chū liù rì chen qǐ wù réng mì yì
初六日晨起，雾仍密翳。
chén cān bì bié sēng bǎo lín chū ér yǔ hū zhì
晨餐毕，别僧宝林出，而雨忽至；
réng fǎn ān zhōng zuò jiǔ zhī yǔ zhǐ nǎi xíng
仍返庵中，坐久之，雨止乃行。
yóu dòng mén nán yuè yī lǐng wǔ lǐ qí chù xi wèi xi yún shān dōng wèi fó zǐ lǐng zhī xī chuí wàng jiàn dōng miàn yī shān zhōng pōu ruò mén yì lù qiě nán xiàng wú yóu yī jìn guān
由洞门南越一岭，五里，〔其处西为西云山，东为佛子岭之西垂，〕望见东面一山中剖若门，意路且南向，无由一近观。
yòu èr lǐ zhì shù lín hū dù qiáo lù zhuǎn ér dōng
又二里至树林，忽渡桥，路转而东。
yòu yī lǐ zhèng qǔ dào duàn shān jiān nǎi jí dōng xiàng yáng xī dà dào yě
又一里，正取道断山间，乃即东向洋溪大道也。
gài zì zhù gāo lǐng ér nán shān fēn dōng xī èr jiè zhōng kāi dà yáng zhí nán dǐ tāng dù
〔盖自祝高岭而南，山分东西二界，中开大洋，直南抵汤渡。
qí zì duàn shān zhī dōng shān yòu fēn nán běi èr jiè zhōng jǐng dà yáng dōng dǐ yáng xī
其自断山之东，山又分南北二界，中井大洋，东抵洋溪。
ér wǔ gōng nán miàn yǔ shí mén shān zhī běi bǐ cǐ xiāng duì zhōng yòu héng jià zhù gāo zhì r pō yī céng suì fēn nán běi èr dà yáng
而武功南面与石门山之北，彼此相对，中又横架祝高至儿坡一层，遂分南北二大洋。
běi yáng xi zì shàng bēi hé chén qián kǒu zhī shuǐ yóu qián shān píng tián huì yú yáng xī
北洋西自上陂合陈钱口之水，由钱山平田会于洋溪；
nán yáng xi zì duàn shān zhì lù kǒu shuǐ shǐ dōng xià hé shí mén dōng lù lú zi lǒng zhī shuǐ yóu táng qián ér huì yú yáng xī
南洋西自断山至路口，水始东下，合石门东麓卢子垅之水，由塘前而会于洋溪。
èr xī hé liú yuē yáng chà shǐ shèng zhōu ér rù ān fú
二溪合流曰洋岔，始胜舟而入安福。
chū wàng duàn shān shén bī xuē jí rù zhī píng píng wú qí shì míng cuò le āo qí nán jí lù kǒu xi xià zhī shuǐ suǒ chū
〕初望断山甚逼削，及入之，平平无奇，是名错了坳，其南即路口西下之水所出。
yóu āo rù jí dōng nán xíng sān lǐ wèi wǔ kǒu
由坳入即东南行，三里为午口。
nán shàng lǐng shān xiá piàn shí sēn lì sè hēi zhì xiù rú yīng shí yī zhǒng zhì zuò pén jǐng jiǎ shān zhī tè shū shí tou
南上岭，山峡片石森立，色黑质秀如英石一种制作盆景，假山之特殊石头。
yòu èr lǐ yī xiǎo fēng jiān yuán tè lì tǔ rén hào wèi tiān zǐ de
又二里，一小峰尖圆特立，土人号为天子地。
nǎi dōng yú yī lǐng gòng wǔ lǐ wèi tóng kēng
乃东逾一岭，共五里，为铜坑。
nóng wù fù mái kēng zhī shàng jí lù kǒu nán lái chū qǐ zhī jí yě
浓雾复霾，坑之上，即路口南来初起之脊也。
