dīng chǒu gōng yuán nián zhēng yuè chū yī rì xiǎo qǐ qíng lì shū shèn
丁丑（公元1637年）正月初一日晓起，晴丽殊甚。
wèn qí de xi qù lù jiāng èr shí lǐ běi yóu hé shān qū wǔ gōng bǎi èr shí lǐ suì lìng jìng wén tóng sān fu xiān yǐ xíng lǐ wǎng lù jiāng yú tóng gù pū qiè bèi xié dài bèi zi zhí běi rù shān
问其地，西去路江二十里，北由禾山趋武功百二十里，遂令静闻同三夫先以行李往路江，余同顾仆挈被携带被子直北入山。
qí shān bù shèn gāo ér tǔ sè shén chì
其山不甚高，而土色甚赤。
shēng zhì wǔ lǐ yuè yī xiǎo xī yòu wǔ lǐ wéi shān shàng liú jiā
往上攀登五里，越过一条小溪又走五里，为山上刘家。
běi dǐ hòu táng sì yuè yī xiǎo lǐng shǐ jiàn píng chóu shuǐ tián mò mò
北抵厚堂寺，越一小岭，始见平畴，水田漠漠。
nǎi suí liú dōng běi xíng wǔ lǐ xī běi zhuǎn sù xī rù shān
乃随流东北行五里，西北转，溯溪入山。
cǐ xī nǎi hé shān dōng běi zhī shuǐ qí liú shén dà yú zì yǒng chéng xi xíng wèi jiàn yǒu dà shuǐ nán xiàng rù xī zhě dāng yóu shān shàng liú jiā zhī dōng rù yǒng chéng xià liú zhě yě
此溪乃禾山东北之水，其流甚大，余自永城西行，未见有大水南向入溪者，当由山上刘家之东入永城下流者也。
běi guò qīng táng lǐng xi xià fù de píng chóu yī wù shì wèi shí èr dōu
北过青堂岭西下，复得平畴一坞，是为十二都。
xi sù xī rù lóng mén kēng xī shuǐ cóng liǎng shān xiá zhōng pò shí yá xià dǎo lián xiè sān sì tán
西溯溪入龙门坑，溪水从两山峡中破石崖下捣，连泄三、四潭。
zuì xià yī tán shēn bì rú dài qí shàng liǎng yá shí jiē fēi tū xiāng xiàng
最下一潭深碧如黛，其上两崖石皆飞突相向。
rù qí nèi fù de píng chóu shì wèi hé shān sì
入其内，复得平畴，是为禾山寺。
sì nán duì hé shān zhī wǔ lǎo fēng ér sì suǒ yǐ zhě nǎi hé shān běi zhī fù qǐ zhī shān yě yǒu shuāng chóng shí gāo zhì sì hòu shān shàng
寺南对禾山之五老峰，而寺所倚者，乃禾山北支复起之山也，有双重石高峙寺后山上。
gài hé shān nǎi sì xi zhǔ shān ér wǔ lǎo qí nán qǐ zhī fēng zuì wéi sǒng bá
盖禾山乃寺西主山，而五老其南起之峰，最为耸拔。
yú shè qí dà gài yún shuāng tóng hòu yǐ wǔ lǎo qián yī
余摄其大概云：“双童后倚，五老前揖。
èr shān jí hé shān wǔ lǎo
”二山即禾山、五老。
jiā āo zhōng yǒu luó hàn dòng wén bù shèn shēn sì sēng lè ān yǐ jī xiāng chū gōng qiě liú wèi luó hàn wǔ lǎo zhī yóu
夹凹中有罗汉洞，闻不甚深，寺僧乐庵以积香出供，且留为罗汉、五老之游。
yú jí yú wǔ gōng kǒng míng rì qióng rì lì bù néng zhì qǐng liú wèi guī tú tàn lì suì bié lè ān běi dēng shí lǐ āo
余急于武功，恐明日穷日力不能至，请留为归途探历，遂别乐庵，北登十里坳。
qí lǐng kāi zhì gòng shí lǐ ér yáo dēng lǐng shí xi wàng sì hòu shān diān shuāng chóng pián lì fēng ruò cè ěr ǒu yǔ rán
其岭开陟共十里而遥，登岭时，西望寺后山巅，双重骈立，峰若侧耳耦语然。
yuè lǐng běi xià shān fù chéng wù shuǐ yóu dōng xiá pò shān qù wù zhōng jū shì lín bǐ shì míng tiě jìng
越岭北下，山复成坞，水由东峡破山去，坞中居室鳞比，是名铁径。
fù cóng qí běi yuè yī lǐng ér xià wǔ lǐ zài de píng chóu shì míng yán táng qí shuǐ nán cóng lǐng xi xià tiě jìng zhě yě
复从其北越一岭而下，五里，再得平畴，是名严堂，其水南从岭西下铁径者也。
