sān yuè chū yī rì guì wáng lín cháo mìng chéng fèng liú jí wáng chéng fèng zhī zhí shè zhāi táo huā chōng shī sēng
三月初一日桂王临朝，命承奉刘及王承奉之侄设斋桃花冲施僧。
jìng wén wǎng tóu zhāi wù wáng chéng fèng zhī zhí shǐ zhī qián tóu jiē yì zhù zhī yì nèi sī bù shuǎng
静闻往投斋，唔王承奉之侄，始知前投揭议助之意，内司不爽。
gài cǐ zhù fēi yú běn yì jīn jì dé jīn wù gèng shǎo dài yú liú biàn kě xi qù
盖此助非余本意，今既得金物，更少贷于刘，便可西去。
jìng wén jiàn wáng yì rú cǐ bù néng wú wàng
静闻见王意如此，不能无望。
yú nǎi yì xiān wǎng dào zhōu yóu jiǔ yí liú jìng wén hou zhù yú cǐ yú réng hái hòu yǔ tóng qù zhù bǐ dé zuò sì yú de xíng yóu wèi liǎng biàn yún
余乃议先往道州，游九疑，留静闻候助于此，余仍还后与同去，庶彼得坐俟，余得行游，为两便云。
chū èr rì nǎi cù de jīn xiáng fu yín réng fēng zhì jīn yù yǐ shǎo zī suí shēn
初二日乃促得金祥甫银，仍封置金寓，以少资随身。
liú xǔ wèi zhuǎn jiè qī yǐ jīn rì fù bù néng de
刘许为转借，期以今日，复不能得。
yǔ wǎng bié qiě zuò hòu zhī suì bù jí xià zhōu
予往别，且坐候之，遂不及下舟。
chū sān rì zǎo chū chái bù mén dēng zhōu
初三日早出柴埠门登舟。
liú míng yǔ xiān yǐ qián èr qiān bìng juàn bù fù jìng wén gèng yǐ gāo guǒ zhuī yǔ yú nán guān wài
刘明宇先以钱二千并绢布付静闻，更以糕果追予于南关外。
shí yú zhōu shàng pō chái bù wèi jiě wéi liú yán liú hái mì shǐ yǔ yú yù fù dìng qī ér bié
时余舟尚泊柴埠未解维，刘沿流还觅，始与余遇，复订期而别。
shì rì fēng yǔ fù zuò zhōu zǐ qiān yán wǎn yí nán mén bù ér pō
是日风雨复作，舟子迁延，晚移南门埠而泊。
chū sì rì píng míng xíng fēng zàn zhǐ sù yǔ fēi fēi
初四日平明行，风暂止，夙雨霏霏。
xià wǔ guò chà jiāng dǐ yún jí tán qù yǔ xī rì bèi nàn chù bù yuǎn ér yún jí zé ài xíng kě chén mì zhī suǒ yě
下午过汊江，抵云集潭，去予昔日被难处不远，而云集则艾行可沉汨之所也。
fēng yǔ qī qí guāng jǐng dùn bié yù wèi chǔ cí zhāo zhī àn bù chéng shēng
风雨凄其，光景顿别，欲为《楚辞》招之，黯不成声。
shì wǎn pō yú yún jí tán zhī xi àn gòng xíng liù shí yú lǐ
是晚泊于云集潭之西岸，共行六十余里。
chū wǔ rì léi yǔ dà zhì
初五日雷雨大至。
píng míng fā zhōu ér fēng pō lì
平明发舟，而风颇利。
shí lǐ guò qián rì wèi tú chén zhōu yóu zài yě
十里，过前日畏途，沉舟犹在也。
sì lǐ guò xiāng lú shān qí shàng yǒu tān pō gāo
再行四里，经过香炉山，它的上游不远处有个沙滩很高。
yòu èr shí wǔ lǐ wǔ guò guì yáng hé kǒu guì yáng hé zì nán àn rù xiāng
又二十五里，午过桂阳河口，桂阳河自南岸入湘。