yóu cǐ nán xiàng hēi wù zhōng wǔ lǐ hū jiān xī shēng rú fèi yǐ xún wēi yá qiào bì shàng xíng shǐ jué zhuǎn rù shān xiá zhōng yě
由此南向黑雾中五里，忽间溪声如沸，已循危崖峭壁上行，始觉转入山峡中也。
wù zhōng xià kàn qiào shí píng lì xī shàng chén hēi bī zè rán bù néng xiáng yě
雾中下瞰，峭石屏立溪上，沉黑逼仄，然不能详也。
yǐ ér zhú yǐng dāng qián quǎn shēng chū hù suì de shí mén sì nǎi rù ér chuī
已而竹影当前，犬声出户，遂得石门〔寺〕，乃入而炊。
wèn shí mén zhī qí shàng zài shān dǐng wǔ lǐ ér yáo shí wù mái shén sì gù yī wú suǒ jiàn niàn wèi jí kāi wù yú yù cān hòu jí xíng
问石门之奇，尚在山顶五里而遥，时雾霾甚，四顾一无所见，念未即开雾，余欲餐后即行。
jiàn qiān bǎn zài àn yīn jué zhī dà shì
见签板在案，因诀之大士。
de qī qiān qí yóu yún shè ēn tiān xià biàn xíng zhōu chì zhǐ yuán yuán chū zuì yóu hǎo xiàng cǐ zhōng qiú shàn guǒ mò jiāng xīn jìng bié móu qiú
得七签，其由云：“赦恩天下遍行周，敕旨源源出罪尤，好向此中求善果，莫将心境别谋求。
yú yuē dà shì zhī wǒ qiě liú wǒ qíng bì yǐ
”余曰：“大士知我且留我，晴必矣。
suì liú sì zhōng
”遂留寺中。
yǐ ér yǔ dà zuò jiàn yī xíng chōng ní ér rù sì zhě yī lǚ lín lí gài jí lù kǒu zhī liú yǐ shì rì fù guǎn yú cǐ cǐ ān nǎi qí suǒ hù chí kāi chuàng zhě
已而雨大作，见一行冲泥而入寺者，衣履淋璃，盖即路口之刘，以是日赴馆于此，此庵乃其所护持开创者。
chū jiàn yú shén luò luò gū dú ér bù hé jì ér tóng xiàng huǒ yǔ cì dà hé
他们刚见到我时，显出与我合不来的样子，随后一同烤火，慢慢谈得很投机。
shī míng liú zhòng yù hào èr yù
师名刘仲钰，号二玉；
dì míng liú gǔ xīn zì ruò hái
弟名刘古心，字若孩。
dài mù èr yù yǐ tà ràng yú yú nǎi lā ruò hái tóng tà yān
迨暮，二玉以榻让余，余乃拉若孩同榻焉。
ruò hái nián fu guān qiě hūn wèi bàn yuè zhé rù shān cóng shī yì kě jiā yě
若孩年甫冠，且婚未半月，辄入山从师，亦可嘉也。
chū qī rì píng míng wén yán tiān sè dà jì zhě yú yóu nǐ zhū rén gù yǐ cǐ cháo yú jí qǐ guǒ rán
初七日平明，闻言天色大霁者，余犹疑诸人故以此嘲余，及起果然。
jí suǒ fàn kǒng wù shī wèi xī gàn hou rì gāo nǎi xíng
亟索饭，恐雾湿未晞xī干，候日高乃行。
sēng qīng xiāng xié huǒ jù ér liú èr yù qiè hú yǐ xíng
僧青香携火具，而刘二玉挈壶以行。
dài xià shān rì sè yǐ guò xià wǔ yǐ
迨下山，日色已过下午矣。
yǔ yù xíng èr yù yuē cóng cǐ nán yú lǐng xià bái shā wǔ lǐ yòu shí wǔ lǐ ér zhì liáng shàng shǐ yǒu jiù sù chù
予欲行，二玉曰：“从此南逾岭，下白沙五里，又十五里而至梁上，始有就宿处。
