滇游日记四十一 — 徐霞客游记 — 徐霞客

jǐ mǎo gōng yuán nián bā yuè chū yī rì yú zì xiǎo xī yí dōng xià shān

己卯（公元１６３９年）八月初一日余自小腊彝东下山。

xī yí zhě jí shí diān běi sōng zǐ shān běi qū zhī mài qí jí dù dà shí tou ér běi jiē tiān shēng qiáo qí dōng chuí zhī lǐng yǔ kū kē shān dōng xi xiāng jiā

腊彝者，即石甸北松子山北曲之脉，其脊度大石头而北接天生桥，其东垂之岭，与枯柯山东西相夹。

yǒng chāng zhī shuǐ chū dòng ér nán liú qí zhōng kāi wù nán běi cháng sì shí lǐ cǐ qí xi jiè zhī lǐng tóu yě

永昌之水，出洞而南流，其中开坞，南北长四十里，此其西界之岭头也。

yǒu dà xiǎo èr là yí zhài dà xī yí zài běi lǐng xiǎo xī yí zài nán lǐng xiāng qù wǔ lǐ jiē kū kē zhī shǔ

有大小二腊彝寨，大腊彝在北岭，小腊彝在南岭，相去五里，皆枯柯之属。

zì dà shí tou fēn lǐng wèi jiè dōng wèi shùn níng xi wèi yǒng chāng zhì cǐ yǐ rù shùn níng jiè bā lǐ yǐ

自大石头分岭为界，东为顺宁，西为永昌，至此已入顺宁界八里矣。

rán yú yì yǒng chāng jiù zhì kū kē ā sī láng jiē èr shí bā zhài zhī shǔ jīn xún tǔ rén yè suī yǒng chāng zhī chǎn ér de shí lì shùn níng qǐ shùn níng shè liú hòu bì zhī yé

然余忆《永昌旧志》，枯柯阿思郎皆二十八寨之属，今询土人，业虽永昌之产，而地实隶顺宁，岂顺宁设流后畀之耶？

yòu yì yī tǒng zhì yǒng chāng zhì èr zhě jiē wèi yǒng chāng zhī shuǐ dōng rù xiá kǒu chū kū kē ér dōng xià lán cāng

又忆《一统志》、《永昌志》二者，皆谓永昌之水东入峡口，出枯柯而东下澜沧。

yú àn yáo guān tú shuō yǐ yí zhī

余按《姚关图说》，已疑之。

zhì shì xún zhī tǔ rén

至是询之土人，

lǎn qí xíng shì

揽其形势，

ér hòu zhī cǐ shuǐ rù xiá kǒu shān

而后知此水入峡口山，

tòu tiān shēng qiáo

透天生桥，

jí dōng chū ā sī láng

即东出阿思郎，

suì nán jīng kū kē qiáo

遂南经枯柯桥，

jiàn xī nán

渐西南，

gòng sì shí lǐ ér xià hā sī āo

共四十里而下哈思坳，

jí nán liú shàng wān diān

即南流上湾甸，

hé yáo guān shuǐ

合姚关水，

yòu nán liú xià wān diān

又南流下湾甸，

huì měng duō luó jí měng bō luó hé

会猛多罗即勐波罗河，

ér lù jiāng zhī shuǐ běi zhé ér yíng zhī

而潞江之水北折而迎之，

hé liú nán qù

合流南去，

cǐ shuō yú biàn fǎng ér de zhī xī yí zhǔ rén yáng xìng zhě

此说余遍访而得之腊彝主人杨姓者，

yǔ mù zhī suǒ dǔ

与目之所睹，

yáo guān tú suǒ yún

《姚关图》所云，

jiē hé

皆合，

nǎi zhī tǒng zhì yǔ jùn zhì zhī suǒ wù bù qiǎn yě

乃知《统志》与《郡志》之所误不浅也。

qí liú jí xī nán hé lù jiāng zé kū kē yī chuān jiē shǒu wěi huán xiàng yǒng chāng qí de běi zhì dōu lǔ āo nán wō nán zhì hā sī āo jiē shǔ yǒng wéi shì qí jiè bù dàng yǐ dà shí tou lǐng fēn dāng yǐ kū kē lǐng fēn yě

其流即西南合潞江，则枯柯一川，皆首尾环向永昌，其地北至都鲁坳南窝，南至哈思坳，皆属永为是，其界不当以大石头岭分，当以枯柯岭分也。

yóu lǐng tóu dōng nán zhí xià zhě sān lǐ shǐ wàng jiàn jiāng shuǐ qū zhé nán liú chuān zhōng

由岭头东南直下者三里，始望见江水曲折，南流川中。

yòu xià sān lǐ nǎi dǐ jiāng shàng

又下三里，乃抵江上。

又下走三里，这才抵达江上。

yǒu tiě suǒ qiáo héng jià jiāng shàng qí zhì yī rú lóng jiāng qū chǐ ér jiào zhī xiá qí bàn

有铁锁桥横架江上，其制一如龙江曲尺，而较之狭其半。

qí shàng fù wū wǔ liù yíng ér shuǐ shén jí

其上覆屋五六楹，而水甚急。

tǔ rén yán qiáo xià jiù yǒu hēi lóng dú shén jiàn zhě wú bù bì

土人言，桥下旧有黑龙毒甚，见者无不毙。

yòu wèi jiāng biān è zhàng xíng zhě bù gǎn zhù zú

又畏江边恶瘴，行者不敢伫足。

yún qí nán hā ēn āo gèng è shì gèng shén yú lù jiāng qǐ qí xiá bī ér shēn zhuì gù yé

云其南哈恩坳更恶，势更甚于潞江，岂其峡逼而深坠故耶？

qí shuǐ zì ā sī láng dōng xiàng chū shí yá dòng ér xī nán rù hā sī āo xiá zhōng zhě jí yǒng chāng xiá kǒu shān rù dòng zhī xià liú yě

其水自阿思郎东向出石崖洞，而西南入哈思坳峡中者，即永昌峡口山入洞之下流也。

àn ā sī láng zài xī yí běi èr shí lǐ qí běi yǒu nán wō dōu lǔ āo zé cǐ wù jí běi zhī huí huán chù yě

