shí bā rì fàn yú qí yuǎn chù
十八日饭于其远处。
shàng wǔ qǐ shēn yóu xià lǎng zhī xi xī huá shān zhī dōng xiǎo jìng běi yū wǔ lǐ xi zhuǎn xún xī huá zhī běi xi xíng shí lǐ fù yuán
上午起身，由夏朗之西、西华山之东小径北迂，五里西转，循西华之北西行，十里，富源。
qí xi yǒu sān shī suǒ shuǐ kǒu
其西有三狮锁水口。
yòu xi èr lǐ wèi lóng tóu péng dà kuí jiào fā jì chù yě xī zhì cǐ zhé ér nán rù shān
又西二里为泷头，彭大魁教发迹处也，溪至此折而南入山。
yòu wǔ lǐ wèi xiāo lóng xī shù liǎng shān jiān rú chōng yá pò xiá liǎng àn shí gǔ bì lì yǒu tū chū xī zhōng zhě wèi ruì shí fēi xiá xiá zhōng yǒu bā jǐng yān
又五里为潇泷，溪束两山间，如冲崖破峡，两岸石骨壁立，有突出溪中者，为“瑞石飞霞”，峡中有八景焉。
yóu lóng xī sān lǐ chū bǎi lǐ xián guān wèi yáng jiù pín yún bǎi lǐ yǒu xián rén chū yě
由泷溪三里，出百里贤关，谓杨救贫云“百里有贤人出也”。
yòu xī běi èr lǐ wèi dì èr guān yì yǒu yá shí wēi xuān xī zuǒ
又西北二里为第二关，亦有崖石危亘溪左。
yòu xī běi sān lǐ chū luó tán wèi dì sān guān
又西北三里，出罗潭，为第三关。
guò shì shān shǐ kāi qí xī běi qù shì wèi chá bù
过是山始开，其溪北去，是为查埠。
yòu xī běi wǔ lǐ hòu yǔ xī yù dù ér běi sù yú luō jiā bù
又西北五里后与溪遇，渡而北，宿于罗家埠。
shí jiǔ rì mèi shuǎng xíng
十九日昧爽行。
shí lǐ fù xún xi yán shān zhī nán ér xíng sān lǐ wèi zhí xià
十里，复循西岩山之南而行，三里为值夏。
xi bā lǐ yú mèng táng ào zé gàn jiāng nán lái wèi jiāo yáng rù chù
西八里，逾孟堂坳，〔则赣江南来，为浇洋入处。
yòu èr lǐ zhāng jiā dù nǎi chèn xiǎo zhōu shùn liú běi xià
〕又二里，张家渡，乃趁小舟顺流北下。
shí lǐ yǒu shì zài jiāng zuǒ yuē yǒng hé qí běi yá yǒu dào kě jìng wǎng qīng yuán
十里，有市在江左，曰永和，其北涯有道，可径往青原。
nǎi lìng zhāng shì sòng zhě yī rén míng qí yuǎn zhāng hóu zhī jìn zhī
乃令张氏送者一人，名其远，张侯之近支。
suí zhōu jìng wǎng bái lù
随舟竟往白鹭；
ér yú tóng zhāng èr wū jí jìng wén dēng běi yá suí shān dōng běi xíng
而余同张二巫及静闻，登北涯随山东北行。
wǔ lǐ rù liǎng shān zhī jiān
五里，入两山之间。
yòu yī lǐ yǒu xī zhuǎn xiá ér chū
又一里，有溪转峡而出。
dù xī nán zhuǎn shí shān dàng hù qīng jiàn bào hè qīng yuán sì xī xiàng ér zhì
渡溪南转，石山当户，清涧抱壑，青原寺西向而峙。
zhǔ sēng běn jì liú fàn yú qí hán yì shén yōu jìng
主僧本寂留饭于其寒，亦甚幽静。
gài sì wèi qī zǔ jiù shā ér hòu lún yú shū yuàn běn jì yǐ lì chán huī fù jǐn qiān zhū shū yuàn yú shān wài ér zhōng gòu jié gé yóu wèi bì gōng yě
盖寺为七祖旧刹，而后沦于书院，本寂以立禅恢复，尽迁诸书院于山外，而中构杰阁，犹未毕工也。
sì hòu wèi qī zǔ tǎ qián yǒu huáng jīng shù shén gǔ nǎi qī zǔ shì ér wèi jì zhě
寺后为七祖塔，前有黄荆树甚古，乃七祖誓而为记者。
chū rù shān bù guò dōng xī liǎng shān zhī jiā ěr
初入山，不过东西两山之夹耳；
zhì běi wù zhuǎn rù ér nán yì dàn jué shuǐ shí qīng yì jiàn hè yíng huí
至北坞转入而南，亦但觉水石清异，涧壑潆回；
jí dēng tǎ yuàn xià kàn sì jī gèng jué zhōng yáng kāi zhěng sì shān còu hé xiàng zhōng kào lǒng
