴，乃自西而东下漾共江者。
shí suǒ xíng lù dāng diān wù zhī zhōng dōng shān xià jiāng liú yán zhī xī shān xià cūn lú yǐ zhī zì cǐ qiáo zhī běi zhòu lù shí jiē chǐ chǐ rú biān yǎng guǎn zhī bàn lì xiǎo shí zhǐ nán cuò
时所行路，当甸坞之中，东山下，江流沿之，西山下，村庐倚之，自此桥之北，甃路石皆齿齿如编，仰管之半，砾ｌì小石趾难措。
yòu běi liù lǐ wèi xiǎo bǎn qiáo
又北六里，为小板桥。
qiáo xiǎo yú qián ér liú yì cì zhī rán qí shì shì jí
桥小于前，而流亦次之，然其势似急。
yòu běi qī lǐ wèi diān tóu cūn zhī xīn zhūn jū luò pō shèng
又北七里，为甸头村之新屯，居落颇盛。
shāo zhuǎn ér dōng yǒu wáng gòng shì jiā suì rù ér tuō sù
稍转而东，有王贡士家，遂入而托宿。
wáng gòng shì jīn wèi sì chuān xùn dǎo xué guān
王贡士，今为四川训导（学官）。
qí sūn wèi yú yán qí xī běi shān bàn yǒu qīng xuán dòng shén miào xià yǒu chū shuǐ lóng tán yòu běi yǒu hēi lóng tán
其孙为余言：“其西北山半，有青玄洞甚妙，下有出水龙潭，又北有黑龙潭。
ruò yán xī shān xíng jí kě jǐn guān
若沿西山行，即可尽观。
shì rì yù dǐ féng mì sù yǐ rì mù suì zhǐ cǐ yún
”是日欲抵冯密宿，以日暮遂止此云。
èr shí wǔ rì mèi shuǎng fàn ér xíng
二十五日昧爽，饭而行。
běi èr lǐ wèi féng mì cūn cūn lú yì shèng diān tóu zhī cūn zhǐ cǐ yǐ
北二里为冯密村，村庐亦盛，甸头之村止此矣。
gài xī běi yǒu gāo gāng yī zhī chuí ér dōng nán xià zhí bī dōng shān wén bǐ fēng xià jiāng liú yì qū ér dōng
盖西北有高冈一支，垂而东南下，直逼东山文笔峰下，江流亦曲而东。
gāo gāng fēn zhī chù qí yè zhōng yǒu hēi lóng tán zhī shuǐ yì zì xi tài shān chū nán liú ér dǐ féng mì nǎi yán gāo gāng zhī nán ér dōng zhù yàng gòng jiāng hè qìng lì jiāng yǐ cǐ wéi jiè yún
高冈分支处，其腋中有黑龙潭之水，亦自西大山出，南流而抵冯密，乃沿高冈之南而东注漾共江，鹤庆、丽江以此为界云。
féng mì zhī xi yǒu fó yǔ gāo yōng yá pàn jí qīng xuán dòng yě
冯密之西，有佛宇高拥崖畔，即青玄洞也。
yú wàng zhī yù rù ér tōng shì kǔ qǐng sì děng dài huí rì qiě yún míng rì féng liù zhǔ chū shì shì guò cǐ yòu jìng shè bù jí chū
余望之欲入，而通事苦请俟ｓì等待回日，且云：“明日逢六，主出视事，过此又静摄不即出。
yú nǎi suí zhī xíng jí běi shàng gāng
”余乃随之行，即北上冈。
sì lǐ yǒu lù héng xié ér chéng chā zì jiāo shì wèi sān chà huáng ní gāng
四里，有路横斜而成“叉”字交，是为三岔黄泥冈。
qí xī nán yè zhōng sōng lián jīng zhuì jí hēi lóng suǒ tuō yě
其西南腋中，松连箐坠，即黑龙所托也。
yú shì xī běi zhī shān jiē huāng shí zhuó zhuó guāng tū tū wú cǎo mù de yàng zi ér dōng běi zhī shān jiàn yǒu yī èr xiǎo cūn yǐ qí xià qí gāng jǐ zé yī wàng jiē máo yún
于是西北之山，皆荒石濯濯ｚｈｕó光秃秃无草木的样子，而东北之山，渐有一二小村倚其下，其冈脊则一望皆茅云。
yòu běi yī lǐ wèi shào fáng sì wǔ jiā dāng gāng ér jù yǐ wèi lì jiāng suǒ xiá yǐ
又北一里为哨房，四五家当冈而踞，已为丽江所辖矣。