按阿思郎在腊彝北二十里，其北有南窝都鲁坳，则此坞极北之回环处也。

yú lǐng ér běi qí xià jí wéi cāng jiāng dōng xiàng zhī qū

逾岭而北，其下即为沧江东向之曲。

nǎi zhī luō mín zhī shān xī nán xià zhě jǐn yú bǐ jià zhí nán xià zhě jǐn yú xiá kǒu shān dōng nán xié cāng jiāng ér dōng wèi dōu lǔ nán wō běi jí shān cóng qí dōng fù fēn zhī yān

乃知罗岷之山，西南下者尽于笔架，直南下者尽于峡口山，东南挟沧江而东，为都鲁南窝北脊，山从其东复分支焉。

yī zhī bīn jiāng ér dōng

一支濒江而东；

yī zhī zhí nán ér xià jí kū kē zhī dōng lǐng yě wèi cǐ zhōng fēn shuǐ zhī jí yǐ lǐ yóu wān diān dōu kāng ér nán jiè lán cāng lù jiāng zhī zhōng wèi mèng dìng mèng gèn zhū yí ér zhí dǐ jiāo zhǐ zhě yě

一支直南而下，即枯柯之东岭也，为此中分水之脊，迤逦由湾甸、都康而南界澜沧、潞江之中，为孟定、孟艮诸彝，而直抵交趾者也。

qí bīn jiāng dōng qù zhī zhī yī bāo ér nán wèi yòu diān zài bāo ér nán wèi shùn níng dà hòu jí jīn zhī yún zhōu

其濒江东去之支，一包而南，为右甸，再包而南，为顺宁、大侯即今之云州。

yān

焉。

shì wù nán běi èr āo běi dōu lǔ nán hā ēn

是坞南北二坳北都鲁，南哈恩。

xiāng jù sì wǔ shí lǐ shén xiá ér shēn

相距四五十里，甚狭而深。

bīn jiāng liǎng àn jù tián wéi bó gǔ dài zhōng guó xī nán bù de yí gè shǎo shù mín zú yí luó luó jū zhī hàn rén fǎn bù gǎn jū wèi yī rù qí de jí fā bǎi è xìng nüè jí hán zhàn tóu téng yě

濒江两岸俱田，惟僰ｂó古代中国西南部的一个少数民族彝、儸儸居之，汉人反不敢居，谓一入其地即“发摆”恶性虐疾，寒战头疼也。

濒江两岸俱田，惟僰ｂó古代中国西南部的一个少数民族彝、㑩㑩居之，汉人反不敢居，谓一入其地即“发摆”恶性虐疾，寒战头疼也。

gù suī yǒu gāo yú ér ràng zhī yí rén yān

故虽有膏腴而让之彝人焉。

dù qiáo yán jiāng dōng àn xī nán zhì hā sī āo gòng sì shí lǐ ér zhì yì dēng

渡桥沿江东岸，西南至哈思坳，共四十里而至亦登；

yán jiāng dōng àn dōng nán yú gāng rù xiá liù shí lǐ ér zhì jī fēi yú chū wén yǒu rè shuǐ yì yú shí pán zhōng pán fù qiàn yú tái shàng jiē tiān chéng zhě

沿江东岸，东南逾冈入峡，六十里而至鸡飞，余初闻有热水溢于石盘中，盘复嵌于台上，皆天成者；

yòu yī lěng shuǐ liú ér huán zhī qí chū yì yì

又一冷水流而环之，其出亦异。

shǐ yǐ wéi zài yì dēng

始以为在亦登；

wèn dào yì dēng yòu yǐ wéi zài jī fēi

问道亦登，又以为在鸡飞；

wèn dào jī fēi yòu yǐ wéi zhàng bù kě xíng yòu yǐ wéi máo sè wú lù yòu yǐ wéi qí de qù cūn chí jué wú jū rén wǎn xū lù sù

问道鸡飞，又以为瘴不可行，又以为茅塞无路，又以为其地去村迟，绝无居人，晚须露宿。

yú niǎn rán yuē shān chuān zhēn mài yú yǐ de zhī yī pán kě wú wèn yě

余辗然曰：“山川真脉，余已得之，一盘可无问也。

suì cóng dōng dà lù shàng pō xiàng kū kē yòu diān dào

”遂从东大路上坡，向枯柯、右甸道。

shǐ shāo běi suì dōng shàng yī lǐ ér píng xíng xi xià zhī gāng sān lǐ yǒu xū máo sān sì zài gāng tóu shì wèi kū kē xīn jiē

始稍北，遂东上一里，而平行西下之冈，三里，有墟茅三四在冈头，是为枯柯新街。

yòu dōng yī lǐ yǒu yī shù lì gāng tóu dà hé bào qí běn tǐng zhí qí zhī pán rào yǒu jiāo lín lí yú běn shàng shì wèi zǐ gěng shù qí jiāo jí zǐ gěng yě jí zǐ jiāo kě zhì qī chū chū xiǎo kǒng zhōng yì táo jiāo zhī lèi ér chóng yǐ fù jí yú wài gù duō huì zá yún

又东一里，有一树立冈头，大合抱，其本挺植，其枝盘绕，有胶淋漓于本上，是为紫梗树，其胶即紫梗也即紫胶，可制漆，初出小孔中，亦桃胶之类，而虫蚁附集于外，故多秽杂云。

gāng zuǒ yòu jù yǒu kēng jiā zhī běi kēng jí cóng gāng pán kū xià nán kēng zé zì dōng xiá ér chū

冈左右俱有坑夹之，北坑即从冈盘窟下，南坑则自东峡而出。

yú shì nán zhuǎn dōng pán běi kēng yòu bàn lǐ zhuǎn dōng bàn lǐ dǐ dōng fēng xià nǎi shè jí shàng jī

于是南转东盘北坑，又半里转东，半里抵东峰下，乃拾级上跻。

sān lǐ shǐ dēng nán tū zhī lǐng shǐ wàng jiàn nán xiá liǎng shān bì jiā zì dōng ér xi cóng cǐ xi chū zé pán hè ér xi zhù yú jiāng qiáo zhī nán tóng fù hā sī zhī āo zhě

三里，始登南突之岭，始望见南峡两山壁夹，自东而西，从此西出，则盘壑而西注于江桥之南，同赴哈思之坳者。

nǎi zhī qí shān zhī dù jí shàng zài lǐng zhī dōng shàng bù kě jí wèn yě

乃知其山之度脊，尚在岭之东上，不可亟问也。

cǐ pō zhī shàng jí wéi tuán bà yíng gài tǔ guān zhī xióng yī fāng zhě jí kū kē zhī yè láng yǐ

