guǐ yǒu nián qī yuè èr shí bā rì chū dōu jí jīn běi jīng wèi wǔ tái yóu
癸酉（１６３３年）七月二十八日出都（即今北京）为五台游。
yuè bā yuè chū sì rì dǐ fù píng nán guān
越八月初四日，抵阜平南关。
shān zì táng xiàn lái zhì táng hé shǐ mì zhì huáng kuí jiàn kāi shì bù shèn qióng lóng yǐ
山从唐县伸来，延伸到唐河开始密集，到黄葵又渐渐敞开，山势不太高大。
cóng fù píng xī nán guò shí liáng xī běi zhū fēng fù yǒng sǒng shàng xià zhòng duō qǐ
从阜平西南过石梁，西北诸峰复嵱嵷上下众多起。
xún xī zuǒ běi xíng bā lǐ xiǎo xī zì xi lái zhù nǎi shě dà xī sù xi xī běi zhuǎn shān xiá jiàn shù
循溪左北行八里，小溪自西来注，乃舍大溪，溯西溪北转，山峡渐束。
yòu qī lǐ fàn yú tài zǐ pù
又七里，饭于太子铺。
běi xíng shí wǔ lǐ xī shēng hū zhì
北行十五里，溪声忽至。
huí gù yòu yá shí bì shù shí rèn zhōng āo rú xuē guā zhí xià
回顾右崖，石壁数十仞，中坳如削瓜直下。
shàng yì yǒu āo nǎi pù bù suǒ cóng yì zhě jīn tiān hàn wú pù pù hén yóu zài xuē āo jiān
上亦有坳，乃瀑布所从溢者，今天旱无瀑，瀑痕犹在削坳间。
lí jiàn èr sān chǐ quán cóng āo jiān xì kǒng fàn làn chū xià suì chéng liú
离涧二三尺，泉从坳间细孔泛滥出，下遂成流。
zài shàng yú ān zǐ lǐng
再上，逾鞍子岭。
lǐng shàng sì tiào běi wù pō kāi dōng běi xī běi gāo fēng duì zhì jù rú xiān zhǎng chā tiān wéi zhí běi yī xì shǎo shā shōu shù
岭上四眺，北坞颇开，东北、西北，高峰对峙，俱如仙掌插天，惟直北一隙少杀收束。
fù yǒu yuǎn shān héng qí wài jí lóng quán guān yě qù cǐ shàng sì shí lǐ
复有远山横其外，即龙泉关也，去此尚四十里。
lǐng xià yǒu shuǐ cóng xī nán lái chū suí zhī běi xíng yǐ ér xī cóng dōng xiá zhōng qù
岭下有水从西南来，初随之北行，已而溪从东峡中去。
fù yú yī xiǎo lǐng zé dà xī cóng xī běi lái qí shì shén zhuàng yì cóng dōng nán xiá zhōng qù dāng jí yǔ xī nán zhī xī hé liú chū fù píng běi zhě
复逾一小岭，则大溪从西北来，其势甚壮，亦从东南峡中去，当即与西南之溪合流出阜平北者。
yú chū guò fù píng shě dà xī ér xi yǐ wéi xi xī jí lóng quán zhī shuǐ yě bù wèi xi xī nǎi chū ān zǐ lǐng āo bì yú lǐng ér fù yǔ dà xī zhī shàng liú yù dà xī zé chū zì lóng quán zhě
余初过阜平，舍大溪而西，以为西溪即龙泉之水也，不谓西溪乃出鞍子岭坳壁，逾岭而复与大溪之上流遇，大溪则出自龙泉者。
xī yǒu shí liáng yuē wàn nián guò zhī sù liú wàng xī běi gāo fēng ér qū
溪有石梁曰万年，过之，溯流望西北高峰而趋。
shí lǐ bī fēng xià wèi xiǎo shān suǒ yǎn fǎn bù dǔ lín xún zhī shì
十里，逼峰下，为小山所掩，反不睹嶙峋之势。
zhuǎn běi xíng xiàng suǒ wàng dōng běi gāo fēng zhān zhī yù chū qū zhī yù jìn qiào xuē zhī zī yáo yáo zhú rén xiàng rén bī lái èr shí lǐ zhī jiān láo yú yìng jiē
转北行，向所望东北高峰，瞻之愈出，趋之愈近，峭削之姿，遥遥逐人向人逼来，二十里之间，劳于应接。
shì fēng míng wǔ yán zhài yòu míng wú wáng zhài yǒu lǎo sēng lú qí shàng
是峰名五岩寨，又名吴王寨，有老僧庐其上。