及登塔院，下瞰寺基，更觉中洋开整，四山凑合向中靠拢。
qí wù nèi wài liǎng chóng nèi wù kuān ér mì wài wù qū ér zhǎng wài yǐ yí shū yuàn nèi yǐ gòng fó yǔ ruò tiān zào dì shè zhě
其坞内外两重，内坞宽而密，外坞曲而长，外以移书院，内以供佛宇，若天造地设者。
yú yǐ wéi cóng lái yǐ jiǔ ér běn jì yī wù zhé yán qí xīng fù zhī yóu shǐ zì bǐng yín dīng mǎo zhī jiān
余以为从来已久，而本寂一晤，辄言其兴复之由，始自丙寅、丁卯之间。
gài shì sì jiǔ wéi shū yuàn ér zōu nán gāo guō qīng luó èr lǎo yù liǎng cún zhī yíng běn jì zhǔ qí shì
盖是寺久为书院，而〔邹〕南皋、〔郭〕青螺二老欲两存之，迎本寂主其事。
běn jì lì yán chán shā yǔ shū yuàn bì bù liǎng lì chí shuō shén jiān shǐ de qiān shū yuàn yú wài ér sì tián zhī fù suì rú pò zhú yǐ
本寂力言，禅刹与书院必不两立，持说甚坚，始得迁书院于外，而寺田之复遂如破竹矣。
sì qián yǒu xī yóu sì dōng nán shēn hè zhōng lái zhì sì qián huì yú cuì píng zhī xià
寺前有溪，由寺东南深壑中来，至寺前汇于翠屏之下。
cuì píng wèi shuǐ suǒ shí shān gǔ lín xún céng dié sǒng chū lǎo shù xuán zhuì qí shàng xià yìng qīng liú jǐng sè wàn zhuàng
〔翠屏为水所蚀，山骨嶙峋，层叠耸出，老树悬缀其上，下映清流，景色万状。
sì zuǒ xún liú ér shàng shān jiā shén jùn ér wù qū shén zhǎng qū zhé ér rù shí lǐ dǐ huáng nián lǐng
〕寺左循流而上，山夹甚峻，而坞曲甚长，曲折而入十里，抵黄鲇岭。
wù zhōng zhī tián jiē sì sēng suǒ gēng ér yǒu zhě
坞中之田，皆寺僧所耕而有者。
rù kǒu wèi sì zhī lóng hǔ liǎng shā huí suǒ ài shén dàn zhī yǒu sì bù fù rú sì hòu fù yǒu cǐ wù yě
入口为寺之龙虎两砂，回锁隘甚，但知有寺，不复如寺后复有此坞也。
yú zì cuì píng xià xún liú pān jiàn wǎn zhuǎn qí jiān jìn jìn bù yǐ jué shuǐ chōng cài pǔ zhǒng zhǒng bù fù rén jiān
余自翠屏下循流攀涧，宛转其间，进进不已，觉水舂菜圃，种种不复人间。
jiǔ zhī rì jiàn xi nǎi dēng shān yú lǐng réng yóu wǔ xiào tíng rù sì
久之，日渐西，乃登山逾岭，仍由五笑亭入寺。
bié lì chán jí běn jì chū shān dù xī qiáo xún wài zhòng àn shān zhī nán wǔ lǐ yuè ér xi suì xī běi xíng shí lǐ dù gàn jiāng yǐ mù yān héng zhǔ shuǐ zhōng zhī xiǎo kuài lù dì bù biàn jiāng chéng dēng huǒ yǐ
别立禅即本寂出山，渡溪桥，循外重案山之南五里，越而西，遂西北行十里，渡赣江，已暮烟横渚水中之小块陆地，不辨江城灯火矣。
yòu sān lǐ tóng èr zhāng sù yú bái lù zhōu
又三里，同二张宿于白鹭洲。
èr shí rì tóng zhāng èr wū jìng wén guò chéng xī běi èr lǐ rù bái yàn shān
二十日同张二巫、静闻过城西北二里，入白燕山。
shān běn xiǎo lǒng nǎi tiān huā zhī yú zhī sì sēng jiàn shù shì qià féng yǒu bái yàn lái xiáng gù yǐ wéi míng
山本小垅，乃天华之余支，寺僧建竖，适恰逢有白燕来翔，故以为名。
hái yóu xī mén rù zhì běi mén guò huáng yù shǐ yuán mén jiōng guān bì bù rù
还由西门入，至北门，过黄御史园，门扃jiōng关闭不入。
huáng míng xiàn qīng wèi dāng shì fèi
黄名宪卿，魏珰事废。
yòu běi rù tián zhōng chéng yuán
又北入田中丞园。
tián míng yǎng
田名仰。