rì sè rú cǐ wàn wàn bù néng jí
日色如此，万万不能及。
bì yù lā yú zhì qí jiā
”必欲拉余至其家。
yú cóng zhī suì yóu jiù lù xià wèi jí tóng kēng jí běi xiàng qù gòng shí lǐ ér dǐ qí jiā zhèng zài lù kǒu miào bèi guò jí zhī zhōng
余从之，遂由旧路下，未及铜坑即北向去，共十里而抵其家，正在路口庙背过脊之中。
rù mén yǐ hūn hēi hū jiǔ tòng yǐn gèng yú nǎi jiù qǐn
入门已昏黑，呼酒痛饮，更余乃就寝。
qí fù hào wǔ yú qí xiōng dì sì rén
其父号舞雩，其兄弟四人。
chū bā rì èr yù fù zǐ gē shēng shè lǐ bì yù zài liú yī rì sì qí dì shū xuán guī shí wǎng qián shān yuè jiā
初八日二玉父子割牲设醴，必欲再留一日，俟其弟叔璇归，时往钱山岳家。
yǐ qí sòng yú
以骑送余。
yú kǔ qiú bié dài wǔ nǎi xíng
余苦求别，迨午乃行。
xī nán xiàng shí mén běi lù xíng jí xiàng suǒ rù tiān zǐ dì chǔ yě
西南向石门北麓行，即向所入天子地处也。
wǔ lǐ yǒu xiǎo liú zì tóng kēng běi lù xī běi zhù shān xiá jiān hū yǒu luàn shí wān yán
五里，有小流自铜坑北麓西北注山峡间，忽有乱石蜿蜒。
dé yī shí héng wò jiàn shàng liú cóng cóng tòu qí xià fěi zhí kuà liú zhī shí yì qí shí líng lóng ruò yún piàn yǎn wò dàn liú wēi liáng fú ruò yuán tíng zhōng wù qiǎo ér bù jù jí shēng yìng ěr
得一石横卧涧上，流淙淙透其下，匪直跨流之石，抑其石玲珑若云片偃卧，但流微梁伏，若园亭中物，巧而不钜即生硬耳。
guò cǐ shí cuò lì shān tóu jù yǒu rán qí sè xiā rán qí xíng qí de zài tiān zǐ de zhī páng yǔ xiàng rù shān suǒ jīng piàn zhì zhī shí lián fēng gòng mài yě
过此，石错立山头，俱黝然其色，岈然其形，其地在天子地之旁，与向入山所经片峙之石连峰共脉也。
yòu wǔ lǐ yú gāng ér de dà jiàn jí tóng kēng xià liú shì wèi nán cūn
又五里，逾冈而得大涧，即铜坑下流，是为南村。
yǒu yī fēng wù lì jiàn běi shì wèi dòng xiān yán
有一峰兀立涧北，是为洞仙岩。
yú jiàn nán xún xi lù xíng qí xi wèi dǔ gāo nán xià zhī dà yáng nán cūn zhī nán jí wéi yǒng xīn jiè
逾涧南循西麓行，其西为竺高南下之大洋，南村之南即为永新界。
yòu wǔ lǐ suì yǔ dà lù hé
又五里遂与大路合。
yòu wǔ lǐ yī dà jiàn dōng zì láo fāng āo lái āo zài hé shān jué dǐng xi běi yǔ shí mén nán lái zhī fēng lián liè zhě
又五里，一〔大〕涧东自牢芳坳来，〔坳在禾山绝顶西，北与石门南来之峰连列者。
dù zhī ér nán jí wéi liáng shàng
〕渡之而南，即为梁上。
fù nán wǔ lǐ lián yú dōng lái èr jiàn guò qīng táng shù
复南五里，连逾东来二涧，过青塘墅。
yòu èr lǐ mù sù yú xi táng zhī wáng xìng jiā
又二里暮，宿于西塘之王姓家。