此坡之上即为团霸营，盖土官之雄一方者，即枯柯之夜郎矣。

yú shì xún nán xiá ér dōng niè yòu yī lǐ zài dēng lǐng tóu yǒu yī jiā yǐn lù nán qí hòu zhú shù jiā lù

于是循南峡而东蹑，又一里，再登岭头，有一家隐路南，其后竹树夹路。

cóng shù zhōng dōng xíng yī lǐ shāo zhuǎn ér běi pán yī nán tū zhī āo yòu xiàng shàng pán pō ér dōng yǒu dà shù jù lù páng xià lín xi chū zhī jiàn

从树中东行一里，稍转而北，盘一南突之坳，又向上盘坡而东，有大树踞路旁，下临西出之涧。

qí shù nán běi dà zhàng yú dōng xī dà qī chǐ zhōng wèi huǒ fén jǐn chéng kōng kū jǐn fū pí sì lì hòu èr chǐ yú dōng xī quán zài ér nán běi jù quē rú èr mén zhōng gāo zhàng yú rú yī tíng zi kě zuò kě qì ér qí shàng zhī yè páng fù yóu qīng qīng yě

其树南北大丈余，东西大七尺，中为火焚，尽成空窟，仅肤皮四立，厚二尺余，东西全在，而南北俱缺，如二门，中高丈余，如一亭子，可坐可憩，而其上枝叶旁覆，犹青青也。

shì suǒ wèi kū kē zhě lǐ zhī suǒ cóng dé míng qǐ yǐ cǐ yé

是所谓枯柯者，里之所从得名，岂以此耶？

yóu cǐ yòu dōng èr lǐ zhé ér běi shàng yī pō pán qí nán xià zhī āo

由此又东二里，折而北，上一坡，盘其南下之坳。

āo běi yǒu jū lú dōng xī jiā zhì ér xi lú máo yán zhú jìng yǐ yún lín hè yóu yǒu yōu sī

坳北有居庐东西夹峙，而西庐茅檐竹径，倚云临壑，尤有幽思。

qí dōng yǒu shén yǔ jù pō jiān wén jīng yīn gǔ sài chū jué dǐng jiān shén yì zhī

其东有神宇踞坡间，闻鲸音鼓赛出绝顶间，甚异之。

yǒu yī jiā jù lù nán fān mén zhú jìng qīng chǔ kě ài

有一家踞路南，藩门竹径，清楚可爱。

rù wèn zhī yuē cǐ kū kē xiǎo jiē yě

入问之，曰：“此枯柯小街也”。

jù suǒ shàng pō yòu èr lǐ yǐ

距所上坡又二里矣。

yú shì yòu dōng yán běi pō píng shàng

于是又东沿北坡平上。

qí nán jí xi chū shēn jiàn běi nǎi chóng shān zhú shù méng bì ér cūn lú jù qí duān dōng xiàng lián luò bù jué

其南即西出深涧，北乃崇山，竹树蒙蔽，而村庐踞其端，东向连络不绝。

nán wàng xiá nán zhī lǐng yǔ běi fēng xiāng chí xi xià ér qiáo de hàn gǔ kěn biàn shān tóu yǔ yún yǐng lán guāng fú chén chū mò yì shén yì yě

南望峡南之岭，与北峰相持西下，而荞地旱谷，垦遍山头，与云影岚光，浮沉出没，亦甚异也。

běi shān zhī shàng suī gāo ér jìn wèi pō yǎn dàn xún yá ér xíng bù biàn qí chóng zhuì

北山之上虽高，而近为坡掩，但循崖而行，不辨其崇坠；

ér nán shān zé zì dōng xī zhuì ér jǐn yú jiāng qiáo zhī nán qí dōng chóng yǎn qióng lóng gāo yōng dú xióng shí fēng mái kōng qì zhōng xuán fú dà liàng yān chén de yàng zi méng yì chū mò wú dìng cǐ nán shān dōng shàng zuì gāo zhī fēng zì běi lǐng dōng dù zài tū ér qǐ zhě yě

而南山则自东西坠，而尽于江桥之南，其东崇巚穹窿，高拥独雄，时风霾ｍáｉ空气中悬浮大量烟、尘的样子蒙翳，出没无定，此南山东上最高之峰，自北岭东度，再突而起者也。

yán zhī dōng xíng nán kàn shēn hè běi yǐ cóng yǎn yòu dōng èr lǐ yǒu qí yī nán xià wù zhōng wèi kěn hè zhī dào

沿之东行，南瞰深壑，北倚丛巚.又东二里有岐：一南下坞中，为垦壑之道；

yī běi shàng cóng lǐng wèi lú pō zhī jū

一北上丛岭，为庐坡之居；

ér lù yóu zhōng dōng xíng nán kàn xià āo yǒu shuǐ chū xué jiān

而路由中东行，南瞰下坳，有水出穴间。

yòu dōng èr lǐ xià kàn nán hè yǒu shuǐ yī fāng yǐ běi pō zhī shàng lù jí yóu zhī běi xiàng ér shàng yǐ yǒu xiá shàng huán ér dōng yě

又东二里，下瞰南壑，有水一方倚北坡之上，路即由之北向而上，以有峡尚环而东也。

běi shàng lǐ yú yòu zhuǎn ér dōng pán běi āo ér dōng shàng pō lǚ shàng bù zhǐ yòu qī lǐ ér zhì zhōng huǒ pù

北上里余，又转而东，盘北坳而东上坡，屡上不止，又七里而至中火铺。

qí pō nán tū zuì gāo zhōng lín nán xiá zhī shàng xiá jí yóu qí dōng nán huán ér xi xià

其坡南突最高，中临南峡之上，峡脊由其东南环而西下。

yú pō zhī duì yá nán miàn fù sǒng yī fēng gāo lóng yún wù jiān jí qián suǒ wàng dōng pàn qióng lóng zhī dǐng yě