yóu yán táng běi wǔ lǐ shàng jī gōng āo yòu míng shuāng dǐng
由严堂北五里，上鸡公坳，又名双顶。
qí lǐng shén gāo lǐng nán zhī shuǐ nán zì tiě jìng dōng qù lǐng běi zhī shuǐ zé zì chén shān cóng běi xī chū nán xiāng jī gōng zhī běi jí wéi ān fú jiè
其岭甚高，岭南之水南自铁径东去，岭北之水则自陈山从北溪出南乡，鸡公之北即为安福界。
xià lǐng wǔ lǐ zhì chén shān rì yǐ mù de li wēng jí quán liú sù yān
下岭五里至陈山，日已暮，得李翁及泉留宿焉。
wēng fāng qī shí zhēn shēn shān gāo yǐn yě
翁方七十，真深山高隐也。
chū èr rì chén cān hòu běi xiàng xíng
初二日晨餐后，北向行。
qí nán lái zhī shuǐ cóng dōng xiàng pò shān qù yòu yǒu běi lái zhī shuǐ zhì cǐ tóng rù ér dōng lù suì sù liú běi shàng
其南来之水，从东向破山去，又有北来之水，至此同入而东，路遂溯流北上。
gài chén shān dōng xi jù chóng shān jiā zhì ér nán běi kāi yáng chéng wù sì miàn zhī shān jù bó kōng kuì hè shàng zé kuī bì tiān rì xià zé bēn zhuì qiào xuē fēi fù rén shì suǒ yǒu yǐ
盖陈山东西俱崇山夹峙，而南北开洋成坞，四面之山俱搏空溃壑，上则亏蔽天日，下则奔坠峭削，非复人世所有矣。
wǔ lǐ wǎn zhuǎn zhì lǐng shàng
五里，宛转至岭上。
zhuǎn ér dōng fù xún shān běi dù lǐng jí míng miào shān ào yòu míng cháng chōng lǐng
转而东，复循山北度岭脊，名庙山坳，又名常冲岭。
qí xi yǒu fēng míng qiáo jiā shān shí shì cuó é gāo jùn dǐng yǒu ruò píng liè ruò rén lì zhě zhū shān zhī zhōng cǐ qí qiáo chǔ zuì hǎo de yún
其西有峰名乔家山，石势嵯峨高峻，顶有若屏列、若人立者，诸山之中，此其翘楚qiáo最好的云。
běi xià sān lǐ yǒu shí yá wù tū xī zuǒ shàng yǒu chún shí héng shù zuò pī chì huí xiáng zhī zhuàng shuǐ cóng fēng gēn zhuì kōng ér xià zhě shù shí zhàng
北下三里，有石崖兀突溪左，上有纯石横竖，作劈翅回翔之状，水从峰根坠空而下者数十丈。
dàn lù cóng yòu xíng yá pàn cóng máo méng róng bù néng xià kuī tú wén dǎo kōng zhèn gǔ zhī xiǎng ér yǐ
但路从右行，崖畔丛茅蒙茸，不能下窥，徒闻捣空振谷之响而已。
xià cǐ shǐ jiàn shān xiá zhōng tián chéng huán hè yòu èr lǐ shǐ de jū mín sān sì jiā shì yuē lú zi lóng yī xī zì xī nán shān xiá zhōng lái yǔ nán lái cháng chōng zhī xī hé ér běi qù lóng běi yī gāng héng zhàng xī qián ruò wéi dāng guān
下此始见山峡中田塍环壑，又二里始得居民三四家，是曰卢子泷lóng一溪自西南山峡中来，与南来常冲之溪合而北去，泷北一冈横障溪前，若为当关。
xī zhuǎn ér xi huán gāng ér běi suì xī běi qù
溪水流到山冈前折向西，绕过山冈往北流，然后就朝西北淌去。
lù shǐ shě jiàn běi guò yī gāng
路始舍涧，北过一冈。
yòu wǔ lǐ xià zhì píng chóu shān shǐ dà kāi chéng nán běi liǎng jiè shì yuē tái shàng táng qián ér lú zi lóng zhī xī fù zì xi zhuǎn ér dōng suì chéng dà xī dōng yóu yáng xī yǔ píng tián zhī xī hé
又五里，下至平畴，山始大开成南北两界，是曰台上塘前，而卢子泷之溪，复自西转而东，〔遂成大溪，东由洋溪与平田之溪合。
nǎi dù xī běi xíng sān lǐ zhì miào shān fù rù shān xiá sān lǐ zhì ní pō lǐng lù dé yī fu jiān tiāo xíng lǐ
〕乃渡溪北行，三里至妙山，复入山峡，〔三里〕至泥坡岭麓，得一夫肩挑行李。
wǔ lǐ běi yuè lǐng ér xià yòu de píng chóu yī hè shì yuē shí bā dōu
