chū jiǔ rì xiě shí èr shī fù kūn jí kūn shí shàng rén yǐ shàng wǔ yǐ
初九日写十二诗付昆即昆石上人，已上午矣。
jí cóng cǎo táng zuǒ xún yá nán xià lù shèn wēi xuē fú shēn cǎo zhōng huò yǐn huò xiàn
即从草塘左循崖南下，路甚微削，伏深草中，或隐或现。
zhí xià sān lǐ zé xī zì xiāo qū zhī hòu zhí cóng dōng nán yǔ wài céng jù shān jiā ér chéng zhě
直下三里，则溪自箫曲之后直从东南，与外层巨山夹而成者。
gài cǐ shān jí mǐn jiè qí dōng běi dù ér wèi xiāo qū xī běi dù ér wèi yìng gǎn fēng huì xian fēng liǎng yè xī liú jiā ér xi qù yóu shǔ xīn chéng yě
盖此山即闽界，其东北度而为箫曲，西北度而为应感峰、会仙峰，两腋溪流夹而西去，犹属新城也。
xiāo qū nán xī zhī shàng yǒu jū mín shù jiā yàn tōng yì zhòng zhí shān zhǒng jiāng yù chá zhú wèi yè dì míng bǎn pù
箫曲南溪之上，有居民数家，燕通“艺”，种植山种姜芋茶竹为业，地名坂铺。
yóu cǐ xī dù dōng nán shàng lǐng yī lǐ zé píng zhuǎn shān yāo
由此溪渡，东南上岭一里，则平转山腰。
yòu nán èr lǐ fù zhí shàng shān dǐng
又南二里，复直上山顶。
yòu èr lǐ nán xià ér dōng shàng zhì yìng gǎn yán
又二里，南下而东上，至应感岩。
qí yán xī xiàng jù hè chù qiào huán chéng yī wō zhì shì yú zhōng zì xià wàng zhī zhēn píng xū zhui bì yě
其岩西向，巨壑矗峭，环成一窝，置室于中，自下望之，真凭虚缀壁也。
shí yá zhī dǐng shàng gāo yī lǐ yá sēng liú fàn hòu jí cóng yá cè niè dēng ér dēng yǐ wéi zhū fēng mò gāo yú cǐ
石崖之顶尚高一里，崖僧留饭后，即从崖侧蹑蹬而登，以为诸峰莫高于此；
jì dēng ér hòu zhī huì xian zhī gèng gāo yú zhòng yě
既登而后知会仙之更高于众也。
yìng gǎn èr fēng lián qǐ dōng shǔ yú tài shān qí shǔ chù guò jí shén qiào
应感二峰连起，东属于大山，其属处过脊甚峭。
běi liú zhī shuǐ chū yú bǎn pù nán liú zhī shuǐ jí cóng huì xian fēng běi xiàng ér qù zì yìng gǎn huì xian xi liú zhī shuǐ zhǐ cǐ
北流之水出于坂铺，南流之水即从会仙峰北向而去，自应感、会仙西流之水止此。
yú gài cóng yìng gǎn nán xià sān lǐ guò cǐ yī shuǐ fù nán shàng zé huì xian běi shǔ tài shān zhī jí yě
余盖从应感南下三里，过此一水复南上，则会仙北属大山之脊也。
jí dōng zhī shuǐ xī chū huì xian zhī nán qí nán yòu yǒu tài shān dōng běi ér shǔ yú yìng gǎn hòu zhī tài shān jiā cǐ shuǐ xī qù qí zhōng wù luò wèi jiǔ fang nǎi xīn chéng zhī wǔ shí yī dōu yě
脊东之水西出会仙之南，其南又有大山，东北而属于应感后之大山，夹此水西去，其中坞落为九坊，乃新城之五十一都也。
duì huì xian zhī shān míng mí yáng dòng nán jí wéi shào wǔ zhī jiàn níng qí tài shān dōng nán wèi tài níng qí xī nán wèi jiàn chāng zhī guǎng chāng zé huì xian nán zhī tài shān nǎi nán lóng běi lái dōng zhuǎn zhī chù yě
对会仙之山名迷阳洞，南即为邵武之建宁，其大山东南为泰宁，其西南为建昌之广昌，则会仙南之大山，乃南龙北来东转之处也。
zì guò jí zhì huì xian wàng zhī shén jìn ér lián yú sì fēng jiē qiào kè
自过脊至会仙，〔望之甚近，而连逾四峰皆峭刻。