于坡之对崖，南面复耸一峰，高笼云雾间，即前所望东畔穹窿之顶也。

zì kū kē jiāng qiáo dōng yán xiá pō yǐ lǐ ér shàng yuē sān shí lǐ yǐ

自枯柯江桥东沿峡坡迤逦而上，约三十里矣。

jù pō tóu xi kàn jiāng qiáo xiá zhōng qí shuǐ qǔ zhé xī nán xià sōng zǐ shān běi huán zhī lǐng dōng běi ér tū wèi xī yí zhī lǐng xiá nán qióng lóng zhī fēng yòu nán xuān fēn zhī xi rào héng jié yú jiāng qiáo wù zhī nán xi zhì hā sī āo

踞坡头西瞰江桥峡中，其水曲折西南下，松子山北环之岭，东北而突为腊彝之岭，峡南穹窿之峰，又南亘分支西绕，横截于江桥坞之南，西至哈思坳。

āo zhī nán fù yǒu xiǎo zhī zì xī yí xī nán wān zhōng dōng tū ér chū yǔ héng jié wù nán zhī shān còu xī nán pián zhì rú mén

坳之南复有小支，自腊彝西南湾中东突而出，与横截坞南之山凑，西南骈峙如门。

mén nèi zhī wān jí wéi hā sī āo mén wài yòu yǒu zhòng fēng xi zhàng cǐ jí sōng zǐ shān nán xià zhī jí huán shí diān yú xi zhě yě

门内之湾，即为哈思坳，门外又有重峰西障，此即松子山南下之脊，环石甸于西者也。

zì cǐ pō yáo wàng zhī wǔ wù hū kāi xī nán wǔ shí lǐ lì lì kě dǔ

自此坡遥望之，午雾忽开，西南五十里历历可睹。

pō zhī dōng yǒu wǎ shì sān yíng jù gāng dōng nán liǎng páng yì yǐ máo wū jí suǒ wèi zhōng huǒ pù

坡之东有瓦室三楹，踞冈东南，两旁翼以茅屋，即所谓中火铺。

yǒu shǒu zhě mài fǔ yú zhōng suì jiù chuī tāng ér fàn

有守者卖腐于中，遂就炊汤而饭。

jí chū hù zé nóng wù zì xi chí ér dōng qí nán xiá jìn lǐng jù bù fù dǔ

及出户，则浓雾自西驰而东，其南峡近岭俱不复睹。

dōng xià bàn lǐ dù yī jí kàn qí nán běi èr xiá huán zhuì rú jǐng ér cóng mù shēn yì bú jiàn qí dǐ dāng yóu xi xià ér fēn zhù jiāng qiáo nán běi zhě yě

东下半里，渡一脊，瞰其南北二峡，环坠如阱，而丛木深翳，不见其底，当犹西下而分注江桥南北者也。

qí jí shén xiá dù ér dōng fù shàng pō shān yǔ shū zhì

其脊甚狭，度而东，复上坡，山雨倏至。

cóng yǔ zhōng shè zhī de yǔ ér wù fǎn jì

从雨中涉之，得雨而雾反霁。

yī lǐ yú pán yá yú āo huò xún běi fēng huò xún nán fēng liǎng dù guò jí shǐ dōng shàng

一里余，盘崖逾坳，或循北峰，或循南峰，两度过脊，始东上。

yán běi pō ér dōng yī lǐ yú yòu shè yī nán tū zuì gāo zhī lǐng yǒu shào fáng yī kān jù qí shàng shì wèi wǎ fáng shào

沿北坡而东，一里余，又涉一南突最高之岭，有哨房一龛踞其上，是为瓦房哨。

yú shì nán lín nán xiá yǔ xiá nán qióng lóng zhī dǐng píng yī ér duì kàn yǐ

于是南临南峡，与峡南穹窿之顶平揖而对瞰矣。

zhì shì yǔ qíng fēng chū fù jiàn xiá nán qióng dǐng zhí nán xuān ér qù qí fēn zhī xi xià zhě jí héng jié wù nán zhī gāng xi yǔ hā sī āo xiāng còu chéng mén zhě yě

至是雨晴峰出，复见峡南穹顶直南亘而去，其分支西下者，即横截坞南之冈，西与哈思坳相凑成门者也。

qióng dǐng dōng huán zhī mài shàng cóng dōng dù dàn qí jí shāo xià fǎn bù ruò xi dǐng zhī gāo jiē yóu cǐ běi pō zuì gāo zhī lǐng dōng xià qū ér dù mài zhě

穹顶东环之脉，尚从东度，但其脊稍下，反不若西顶之高，皆由此北坡最高之岭，东下曲而度脉者。

shǐ biàn dōu lǔ āo dōng suǒ fēn nán xià zhī jí zhì cǐ zhōng tū qí fēn ér xi zhě wèi zhōng huǒ pù kū kē zhài zhī lǐng qí qū ér dōng jiàng zhě dù jí nán zhuǎn xī xiàng ér tū wèi qióng lóng zhī dǐng

始辨都鲁坳东所分南下之脊，至此中突，其分而西者，为中火铺、枯柯寨之岭，其曲而东降者，度脊南转西向而突为穹窿之顶。

cǐ fēn shuǐ zhī zhèng mài yě

此分水之正脉也。

yóu wǎ fáng shào dōng xià bàn lǐ fù dōng dù jí shǐ jiàn běi xiá zhuì kēng wèi dōng běi ér xià yòu diān zhī shàng liú shì běi shuǐ zhī suǒ fēn yě ér nán shuǐ yóu xi xià nán xiá

由瓦房哨东下半里，复东度脊，始见北峡坠坑，为东北而下右甸之上流，是北水之所分也，而南水犹西下南峡。

yòu dōng dù liǎng jí chuān liǎng jiā lǐng yī lǐ fù pán nán lǐng zhī yīn ér shàng

又东度两脊，穿两夹岭，一里，复盘南岭之阴而上。

qí chù shēn mù cóng huáng jiā pō lóng āo duō pán běi kēng zhī shàng

其处深木丛篁，夹坡笼坳，多盘北坑之上。

yòu yī lǐ nán zhuǎn ér lìng qí xi xià zhī āo shǐ yú nán xiá shàng liú cóng qí dōng shè gāng dōng shàng shǐ yú nán dù zhī jí cǐ fēn shuǐ zhèng mài suǒ yóu dù ér xi zhuǎn zhě yě