yuán wài jiù fāng wēi rán jí wén xiāng zhōu gōng jí yǒng lè jìn shì zhōu chén zhī suǒ jū yě lǔ líng guāng shàng fù jiàn cǐ lìng rén yǒu shān dǒu jí tài shān běi dǒu yì zhǐ yǎng mù zhī rén zhī xiǎng
园外旧坊巍然，即文襄周公即永乐进士周忱之所居也，鲁灵光尚复见此，令人有山斗即泰山北斗，意指仰慕之人之想。
rì mù hán yān píng diào jiǔ zhī nǎi chū chāng fù mén rù bái lù sù
日暮寒烟，凭吊久之，乃出昌富门，入白鹭宿。
èr shí yī rì zhāng shì zi yǒu shū bàn yú jùn shàng fáng zhě yuē qǐ wén gū jiǔ yāo zhuó
二十一日张氏子有书办于郡上，房者曰启文，沽酒邀酌。
suì yǔ èr wū jìng wén yóu xi chéng wài nán guò tiě fú qiáo bā lǐ nán dēng shén gāng shān dǐng
遂与二巫、静闻由西城外南过铁佛桥，八里，南登神冈山顶。
qí shān zài jí ān chéng nán shí wǔ lǐ ān fú yǒng xīn zhī jiāng suǒ yóu rù dà jiāng chù
其山在吉安城南十五里，安福、永新之江所由入大江处。
shān zhī nán jiù yǒu liú fǔ jūn miào liú míng dǔ chén liáng shí yǐ qǔ jiāng hóu wèi jí ān jùn shǒu bǎo liáng jí jiān chāo yǒu shén zhèng méi ér wèi shén gù zūn qí miào yuē shén gāng sòng fēng wèi lì huì wáng
山之南旧有刘府君庙，刘名竺，陈、梁时以曲江侯为吉安郡守，保良疾奸，绰有神政，没而为神，故尊其庙曰神冈，宋封为利惠王。
xià lín ān yǒng xiǎo jiāng
下临安、永小江。
suì yóu miào zuǒ zhuǎn shén gāng dōng lù běi suí gàn jiāng shí wǔ lǐ zhì jí ān nán chéng zhī luó chuān yì
遂由庙左转神冈东麓，北随赣江十五里，至吉安南城之螺川驿。
yòu sān lǐ mù rù bái lù
又三里，暮，入白鹭。
bái lù zhōu shǒu zì nán guān zhī xi wěi jìng dōng guān héng gèn jiāng zhōng shǒu fú ér wěi gāo
白鹭洲，首自南关之西，尾径东关，横亘江中，首伏而尾高。
shū yuàn chuàng yú gāo chù qián zhù dà tiě xī yǐ yā shuǐ lián jiàn sān fang yī yuē míng chén èr yuē zhōng jié sān yuē lǐ xué
书院创于高处，前铸大铁犀以压水，连建三坊，一曰名臣，二曰忠节，三曰理学。
fang nèi liǎng páng pái liè hào guǎn wèi zhū shēng yì yè zhī suǒ
坊内两旁排列号馆，为诸生肄业之所。
jiǔ xiàn yǔ jùn xué gòng shí suǒ měi suǒ lóu liù yíng
九县与郡学共十所，每所楼六楹。
qí nèi yóu qiáo mén ér jìn zhèng táng yuē zhèng xué táng zhōng lóu yuē míng dé táng
其内由桥门而进，正堂曰正学堂，中楼曰明德堂；
hòu gé sān céng xià liè zhū xián shén wèi zhōng yuē tiān kāi zǐ qì shàng yuē yún zhāng
后阁三层，下列诸贤神位，中曰“天开紫气”，上曰“云章”。
gé lóu huí huán ér gé jié sǒng jiào zhī bái lù jiǒng rán dà guān yě
阁楼回环，而阁杰耸，较之白鹿，迥然大观也。
shì yuàn chuàng yú sòng zhì shì miào shí jùn shǒu wāng wéi shòu shǐ kuò ér dà zhī
是院创于宋，至世庙时郡守汪囗受始扩而大之。
xī miào míng xī zōng zhū yóu xiào shí wéi wèi dāng zhǐ wèi zhōng xián suǒ huǐ wéi lóu gé wèi jǐn chè
熹庙明熹宗朱由校时为魏珰指魏忠贤所毁，惟楼阁未尽撤。
zhì chóng zhēn chū jùn shǒu lín yī wéi réng dǐng fù jiù guān yān
至崇祯初，郡守林一囗仍鼎复旧观焉。
èr shí sān rì zài fù shēng shǔ zhōng zì yàn
二十三日在复生署中自宴。
èr shí sì rì fù shēng xù wú jī měi shè yàn
二十四日复生婿吴基美设宴。
jī měi jí yú shēng
基美即余甥。
èr shí wǔ rì zhāng hóu hòu yì yǐ èr xiàng rù shǔ