qí xià luàn hè zòng héng huì shuǐ chéng tán yí suǒ yún jīn guī hú jí cǐ shuǐ yě
〕其下乱壑纵横，汇水成潭，疑所云金龟湖即此水也。
sì xià sì shàng yòu sì lǐ ér dēng huì xian jué dǐng zé dōng jiè tài shān jù chū qí xià wú lùn xiāo qū yìng gǎn yǐ
〔四下四上，又四里而登会仙绝顶，则东界大山俱出其下，无论箫曲、应感矣。
zì huì xian xi zhì nán fēng bǎi lǐ dōng nán dǐ jiàn níng xiàn yì bǎi lǐ
从会仙峰往西到南丰县有一百里，往东南抵达建宁县也是一百里。
qí cè yǒu shù jiā xié jiè mí yáng dòng nán wèi tài shān liáo jué chù
其侧有数家斜界迷阳洞南，为大山寥绝处。
chū shí rì yóu huì xian fēng xi xià shí lǐ guò xī jí yìng gǎn xī nán lái xī yě
初十日由会仙峰西下，十里过溪，即应感西南来溪也。
yòu wǔ lǐ wèi guān gōng āo
又五里为官公坳。
yòu wǔ lǐ xià pǔ
又五里，下埔。
yìng gǎn xī zì dōng ér xi huì xian nán xī zì nán ér běi jù huì yú xià pǔ ér běi qù
应感溪自东而西，会仙南溪自南而北，俱会于下埔而北去。
zì xià pǔ ér shàng xuán yá pù bù suí chù ér shì yì jù huì yú xià pǔ
〔自下埔而上，悬崖瀑布，随处而是，亦俱会于下埔。
lù yóu xià pǔ nán ér xi yú yī lǐng wǔ lǐ wèi huáng shě
〕路由下埔南而西，逾一岭，五里为黄舍。
yòu xī nán yú èr lǐng wǔ lǐ zhì zhāng cūn shān shǐ dà kāi shǐ yǒu jù luò huán huì jiē shì
又西南逾二岭，五里至章村，山始大开，始有聚落阛阓kuán kuì街市。
yǒu shuǐ zì nán ér běi yuán zì jiàn níng xiàn qiū jiā lǐng qù zhāng cūn nán shí wǔ lǐ yòu wǔ shí wǔ lǐ shǐ dǐ jiàn níng yún
〔有水自南而北，源自建宁县邱家岭，去章村南十五里，又五十五里始抵建宁云。
xi wǔ lǐ zhì róng tián yòu xi sān lǐ guò cháng jiāng lǐng
〕西五里至容田，又西三里过长江岭。
yòu sān lǐ wū shí
又三里，乌石。
yǒu juǎn shí qiáo
有卷石桥。
yòu èr lǐ shàng píng
又二里，上坪。
suí xī xī nán sì lǐ yǒu dà xī zì xī nán xiàng dōng běi fù sù zhī
随溪西南四里，有大溪自西南向东北，复溯之。
xi sān lǐ guò mù qiáo sù běi lái xiǎo xī dù xiǎo shí qiáo běi shàng lǐng
西三里，过木桥，溯北来小溪，渡小石桥，北上岭。
sān lǐ wèi chá wù āo
三里，为茶坞坳。
yòu xi sān lǐ wèi hé mù lǐng
又西三里，为何木岭。
yuè lǐng xī nán èr lǐ sù méi yuán
越岭，西南二里，宿梅源。
shí yī rì dōng fāng zhà bái zì méi yuán sù xiǎo liú xī shàng yī lǐng
十一日东方乍白，自梅源溯小流西上一岭。
lù yìng dù gǔ méi yuán zhì huáng pó sān shí lǐ huáng pó zhì xiàn sān shí lǐ
路应度谷梅源至黄婆三十里，黄婆至县三十里。
ér xi yīn xiē diàn zhǔ rén yán jìng cóng běi zhí shàng lǐng
而西，因歇店主人言，竟从北直上岭。
sān lǐ yú lǐng běi tiān jiàn míng wèn zhī tú rén shǐ zhī qí wù
三里，逾岭北，天渐明，问之途人，始知其误。
nǎi cóng lǐng cè jìng dào zhuǎn ér nán yuè lǐng liǎng chóng gòng sì lǐ dé yī cūn wù xún zhī yuē cǐ lǐng jí nán fēng jiè yě
乃从岭侧径道转而南，越岭两重，共四里得一村坞，询之，曰：“此岭即南丰界也。
lǐng běi shuǐ xià xīn chéng lǐng nán xià yǒng fēng cǐ chù yǒng fēng kǒng wèi nán fēng zhī wù yīn wèi yǒng fēng lí cǐ dì shén yuǎn dàn suí xiǎo shuǐ nán xíng yī lǐ kě de dà dào