yòu běi xíng gāng shàng bā lǐ ér xià qí dōng běi wù pán shuǐ qū tián chóu huán yān
又北行冈上八里而下，其东北坞盘水曲，田畴环焉。
xià yī lǐ yǒu shù jiā yǐ xī shān lù dāng qí qián shì wèi qī hé nán cūn
下一里，有数家倚西山，路当其前，是为七和南村。
yòu běi èr lǐ yǒu fáng rú guān shè ér zhěng shì wèi qī hé zhī chá shuì suǒ
又北二里，有房如官舍而整，是为七和之查税所。
shāng huò chū rù zhě jù shuì yú cǐ
商货出入者，俱税于此。
qī hé zhě lì jiāng zhī dì míng yǒu jiǔ hé shí hé zhū chēng
七和者，丽江之地名，有九和、十和诸称。
qí běi yòu yǒu dà zhái xīn gòu zhě nǎi mù gōng cì zǐ suǒ jū yě
其北又有大宅新构者，乃木公次子所居也。
yóu qí qián běi xiàng xíng yòu pán yī zhī lǐng ér běi qī lǐ nǎi jiàn zhuǎn xī běi shǐ wàng jiàn qiū táng guān zài běi shān shàng ér yàng gòng zhī shuǐ yǐ qiàn shēn hè zhōng bù dé jiàn yǐ
由其前北向行，又盘一支岭而北，七里，乃渐转西北，始望见邱塘关在北山上，而漾共之水已嵌深壑中，不得见矣。
yú shì lù běi yǒu shí shān héng qǐ qí yá lěi lěi suī bù gāo yǔ tài shān jiā ér chéng xiá
于是路北有石山横起，其崖累累，虽不高，与大山夹而成峡。
suì cóng xiá jiān xī běi shàng yī lǐ yú qí dōng dù zhī jí
遂从峡间西北上，一里，逾其东度之脊。
yòu xī běi èr lǐ yú nǎi běi xià kū hè héng zhì zhī bàn lǐ fù běi shàng gāng
又西北二里余，乃北下枯壑，横陟之，半里，复北上冈。
xī běi xíng gāng shàng bàn lǐ yòu běi bàn lǐ dù yī xiǎo qiáo bàn lǐ nǎi běi shàng shān
西北行冈上半里，又北半里，度一小桥，半里，乃北上山。
qí shān dāng xi dà zhī zì xī dōng lái zhì cǐ yòu héng dié yī fēng qí zhèng zhī zhuǎn ér nán xià qí yú zhī dōng xià ér héng gèn zhí bī dōng shān è lì jiāng nán běi shān zhī liú pò dōng shān zhī xiá ér chū wèi yàng gòng jiāng cǐ shān zhēn lì zhī suǒ yuè yě
其山当西大支自西东来，至此又横叠一峰，其正支转而南下，其余支东下而横亘，直逼东山，扼丽江南北山之流，破东山之峡而出为漾共江，此山真丽之锁钥也。
lì jiāng shè guān yú lǐng jí yǐ yán chū rù yòu zhì tǎ yú dōng chuí yǐ zhèn shuǐ kǒu
丽江设关于岭脊，以严出入，又置塔于东垂，以镇水口。
shān xià yǒu dà dào shāo qū ér dōng yóu tǎ cè shàng
山下有大道，稍曲而东，由塔侧上；
xiǎo dào zé niè yá zhí běi dēng
小道则蹑崖直北登。
yú cóng qí xiǎo zhě jiē jùn shí lèi zhòng dié chuí fēng léng qiào xuē kōng xuán qū qǔ
余从其小者，皆峻石累重叠垂，锋棱峭削，空悬屈曲。
yī shàng zhě èr lǐ shǐ yǔ dōng lái dà dào hé zé chū zhī jí yǐ
一上者二里，始与东来大道合，则出之脊矣。
yǒu shì sān yíng dōng nán xiàng ér jù zhī zhōng pì wèi mén qián liè èr shī shǒu zhě shù jiā jū qí nèi
有室三楹，东南向而踞之，中辟为门，前列二狮，守者数家居其内。
chū rù zhě fēi fèng mù gōng mìng bù dé shàn xíng yuǎn fāng lái zhě bì zhǐ hūn shǒu mén rén zhě rù bái bǐng bào mìng zhī rù nǎi de rù
出入者非奉木公命不得擅行，远方来者必止，阍ｈūｎ守门人者入白禀报，命之入，乃得入。