五里，北越岭而下，又得平畴一壑，是曰十八都。
yòu sān lǐ yǒu dà xī yì zì xi ér dōng nǎi yuán cóng qián shān dòng běi zhì cǐ zhě píng tián qiáo kuà zhī
又三里，有大溪亦自西而东，〔乃源从钱山洞北至此者，平田桥跨之。
dù píng tián qiáo běi shàng xiàng gōng lǐng cóng cǐ tiáo yáo zhí shàng jù wàng cuì wēi xún yún yá
〕度平田桥北上相公岭，从此迢遥直上，俱望翠微，循云崖。
wǔ lǐ yǒu lù cóng dōng lái hé yòu zhí shàng shí lǐ pán zhì lǐng tóu rì zhì rú fǔ kě bù dé shuǐ
五里，有路从东来〔合，又直上十里，盘陟岭头，日炙如釜，渴不得水。
jiǔ zhī wén lù xià cóng cóng shēng mì mǎng jiān yī dòu chū quán jū yǐn zhī
久之，闻路下淙淙声，觅莽间一窦出泉，掬饮之。
shān ào de jū luò wèi shí jiǔ dōu mén jiā fang
山坳得居落，为〕十九都〔门家坊。
fang xi yī fēng shén jùn jí xiàng gōng lǐng suǒ wàng ér yù dēng zhě zhèng dōng běi yǔ xiāng lú fēng duì zhì wèi wǔ gōng nán àn
坊西一峰甚峻，即相公岭所望而欲登者，正东北与香炉峰对峙，为武功南案。
rì yóu xià wǔ kǒng qián lù qí qū gū liú yú lì ér zhǐ sù yān
〕日犹下午，恐前路崎岖，姑留余力而止宿焉。
zhǔ rén wáng xìng qí mǔ nián jiǔ shí yǐ
主人王姓，其母年九十矣。
chū sān rì chén cān hòu xíng yún qì jiàn hé ér sì shān wú yì
初三日晨餐后行，云气渐合，而四山无翳。
sān lǐ zhuǎn ér xi fù xún shān xiàng běi shǐ dōng jiàn dà xī zì xiāng lú fēng lù lái shì wèi xiāng jí wān
三里，转而西，复循山向北，始东见大溪自香炉峰麓来，是为湘吉湾。
yòu xià lǐng yī lǐ de sān sì jiā
又下岭一里，得三四家。
yòu dēng lǐng yī lǐ lián guò èr jí shì wèi hé jiā fang
又登岭一里，连过二脊，是为何家坊。
yǒu lù cóng xi wù xià zhě nǎi qián shān zhī dào shuǐ suì xi xià ér dōng zé xiāng lú fēng zhī dà xī yě
有路从西坞下者，乃钱山之道，水遂西下而东，则香炉峰之大溪也；
yǒu lù cóng běi āo shàng zhě nǎi jiǔ lóng zhī dào
有路从北坳上者，乃九龙之道；
ér zhèng dào zé sù dà xī dōng cóng jiā zhōng xíng
而正道则溯大溪东从夹中行。
èr lǐ dù xī xún nán yá xíng yòu yī lǐ máo ān yī kān zài xī běi shì wèi sān xiān xíng gōng
二里，渡溪循南崖行，又一里，茅庵一龛在溪北，是为三仙行宫。
cóng cǐ jiàn zhì chóng gāng sān lǐ zhí zào xiāng lú fēng
从此渐陟崇冈，三里，直造香炉峰。
qí yá āo shí yǒu xì liú xuán guà běi xià dà xī qù
〔其崖坳时有细流悬挂，北下大溪去。
yǎng jiàn fēng tóu yún yǐng jiàn lǎng jí shàng jī hū líng yǔ piāo yáng
仰见峰头云影渐朗，亟上跻，忽零雨飘扬。
èr lǐ zhì jí yún yán líng yǔ zhān yī nǎi rù jí yún guān shǎo qì yān
〕二里至集云岩，零雨沾衣，乃入集云观少憩焉。
guān wèi gé xiān wēng qī zhēn zhī suǒ dào liú yǐ xīn suì fāng qún xī zhèng diàn shàng diàn zhǐ yī yíng jiàn yóu wèi wán yě
观为葛仙翁栖真之所，道流以新岁方群嬉正殿上，殿止一楹，建犹未完也。
qí zhǐ gāo yǐ xiāng lú běi xiàng wǔ gōng qián zé dà xī yóu dōng wù lái xī xiàng jīng xiāng jí wān ér qù yì yī xuán dōu yě
其址高倚香炉，北向武功，前则大溪由东坞来，西向经湘吉湾而去，亦一玄都也。
shí yǔ shǎo zhǐ dé yī dào liú yù sòng zhì shān dǐng suì xi zhì jiǔ lóng nǎi mào yǔ xíng bàn lǐ dù lǎo shuǐ qiáo fù xún wǔ gōng nán lù xíng suì shàng niú xīn lǐng