岭北水下新城，岭南下永丰此处‘永丰’恐为‘南丰’之误，因为永丰离此地甚远，但随小水南行一里，可得大道。
cóng zhī zhì jì zhǐ shuǐ biān mǐn fāng yán chēng pù bù yì wèi jì shàng wù shǐ yǔ méi yuán dà dào hé
”从之，至漈jì指水边，闽方言称瀑布亦为漈上坞始与梅源大道合。
qí chù píng chóu yī huán sì shān rào hè yǐ wéi xià tǔ yǐ
其处平畴一环，四山绕壑，以为下土矣。
yǐ ér liú hū xià zhuì dǎo jí ér xià zuì xià suì chéng yī pù nǎi zhī wǔ xiè má gū zhī míng yǐ xìng ér dú zhe yě
已而流忽下坠，捣级而下，最下遂成一瀑，乃知五泄、麻姑之名，以幸而独著也。
shì míng jì shān zào qù méi yuán shǐ wǔ lǐ yú yū zuò shí lǐ xíng yǐ
是名漈山灶，去梅源始五里，余迂作十里行矣。
shuǐ shàng rén jiā wèi jì shàng shuǐ xià rén jiā wèi jì xià
水上人家为“漈上”，水下人家为“漈下”。
yòu wǔ lǐ xià jiā qiáo yòu wǔ lǐ ní gū āo tú zhōng yǒu liǎng xiǎo shuǐ zì běi lái hé
又五里，夏家桥，又五里，尼姑坳，途中有两小水自北来合。
yòu wǔ lǐ qián chāng qiáo yǐ shèng fá
又五里，干昌桥，已胜筏。
yòu wǔ lǐ cāng láng qiáo
又五里，沧浪桥。
yòu wǔ lǐ huáng pó qiáo
又五里，黄婆桥。
yǒu yī xī zì běi lái qiáo liáng běi xī shàng shuǐ zì qiáo nán chū yǔ jì shàng zhī shuǐ hé gòng xià nán shān qù
有一溪自北来，桥梁北溪上，水自桥南出，与漈上之水合，共下南山去；
ér lù lù yóu běi lǐng rù shān yū huí lǐng shàng
而陆路由北岭入山，迂回岭上。
běi xíng wǔ lǐ yuē cáng shí lǐng
北行五里，曰藏石岭。
yòu sān lǐ yòu guò yī xiǎo xī yì zì běi ér nán
又三里，又过一小溪，亦自北而南。
yuè ér xi èr lǐ wèi sī jiǔ pù
越而西，二里，为思久铺。
pù yǒu xiǎo qiáo qiáo xià xì liú shǐ xī xiàng xíng lù fù suí zhī
铺有小桥，桥下细流始西向行，路复随之。
wǔ lǐ xi zhì lái bēi qiáo
五里，西至来陂桥。
yòu yī xī pō dà zì běi lái huì tóng guò qiáo xià
又一溪颇大，自北来会，同过桥下；
ér jì shàng dà xī yì zì nán lái huì suì tóng zhù ér běi
而漈上大溪亦自南来会，遂同注而北。
yòu yī lǐ xī zhī dōng yǒu shī shān xi yǒu xiàng shān shī shān shí dú tū wù ér xiàng shān bàn wèi fǔ jīn suǒ záo
又一里，溪之东有狮山，西有象山，狮山石独突兀，而象山半为斧斤所凿。
èr shān jǐn shù shuǐ kǒu jià shí liáng qí zhōng yuē shí jiā qiáo xī zì qiáo xià jù běi qù lù zì qiáo shàng xī xiàng fǔ
二山紧束水口，架石梁其中，曰石家桥，溪自桥下俱北去，路自桥上西向府。
dù qiáo yī lǐ yòu yǒu xiǎo xī zì nán ér běi yì yǒu shí liáng kuà qí shàng
渡桥一里，又有小溪自南而北，亦有石梁跨其上。
yòu sān lǐ shàng ài jiā lǐng
又三里，上艾家岭。
yòu shí lǐ zhì nán fēng rù chéng dōng mén
又十里至南丰，入城东门。
sān lǐ chū xī mén zé xū jiāng zì xī nán dǐ xī mén rào nán mén ér běi zhuǎn jīng dōng mén ér běi xià xiǎng yǔ jì shàng zhī shuǐ huì yú chéng běi zhī xià liú yě
三里，出西门，则盱江自西南抵西门，绕南门而北转，经东门而北下，想与漈上之水会于城北之下流也。
xī mén wài bīn xī àn zé shí tū xī yá záo dào qí jiān jià fó gé yú shàng