gù tōng ān zhū zhōu shǒu cóng tiān cháo xuǎn zhì jiē zhù shěng zhōng wú yǒu rù cǐ mén zhě
故通安诸州守，从天朝选至，皆驻省中，无有入此门者。
jí zhào mìng zhì yì jù chū yíng yú cǐ wú de jìng dá
即诏命至，亦俱出迎于此，无得竟达。
xún fāng shǐ yǔ zhā pán zhī wěi jù bù jí yān
巡方使与查盘之委，俱不及焉。
yú yǐ qí shǐ fèng yíng gù de zhí rù
余以其使奉迎，故得直入。
rù guān suí xī shān běi xíng èr lǐ xià yī kēng
入关随西山北行，二里，下一坑。
dù kēng dǐ fù dēng pō ér běi yī lǐ shāo dōng běi xià shān
度坑底复登坡而北，一里，稍东北下山。
yòu dōng běi héng dù pō jiān zhě èr lǐ shǐ zhuǎn ér běi
又东北横度坡间者二里，始转而北。
èr lǐ guò mù jiā yuàn dōng
二里，过木家院东。
yòu běi èr lǐ dù yī xiǎo qiáo zé tǔ gāng yī zhī xī nán zì dà shān zhī jí fēn gāng huán ér dōng běi zhí dǐ dōng shān zhī lù yǐ è yàng gòng jiāng shàng liú
又北二里，度一小桥，则土冈一支，西南自大山之脊，分冈环而东北，直抵东山之麓，以扼漾共江上流。
yóu gāng nán zhì qí shàng shì wèi dōng yuán lǐ
由冈南陟其上，是为东圆里。
běi xíng lǐng tóu xī nán zhān dà jí dōng nán kàn xī liú jiē zài shù lǐ zhī wài
北行岭头，西南瞻大脊，东南瞰溪流，皆在数里之外。
liù lǐ nǎi xià
六里乃下。
lǒng běi píng chóu dà kāi jiā wù zòng héng gāng xià jí yǒu yī shuǐ xi zì wén bǐ fēng huán wù nán ér zhì yǒu shí liáng kuà qí shàng yuē sān shēng qiáo
陇北平畴大开，夹坞纵横，冈下即有一水，西自文笔峰环坞南而至，有石梁跨其上，曰三生桥。
guò qiáo yǒu fang èr zài qí běi páng yǒu shǒu zhě yī èr jiā yú shì xī běi xíng píng chóu jiān yǐ
过桥，有坊二在其北，旁有守者一二家，于是西北行平畴间矣。
běi zhān xuě shān zài zhòng wù zhī wài xuě mù qí dǐng yún qì yù bó wèi dǔ jīng yíng
北瞻雪山，在重坞之外，雪幕其顶，云气郁勃，未睹晶莹。
xi zhān wū lóng zài dà hè zhī nán jiān qiào dú bá wèi dà jí zhī zōng jùn zhōng qǔ yǐ wéi wén bǐ zhě yě
西瞻乌龙，在大壑之南，尖峭独拔，为大脊之宗，郡中取以为文笔者也。
lù běi yī wù yǎo tiǎo dōng běi rù shì wèi dōng wù
路北一坞，窈窕东北入，是为东坞。
zhōng yǒu shuǐ nán xià wàn zì qiáo shuǐ xī běi lái huì zhī yǔ sān shēng qiáo xià shuǐ tóng chū qiū táng dōng zhě yě
中有水南下，万字桥水西北来会之，与三生桥下水同出邱塘东者也。
gòng wǔ lǐ yǒu liǔ jìng bào sǒng lì tián jiān wèi tǔ rén zhé liǔ sòng xíng zhī suǒ
共五里，有柳径抱，耸立田间，为土人折柳送行之所。
lù běi jí wàn zì qiáo shuǐ yíng liú ér dōng shuǐ běi jí xiàng mián shān zhì cǐ nán jǐn
路北即万字桥水潆流而东，水北即象眠山至此南尽。
yòu xi èr lǐ lì xiàng mián shān zhī xī nán chuí jū lú pián jí yíng pō dài gǔ shì wèi lì jiāng jùn suǒ tuō yǐ
又西二里，历象眠山之西南垂，居庐骈集，萦坡带谷，是为丽江郡所托矣。
yú shì bàn lǐ dù shí liáng ér běi yòu xi bàn lǐ shuì jià yú tōng shì zhě zhī jiā
于是半里，度石梁而北，又西半里，税驾于通事者之家。
qí jiā hé xìng