又一里，南转而凌其西下之坳，始逾南峡上流，从其东涉冈东上，始逾南渡之脊，此分水正脉所由度而西转者也。

yòu dōng yī lǐ yǒu cǎo kān jù běi gāng shì wèi cǎo fáng shào

又东一里，有草龛踞北冈，是为草房哨。

cóng qí dōng yòu dōng běi xià yī lǐ shāo zhuǎn ér dōng nán bàn lǐ yǒu jí yòu nán dù ér dōng zhuǎn cǐ yòu diān nán huán zhī lǐng suǒ yóu pán bó zhě yě

从其东又东北下一里，稍转而东南半里，有脊又南度而东转，此右甸南环之岭所由盘礴者也。

yú shì dōng xiàng ér xià èr lǐ yú xià dù yī qǔ yǒu xiǎo shuǐ běi xià chéng xiǎo xī xiǎo qiáo héng shè zhī

于是东向而下二里余，下度一曲，有小水北下成小溪，小桥横涉之。

yòu dōng yú yī gāng gòng xià sì lǐ shǐ nán xiá chéng xī suì wàng jiàn yòu diān chéng zài dōng wù zhōng yǒu qí cóng dōng běi pō qù ér dà dào xún nán xiá dōng xiàng píng xià

又东逾一冈，共下四里，始南峡成溪，遂望见右甸城在东坞中，有岐从东北坡去，而大道循南峡东向平下。

èr lǐ nán xiá zhōng shǐ yǒu cūn lú jiā wù chōng chǔ zhī shēng xiāng yìng

二里，南峡中始有村庐夹坞，舂杵之声相应。

yòu nán sān lǐ suì chū pō kǒu

又南三里，遂出坡口。

nǎi gèng xià yī lǐ ér jí pō lù

乃更下一里而及坡麓。

lù yóu tián chéng zhōng dōng nán xíng wàng jiàn yòu diān zhī chéng zhōng xuán nán pō zhī xià diān zhōng píng chóu yī wéi jù luò pō shèng

路由田塍中东南行，望见右甸之城，中悬南坡之下，甸中平畴一围，聚落颇盛。

sì miàn shān huán bù shèn gāo dōu lǔ āo dōng fēn zhī mài běi héng yī zhī zhí xuān dōng qù yòu nán fēn yī zhī nán huán yòu diān zhī dōng

四面山环不甚高，都鲁坳东分之脉，北横一支，直亘东去，又南分一支，南环右甸之东；

cǎo fáng shào nán dù zhī mài dōng huán yòu diān zhī nán cóng diān nán jiè dōng běi zhuǎn yǔ diān dōng jiè nán huán zhī zhī còu

草房哨南度之脉，东环右甸之南，从甸南界东北转，与甸东界南环之支凑；

diān zhōng zhī shuǐ dōng xiàng ér pò qí còu xiá xià xī qiān qù

甸中之水，东向而破其凑峡，下锡铅去。

diān zhōng zì chéng yī dòng tiān qí de yóu gāo ér diān nǎi yuán píng fēi xiá qiàn gù wú rè yùn zhī zhàng jū zhě wú jiāng qiáo dú zhàng zhī wèi ér chéng lú xiāng tuō yān

甸中自成一洞天，其地犹高，而甸乃圆平，非狭嵌，故无热蕴之瘴，居者无江桥毒瘴之畏，而城庐相托焉。

yóu chéng zhōng xíng gòng sì lǐ rù qí běi mén

由塍中行，共四里，入其北门。

mù sù jiē xīn zhī gé diàn

暮宿街心之葛店。

gé jiāng xī rén

葛，江西人。

yòu diān zài yǒng chāng dōng yī bǎi wǔ shí lǐ zài shùn níng xi yī bǎi sān shí lǐ

右甸在永昌东一百五十里，在顺宁西一百三十里。

qí dōng běi lín mǎng shuǐ zhī jìng zhèng yǔ lú táng chǎng duì

其东北邻莽水之境，正与芦塘厂对；

qí xī nán lín jī fēi zhī jìng zhèng yǔ yáo guān duì

其西南邻鸡飞之境，正与姚关对。

qí zhèng nán yǔ wān diān duì zhèng běi yǔ bó nán shān duì zhèng xi yǔ lù jiāng ān fǔ sī duì zhèng dōng yǔ sān tái shān duì

其正南与湾甸对，正北与博南山对，正西与潞江安抚司对，正东与三台山对。

shù nián qián tǔ rén bù jìng píng ān céng shā èr wèi guān zhī lì qí de zhě jīn shè chéng yǐ shùn níng dū bǔ tóng zhī zhù shǒu yān

数年前土人不靖ｊìｎｇ平安，曾杀二卫官之莅其地者，今设城，以顺宁督捕同知驻守焉。

chéng bù dà ér pō gāo yì biān jiāng zhī xióng yě

城不大而颇高，亦边疆之雄也。

chū èr rì chen qǐ wù sè yīn yì

初二日晨起，雾色阴翳。

fāng mì fàn ér fū táo

方觅饭而夫逃。

zài mì fu dài xíng jiǔ zhī bù dé

再觅夫代行，久之不得。

yǔ fù xiá gēng dié jiāo tì zhì suì yù yù zuò jì yù zhōng zhě jìng rì

雨复狎ｘｉá更迭、交替至，遂郁郁作记寓中者竟日。

chū sān rì yǔ fù fēi fēi yòu bù dé fu zuò dǐ lóu yù yù zuò jì jìng rì

初三日雨复霏霏，又不得夫，坐邸楼郁郁作记竟日。

qí diàn zhǔ gé xìng zhě nǎi shì kuài zhī yóu kǒu yún wéi mì fu ér jìng bù yī mì shì rén zhī mèn yǐ wéi kuài yě

其店主葛姓者，乃市侩之尤，口云为觅夫，而竟不一觅，视人之闷以为快也。

chū sì rì zǎo wù ér qíng

初四日早雾而晴。

gù pū jí zhǔ rén mì fu jù bù zú shì nǎi zì xíng shì zhōng

顾仆及主人觅夫俱不足恃，乃自行市中。

shì rì wèi běn diān jiē zǐ

是日为本甸街子。

réng cóng běi mén nèi nán zhuǎn gāng jǐ shì wèi dū bǔ tóng zhī gōng shǔ shǔ mén dōng xiàng qí nán jí wǎng nán mén jiē ér dōng zé qū xiàng dōng mén jiē jiē wéi shì zhī de yě