yǐ ér dōng běi fēng xià xī liú yì chū yǔ lóng quán dà xī huì tǔ rén gòu shí liáng yú shàng fēi lóng guān dào suǒ jīng
已而东北峰下，溪流溢出，与龙泉大溪会，土人构石梁于上，非龙关道所经。
cóng qiáo zuǒ běi xíng bā lǐ shí yù bēng yá chù lì xī shàng
从桥左北行八里，时遇崩崖矗立溪上。
yòu èr lǐ zhòng chéng dāng ài kǒu wèi lóng quán guān
又二里，重城当隘口，为龙泉关。
chū wǔ rì jìn nán guān chū dōng guān
初五日进南关，出东关。
běi xíng shí lǐ lù jiàn shàng shān jiàn qí quán shēng jiàn wēi
北行十里，路渐上，山渐奇，泉声渐微。
jì ér shí lù dǒu jué liǎng yá wēi fēng qiào bì hé tà zǎn qí shān shù yǔ shí jìng lì cuò qǐ bù fù zhī shēng zhì zhī fán yě
既而石路陡绝，两崖巍峰峭壁，合沓攒奇，山树与石竞丽错绮，不复知升陟之烦也。
rú shì wǔ lǐ yá bī chǔ fù shè shí guān èr chóng
如是五里，崖逼处复设石关二重。
yòu zhí shàng wǔ lǐ dēng cháng chéng lǐng jué dǐng
又直上五里，登长城岭绝顶。
huí wàng yuǎn fēng jí gāo zhě yì fú zú xià liǎng páng jìn fēng yōng hù wéi nán lái yī xiàn yǒu shān xì chè mù bǎi lǐ
回望远峰，极高者亦伏足下，两旁近峰拥护，惟南来一线有山隙，彻目百里。
lǐng zhī shàng wēi lóu xióng zhì jí lóng quán shàng guān yě
岭之上，巍楼雄峙，即龙泉上关也。
guān nèi gǔ sōng yī zhū zhī sǒng yè mào gān yún jùn wù
关内古松一株，枝耸叶茂，干云俊物。
guān zhī xi jí wéi shān xī wǔ tái xiàn jiè
关之西，即为山西五台县界。
xià lǐng shèn píng bù jí suǒ shàng shí zhī yī
下岭甚平，不及所上十之一。
shí sān lǐ wèi jiù lù lǐng yǐ zài píng dì
十三里，为旧路岭，已在平地。
yǒu xī zì xī nán lái zhì cǐ suí shān xiàng xī běi qù xíng yì cóng zhī
有溪自西南来，至此随山向西北去，行亦从之。
shí lǐ wǔ tái shuǐ zì xī běi lái huì hé liú zhù hū tuó hé
十里，五台水自西北来会，合流注滹沱河。
nǎi xún xī běi xī shù lǐ wèi tiān chí zhuāng
乃循西北溪数里，为天池庄。
běi xiàng wù zhōng èr shí lǐ guò bái tóu ān cūn qù nán tái zhǐ èr shí lǐ sì gù shān gǔ yóu bù kě de qí fǎng fú dà gài
北向坞中二十里，过白头庵村，去南台止二十里，四顾山谷，犹不可得其仿佛大概。
yòu xī běi èr lǐ lù zuǒ wèi bái yún sì
又往西北走二里，道路左侧为白云寺。
yóu qí qián nán zhé pān jī sì lǐ zhé shàng sān lǐ zhì qiān fó dòng nǎi dēng tái jiàn dào
由其前南折，攀跻四里，折上三里，至千佛洞，乃登台间道。
yòu zhé ér xi xíng sān lǐ shǐ zhì
又折而西行，三里始至。
chū liù rì fēng nù qǐ dī shuǐ jiē bīng
初六日风怒起，滴水皆冰。
fēng zhǐ rì chū rú huǒ zhū yǒng tǔ cuì xié zhōng
风止日出，如火珠涌吐翠叶中。
xún shān bàn xī nán xíng sì lǐ yú lǐng shǐ wàng nán tái zài qián
循山半西南行，四里，逾岭，始望南台在前。
zài shàng wèi dēng sì yóu cǐ lù jiàn jùn
再上为灯寺，由此路渐峻。
shí lǐ dēng nán tái jué dǐng yǒu wén shū shè lì tǎ
十里，登南台绝顶，有文殊舍利塔。
běi miàn zhū tái huán liè wéi dōng nán xī nán shǎo yǒu xì dì
北面诸台环列，惟东南、西南少有隙地。
zhèng nán gǔ nán tái zài qí xià yuǎn zé yú xiàn zhū shān píng zhì ér dōng yǔ lóng quán zhēng róng jiē shì