chū jiǔ rì chén cān hòu nán xíng
初九日晨餐后，南行。
xi yú yī běi lái zhī jiàn jí qián dōng lái zhī jiàn zhuǎn ér nán zhě
西逾一北来之涧，〔即前东来之涧转而南者。
gòng liù qī lǐ zhì tāng jiā dù shǐ yǔ dà xī yù
〕共六、七里，至汤家渡，始与大溪遇。
cǐ xī fā yuán yú zhù gāo nán hé nán xià suǒ jīng zhū jiàn pán xuán xī shān lù zhì cǐ dōng zhuǎn shǐ shèng zhōu
〔此溪发源于祝高南，合南下所经诸涧，盘旋西山麓，至此东转始胜舟。
dù xī nán xíng yòu wǔ lǐ wèi qiáo shàng
〕渡溪南行，又五里为桥上。
qí chù yǒu yuán yáng guān yuán yáng dòng dòng wài liè sān mén nèi kě shēn rù yǐ bù zhī jìng qù
〔其处有元阳观、元阳洞，洞外列三门，内可深入，以不知竟去。
qián xī fù zì běi ér nán
〕前溪复自北而南。
réng dù xī dōng nǎi dōng xiàng yú shān sì lǐ wèi tài hé yòu sì lǐ yú yī lǐng yǐ zhuǎn háng gāo shí āo zhī nán yǐ
仍渡溪东，乃东向逾山，四里为太和，又四里逾一岭，已转行高石坳之南矣。
xiǎo lǐng xi wèi dōng gé píng dōng wèi kēng tóu chōng yóu kēng nán xià èr lǐ zé dà xī xi zì zhōng fang dōng lái
小岭西为东阁坪，东为坑头冲，由坑南下二里，则大溪西自中坊东来。
lù suí zhī dōng rù shān xiá yòu èr lǐ wèi lóng shān shù jiā yǐ xī shàng
路随之东入山峡，又二里为龙山，数家倚溪上。
xún xī dōng qù yá shí fēi tū rú dūn shī fèn hǔ gāo kàn xī shàng
循溪东去，崖石飞突，如蹲狮奋虎，高瞰溪上。
lù chū qí xià tān shí yǒng jī shàng wēi yá ér fēi mò shū wèi zhuàng guān
路出其下，滩石涌激，上危崖而飞沫，殊为壮观。
sān lǐ shān xiá jiàn kāi xī lù chū xiá nán běi kuò rán
三里，山峡渐开，溪路出峡，南北廓然。
yòu èr lǐ xī zhuǎn ér nán yǒu dà lù yú gāng ér dōng zhě yóu li tián rù yì zhī lù yě
又二里，溪转而南，有大路逾冈而东者，由李田入邑之路也；
suí xī nán xià zhě lù jiāng dào yě
随溪南下者，路江道也。
yú shì běi wàng huò rán wú ài jiàn hé shān gāo qióng qí běi yǔ li tián zhī wàng hé shān wú yì yě
于是北望豁然无碍，见禾山高穹其北，与李田之望禾山无异也。
shǐ zhī láo fāng lǐng zhī dōng yòu fēn yī zhī qǐ wèi hé shān
始知牢芳岭之东，又分一支起为禾山；
cóng láo fāng pái liè nán zhì gāo shí āo zhě hé shān xī huán zhī zhī fēi jí yī shān yě
从牢芳排列南至高石坳者，禾山西环之支，非即一山也。
hé shān xī nán yǒu xī nán xià zhì cǐ yǔ lóng shān dà xī hé ér nán qù lù yì suí zhī
〔禾山西南有溪南下，至此与龙山大溪合而南去，路亦随之。
wǔ lǐ zhì lóng tián xī zhuǎn dōng xíng xī shàng jū sì jiào duō tā chǔ
〕五里至龙田溪，转东行溪上，居肆较多他处。
dù xī xún xī nán àn dōng xiàng xíng