仍从北门内南转冈脊，是为督捕同知公署，署门东向，其南即往南门街，而东则曲向东门街，皆为市之地也。

yú wǎng lái chóu rén zhōng dé èr rén yī dān wǎng shùn níng yī tuo wǎng xī qiān jiē qī rì zhōng zhì gé yù yú nǎi fǎn

余往来稠人中，得二人，一担往顺宁，一驼往锡铅，皆期日中至葛寓，余乃返。

dài wǔ wǎng xī qiān tuó qí xiān zhì suì qiàn zhī

迨午，往锡铅驼骑先至，遂倩之；

ér wǎng shùn níng zhě yì zhì yǐ wú jí yǐ

而往顺宁者亦至，已无及矣。

nǎi fàn yǐ tuó qí xíng

乃饭，以驼骑行。

chū dōng mén xún nán pō dōng xiàng bàn lǐ shè dōng lái zhī wù dù xiǎo xī dōng shān gāng jiàn zhé ér dōng nán xíng sì lǐ suì lín dōng wù

出东门，循南坡东向半里，涉东来之坞，渡小溪东，山冈渐折而东南行，四里，遂临东坞。

dōng wù zhě yòu diān dōng nán luò shuǐ zhī wù wěi yě

东坞者，右甸东南落水之坞尾也。

chéng běi dà diān yuán ér dōng nán kāi cǐ wù nán běi xi sān miàn zhī shuǐ jiē hé ér qū zhī

城北大甸圆而东南开此坞，南北西三面之水，皆合而趋之。

lù lín qí xi pō yú shì nán zhuǎn èr lǐ yú yòu shè èr dōng běi zhù zhī kēng fù yī nán lù dōng xíng èr lǐ yú shàng běi tū zhī zuǐ zé diān dōng zhī shān yì zì běi nán huán yǔ zuǐ còu xiá yú shì xiāng duì ruò mén ér diān shuǐ yóu qí zhōng dōng zhù yān

路临其西坡，于是南转二里余，又涉二东北注之坑，复依南麓东行二里余，上北突之嘴，则甸东之山，亦自北南环，与嘴凑峡，于是相对若门，而甸水由其中东注焉。

cǐ diān zhōng dì yī zhòng dōng suǒ zhī yào yì wèi yòu diān dōng dì yī zhòng dōng huán nán xià zhī fēn zhī suī bù jùn ér wān yán shān dǐng dì wèi shí chóng yě

此甸中第一重东锁之钥，亦为右甸东第一重东环南下之分支，虽不峻，而蜿蜒山顶，地位实崇也。

yú zuǐ dōng shāo xià còu xiá zhī wài fù kāi xiǎo wù ér dōng shuǐ yóu qí dǐ lù yóu qí nán pō zhī bàn

逾嘴东稍下，凑峡之外，复开小坞而东，水由其底，路由其南坡之半。

yòu dōng èr lǐ yú yǒu shù jiā yǐ pō běi xiàng wù ér lú

又东二里余，有数家倚坡，北向坞而庐。

guò cǐ dōng nán xià yǒu shuǐ zì nán xiá chū shè zhī shàng qí dōng pō suì xún pō zhī nán xiá dōng nán shàng shuǐ liú qí gāng běi lù yóu qí gāng nán yú shì shǐ bù yǔ shuǐ jiàn

过此东南下，有水自南峡出，涉之，上其东坡，遂循坡之南峡东南上，水流其冈北，路由其冈南，于是始不与水见。

yòu dōng nán xún gāng sān lǐ pán yī běi xià zhī āo ér shàng gāng tóu shì wèi yù bì lǐng

又东南循冈三里，盘一北下之坳而上冈头，是为玉壁岭。

qí lǐng zì nán běi tū dōng xī jù xià fēn wéi kēng yǒu liǎng sān jiā zhù fēng tóu

其岭自南北突，东西俱下分为坑，有两三家驻峰头。

shí rì shàng gāo yǐ qián lù wú kě zhǐ suì xiē

时日尚高，以前路无可止，遂歇。

chū wǔ rì píng míng qǐ fàn ér xíng sù wù wèi shōu

初五日平明起，饭而行，宿雾未收。

xià qí dōng kēng shè zhī fù dōng nán shàng yī lǐ yòu xún dōng lái zhī xiá ér xíng jiā gāng zhī nán

下其东坑，涉之，复东南上一里，又循东来之峡，而行夹冈之南。

dōng xiàng sì lǐ dù qí běi guò zhī jí réng xún xiá dōng xià xíng jiā gāng zhī nán

东向四里，度其北过之脊，仍循峡东下，行夹冈之南。

èr lǐ yú yòu shāo xià shè běi chū zhī shuǐ yòu xún dōng lái zhī xiá ér xíng jiā gāng zhī nán

二里余又稍下，涉北出之水，又循东来之峡，而行夹冈之南。

dōng xiàng èr lǐ fù dù qí běi guò zhī jí yú shì cóng jí běi dōng xíng zhī zhī dōng xiàng xíng qí shàng

东向二里，复度其北过之脊，于是从脊北东行之支，东向行其上。

bàn lǐ yǒu liǎng sān jiā jiā dào shì wèi shuǐ táng shào

半里，有两三家夹道，是为水塘哨。

yóu cǐ dōng nán xíng shān jiā jiān wǔ lǐ shǐ zhuì pō ér xià

由此东南行山夹间，五里，始坠坡而下。

qí yòu yòu zhuì yī xiá dōng xià qí zuǒ lù zài suí yá dōng xià zhě èr lǐ xi lín yòu xiá zhī shàng

其右又坠一峡东下，其左路再随崖东下者二里，西临右峡之上。

ér lù zuǒ hū zhuì yī kēng pán jǐng ér xià zhě èr zhàng yǒu shuǐ chén qí dǐ zhǎng èr zhàng kuò bā chǐ ér xiá chù jǐn èr chǐ ruò pí pá rán yuān rán xià qiàn

而路左忽坠一坑，盘阱而下者二丈，有水沉其底，长二丈，阔八尺，而狭处仅二尺，若琵琶然，渊然下嵌。

zuǒ yǐ wēi bì yòu jiè piàn zhàn ér wài jí shēn xiá zhī xià pán zhě bù zhī cǐ shuǐ zhī hé yǐ dú zhǐ yě