其家和姓。
gài lì jiāng tǔ zhù guān xìng wèi mù mín xìng wèi hé gèng wú bié xìng zhě
盖丽江土著，官姓为木，民姓为和，更无别姓者。
qí zi jí yíng yú zhī rén qí fù nǎi céng fèng chà rù dōu jīn yǐ jū jī fān huò wèi yè
其子即迎余之人，其父乃曾奉差入都，今以居积番货为业。
zuò yú lóu shàng xiàn lào wèi lǐ tián jiǔ yú bù néng zhān chún yě
坐余楼上，献酪为醴ｌǐ甜酒，余不能沾唇也。
shí cái guò wǔ tōng shì jí wǎng fù mìng yú chǔ qí jiā dài zhī
时才过午，通事即往复命，余处其家待之。
dōng qiáo zhī xi gòng yī lǐ wèi xi qiáo jí wàn zì qiáo yě sú yòu wèi zhī yù hé qiáo
东桥之西，共一里为西桥，即万字桥也，俗又谓之玉河桥。
xiàng bí shuǐ cóng qiáo nán xià hé zhōng hǎi zhī shuǐ ér dōng xiè yú dōng qiáo gài xiàng bí zhī shuǐ tǔ rén míng wéi yù hé yún
象鼻水从桥南下，合中海之水而东泄于东桥，盖象鼻之水，土人名为玉河云。
hé zhī xi yǒu xiǎo shān wù lì yǔ xiàng mián nán jǐn chù jiā xī zhōng zhì
河之西有小山兀立，与象眠南尽处，夹溪中峙。
qí hòu jí pì wèi běi wù
其后即辟为北坞，
xiǎo shān dāng wù
小山当坞，
ruò zhōng mén zhī biāo
若中门之标，
qián lín héng hè
前临横壑，
xiàng bí zhī shuǐ jiā qí dōng
象鼻之水夹其东，
zhōng hǎi zhī liú jīng qí xi
中海之流经其西，
hòu yǐ xuě shān
后倚雪山，
qián gǒng wén bǐ
前拱文笔，
ér shì shān zhōng chǔ dú xiǎo
而是山中处独小，
jùn shǔ jù qí nán
郡署踞其南，
dōng xiàng lín yù hé
东向临玉河，
lì jiāng zhū zhái duō dōng xiàng
丽江诸宅多东向，
yǐ shòu mù qì yě
以受木气也。
hòu mù shān dǐng ér shàng suǒ wèi huáng fēng yě sú yòu chēng wèi tiān shēng zhài
后幕山顶而上，所谓黄峰也，俗又称为天生寨。
mù shì jū cǐ èr qiān zǎi gōng shì zhī lì nǐ yú wáng zhě
木氏居此二千载，宫室之丽，拟于王者。
gài dà bīng lín zé fǔ shǒu shòu xiè kǔn bǎng zuì rén de shéng suǒ shī fǎn zé yè láng zì xióng gù shì dài wú dà bīng xiǎn yīn zhàn luàn ér zāo dào de fén shāo pò huài qiě chǎn kuàng dú shèng yi qí fù guān zhū tǔ jùn yún
盖大兵临则俯首受绁ｘｉè捆绑罪人的绳索，师返则夜郎自雄，故世代无大兵燹ｘｉǎｎ因战乱而遭到的焚烧破坏，且产矿独盛，宜其富冠诸土郡云。
èr shí liù rì chen
二十六日晨。
fàn yú xiǎo lóu
饭于小楼。
tōng shì fù yán mù gōng wén yú zhì shén xǐ jí mìng yǐ míng chén wǎng jiě tuō lín hou jiàn
通事父言，木公闻余至，甚喜，即命以明晨往解脱林候见。
yú zhū cóng zhě bèi qī rì liáng yǐ cóng gài jiāng wèi qī rì kuǎn yě
逾诸从者，备七日粮以从，盖将为七日款也。
èr shí qī rì wēi yǔ
二十七日微雨。
zuò tōng shì xiǎo lóu zhuī lù qián jì
坐通事小楼，追录前记。
qí de xìng huā shǐ cán táo yóu chū fàng gài yù běi ér hán yě
其地杏花始残，桃犹初放，盖愈北而寒也。
èr shí bā rì tōng shì yán mù gōng mìng jià xià wǔ xiàng jiě tuō lín
二十八日通事言木公命驾，下午向解脱林。
jiě tuō lín zài běi wù xī shān zhī bàn gài xuě shān nán xià zhī zhī běn jùn zhū shā zhī guān yě