时雨少止，得一道流欲送至山顶，遂西至九龙，乃冒雨行半里，渡老水桥，〔复循武功南麓行，遂〕上牛心岭。
wǔ lǐ guò qí pán shí yǒu ān zài lǐng shàng
五里，过棋盘石，有庵在岭上。
yǔ jiàn dà dào liú hái suǒ bì sòng zī qì xíng náng qù
雨渐大，道流还所畀送资，弃行囊去。
gài qí pán yǒu lù zhí běi ér shàng wǔ lǐ jīng shí zhù fēng dòng yòu wǔ lǐ jìng dá shān dǐng cǐ jí yún dēng shān dà dào yě
盖棋盘有路直北而上，五里，经石柱风洞，又五里，径达山顶，此集云〔登山〕大道也；
shān xiǎo jìng xún shēn hè ér dōng nǎi guān yīn yá zhī dào
山小径循深壑而东，乃观音崖之道。
yú yù jiān shōu zhī jìng cóng shān dǐng xiǎo jìng qū jiǔ lóng ér dào liú yù réng xià jí yún cóng hé jiā fang dà lù gù bù hé ér qù
余欲兼收之，竟从山顶小径趋九龙，而道流欲仍下集云，从何家坊大路，故不合而去。
yú suì cóng xiǎo jìng mào yǔ dōng xíng
余遂从小径冒雨东行。
cóng cǐ shān zhī xī cóng shān dǐng tuí hè ér xià tū zhě wèi gāng āo zhě wèi xiá lù xún qí yāo yù gāng zé jī ér shàng yù xiá zé fǔ ér xià
从此山支悉从山顶𬯎壑而下，凸者为冈，凹者为峡，路循其腰，遇冈则跻而上，遇峡则俯而下。
yóu qí pán jīng dì èr xiá yǒu shí gāo shí yú zhàng shù fēng cè shū jué pīng tíng
由棋盘经第二峡，有石高十余丈竖峰侧，殊觉娉婷。
qí nèi xiá zhōng tū yá cóng shù wàng zhī shén yì ér qū fēi cǎo sāi wú kě zhe zú
其内峡中突崖丛树，望之甚异，而曲霏草塞，无可着足。
yòu xún lù dōng guò sān xiá qí gāng xià yóu jiàn dǐ héng dù ér nán zhí jiē xiāng lú zhī dōng
又循路东过三峡，其冈下由涧底横度而南，直接香炉之东。
yú shì jiàn zhōng zhī shuǐ suì fēn dōng xī xíng xi jí yóu jí yún ér chū píng tián dōng jí yóu guān yīn yá ér xià jiāng kǒu jiē ān fú dōng běi zhī xī yě
于是涧中之水遂分东西行，西即由集云而出平田，东即由观音崖而下江口，皆安福东北之溪也。
yú shì yòu guò liǎng xiá
于是又过两峡。
běi wàng xiá nèi jù shù mù méng róng shí yá tū wù shí jiàn yá shàng bái huǎng rú tuō pù bù guài wú fēi dòng zhī shì xì wán xīn shǎng zhī jù jiāng dòng chéng bīng yě
北望峡内俱树木蒙茸，石崖突兀，时见崖上白幌如拖瀑布，怪无飞动之势，细玩欣赏之，俱僵冻成冰也。
rán hòu zhī qí de gāo hán yǐ yì xià fāng yú xiè dié xiǎo bù zǒu lù yǔ zhōng bù jué ěr
然后知其地高寒，已异下方，余躞xiè蹀小步走路雨中不觉耳。
gòng wǔ lǐ dǐ guān yīn yá gài dì sān gāng guò jí chǔ zhèng qí zhōng yě
共五里，抵观音崖，盖第三冈过脊处正其中也。
guān yīn yá zhě yī míng bái fǎ ān wèi bái yún fǎ shī suǒ jiàn ér qí tú yǐn zhī kuò ér dà zhī
观音崖者，一名白法庵，为白云法师所建，而其徒隐之扩而大之。
gài zài wǔ gōng zhī dōng nán yú qí de yōu pì shēn yǎo chū wéi shān niú yě shòu zhī wō míng niú shàn táng
盖在武功之东南隅，其地幽僻深窈，初为山牛野兽之窝，名牛善堂；
bái yún dǐng jiàn chán lú yǒu bái yīng zhī yì gù míng bái fǎ fó diàn
白云鼎建禅庐，有白鹦之异，故名白法佛殿。
qián yǒu guǎng chí yī fāng yì gāo shān suǒ nán zhě
前有广池一方，亦高山所难者。
qí qián yǒu jiān fēng wèi àn yuē jī shān nǎi xiāng lú zhī dōng yòu qǐ yī jiān yě
其前有尖峰为案，曰箕山，乃香炉之东又起一尖也。
qí de yǒu ān ér wú yá yá jí qián shān xiá zhōng xuān shí wú dìng míng yě
其地有庵而无崖，崖即前山峡中亘石，无定名也。