正南，古南台在其下，远则盂县诸山屏峙，而东与龙泉峥嵘接势。
cóng tái yòu dào ér xià tú shén yí kě qí
从台右道而下，途甚夷，可骑。
xún xi lǐng xī běi xíng shí wǔ lǐ wèi jīn gé lǐng
循西岭西北行十五里，为金阁岭。
yòu xún shān zuǒ xī běi xià wǔ lǐ dǐ qīng liáng shí
又循山左西北下，五里，抵清凉石。
sì yǔ yōu lì gāo xià rú tú huà
寺宇幽丽，高下如图画。
yǒu shí wèi zhī xíng zòng héng gè jiǔ bù shàng kě lì sì bǎi rén miàn píng ér xià ruì shǔ yú xià shí zhě wú jǐ
有石为芝形，纵横各九步，上可立四百人，面平而下锐，属于下石者无几。
cóng xī běi lì zhàn shè jí ér shàng shí èr lǐ dǐ mǎ páo quán
从西北历栈拾级而上，十二里，抵马跑泉。
quán zài lù yú shān wō jiān shí xì jǐn róng bàn tí shuǐ cóng zhōng yì chū wō yì píng chǎng kě sì ér mǎ pǎo sì fǎn zài quán cè yī lǐ wài
泉在路隅山窝间，石隙仅容半蹄，水从中溢出，窝亦平敞可寺，而马跑寺反在泉侧一里外。
yòu píng xià bā lǐ sù yú shī zi kē
又平下八里，宿于狮子窠。
chū qī rì xī běi xíng shí lǐ dù huà dù qiáo
初七日西北行十里，度化度桥。
yī fēng cóng zhōng tái xià liǎng páng liú quán cóng cóng yōu liàng jìng tóng jìng jiǒng jué
一峰从中台下，两旁流泉淙淙，幽靓靓同静迥绝。
fù dù qí yòu jiàn zhī qiáo xún shān xī xiàng ér shàng lù qī qīng xié bù píng shén
复度其右涧之桥，循山西向而上，路欹倾斜不平甚。
yòu shí lǐ dēng xī tái zhī dǐng
又十里，登西台之顶。
rì yìng zhū fēng yī yī xiàn tài chéng qí
日映诸峰，一一献态呈奇。
qí xī miàn jìn zé bì mó yán yuǎn zé yàn mén guān lì lì kě fǔ ér qiè jí tí qǔ shí qǔ yě
其西面，近则闭魔岩，远则雁门关，历历可府而挈ｑｉè即提取、拾取也。
bì mó yán zài sì shí lǐ wài shān jiē dǒu yá pán gèn céng lèi ér shàng wèi cǐ zhōng qí chù
闭魔岩在四十里外，山皆陡崖盘亘，层累而上，为此中奇处。
rù kòu fó kān jí cóng tái běi xià sān lǐ wèi bā gōng dé shuǐ
入叩佛龛，即从台北下，三里，为八功德水。
sì běi miàn zuǒ wèi wéi mó gé gé xià èr shí sǒng qǐ gé jià yú shàng gé zhù cháng duǎn suí shí cēn cī yǒu jìng bù yòng zhù zhě
寺北面，左为维摩阁，阁下二石耸起，阁架于上，阁柱长短，随石参差，有竟不用柱者。
qí zhōng wèi wàn fó gé fú jù jīn bì zhān tán jí tán xiāng luó liè huī yìng bù chì wàn zūn
其中为万佛阁，佛俱金碧旃檀即檀香，罗列辉映，不啻万尊。
qián yǒu gé èr chóng jù sān céng qí zhōu lú huán gé yì sān céng zhōng jià fù dào wǎng lái kōng zhōng
前有阁二重，俱三层，其周庐环阁亦三层，中架复道，往来空中。
dāng cǐ wàn shān jiān zǔ fēi shén lì bù néng yùn yùn zuò xiū zào cǐ
当此万山艰阻，非神力不能运运作、修造此。
cóng sì dōng běi xíng wǔ lǐ zhì dà dào yòu shí lǐ zhì tái zhōng
从寺东北行，五里，至大道，又十里，至台中。
wàng dōng tái nán tái jù zài wǔ liù shí lǐ wài ér nán tái wài zhī lóng quán fǎn ruò gèng jìn wéi xī tái běi tái xiāng yǔ lián shǔ
望东台、南台，俱在五六十里外，而南台外之龙泉，反若更近，惟西台、北台，相与连属。
shí fēng qīng rì lì shān kāi liè rú xū méi