西门外濒溪岸，则石突溪崖，凿道其间，架佛阁于上。
bīn jiāng dài chéng shén kě tiào wàng yǐ xíng jí bù jí dēng
濒江带城，甚可眺望，以行急不及登。
yòu xi wǔ lǐ yī xī zì běi lái dù qí qiáo
又西五里，一溪自北来，渡其桥；
yòu yī xī zì xi lái jí sù zhī xíng
又一溪自西来，即溯之行。
yǒu shù jiā zài xī shàng yuē sān jiāng kǒu xiǎng jí èr xī yǔ xū jiāng hé gù míng yě
有数家在溪上，曰三江口，想即二溪与盱江合，故名也。
shí èr rì dōng fāng fǔ bái cóng sān jiāng xi dù xī xún zuǒ lù xíng lù jiàn wēi
十二日东方甫白，从三江西渡溪，循左路行，路渐微。
liù qī lǐ rì chū rù shān kǒu jū shè yī èr jiā qù lù pō yáo
六七里，日出，入山口，居舍一二家，去路颇遥。
xiān shì yǒu yán sān jiāng zài jìn shí lǐ yǒu shān kǒu kě sù zhě yú jì yà qí jìn yòu yí qí jū zhě zhī guǎ
先是，有言三江再进十里，有山口可宿者，余既讶其近，又疑其居者之寡。
lián yú èr lǐng sān lǐ yù lái rén xún zhī yuē cuò yǐ
连逾二岭，三里，遇来人询之，曰：“错矣！
zhèng dào zài nán cóng sān jiāng dù xī yǐ wù yě
正道在南，从三江渡溪已误也。
zhǐ yú nán xún xiǎo lù zhuǎn
”指余南循小路转。
gài qí lǐng xī běi wèi wú kēng dōng nán wèi dōng kēng qù sān jiāng yǐ shí lǐ yǐ
盖其岭西北为吴坑，东南为东坑，去三江已十里矣。
nǎi cóng nán zhuǎn xià yī kēng de jū mín fù zhǐ shàng lǐng gòng wǔ lǐ zhì hòu ā dà shān
乃从南转下一坑，得居民复指上岭，共五里，至后阿大山。
cóng qí xī běi xiǎo lù zhí shàng èr lǐ zé yī xiǎo miào dāng lù qí
从其西北小路直上二里，则一小庙当路岐。
cóng miào xī běi píng xún shān bàn yīn yá ér xíng yòu èr lǐ ér zhì yī shān guò jí chù nán běi jù yǒu lù ér xī xiàng dēng lǐng yí lù dú zè suì niè zhī xíng
从庙西北平循山半阴崖而行，又二里而至一山过脊处，南北俱有路，而西向登岭一路独仄，遂蹑之行。
jì dēng yī fēng jí zhuǎn rù shān xiá
既登一峰，即转入山峡。
qí xiá yǒu xī zài xià zì xi ér dōng dōng kǒu pò bì ér xià
其峡有溪在下，自西而东，东口破壁而下；
wǎn kǒu yī fēng xī nán bàn bì zhí qīng zhì dǐ shí gǔ rú xuē tiě
绾wǎn口一峰，西南半壁，直倾至底，石骨如削铁；
lù zài qí duì yá
路在其对崖。
xún xiá yīn xī rén zì guò jí dēng lǐng zhì cǐ gòng sān lǐ
循峡阴西人，〔自过脊登岭至此，〕共三里。
yī shí fēi tū nán yá kàn xī chēng rì rì guāng xī yǐng jù wèi fú dòng
一石飞突南崖，瞰溪撑日，日光溪影，俱为浮动。
xī zhōng dà shí chù lì qí xi liǎng yá bī shù rú mén shuǐ cóng yá zhōng zhuì bì ér xià yíng huí dà shí ér chū gài jūn fēng dōng xī yuán yě
溪中大石矗立，其西两崖逼竖如门，水从崖中坠壁而下，〔潆回大石而出，盖军峰东溪源也。
yá xià xīn jià yī qiáo
〕崖下新架一桥。
dù ér běi yòu dēng lǐng bàn lǐ shān huí shuǐ jù de qí lù rù yī ān míng lóng táng ān
渡而北，又登岭半里，山回水聚，得岐路入一庵，名龙塘庵。
yǒu dào rén yuē xi yǒu lóng tán lù jí bù kě rù
有道人曰：“西有龙潭，路棘不可入。
de míng chá shí diǎn shù méi
”得茗mǐng茶，食点数枚。
chū ān cóng zuǒ dù xiǎo xī suì fù zhí shàng lǐng