二十五日张侯后裔以二像入署。
shàng wǔ bié fù shēng yǐ yú chē sòng rù yǒng xīn zhōu jí wǎng mì jìng wén yǐ wǎng dà jué sì
上午，别复生，以舆车送入永新舟，即往觅静闻，已往大觉寺。
jí zhì yǐ mù suì pō luó chuān yì qián
及至已暮，遂泊螺川驿前。
èr shí liù rì zhōu rén shì mǎi cài chén cān shǐ xíng
二十六日舟人市买菜，晨餐始行。
shí lǐ zhì shén gāng shān xià nǎi xi rù xiǎo jiāng
十里，至神冈山下，乃西入小江。
fēng sè pō shùn yòu xi èr shí wǔ lǐ sān jiāng kǒu
风色颇顺，又西二十五里，三江口。
yī jiāng zì xī běi lái zhě wèi ān fú jiāng
一江自西北来者，为安福江；
yī jiāng zì xī nán lái zhě wèi yǒng xīn jiāng
一江自西南来者，为永新江。
zhōu sù yǒng xīn jiāng xī nán xíng zhì shì shǐ yǒu tān
舟溯永新江西南行，至是始有滩。
yòu shí wǔ lǐ pō yú héng jiāng dù
又十五里，泊于横江渡。
shì rì xíng wǔ shí lǐ
是日行五十里。
èr shí qī rì mèi shuǎng fā zhōu
二十七日昧爽发舟。
èr shí lǐ liáo xian yán
二十里，廖仙岩。
yǒu shí yá kàn jiāng nán miàn yǐ wèi tài hé jiè qí běi jù lú líng jìng yě
有石崖瞰江，南面已为泰和界，其北俱庐陵境也。
zì shì zhōu shí zhuǎn běi xiàng xíng gài shān xī suī zì xi lái ér qū qǔ nán běi yě
从此处起船不时地折往北行，这大概是因为山溪虽然大方向上是从西面流来，但却时常折向南北两面。
shí lǐ yǒng yáng lú líng dà shì yě zài jiāng zhī běi
十里，永阳，庐陵大市也，在江之北；
rán jiāng zhī nán àn yóu shí lǐ ér shǐ shǔ tài hé yǐ zhōu qǔ ér běi ěr
〔然江之南岸，犹十里而始属泰和，以舟曲而北耳。
yòu shí wǔ lǐ běi guò láng hú nǎi shān wù cūn jū fēi hú yě
〕又十五里，北过狼湖，乃山坞村居，非湖也。
jū mín yǐn xìng yǒu xiāng bǎi sōu jù bǔ yú hú xiāng jiān wèi yè
居民尹姓，有舡百艘，俱捕鱼湖襄间为业。
yòu shí wǔ lǐ pō yú zhǐ yáng dù yǒu cūn zài jiāng zhī běi àn
又十五里，泊于止阳渡，有村在江之北岸。
shì rì xíng liù shí lǐ liǎng rì gòng xíng bǎi lǐ yǒng xīn zhī zhōng yě
是日行六十里，两日共行百里，永新之中也。
xiān shì fù shēng yǐ shān xī duō qū yù yǐ èr qí èr dān fū sòng zhì chá líng jiè
先是复生以山溪多曲，欲以二骑、二担夫送至茶陵界；
yú zì rù shǔ jiàn tiān zhé niàng xuě yì yù cóng zhōu fù shēng nǎi suǒ zhōu bìng yǐ èr fu wèi cāo zhōu zhù
余自入署，见天辄酿雪，意欲从舟，复生乃索舟，并以二夫为操舟助。
zhì shì shuò fēng jìn shén èr fu xiān hé lǚ cóng shuǐ zhōng duō cì xià shuǐ lā qiàn yú shén mǐn qí hán zhé kào yǐ jiǔ zī
至是朔风劲甚，二夫纤荷屡从水中多次下水拉纤，余甚悯其寒，辄犒以酒资。
xià wǔ nóng yún jiàn kāi rì sè yì lǎng fēng zhī lì yě
下午，浓云渐开，日色亦朗，风之力也。
èr shí bā rì mèi shuǎng qiān ér xíng hán shén
二十八日昧爽，牵而行，寒甚。
èr shí lǐ áo chéng shǐ zhuǎn ér nán
二十里，敖城，始转而南。
guà peng wǔ lǐ shàng huáng bà tān
挂篷五里，上黄坝滩。
fù běi zhé suì rù liǎng shān xiá jiān
复北折，遂入两山峡间。
wǔ lǐ zhěn tou shí
五里，枕头石。
zhuǎn ér xi réng guà fān xíng sān lǐ shàng huáng niú tān shí bā tān cóng cǐ shǐ yǐ
转而西，仍挂帆行，三里，上黄牛滩，十八滩从此始矣。
tān zhī shàng wèi fēn sī tán tán shuǐ shēn bì liǎng yá tū shù rú mén zhì cǐ shǐ yǒu jiā zhì zhī yá jī tuān zhī shí