时风清日丽，山开列如须眉。
yú xiān qū tái zhī nán dēng lóng fān shí
余先趋台之南，登龙翻石。
qí de luàn shí shù wàn yǒng qǐ fēng tóu xià lín jué wù zhōng xuán dú sǒng yán shì wén shū fàng guāng shè yǐng chù
其地乱石数万，涌起峰头，下临绝坞，中悬独耸，言是文殊放光摄影处。
cóng tái běi zhí xià zhě sì lǐ yīn yá xuán bīng shù bǎi zhàng yuē wàn nián bīng
从台北直下者四里，阴崖悬冰数百丈，曰“万年冰”。
qí wù zhōng yì yǒu jié lú zhě
其坞中亦有结庐者。
chū hán wú jǐ tái jiān bīng xuě zhǒng zhǒng ér shì
初寒无几，台间冰雪，种种而是。
wén xuě xià yú qī yuè èr shí qī rì zhèng yú chū dōu shí yě
闻雪下于七月二十七日，正余出都时也。
xíng sì lǐ běi shàng zǎo yù chí
行四里，北上澡浴池。
yòu běi shàng shí lǐ sù yú běi tái
又北上十里，宿于北台。
běi tái bǐ zhū tái jiào jùn yú chéng rì sè zhōu tiào sì wài
北台比诸台较峻，余乘日色，周眺寺外。
jí rù sì rì luò ér fēng dà zuò
及入寺，日落而风大作。
chū bā rì lǎo sēng shí táng sòng yú lì zhǐ zhū shān yuē běi tái zhī xià dōng tái xi zhōng tái zhōng nán tái běi yǒu wù yuē tái wān cǐ zhū tái huán liè zhī gài yě
初八日老僧石堂送余，历指诸山曰：“北台之下，东台西，中台中，南台北，有坞曰台湾，此诸台环列之概也。
qí zhèng dōng shāo běi yǒu fú qīng tè ruì zhě héng shān yě
其正东稍北，有浮青特锐者，恒山也。
zhèng xi shāo nán yǒu lián lán yī mǒ zhě yàn mén yě
正西稍南，有连岚一抹者，雁门也。
zhí nán zhū shān nán tái zhī wài wéi lóng quán wèi dú xióng
直南诸山，南台之外，惟龙泉为独雄。
zhí běi fǔ nèi wài èr biān zhū shān rú bèi lěi wéi cí shān běi hù qiào xuē céng dié cuó é zhī shì dú lù yī bān tōng bān
直北俯内外二边，诸山如蓓蕾，惟兹山北护，峭削层叠，嵯峨之势，独露一班通斑。
cǐ běi tái lì lǎn zhī gài yě
此北台历览之概也。
cǐ qù dōng tái sì shí lǐ huá yán lǐng zài qí zhōng
此去东台四十里，华岩岭在其中。
ruò tàn běi yuè bù ruò jìng yóu lǐng běi xià kě shěng sì shí lǐ dēng jiàng
若探北岳，不若竟由岭北下，可省四十里登降。
yú hàn zhī
“余颔之。
bié ér dōng zhí xià zhě bā lǐ píng xià zhě shí èr lǐ dǐ huá yán lǐng
别而东，直下者八里，平下者十二里，抵华岩岭。
yóu běi wù xià shí lǐ shǐ yí
由北坞下十里，始夷。
yī jiàn zì běi yī jiàn zì xi liǎng jiàn hé ér qún fēng còu shēn hè zhōng yī hú tiān yě
一涧自北，一涧自西，两涧合而群峰凑，深壑中”一壶天“也。
xún jiàn dōng běi xíng èr shí lǐ yuē yě zi chǎng
循涧东北行二十里，曰野子场。
nán zì bái tóu ān zhì cǐ shù shí lǐ nèi shēng tiān huā cài chū cǐ zé jué zhǒng yǐ
南自白头庵至此，数十里内，生天花菜，出此则绝种矣。
yóu cǐ liǎng yá píng liè dǐng zhì xióng qiào wàn zhuàng rú shì zhě shí lǐ
由此，两崖屏列鼎峙，雄峭万状，如是者十里。
shí yá xuán jué zhōng céng gé jié qǐ zé xuán kōng sì yě shí bì yóu qí
石崖悬绝中，层阁杰起，则悬空寺也，石壁尤奇。
cǐ wèi běi tái wài hù shān bù cóng cǐ chū jǐ bù dé tái shān shén lǐ yún
此为北台外护山，不从此出，几不得台山神理云。