渡溪，循溪南岸东向行。
sān lǐ xī huán dōng běi lù zhé dōng nán yòu sān lǐ xī zì běi lái fù yǔ lù yù shì wèi lù jiāng
三里，溪环东北，路折东南，又三里，溪自北来复与路遇，是为路江。
xiān shì yǔ jìng wén yuē jū tíng yú hè dōng xī jiā zhì lù jiāng wèn zhī zé qián yī lǐ wài suǒ guò zhě shì
先是与静闻约，居停于贺东溪家，至路江问之，则前一里外所过者是；
nǎi fù dǐ hè zé chū yī rì jìng wén xiān zhì lù jiāng suì zhǐ yú liú xīn chuān chù
乃复抵贺，则初一日静闻先至路江，遂止于刘心川处；
yú shì fù zhuǎn lù jiāng
于是复转路江。
cǐ lǐ yú zhī jiān fán sān wǎng fǎn ér yǔ jìng wén yù
此里余之间，凡三往返而与静闻遇。
chū shí rì mèi shuǎng yóu lù jiāng yǐ èr yú fū èr dān fū xi xíng
初十日昧爽，由路江以二舆夫、二担夫西行。
xún xi lái xiǎo shuǐ chū jué shān jìng āo huō nán yǒu gāo fēng yuē shí ní āo yǒng níng zhī jiè shān yě
循西来小水，初觉山径凹豁，南有高峰曰石泥坳，永宁之界山也；
běi yǒu gāo fēng yuē lóng fèng shān jí zuó suǒ guò lóng shān xī nán zhī fēng yě jīn yòu chū qí yáng yǐ
北有高峰曰龙凤山，即昨所过龙山溪南之峰也，今又出其阳矣。
gòng shí lǐ wéi wén dǔ jū chán zhù fáng de pō shèng yī shuǐ zì nán lái yī shuǐ zì xi xià hé yú cūn nán ér dōng xià lù jiāng zhě yě
共十里为文竺，居廛chán住房地颇盛，一水自南来，一水自西下，合于村南而东下路江者也。
lù yòu sù xi xī ér shàng sān lǐ rén yán bì kǒu nán běi liǎng shān shén ài shuǐ chū qí jiān ruò mén
路又溯西溪而上，三里人岩壁口，南北两山甚隘，水出其间若门。
èr lǐ jiàn kuò yòu wǔ lǐ wèi qiáo tóu wú qiáo ér yǒu shì yǒng xīn zhī gōng guǎn zài yān
二里渐扩，又五里为桥头，无桥而有市，永新之公馆在焉。
fēn liǎng dào yí lù zhí xī xiàng chá líng yí lù dù xī xī nán xiàng lēi zi shù xià
〔分两道：〕一路直西向茶陵，一路渡溪西南向勒jí子树下。
yú shì cóng xī nán dào xī liú jiàn wēi qī lǐ guò táng shí jiàn shàng pō tuó
于是〔从西南道，〕溪流渐微，七里，过塘石，渐上陂陀。
sān lǐ dēng yī gāng shì wèi jiè tóu lǐng hú guǎng jiāng xī fēn jiè chù yě
三里，登一冈，是为界头岭，湖广、江西分界处也。
gài chóng shān nán zì yá zi lǒng dōng zhì wèi wǔ jiā shān
盖崇山南自崖子垅，东峙为午家山。
dōng xíng zhě fēn yǒng níng yǒng xīn zhī nán běi jiè běi zhuǎn zhě zhì yuè lǐng xià fú wèi táng shě wèi chá líng yǒng xīn jiè
东行者分永宁、永新之南北界，北转者至月岭下伏为唐舍，为茶陵、永新界。
xià gāng shuǐ jí xi liú wén huáng yú xian zài qí nán suì mìng yú rén yū dào yóu pí táng nán rù pí nán qù jiè tóu wǔ lǐ yǐ