滩之上为纷丝潭，潭水深碧，两崖突束如门，至此始有夹峙之崖，激湍之石。
yòu qī lǐ shàng èr tān wèi zhōu yuán shān zhōng yáng hè shǎo kāi cūn luò yǐ zhī jiē yǐ huò jí mài xīn wèi yè zhě yě
又七里，上二滩，为周原，山中洋壑少开，村落倚之，皆以货即卖薪为业者也。
yòu wǔ lǐ wèi huà jiǎo tān shí bā tān zhōng zhī zuì zhǎng zhě
又五里为画角滩，十八滩中之最长者。
yòu wǔ lǐ wèi píng shàng zé lú líng yǒng xīn zhī jiè yě
又五里为坪上，则庐陵、永新之界也。
liǎng xiàn fēn jiè zài píng shàng zhī dōng zhōu pō yú píng shàng zhī xi
两县分界在坪上之东，舟泊于坪上之西。
èr shí jiǔ rì mèi shuǎng xíng
二十九日昧爽行。
èr shí lǐ qiáo miàn shàng jiù yǒu qiáo kuà xī nán běi jīn yǐ pǐ wéi luàn shí duī jié xī liú
二十里，桥面上旧有桥跨溪南北，今已圮，惟乱石堆截溪流。
yòu wǔ lǐ wèi hái gǔ
又五里为还古。
wàng xī nán dà shān héng gèn xià yǒu èr xiǎo fēng bá dì wù lì xīn jué qí qí
望溪南大山横亘，下有二小峰拔地兀立，心觉其奇。
wèn zhī zhōu rén yuē gāo shān míng yì shān tǔ rén suǒ wèi shàng tiān liáng yě suī dà ér wú qí
问之，舟人曰：“高山名义山，土人所谓上天梁也，虽大而无奇；
xiǎo fēng yuē méi tián dòng dòng jí zài shān zhī lù
小峰曰梅田洞，洞即在山之麓。
yú sù mù méi tián zhī shèng jí suǒ fàn dēng yá lìng zhōu zǐ suí zhōu hou yú yǒng xīn
”余夙慕梅田之胜，亟索饭登涯，令舟子随舟候于永新。
yú yòng jìng wén yóu hái gǔ nán xíng wǔ lǐ zhì méi tián shān xià zé fēng jiē cóng shí sǒng dié wú xiān tǔ méng yì qí jiān zhēn tíng tíng chū shuǐ lián yě
余用静闻由还古南行五里，至梅田山下，则峰皆丛石耸叠，〔无纤土蒙翳其间，真亭亭出水莲也。
shān lù yǒu lóng xìng zhě jū zhī
〕山麓有龙姓者居之。
dōng xiàng zhě sān dòng běi xiàng zhě yī dòng wéi dōng běi yī jiǎo shān shí wán hǎo ér dōng nán dòng jǐn chù yǔ xī běi zhū miàn jù wèi shāo huī zhě
东向者三洞，北向者一洞，惟东北一角山石完好，而东南洞尽处与西北诸面，俱为烧灰者。
tiě xuē huǒ cuì líng lóng zhī zhì shí qù qí qī yǐ
铁削火淬，玲珑之质，十去其七矣。
dōng xiàng dì yī dòng zài qióng yá xià dòng zuǒ yī tū shí zhàng qí cè
东向第一洞在穹崖下，洞左一突石障其侧。
yóu dòng mén rù qióng rán ér gāo shí shù zhàng hòu dòng dǐng hū pán kōng ér qǐ sì wéi jù xuē bì xià chuí rú xuán bó wàn zhàng qiān xiāo huí wò xíng róng shí bì xiàng qiān lā chán rào de bù màn yì bān cóng tiān ér xià zhě
由洞门入，穹然而高，十数丈后，洞顶忽盘空而起，四围俱削壁下垂，如悬帛万丈，牵绡回幄形容石壁像牵拉缠绕的布慢一般，从天而下者。
qí shàng fù xū dòu qiàn kōng yǒu dòng xué zài bàn bì chǎng kāi jié shèn chéng gé zhōng yǒu yī qiào zhí tòu shān dǐng tiān guāng zhí luò dòng dǐ rì yǐng xié shè shàng céng yǎng ér wàng zhī ruò yǒu xiān líng yóu xì qí shàng zhě hèn wú shí zhàng tī líng kōng zhì shēn qí jiān yě
其上复嘘窦嵌空有洞穴在半壁敞开，结蜃成阁，中有一窍直透山顶，天光直落洞底，日影斜射上层，仰而望之，若有仙灵游戏其上者，恨无十丈梯，凌空置身其间也。
yóu cǐ běi rù zuǒ yòu jù yǒu xuán luó zhī shì tòu bàn zhī mén fú shòu chuí chuáng bù kě méi jǔ