解脱林在北坞西山之半，盖雪山南下之支，本郡诸刹之冠也。
èr shí jiǔ rì chen qǐ jù fàn shén zǎo
二十九日晨起，具饭甚早。
tōng shì bèi mǎ hou wǎng jiě tuō lín
通事备马，候往解脱林。
shǐ guò xi qiáo yóu jùn shǔ qián běi shàng xié huáng fēng dōng lù ér běi yóu běi wù ér xíng wǔ lǐ dōng zhān xiàng mián shān shǐ yǔ yù hé shàng liú bié
始过西桥，由郡署前北上，挟黄峰东麓而北，由北坞而行，五里，东瞻象眠山，始与玉河上流别。
yòu wǔ lǐ guò yī kū jiàn shí qiáo xi zhān zhōng hǎi liǔ àn bō yíng yǒu dà jù luò lín qí shàng shì wèi shí hé yuàn
又五里，过一枯涧石桥，西瞻中海，柳岸波潆，有大聚落临其上，是为十和院。
qí hòu jí shí hé shān zì xuě shān nán xià zhī mài yě
其后即十和山，自雪山南下之脉也。
yòu běi shí lǐ yǒu dà dào běi qù zhě wèi bái shā yuàn lù
又北十里，有大道北去者，为白沙院路；
xī běi dù qiáo zhě wèi jiě tuō lín lù
西北度桥者，为解脱林路。
qiáo xià jiàn pō shēn ér wú dī lì
桥下涧颇深而无滴沥。
jì dù qiáo xún xī shān ér xíng wǔ lǐ wèi yá jiǎo yuàn
既度桥，循西山而行，五里为崖脚院。
qí chù jū lú jiāo jí yá jiǎo jù chā xiǎo shuāng qí nǎi bǎ shì zhī jiā yě
其处居庐交集，崖角俱插小双旗，乃把事之家也。
yuàn běi bàn lǐ yǒu jiàn zì xī shān xiá zhōng xià yǒu mù liáng kuà qí shàng
院北半里，有涧自西山峡中下，有木梁跨其上。
dù qiáo xī běi zhì lǐng wèi zhōng diān dà dào
度桥，西北陟岭，为忠甸大道；
yóu qiáo nán sù xī xī shàng lǐng zhě jí jiě tuō lín dào
由桥南溯溪西上岭者，即解脱林道。
nǎi yóu qiáo nán xī xiàng niè lǐng lǐng shén jùn èr lǐ shāo yí zhé rù nán xiá bàn lǐ zé sì yī xī shān shàng qí mén dōng xiàng qián fēn yī zhī wèi àn jí jiě tuō lín jīn fú guó sì yě
乃由桥南西向蹑岭，岭甚峻，二里稍夷，折入南峡，半里，则寺依西山上，其门东向，前分一支为案，即解脱林今福国寺也。
sì nán gāng shàng yǒu bié shù yī qū jìn fù sì hòu mù gōng qì zhǐ qí jiān
寺南冈上，有别墅一区，近附寺后，木公憩止其间。
tōng shì yǐn yú zhì qí mén yǒu dà bǎ shì èr rén lái yī jù xìng hé
通事引余至其门，有大把事二人来揖，俱姓和。
yī zhǔ wén cháng rù dōu shàng shū céng jiàn chén zhī tái zhě
一主文，尝入都上疏，曾见陈芝台者；
yī zhǔ wǔ qí tǐ gàn shén cháng zhuàng ér miàn hēi zhēn měng shì yě
一主武，其体干甚长壮而面黑，真猛士也。
jiè yú rù
介余入。
mù gōng chū èr mén yíng rù qí nèi shì jiāo yī ér zhì yīn qín yān
木公出二门，迎入其内室，交揖而致殷勤焉。
bù xí dì píng bǎn shàng zhǔ rén zuò zài píng bǎn xià qí zhōng jí zhòng lǐ yě
布席地平板上，主人坐在平板下，其中极重礼也。
xù tán jiǔ zhī chá sān yì yú nǎi qǐ sòng chū wài tīng shì mén lìng tōng shì yǐn rù jiě tuō lín yù cáng jīng gé zhī yòu xiāng
叙谈久之，茶三易，余乃起，送出外厅事门，令通事引入解脱林，寓藏经阁之右厢。
sì sēng zhī zhù chí fó jiào sì yuàn de zhǔ chí sēng zhě wèi diān rén pō néng tǐ zhǔ rén yì kuǎn kè yān
寺僧之住持佛教寺院的主持僧者为滇人，颇能体主人意款客焉。