左倚危壁，右界片栈，而外即深峡之下盘者，不知此水之何以独止也。

yóu qí nán yòu bàn lǐ ér niè zuǐ xià zhuì zhě bàn lǐ zuǒ yá zhī duān suì jǐn ér yòu xiá lái huán qí qián

由其南又半里，而蹑嘴下坠者半里，左崖之端遂尽，而右峡来环其前。

hái wàng zuǒ yá jǐn chù cóng shí pán yá yǎn rú huā cù ér yòu yá xi jiè tài shān yì xuán píng xuē yú zhòng shù jiān yōu yì zhī shén

还望左崖尽处，丛石盘崖，俨如花簇，而右崖西界大山，亦悬屏削于重树间，幽异之甚。

yóu xiá dǐ yòu dōng nán xíng yī lǐ qí xiá wài shù rú mén

由峡底又东南行一里，其峡外束如门。

pī mén nán chū shāo zhuǎn dōng ér xià pō bàn lǐ yǒu shuǐ zì dōng qū ér xi dà mù héng jià qí shàng nán dù zhī shì wèi dà qiáo

披门南出，稍转东而下坡，半里，有水自东曲而西，大木横架其上，南度之，是为大桥。

qiáo xià shuǐ jí yòu diān xià liú jí jīn zhī yòu diān hé dōng xíng nán zhuǎn zhì shì xi zhē guò qiáo yòu pán xi yá nán qù yǐ chéng tāng tāng zhī liú

桥下水即右甸下流即今之右甸河，东行南转，至是西折过桥，又盘西崖南去，已成汤汤之流。

qiáo nán yán liú zhī xiá jiē suí zhī wèi tián ér sān sì jiā yǐ qiáo nán dōng pō shàng yǒu zhōng huǒ zhī guǎn

桥南沿流之峡，皆随之为田，而三四家倚桥南东坡上，有中火之馆。

cǐ yòu diān dì èr zhòng dōng suǒ zhī yào yì wèi yòu diān dōng dì èr chóng dōng huán nán xià zhī fēn zhī yǔ dōng nán xíng dà jí yòu diān xiāng duì chéng xiá jiā xī nán qù zhě yě

此右甸第二重东锁之钥，亦为右甸东第二重东环南下之分支，与东南行大脊右甸相对成峡，夹溪南去者也。

yóu qiáo nán jí niè dōng nán pō ér shàng shuǐ yóu xiá zhí nán qù lù niè pō dōng nán shēng

由桥南即蹑东南坡而上，水由峡直南去，路蹑坡东南升。

yī shàng zhě èr lǐ lìng lǐng tóu

一上者二里，凌岭头。

xi wàng jiā xī zhī shān shāo nán yǒu pò xiá cóng xi lái zhě jí shuǐ táng shào xi xià zhī shuǐ yě

西望夹溪之山，稍南有破峡从西来者，即水塘哨西下之水也；

qí nán jiā shuǐ yī zhī yì zhì shì dōng jǐn ér yǒu zhài pán qí shàng yān

其南夹水一支，亦至是东尽，而有寨盘其上焉；

qí yòu nán yī zhī lín xún dú sǒng shàng chū céng luán shì wèi dù wěi shān

其又南一支，嶙峋独耸，上出层峦，是为杜伟山。

cǐ nǎi yòu diān nán dōng lái zhī zhèng jǐ zì cǎo fáng shào dù mài zhì cǐ gèng chóng lóng ér qǐ zhuǎn ér zhí nán qù ér dōng jiā cǐ xī qí jí nǎi dōng nán xià lǎo lóng zì yún zhōu nán xià fēn lán cāng lù jiāng zhī jí ér zhí xià jiāo nán zhě yě

此乃右甸南东来之正脊，自草房哨度脉至此，更崇隆而起，转而直南去，而东夹此溪，其脊乃东南下老龙，自云州南下，分澜沧、潞江之脊，而直下交南者也。

suǒ wàng chù shàng zài zhài pán dǐng zhī dōng běi cóng cǐ gèng yāo jiǎo nán xiàng jiā xī jiàn shàng yòu èr lǐ ér gé xī yǔ zhài pán zhī dǐng duì

所望处尚在寨盘顶之东北，从此更夭矫南向，夹溪渐上，又二里而隔溪与寨盘之顶对。

yòu èr lǐ jiàng pō nán xià chuān āo ér dōng jiàn qí dōng yòu zhuì wèi xiǎo kēng lù xià ér shè zhī

又二里，降坡南下，穿坳而东，见其东又坠为小坑，路下而涉之。

yī lǐ yòu nán yú dōng pō xi huán zhī āo

一里，又南逾东坡西环之坳。

yòu yī lǐ yǒu shù jiā yǐ dōng pō ér jū qí dōng yòu yǒu yī xī zì dōng běi lái huán suǒ lú zhī pō ér zhù xī xiá xī xiá shuǐ zì běi nán xià yǔ cǐ shuǐ jiā liú ér hé yú pō nán

又一里，有数家倚东坡而居，其东又有一溪自东北来，环所庐之坡而注西峡，西峡水自北南下，与此水夹流而合于坡南。

cǐ pō jū lú pō shèng shì wèi xiǎo qiáo zhèng xi yǔ dù wěi shān duì

此坡居庐颇盛，是为小桥，正西与杜伟山对。

yáo wàng dù wěi shān zì xī běi lái zhì cǐ nán zhuǎn qí xié bì ér bào yú xī nán zhě jiē wān diān zhōu zhī jìng shuǐ yì jiē xī nán liú

遥望杜伟山自西北来，至此南转，其挟臂而抱于西南者，皆湾甸州之境，水亦皆西南流；

qí běi xiá yǔ zhài pán zhī dǐng jiā ér dōng chū zhě jiē shùn níng zhī jìng shuǐ jiē dōng nán liú

其北峡与寨盘之顶夹而东出者，皆顺宁之境，水皆东南流。

zé cǐ shān zhēn yī fāng zhī wàng ér wèi shùn níng wān diān zhī dōng xī jiè zhě yě