由此北入，左右俱有旋螺之室，透瓣之门，伏兽垂幢，不可枚举。
ér zhèng dòng chuí mén wǔ zhòng dì sān zhòng yǒu zhù zhōng qíng pōu mén wèi èr zhèng mén zài zuǒ zhí tòu dòng guāng
而正洞垂门五重，第三重有柱中擎，剖门为二：正门在左，直透洞光；
páng mén zài yòu àn zhōng yóu bié dòu rù zhì dì sì mén zhī nèi ér hé
旁门在右，暗中由别窦入，至第四门之内而合。
zài rù zhì dì wǔ mén yuē yǐ bàn lǐ ér dòng mén qióng zhí guāng yóu yáo shè
再入至第五门，约已半里，而洞门穹直，光犹遥射。
zhì cǐ lù hū zhuǎn zuǒ zài rù yī mén hēi àn yī wú suǒ dǔ dàn jué kōng dòng zhī shēng bǐ míng chù gèng hóng yuǎn ěr
至此路忽转左，再入一门，黑暗一无所睹，但觉空洞之声，比明处更宏远耳。
yù chū suǒ jù zài rù jì hái bù suǒ dǔ bǐ rù shí gèng xiǎn chuí rǔ liè zhù zhǒng zhǒng mǎn qián yìng jiē bù xiá bù zì jué qí zú zhī bù qián yě
欲出索炬再入，既还步，所睹比入时更显，垂乳列柱，种种满前，应接不暇，不自觉其足之不前也。
dòng zhī nán bù shí bù yòu dé yī dòng yì zhí běi ér rù zuì hòu yì zhuǎn ér zuǒ jí hūn hēi bù kě biàn jiào zhī dì yī dòng zhèng jù tǐ ér wēi rán dòng zhōng guī yì hóng lì zhī zhuàng shí bù jí yī èr yě
洞之南不十步，又得一洞，亦直北而入，最后亦转而左，即昏黑不可辨，较之第一洞，正具体而微，然洞中瑰异宏丽之状，十不及一二也。
jì chū jiàn dòng zhī yòu bì yī xì xiā rán ruò mén
既出，见洞之右壁，一隙岈然若门。
cè shēn ér rù qí mén gāo wǔ liù chǐ ér kuò jǐn chǐ wǔ shàng xià èr páng fāng zhèng rú cóng shéng qiè ju zhǐ hé guī ju ér kǎn jú zhǐ dòng mén kǎn lán zhī xíng wǎn rán zhuó xuē ér chéng zhě
侧身而入，其门高五六尺，而阔仅尺五，上下二旁，方正如从绳挈矩指合规矩，而槛桔指洞门槛栏之形，宛然斫削而成者。
qí nèi shí sè yì yǔ wài dòng shū yì yuán dòu rú yuè cè xì rú guī líng lóng qū zhé zhǐ kě shé yóu yuán dào ér rù
其内石色亦与外洞殊异，圆窦如月，侧隙如圭，玲珑曲折，止可蛇游猿倒而入。
yǒu fēng péng péng rán cóng yuán dòu chū ér hū hūn hēi yī wú suǒ jiàn nǎi shé tuì ér fǎn
有风蓬蓬然从圆窦出，而忽昏黑一无所见，乃蛇退而返。
chū dòng ér nán bù shí bù zài de dì sān dòng zé qióng rán liǎng mén yī dōng xiàng yī nán xiàng míng hé zhǎng dòng
出洞而南不十步，再得第三洞，则穹然两门，一东向，一南向，名合掌洞。
zhōng yì qióng rán míng lǎng
中亦穹然明朗。
chū zhí běi rù jì ér zhuǎn yòu
初直北入，既而转右。
zhuǎn chù yǒu shí zhù jié bái rú xuē yù shàng chuí ér wèi bǎo gài xiāo wéi zhū luò xíng shén guī yì
转处有石柱洁白如削玉，上垂而为宝盖，绡围珠络，形甚瑰异。
cóng cǐ dōng zhé jiàn hūn hēi liǎng páng bì yì jiàn xiá ér qí shàng shén gāo yì yǐ wú huǒ gù bù néng zhú qí shàng céng ér xià zé xiá zhě fù jiàn dī bù néng róng shēn ér chū
从此东折渐昏黑，两旁壁亦渐狭，而其上甚高，亦以无火故，不能烛其上层，而下则狭者复渐低，不能容身而出。
zì shì ér nán líng kōng fēi yún zhī shí jù shòu dà fǔ liè yàn zhī bō fū yǐ
自是而南，凌空飞云之石，俱受大斧烈焰之剥肤矣。
réng cóng shān xià zhuǎn ér běi jiàn qí sǒng qiào zhī shèng ér sì gù jù wú jìng lù
仍从山下转而北，见其耸峭之胜，而四顾俱无径路。