ān qián hòu zhú shù shén shèng qí qián yǒu dà lù zhí xià jiāng kǒu qí hòu jí dēng shān dǐng zhī dōng lù yě
庵前后竹树甚盛，其前有大路直下江口，其后即登山顶之东路也。
shí yú yī lǚ zhān tòu jí huàn zhī yǐ bù zuò xíng jì
时余衣履沾透，亟换之，已不作行计。
fàn hòu yǔ hū zhǐ suì bié yǐn zhī xiàng ān dōng jī qí hòu
饭后雨忽止，遂别隐之，向庵东跻其后。
zhí shàng èr lǐ hū jiàn xī nán yún qì nóng bó bēn chí ér lái xiāng lú jī shān shū hū bèi yǎn yì lì gù pū jié jué shàng jī
直上二里，忽见西南云气浓勃奔驰而来，香炉、箕山倏忽被掩益厉，顾仆竭蹶上跻。
yòu yī lǐ yǐ dá ān hòu jué dǐng ér nóng wù mí màn xià kàn bái yún jí guò jí zhū gāng xiá xiān háo wú kě yǐng xiǎng xìng mái ér bù yǔ
又一里，已达庵后绝顶，而浓雾弥漫，下瞰白云及过脊诸冈峡，纤毫无可影响，幸霾而不雨。
yòu èr lǐ dǐ shān dǐng máo ān zhōng yǒu dào zhě èr rén zhǐ xíng náng yú zhōng
又二里，抵山顶茅庵中，有道者二人，止行囊于中。
sān shí juǎn diàn jí zài qí shàng zhǐ chǐ bù biàn
三石卷殿即在其上，咫尺不辨。
dào zhě yǐn rù kòu lǐ suì fǎn sù máo ān
道者引入叩礼，遂返宿茅庵。
shì yè fēng shēng lǚ hǒu yǐ wéi yǐ zhuǎn xī běi kě xìng qíng jí míng ér mí màn rú gù
是夜风声屡吼，以为已转西北，可幸晴，及明而弥漫如故。
wǔ gōng shān dōng xī héng ruò píng liè
〔武功山东西横若屏列。
zhèng nán wéi xiāng lú fēng xiāng lú xi jí mén jiā fang jiān fēng dōng jí jī fēng
正南为香炉峰，香炉西即门家坊尖峰，东即箕峰。
sān fēng jù qiào xuē
三峰俱峭削。
ér xiāng lú gāo xuán dú sǒng bìng kāi wǔ gōng nán ruò líng mén rán
而香炉高悬独耸，并开武功南，若棂门然。
qí dǐng yǒu lù sì dá yóu zhèng nán zhě zì fēng dòng shí zhù xià zhì qí pán jí yún jīng xiàng gōng lǐng chū píng tián shí bā dōu wèi dà dào yú suǒ cóng rù shān zhě yě
其顶有路四达：由正南者，自风洞石柱，下至棋盘、集云，经相公岭出平田十八都为大道，余所从入山者也；
yóu dōng nán zhě zì guān yīn yá xià zhì jiāng kǒu dá ān fú
由东南者，自观音崖下至江口，达安福；
yóu dōng běi zhě èr lǐ chū léi dǎ shí yòu yī lǐ jí wéi píng xiāng jiè xià zhì shān kǒu dá píng xiāng
由东北者，二里出雷打石，又一里即为萍乡界，下至山口达萍乡；
yóu xī běi zhě zì jiǔ lóng dǐ yōu xiàn
由西北者，自九龙抵攸县；
yóu xī nán zhě zì jiǔ lóng xià qián shān dǐ chá líng zhōu wèi sì jìng yún
由西南者，自九龙下钱山，抵茶陵州，为四境云。
chū sì rì wén sù mái wèi kāi jiāng wò jiǔ zhī
初四日闻夙霾未开，僵卧久之。
chén cān hòu fāng qǐ wù yǐng shū kāi shū hé
晨餐后方起，雾影倏开倏合。
yīn cóng zhèng dào xià yù mì fēng dòng shí zhù
因从正道下，欲觅风洞石柱。
zhí xià zhě sān lǐ jiàn jiàn liǎng páng shān jù máo jí wú yá xiù zhī qí yuǎn jiàn xiāng lú fēng dǐng yì shí chū shí méi ér bàn shān yóu nóng wù rú gù
直下者三里，渐见两旁山俱茅脊，无崖岫之奇，远见香炉峰顶亦时出时没，而半〔山〕犹浓雾如故。
yì fēng dòng shí zhù shàng zài èr sān lǐ xià kǒng yī shí nán mì qiě yí dào liú zhuāng diǎn zhī yán jí mì de yì wú qí suì réng fǎn shān dǐng zài fàn máo ān
意风洞石柱尚在二三里下，恐一时难觅，且疑道流装点之言，即觅得亦无奇，遂仍返山顶，再饭茅庵。
nǎi cóng shān jǐ xi xíng chū yóu mí màn yǐ ér jiàn kāi