出庵，从左渡小溪，遂复直上岭。
èr lǐ fù xún shān běi yīn yá ér xíng lǚ yǒu fēi jiàn cóng shān diān zhuì xià lù héng yuè jiàn shàng liú zhě wǔ liù cì xià fù chéng xī
二里，复循山北阴崖而行，屡有飞涧从山巅坠下，路横越涧上〔流者五、六次，〕下复成溪。
yòu sān lǐ de héng mù zhàn yá
又三里，得横木栈崖。
yòu èr lǐ zhí zhuǎn jūn fēng zhī běi yǎng wàng fēng dǐng yóu cì tiān yě yǒu shí jiàn zì fēng dǐng xuán āo ér xià gài běi xī zhī yuán yǐ
又二里，直转军峰之北，仰望峰顶犹刺天也，有石涧自峰顶悬凹而下，盖北溪之源矣。
dù xī èr bǎi bù fù shàng yī lǐng shǐ yǔ běi lái dà lù hé suì gāo nán xiàng fēng dǐng ér shàng wú zhòng fēng zhī gé yǐ
渡溪〔二百步，〕复上一岭，始与北来大路合，遂高南向峰顶，而上无重峰之隔矣。
zì dōng běi lù kǒu xī shàng yī lǐ zhì běi lǐng dù jí chù yǒu kòng wū sān jiān zhōng yǒu shéng chuáng tǔ zào ér wú rén jū qí xi xià wèi yí huáng zhī dào dōng jí suǒ cóng lái dà dào yě
自东北路口西上一里，至北岭度脊处，有空屋三间，中有绳床土灶而无人居，其西下〔为〕宜黄之道，东即所从来大道也。
zì cǐ nán shàng záo dēng dié jí cì dì jiān chū dǎo kōng ér shàng dào shén xiū guǎng zé jìn xián jīn fù mǔ suǒ zhù ér chéng zhě
自此南上，凿蹬叠级，次第间出，蹈空而上，道甚修广，则进贤金父母所助而成者。
jīn míng tíng bì zì cǐ yù shàng yù gāo fēng qì hán lì yù huì xian yì yǐ
金名廷璧，自此愈上愈高，风气寒厉，与会仙异矣。
zì fēn dào chù zhì jué dǐng xī zhí shàng wú qū zhuì gòng sì qiān sān bǎi bù dǐ jūn fēng diān
〔自分道处至绝顶，悉直上无曲坠，共四千三百步，抵军峰巅。
dēng dǐng xià wàng wǔ liù jiān fēng zì xī nán piàn piàn chéng duì ér lái nǎi mǐn zhōng lái mài yě
〕登顶下望，五六尖峰自西南片片成队而来，乃闽中来脉也。
zhì jué dǐng zhī nán yuán xuān wéi zhe qí fēng tíng tíng qiào xuē fēi tā fēng suǒ jí
至绝顶之南，圆亘为着棋峰，亭亭峭削，非他峰所及。
gài zì nán fēng lái cóng chē pán lǐng nán miàn shàng bù jí běi dào zhī pì
〔盖自南丰来，从车盘岭南面上，不及北道之辟；
rán jīng zhuó qí fēng zhàn shí zhuǎn yá dù xī xiá zhōng niè dēng pān xì lù shén qí xiǎn
然经着棋峰栈石转崖，度西峡中，蹑蹬攀隙，路甚奇险。
yú cóng běi dào wàng jiàn zhī hèn bù qīn lì
余从北道望见之，恨不亲历。
běi qǐ wèi jué dǐng zé shí wū zhōng fú qiū wáng guō sān xiān xiàng gòng liè yān
〕北起为绝顶，则石屋中浮，丘、王、郭三仙像共列焉。
qí běi dù zhī mài zé kōng shì chù
其北度之脉，则空室处。
qí běi yòu qǐ yī fēng zhí zǒu ér wèi wáng xian fēng dōng xià ér wèi má gū dōng běi xià ér wèi yún gài yǐ jié jiàn chāng zhě yě
其北又起一峰，直走而为王仙峰，东下而为麻姑，东北下而为云盖，以结建昌者也。
zì zhuó qí fēng jiā zhōng wàng xià yǒu dòng qióng rán pān jīng guà shí ér xià rì shàng xià wǔ zhì dòng yǐ jiàn luò yú yuān tiān sè huáng hūn jí réng pān niè ér shàng guān luò rì yān
自着棋峰夹中望，下有洞穹然，攀箐挂石而下，日尚下午，至洞已渐落虞渊天色黄昏，亟仍攀蹑而上，观落日焉。