下冈，水即西流，闻黄雩rú仙在其南，遂命舆人迂道由皮唐南入皮南，去界头五里矣。
yú shì rù shān yòu wǔ lǐ nán yuè yī xī jí huáng yú xià liú yě
于是入山，又五里，〔南越一溪，即黄雩下流也。
suì nán dēng xiān gōng lǐng wǔ lǐ yú lǐng ér xià
〕遂南登仙宫岭，五里，逾岭而下。
wàng nán shān gāo chā tiān jì zhě yì wèi zhī jiè shān jí suǒ chēng shí niú fēng nǎi yǒng níng chá líng jiè yě běi yǔ xiān gōng jiā ér chéng wù
望南山高插天际者，亦谓之界山，即所称石牛峰，乃永宁、茶陵界也，北与仙宫夹而成坞。
wù zhōng yī fēng zì xi ér lái zhì cǐ zhuó lì xià yǒu miào yǔ jí huáng yú yě
坞中一峰自西而来，至此卓立，下有庙宇，即黄雩也。
zhì miào jiàn miào nán yǒu jiàn bēn yǒng ér bú jiàn shàng liú
至庙，见庙南有涧奔涌，而不见上流。
wǎng chá zhī zé zhuō fēng zhī xià yī qiào shén bì dī ǎi luàn bō yóu qiào zhōng liú chū suì chéng tāo tāo zhī shì
往察之，则卓峰之下，一窍甚庳bēi低矮，乱波由窍中流出，遂成滔滔之势。
suǒ chēng huáng yú zhě wèi yú zhù qí yǔ zhī jì sì zhī suǒ rùn jì yī fāng shén yá yě
所称黄雩者，谓雩祝祈雨之祭祀之所润济一方甚涯也。
suǒ fàn yú dào shì fù yóu jiù lù dēng xiān gōng lǐng
索饭于道士，复由旧路登仙宫岭。
wǔ lǐ yú lǐng běi xià yòu běi shí lǐ yǔ táng shě jiè tóu zhī dào hé
五里，逾岭北下，又北十里，与唐舍、界头之道合。
xià lǐng shì wèi guāng qián yòu yǒu xī zì xi ér dōng zhě fā yuán yá zi lǒng zài huáng yú xī běi chóng shān zhōng
下岭是为光前，又有溪自西而东者，发源崖子垅，〔在黄雩西北重山中。
dù xī yòu běi xíng sān lǐ guò chóng gāng
〕渡溪又北行三里，过崇冈。
dì míng
地名。
yòu èr lǐ fù dé yī xī yì dōng xiàng qù shì míng zhī shuǐ yǒu shí liáng kuà qí shàng
又二里，复得一溪亦东向去，是名芝水，有石梁跨其上。
dù liáng jí wéi lè zǐ shù xià shǐ jiàn dà xī zì dōng nán zhù xī běi ér xiǎo zhōu lín cì qí xià yǐ
渡梁即为勒子树下，始见大溪自东南注西北，而小舟鳞次其下矣。
zì jiè lǐng zhī xi lǐng xià yī xiǎo xī wèi dì yī zhòng huáng yú zhī xī wèi dì èr zhòng yá zi lǒng xī wèi dì sān zhòng zhī shuǐ qiáo zhī xī wèi dì sì zhòng
自界岭之西岭下，一小溪为第一重，黄雩之溪为第二重，崖子垅溪为第三重，芝水桥之溪为第四重。
wéi huáng yú zhī shuǐ zuì dà jù cóng dōng zhuǎn xi hé yú xiǎo guān zhōu zhī xià xi zhì lè zǐ shù xià ér shèng zhōu zhì gāo lǒng ér gèng dà yún
惟黄雩之水最大，俱从东转西，合于小关洲之下，西至勒子树下而胜舟，至高陇而更大云。
lè zǐ shù míng xī yǒu zhī jīn wú yǐ
“勒子”，树名，昔有之，今无矣。