乃从山脊西行，初犹弥漫，已而渐开。
sān lǐ shāo xià dù yī jí hū wù yǐng zhōng wàng jiàn zhōng fēng zhī běi chù yá zhǎn zhù shàng cì céng xiāo xià chā jiǔ dì suǒ wèi qiān zhàng yá
三里稍下，度一脊，忽雾影中望见中峰之北矗崖崭柱，上刺层霄，下插九地，所谓千丈崖。
bǎi yá cóng zhì huí huán gāo xià bù yī āo tū yǎn yìng
百崖丛峙回环，高下不一，凹凸掩映。
tuí běi ér xià rú mén rú quē rú zhàng rú lóu zhí zhuì hè dǐ jiē mì shù méng róng píng pù qí xià
𬯎北而下，如门如阙，如幛如楼，直坠壑底，皆密树蒙茸，平铺其下。
rán wù yóu shí shí lǒng zhào jí shēn zhì qí cè wù fù shū kāi ruò xiān zhī lóng gù wèi yǎn xiù zhī bì ér hòu zhī kāi yòu qiǎo wèi xiàn xiào zhī yíng zhě
然雾犹时〔时〕笼罩，及身至其侧，雾复倏开，若先之笼，故为掩袖之避，而后之开，又巧为献笑之迎者。
gài wǔ gōng píng liè dōng xi zhōng gòng qǐ sān fēng ér zhōng fēng zuì gāo chún shí nán miàn yóu tū wù ér yǐ běi zé jí xuán yá huí è zhī qí
盖武功屏列，东、西、中共起三峰，而中峰最高，纯石，南面犹突兀而已，北则极悬崖回崿之奇。
shǐ bù yóu cǐ ér yóu zhèng dào jí yóu cǐ ér wù bù shōu bù jǐ wèi wǔ gōng wú qí shèng zāi
使不由此而由正道，即由此而雾不收，不几谓武功无奇胜哉！
gòng sān lǐ guò zhōng lǐng zhī xi lián dù èr jí qí xiá jǐn chǐ wǔ
共三里，过中岭之西，连度二脊，其狭仅尺五。
zhì shì hǎi běi jù shí yá ér běi yóu zhǎn xuē wú dǐ huán tū duō qí jí shàng shuāng yá zhòng pōu rú mén xià tuí zhì zhòng hè
至是海北俱石崖，而北尤崭削无底，环突多奇，〔脊上双崖重剖如门，下𬯎至重壑。
yóu cǐ tōng dào ér xià kě jǐn běi yá zhū shèng ér xī hu shān gāo lù jué wú néng zhì zhě
〕由此通道而下，可尽北崖诸胜，而惜乎山高路绝，无能至者。
yòu xi fù xià ér shàng shì wèi xī fēng
又西复下而上，是为西峰。
qí shān yǔ dōng fēng wú yì bù ruò zhōng fēng zhī shí gǔ léng céng yǐ
其山与东峰无异，不若中峰之石骨棱嶒矣。
yòu wǔ lǐ guò yě zhū wā
又五里，过野猪洼。
xī fēng jǐn chù de shí yá tū chū xià róng sì wǔ rén yuē èr xiān dòng
西峰尽处，得石崖突出，下容四五人，曰二仙洞。
wén qí shàng shàng yǒu jīn jī dòng wèi zhī rén yě
闻其上尚有金鸡洞，未之人也。
yú shì shān fēn liǎng zhī lù xíng qí zhōng
〔于是山分两支，路行其中。
yòu xi shāo xià sì lǐ zhì jiǔ lóng sì
〕又西稍下四里，至九龙寺。
sì dāng wǔ gōng zhī xī chuí chóng shān zhì cǐ hū kāi wù chéng wéi zhōng yǒu píng hè shuǐ dài xi chū xiá qiáo zhuì yá ér xià nǎi shén miào shí níng zhōu chán shī suǒ kāi yǔ bái yún zhī kāi guān yīn yá dōng xī bìng jiàn sì
寺当武功之西垂，崇山至此忽开坞成围，中有平壑，水带西出峡桥，坠崖而下，乃神庙时宁州禅师所开，与白云之开观音崖，东西并建寺。
rán guān yīn yá kāi shuǎng xià lín jiǔ lóng yōu ào zhōng chang xíng shì gù bù ruò jiǔ lóng zhī duān mì yě
然观音崖开爽下临，九龙幽奥中敞，形势固不若九龙之端密也。
ruò yǐ dì shì lùn jiǔ lóng suī shāo xià yú dǐng qí gāo fǎn zài guān yīn yá zhī shàng duō yǐ
若以地势论，九龙虽稍下于顶，其高反在观音崖之上多矣。
sì zhōng sēng fēn dōng xī liǎng liáo xī nián nán chāng wáng tè jìn shān zhì cǐ jīn qí guī mó shàng zhěng
寺中僧分东西两寮，昔年南昌王特进山至此，今其规模尚整。