réng guò dōng běi lóng shì jū zhé ér xi yù yī rén yǐn rù hòu dòng
仍旧经过山东北面的龙家住所旁，折往西走，遇到一人领我进了后洞。
shì dòng zài shān zhī běi fu rù dòng yì yǒu yī dòng qiào shàng tòu shān dǐng qí nèi zhí nán rù yì gāo qióng míng chǎng
是洞在山之北，甫入洞，亦有一洞窍上透山顶，其内直南入，亦高穹明敞。
dāng dòng zhī zhōng yī shí zhù xié qiān yú nèi zuò qǔ zhé zhī zhuàng yuē shí shù
当洞之中，一石柱斜骞于内，作曲折之状，曰石树。
qí xià yǒu shí qí pán shàng yǒu shù yuán zǐ rú wèi shōu zhě
其下有石棋盘，上有数圆子如未收者。
sú wèi qí cán zi wèi shōu
俗谓“棋残子未收”。
hòu gèng yǒu píng tū rú niú xīn rú mǎ fèi zhě yǒu xià áng shǒu ér shàng shàng chuí rǔ ér xià zhě yù jiē ér yòu bù jiē zhě
后更有平突如牛心、如马肺者，有下昂首而上、上垂乳而下者，欲接而又不接者。
qí nèi xi zhuǎn yún kě tōng qián dòng ér chū yǐ hēi àn wú dēng qiě wú dǎo zhě gū chū dòng wài
其内西转，云可通前洞而出，以黑暗无灯，且无导者，姑出洞外。
shí lián yóu sì dòng rì yǐ xià chōng jì bù jí mì jù zài rù ér dòng wài shí piàn lín xún yòu jué kōng zhōng fú dòng yì wú xiá fǔ yōu jué bì bì yǐ cǐ jù yì jí wú xiá lǎn nèi xiē yōu bì de jǐng sè
时连游四洞，日已下舂，既不及觅炬再入，而洞外石片嶙峋，又觉空中浮动，益无暇俯幽抉閟bì闭矣此句意即无暇览那些幽闭的景色。
suì yǔ jìng wén yóu shí bàn zhōng pān yá dǎo xì ér shàng xià kàn zhū xuán dàn ruò xuē ruò zhui jìng wén xīn dòng bù néng cóng ér shān xià jū rén yì qún hū wú lù bù kě dēng
遂与静闻由石瓣中攀崖蹈隙而上，下瞰诸悬石，若削若缀，静闻心动不能从，而山下居人亦群呼无路不可登；
yú yóu wǎn zhuǎn fēng tóu yǔ jìng wén gè jù yī shí chū suǒ xié hú bǐng dàn zhī dù yǐ rì mù bù jí mì chuī suǒ yě
余犹宛转峰头，与静闻各踞一石，出所携胡饼啖之，度已日暮，不及觅炊所也。
jì ér xià shān zé shān zhī xī běi yú qí fén xuē zhī cǎn yǔ dōng nán wú yì yǐ
既而下山，则山之西北隅，其焚削之惨，与东南无异矣。
nǎi xi guò yī jiàn wǔ lǐ rù xī shān
于是往西跨过一条山涧，走五里，进入西面山中。
xún shuǐ kǒu ér rù yòu èr lǐ dēng jiāng jūn āo yòu èr lǐ xià zhì xi lǐng jiǎo suì cóng dà dào xī nán xíng
循水口而入，又二里登将军坳，又二里下至西岭角，遂从大道西南行。
wǔ lǐ zé dà xī zì nán ér lái rào yǒng xīn chéng dōng běi ér qù yǒu fú qiáo héng jià qí shàng guò qiáo jí yǒng xīn zhī dōng guān yǐ
五里，则大溪自南而来，绕永新城东北而去，有浮桥横架其上，过桥即永新之东关矣。
shí yú zhōu zì hái gǔ zhuǎn ér běi qù nǎi zhé ér nán yū qū shén duō qiě sù liú nì shàng shàng bù néng zhì nǎi rù yóu chéng zhōng dǐ mù nǎi chū zhōu yǐ pō fú qiáo xià yǐ
时余舟自还古转而北去，乃折而南，迂曲甚多，且溯流逆上，尚不能至，乃入游城中，抵暮乃出，舟已泊浮桥下矣。
yǒng xīn dōng èr shí lǐ gāo shān yuē yì shān héng gèn ér nán wèi tài hé lóng quán jiè
永新东二十里高山曰义山，横亘而南，为泰和、龙泉界。
xi sì shí lǐ gāo shān yuē hé shān wèi chá líng zhōu jiè
西四十里高山曰禾山，为茶陵州界。
nán lǐng zuì gāo zhě yuē lǐng bèi míng qī jī lǐng qù chéng wǔ shí lǐ nǎi tōng yǒng níng lóng quán dào yě