则此山真一方之望，而为顺宁、湾甸之东西界者也。

fàn yú cūn jiā dà yǔ fù zhì

饭于村家，大雨复至。

jiǔ ér hòu xíng yóu pō dōng xià dù běi lái zhī xī xiǎo shí liáng kuà zhī

久而后行，由坡东下，渡北来之溪，小石梁跨之。

suǒ wèi xiǎo zhě yǐ bié yú dà xī zhī qiáo yě

所谓小者，以别于大溪之桥也。

fù dōng nán shàng gé xī duì dù wěi shān ér nán xià kàn xī xiá zhī dǐ èr liú xiāng hé pán hè nán qù

复东南上，隔溪对杜伟山而南，下瞰西峡之底，二流相合，盘壑南去。

cǐ shān wèi yòu diān dōng dì sān chóng dōng huán nán xià zhī fēn zhī wèi xī qiān zhī mài zhě yě

此山为右甸东第三重东环南下之分支，为锡铅之脉者也。

nán wǔ lǐ huò chuān lǐng ér zuǒ jiàn lǐng dōng jìn xiá zhuì kēng qí yuǎn fēng yòu huán zhì ér dōng yòu huò fēn ér nán

南五里，或穿岭而左，见岭东近峡坠坑，其远峰又环峙而东，又或分而南；

chuān lǐng ér yòu jiàn lǐng xi jìn xiá xi xī pán dǐ dù wěi pián jiā

穿岭而右，见岭西近峡，西溪盘底，杜伟骈夹。

rú shì èr lǐ nǎi zhuì qí nán pō huò pán hè xi zhuǎn huò niè āo dōng zhé huò shàng huò xià yòu wǔ lǐ yǒu liǎng sān jiā dàng āo ér lú shì wèi miǎn wēi shào

如是二里，乃坠其南坡，或盘壑西转，或蹑坳东折，或上或下，又五里，有两三家当坳而庐，是为免威哨。

yú shì zài shàng qí dōng pō zé dōng xī hè jiē kě bìng dǔ yǐ

于是再上其东坡，则东西壑皆可并睹矣。

xi hè zhí bī xi lù ér zhǎng yǐ dù wěi xi píng yě

西壑直逼西麓而长，以杜伟西屏也；

dōng hè yáo pán dōng gǔ qí xià cóng tà ér yóu bú jiàn dǐ

东壑遥盘东谷，其下丛沓，而犹不见底。

qí dōng běi yǒu héng fú yī mǒ zhě cǐ xié jiāng lán cāng ér dōng nán zhī lǐng yě

其东北有横浮一抹者，此挟江澜沧而东南之岭也；

qí zhèng dōng yǒu fèn zhī nán bào zhě cǐ zhōng chuí ér wèi shùn xià zhī mài yě

其正东有分支南抱者，此中垂而为顺下之脉也。

cóng lǐng jiàn xià huò zuǒ huò yòu lǐng jí jiàn xiá

从岭渐下，或左或右，岭脊渐狭。

sì lǐ shǐ wàng jiàn dōng wù yǒu xī yì pán shé qí dǐ yǔ xī xiá shì

四里，始望见东坞有溪，亦盘折其底，与西峡似；

ér xi jiè wài shān zì dù wěi dǐng nán qí shì jiàn fú yòu yū ér nán zé dōng zhuǎn ér huán qí qián

而西界外山，自杜伟顶南，其势渐伏，又纡而南，则东转而环其前；

dōng jiè wài shān zé zhí xuān nán xiàng yǔ dōng zhuǎn qián huán zhī lǐng còu

东界外山则直亘南向，与东转前环之岭凑。

wèn dōng xī xiá shuǐ zé hé yú xī qiān zhī qián ér dōng nán dāng còu zhì zhī xiá ér qù

问东西峡水，则合于锡铅之前，而东南当凑峙之峡而去。

wèn shùn níng zhī dào zé yú dōng jiè zhī lǐng ér xíng

问顺宁之道，则逾东界之岭而行；

yǒu dào yú qián shān nán huán zhī lǐng zhě wèi měng tóng dào cóng liè xī měng dǎ dù jiāng ér zhì xīng lóng chǎng zhě yě

有道逾前山南环之岭者，为猛峒道，从猎昔、猛打渡江而至兴隆厂者也。

yú shì cóng gāng jǐ zhuǎn dōng xíng

于是从冈脊转东行。

qí jí shén xiá yòu èr lǐ xī xiá zhī xī zhí bī nán lù xià ér dōng xiá xī yì jìn jiā suì rú dǔ qiáng shàng xíng

其脊甚狭，又二里，西峡之溪直逼南麓下，而东峡溪亦近夹，遂如堵墙上行。

yòu dōng èr lǐ yòu dōng nán xià zhě èr lǐ pō jǐn ér xī qiān zhī jù luò yǐ zhī

又东二里，又东南下者二里，坡尽而锡铅之聚落倚之。

cǐ yòu diān dōng fēn zhī nán xià dì sān zhòng zhī jǐn chù yě

此右甸东分支南下第三重之尽处也。

qí qián dōng xī èr xī jiāo huì yǒu wēn quán dāng qí jiāo huì zhī běi sì shuǐ biān shuǐ qiǎn ér yǐ mù huán qí sì zhōu wú jīn jī yǒng píng zhī fáng fù yì wú téng yuè zuǒ suǒ zhī shí pán rán dāng liǎng liú jiāo hé zhī jiān ér dú yǒu cǐ yì yī qí yě

其前东西二溪交会，有温泉当其交会之北涘ｓì水边，水浅而以木环其四周，无金鸡、永平之房覆，亦无腾越、左所之石盘，然当两流交合之间而独有此，亦一奇也。

shì rì xià wǔ zhì tuó qí shuì jià nì lǚ xiān mì dé yī fu suǒ jià shén guì qiáng cóng zhī nǎi nán bù gōng guǎn jí xī qiān yì yě

是日下午至驼骑，税驾逆旅，先觅得一夫，索价甚贵，强从之，乃南步公馆，即锡铅驿也。

àn jiù zhì zuò xí qiān

按《旧志》作“习谦”。

tǔ rén wèi chū xī yǔ tiě zuò xī qiān

土人谓出锡与铁，作“锡铅”。

fǎn fàn yú sì jí nán yóu gōng guǎn cè yù yú wēn quán mù fǎn ér wò

返饭于肆，亟南由公馆侧浴于温泉，暮返而卧。