xi liáo sēng liú sù yú jiàn wù yǐ jiàn kāi qiáng bié zhī
西寮僧留宿，余见雾已渐开，强别之。
chū sì xi yuè xī kǒu qiáo xī cóng nán xià
出寺，西越溪口桥，溪从南下。
fù xi yuè yī lǐng yòu guò yī xiǎo xī èr xī hé ér nán zhuì gǔ zhōng
复西越一岭，又过一小溪，〔二溪合而南坠谷中。
xī zhuì yú dōng lù zhuì yú xi jù chuí nán zhí xià
〕溪坠于东，路坠于西，俱垂南直下。
wǔ lǐ wèi zǐ zhú lín sēng liáo yǐ wēi tuān xiū zhú jiān yōu shuǎng jiān de yì jīng lán zhī miào jìng yě
五里为紫竹林，僧寮倚危湍修竹间，幽爽兼得，亦精蓝之妙境也。
cóng shān shàng wàng cǐ yóu zài zhòng wù zhōng
从山上望此，犹在重雾〔中〕；
jiàn xià jiàn kāi ér pò bì fēi liú yǒu dǎo xiá xuán yá tuān zhī shì
渐下渐开，而破壁飞流，有倒峡悬崖湍之势。
yòu shí lǐ ér zhì lú tái huò cóng xī yòu huò cóng xī zuǒ xún dù bù yī mǐ bù zài hōng léi dào xuě zhōng
又十里而至卢台，或从溪右，或从溪左，循度不一，靡不在轰雷倒雪中。
dàn rùn yá wēi sǒng zhú shù yì mì xuán zhuì bù néng xià kuī jí zhì dù jiàn yòu fù píng liú chù yǐ
但润崖危耸，竹树翳密，悬坠不能下窥，及至渡涧，又复平流处矣。
chū xiá zhì lú tái shǐ yǒu píng chóu yī hè luàn liú jiāo yǒng qí jiān xíng lǚ zhān rú
出峡至卢〔台〕，始有平畴一壑，乱流交涌畦间，行履沾濡。
sī xiān rì guò xiàng gōng lǐng qiú dī shuǐ bù dé
思先日过相公岭，求滴水不得；
cǐ chù de gāo yú bǐ ér shí shān yíng rào suì chéng wò zé
此处地高于彼，而石山潆绕，遂成沃泽。
gài wǔ gōng zhī dōng chuí qí shān nǎi yī jí pái zhī fēn pài
盖武功之东垂，其山乃一脊排支分派；
wǔ gōng zhī xī chuí qí shān nǎi zhòng fēng sǒng shí zǎn yá tǔ shí zhī shì jì shū gù zào rùn zhī fēn yì yì yě
武功之西垂，其山乃众峰耸石攒崖，土石之势既殊，故燥润之分亦异也。
jiā xī sì wǔ jiā jù huán dǔ lí lì yù tóu tuō sù gè yǐ xīn suì yàn kè cí
夹溪四五家，俱环堵离立，欲投托宿，各以新岁宴客辞。
fāng pái huái lù páng yǒu rén yī qún cóng dōng cūn guò xi jiā zhèng suǒ yàn kè yě
方徘徊路旁，有人一群从东村过西家，正所宴客也。
zhōng yī shào nián jiàn yú wú sù chù qīn cóng gè jiā wèi mì suǒ qī nǎi yǐn zhì dōng cūn yàn guò zhě táng xìng jiā
中一少年见余无宿处，亲从各家为觅所栖，乃引至东村宴过者，唐姓家。
de liú zhǐ yān
得留止焉。
shì rì xíng sān shí lǐ
是日行三十里。
chū wǔ rì chén cān hòu wù yóu yì shān dǐng
初五日晨餐后，雾犹翳山顶。
nǎi dōng nán yuè yī lǐng wǔ lǐ xià zhì píng chóu shì wèi dà bēi
乃东南越一岭，五里下至平畴，是为大陂。
jū mín shù jiā zì chéng yī hè
居民数家，自成一壑。
yī xiǎo xī zì dōng běi lái nǎi hé jiā fang zhī liú yě lú tái zhī xī zì běi lái yòu yǒu shā pán tóu zhī xī zì xī běi lái tóng huì ér chū chén qián kǒu
一小溪自东北来，乃何家坊之流也，卢台之溪自北来，又有沙盘头之溪自西北来，同会而出陈钱口。
liǎng shān rú mén lù yì suí zhī
〔两山如门，路亦随之。
chū kǒu jí shí bā dōu píng tián dōng xiàng dà yáng yě
〕出口即十八都平田，东向大洋也。
dà bēi zhī shuǐ zì běi ér chū chén qián shàng bēi zhī shuǐ zì xi ér zhì chē jiāng èr shuǐ hé ér dōng jīng qián shān xià píng tián zhě yě
大陂之水自北而〔出〕陈钱，上陂之水自西而至车江，二水合而东经钱山下平田者也。