南岭最高者曰岭背，名七姬岭，去城五十里，乃通永宁、龙泉道也。
yǒng xīn zhī xī xi zì má tián lái zhì chéng xià rào chéng zhī nán zhuǎn rào qí dōng ér běi qù
永新之溪西自麻田来，至城下，绕城之南，转绕其东而北去。
má tián qù chéng èr shí lǐ yī shuǐ zì lù jiāng dōng xiàng lái yī shuǐ zì yǒng níng běi xiàng lái hé yú má tián
麻田去城二十里，一水自路江东向来，一水自永宁北向来，〔合于麻田。
sān shí rì yǒng xīn lìng mǐn jí shēn yǐ è dí jìn zhǐ mǎi mǐ bì fú qiáo qiě yǐ fēng yìn mán xǔ jiǎ zhuāng chéng nuò kāi guān ér jìng bù zhì
三十日永新令闵及申以遏籴禁止买米闭浮桥，且以封印谩许假装承诺开关，而竟不至。
shàng wǔ zhōu rén dài wéi mì jiào bù dé suì wú zhì yǒng níng ér móu jìng qū lù jiāng
上午，舟人代为觅轿不得，遂无志永宁，而谋迳趋路江。
nǎi yǐ èr fu yī zhōu rén fēn dān xíng lǐ rù dōng mén chū nán mén sù xī ér xi
乃以二夫、一舟人分担行李，入东门，出南门，溯溪而西。
qī lǐ yǒu xiǎo xī nán zì qī jī lǐng lái rén
七里，有小溪南自七姬岭来人。
yòu xi sān lǐ dà xī zì xī nán pò bì ér chū lù zì xī běi yán shān ér rù
又西三里，大溪自西南破壁而出，路自西北沿山而入。
yòu sān lǐ xī shàng cǎo shù lǐng
又三里，西上草墅岭。
sān lǐ yuè lǐng ér xià wèi fēng shù fù yǔ dà xī yù
三里，越岭而下为枫树，复与大溪遇。
lù yóu fēng shù xī běi yuè hé kǒu lǐng bā lǐ zhì huáng yáng
路由枫树西北越合口岭，八里至黄杨。
sù xī ér xi shān jìng shǐ dà kāi yòu qī lǐ li tián
溯溪而西，山径始大开，又七里，李田。
qù lù jiāng shàng èr shí lǐ
去路江尚二十里。
rì cái xià wǔ yǐ chú xī kǒng jū tíng bù biàn jí zǎo mì tuō sù chù ér lǚ diàn jù bù néng róng
日才下午，以除夕恐居停不便，即早觅托宿处，而旅店俱不能容。
yǔ fāng bàng huáng lù kǒu yǒu rú fú zhě guò ér wèn yuē jūn qiě nán dōu rén yé
予方徬徨路口，有儒服者过而问曰：“君且南都人耶？
yú yì jiāng nán wǎng liú dū qǐ kě shǐ xián zhě lù chǔ yú wǒ tǔ dì
余亦将南往留都，岂可使贤者露处于我土地！
yī qí zú rén zhǔ wéi qí jiā
”揖其族人，主囗其家。
yú wèn qí xìng yuē liú
余问其姓，曰“刘。
qiě yuē wú xiōng yì zài nán dōu gù wú yù wǎng
”且曰：“吾兄亦在南都，故吾欲往。
gài zhǐ jiān wú liú lǐ bù yě míng yuán zhèn
”盖指肩吾刘礼部也，名元震。
shǐ zhī liú wèi yǒng xīn rén ér zī qí lǐ xiāng lǐ yún
始知刘为永新人，而兹其里hàn乡里云。
yú yǐ xíng lǐ qián wǎng suì tóng fù qí zú liú huái sù jiā
余以行李前往，遂同赴其族刘怀素家。
qí jū shén kuān zhěng nǎi cūn jū zhī yǐn zhě ér fēi lǚ sì yě
其居甚宽整，乃村居之隐者，而非旅肆也。
wèn jiān wú suǒ jū xiāng qù shàng wǔ lǐ suì bù jí yǔ qián suǒ yù zhě wù
问肩吾所居，相去尚五里，遂不及与前所遇者晤。
shì rì zhǐ xíng sān shí wǔ lǐ yīn shì jiǔ ròu kào suǒ cóng sān fu ér zhǔ rén yǐ cūn láo nóng cūn zhì de jiǔ yǐn yú jìng wàng nì lǚ zhī kǔ
是日止行三十五里，因市酒肉犒所从三夫，而主人以村醪láo农村制的酒饮余，竟忘逆旅之苦。
dàn chè yè bù wén yī pào bào zhú shēng shān xiāng zhī liáo jì zhēn lìng yī tiān dì yě
但彻夜不闻一炮爆竹声，山乡之寥寂，真另一天地也。
wǎn kàn luò rì běi wàng gāo shān shén jìn wèn zhī jí hé shān yě
晚看落日，北望高山甚近，问之，即禾山也。