lù yóu chē jiāng xún xi xī wǔ lǐ zhì qī bēi fù rù shān
路由车江循西溪，五里至七陂，复入山。
yǐ dù xī nán fù shàng mén lóu lǐng wǔ lǐ yuè lǐng fù yǔ xī huì
已渡溪南，复上门楼岭，五里越岭，复与溪会。
guò píng wù yòu èr lǐ yǒu yī fēng dāng xī zhī zhōng qí nán běi gè yǒu yī xī yíng fēng qián ér hé shì wèi yuè xī shàng liú
过平坞又二里，有一峰当溪之中，其南北各有一溪，潆峰前而合，是为月溪上流。
lù cóng fēng zhī nán xī ér rù qí nán yǒu shí lán chōng pō tū wù
路从峰之南溪而入，其南有石兰冲，颇突兀。
yòu sān lǐ dēng zhù gāo lǐng lǐng běi zhī shuǐ xià ān fú lǐng nán zhī shuǐ xià yǒng xīn
又三里登祝高岭，岭北之水下安福，岭南之水下永新。
yòu píng xíng lǐng shàng èr lǐ xià lǐng dōng nán xíng èr lǐ guò shí dòng běi nǎi xī nán dēng yī xiǎo shān shān shí sè rùn ér xíng chán
又平行岭上二里，下岭东南行二里，过石洞北，乃西南登一小山，山石色润而形巉。
yóu shí xì xià kàn yī kū sì huán yǒu mén dāng xì zhōng nèi yǒu jīng lán hòu yǒu shēn dòng dòng míng shí chéng
由石隙下瞰，一窟四环，有门当隙中，内有精蓝，后有深洞，洞名石城。
dòng wài shí yá sì xuān yá yǒu xì dōng xiàng ān jí yǐ zhī
〔洞外石崖四亘，崖有隙东向，庵即倚之。
ān běi xiàng dòng zài qí zuǒ mén dōng běi xiàng ér mén wèi sēng bì wú kě rù
庵北向，洞在其左，门东北向，〕而门为僧闭无可入。
cóng shí shàng fǔ ér hū jiǔ zhī nǎi dé rén yīn mìng sēng chuī fàn ér yú rù dòng yù chū wèi shí mén sì zhī xíng yě
从石上俯而呼，久之乃得人，因命僧炊饭，而余入洞，欲出为石门寺之行也。
xún jí ér xià pō shì yáng xiàn zhāng gōng dòng mén ér dà guò zhī
〔循级而下，颇似阳羡张公洞门，而大过之。
dòng zhōng gāo qióng yǔ zhāng gōng bìng ér shēn guǎng bèi zhī
洞中高穹与张公并，而深广倍之。
qí zhōng yī gāng héng jiān nèi wài fēn liǎng zhòng wài zhòng yǒu jù shí fēn liè mén kǒu rú yí
其中一冈横间，内外分两重，外重有巨石分列门口如台。
dāng tái zhī zhōng liǎng shí sǔn sǒng lì ér qǐ
当台之中，两石笋耸立而起。
qí zuǒ yòu liè zhě běi yá yǒu shí zhù chù lì dà bèi yú sǔn ér sè shén gǔ mù cóng shí dǐ gāo qíng shàng shǔ dòng dǐng
其左右列者，北崖有石柱矗立，大倍于笋，而色甚古穆，从石底高擎，上属洞顶。
páng yǒu xì kě huán zhù zhuǎn
旁有隙，可环柱转。
zhù gēn yǒng qǐ chù yǒu shí huán pěng ruò zhí zhī pán zhōng zhě
柱根涌起处，有石环捧，若植之盘中者。
qí páng yǒu zhī dòng
其旁有支洞。
qū ér běi zài jìn yòu yǒu yī dà zhù xià ruò lián huā kùn dié chéng zhù
曲而北再进，又有一大柱，下若莲花，困叠成柱；
shàng rú bǎo zhuàng qíng gài shǔ dǐng
上如宝幢，擎盖属顶；
páng yì yǒu xì kě xún zhuǎn
旁亦有隙可循转。
zhù zhī zuǒ lìng huán yī qiào zhī dòng yì qióng
柱之左另环一窍，支洞益穹。
jí chū fàn hòu jiàn dòng shén qí suǒ jù bù néng fù yǔ gù pū zài rù xì sōu zhī
〕及出，饭后，见洞甚奇，索炬不能，复与顾仆再入细搜之。
chū yǐ mù yǐ suì sù ān zhōng
出已暮矣，遂宿庵中。
shí chéng dòng chū míng shí láng
石城洞初名石廊；
nán bēi liú yuán qīng kāi jiàn jīng lán yú dòng kǒu shí kū zhōng gǎi míng shū lín
南陂刘元卿开建精蓝于洞口石窟中，改名书林；
jīn yòu míng shí chéng yǐ dòng wài shí yá sì xuān ruò chéng yuán yě
今又名石城，以洞外石崖四亘若城垣也。