chōng shuǐ chū dào zhōu chōng líng shān kuī shuǐ chū níng yuǎn jiǔ yí shān jīng guì yáng xi jìng hé liú zhì cǐ rù xiāng wèi cháng níng xiàn jiè
〔舂水出道州舂陵山，岿水出宁远九疑山，经桂阳西境，合流至此入湘，为常宁县界。
yóu hé kǒu rù dǐ guì yáng shàng sān bǎi lǐ
由河口入，抵桂阳尚三百里。
yòu qī lǐ běi àn yǒu jù luò cūn luò míng sōng běi
〕又七里，北岸有聚落村落名松北。
yòu sì lǐ pō yú wǎ zhōu jiā
又四里，泊于瓦洲夹。
gòng xíng wǔ shí lǐ
共行五十里。
chū liù rì mèi shuǎng xíng yǔ zhǐ fēng xī
初六日昧爽行，雨止风息。
èr shí lǐ guò bái fang yì jù luò zài jiāng zhī xi àn zhì cǐ yǐ rù cháng níng xiàn jiè yǐ
二十里，过白坊驿，聚落在江之西岸，至此已入常宁县界矣。
yòu xī nán sān shí lǐ wèi cháng níng shuǐ kǒu qí shuǐ cóng dōng àn rù xiāng yì rú guì yáng zhī kǒu ér qí shuǐ jiào xiǎo gài cháng níng xiàn zhì yóu zài jiāng zhī dōng nán yě
又西南三十里，为常宁水口，其水从东岸入湘，亦如桂阳之口，而其水较小，盖常宁县治犹在江之东南也。
yòu xi shí wǔ lǐ pō yú liáng chuán bù yǒu shù jiā zài dōng àn bù chéng cūn luò
又西十五里，泊于粮船埠，有数家在东岸，不成村落。
shì rì gòng xíng liù shí wǔ lǐ
是日共行六十五里。
chū qī rì xī nán xíng shí wǔ lǐ hé zhōu yì
初七日西南行十五里，河洲驿。
rì sè yǐng xiàn shān gāng kāi fú
日色影现，山冈开伏。
gài zì héng yáng lái xiāng jiāng liǎng àn suī gāng tuó liáo rào ér yún mǔ zhī wài shàng wú chóng shān jié zhàng
盖自衡阳来，湘江两岸虽冈陀缭绕，而云母之外，尚无崇山杰嶂。
zhì cǐ de xiāng zhī dōng àn wèi cháng níng jiè xiāng jiāng xi àn wèi yǒng zhī qí yáng jiè jiē píng líng kuò rán gāng fù yuǎn dié yě
至此地，湘之东岸为常宁界，湘江西岸为永之祁阳界，皆平陵扩然，冈阜远叠也。
yòu sān shí lǐ guò dà pù yú shì liǎng àn jù qí yáng shǔ yǐ
又三十里，过大铺，于是两岸俱祁阳属矣。
shàng jiǔ zhōu tān yòu sān shí lǐ pō guī yáng yì
上九州滩，又三十里，泊归阳驿。
chū bā rì fàn hòu yú zhòu jí jí bìng shēn yín bù yǐ
初八日饭后余骤疾急病，呻吟不已。
liù shí lǐ zhì bái shuǐ yì
六十里，至白水驿。
chū nǐ dēng fǎng dài yǔ wán xiè qí yù jié shí jiě yī jiù dòng zhī huì zhì shì jìng bù néng dēng
初拟登访戴宇完，谢其遇劫时解衣救冻之惠，至是竟不能登。
shì wǎn zhōu rén chéng fēng shùn yòu mù xíng shí wǔ lǐ pō yú shí bà lǐ gài bái shuǐ zhī shàng liú yě
是晚，舟人乘风顺，又暮行十五里，泊于石坝里，盖白水之上流也。
shì rì gòng xíng qī shí wǔ lǐ
是日共行七十五里。
àn zhì bái shuǐ shān zài qí yáng dōng nán èr bǎi yú lǐ shān xià yǒu quán rú bái liàn
按《志》：白水山在祁阳东南二百余里，山下有泉如白练。
quē qù qí yáng jiǔ shí yú lǐ yòu zài dōng běi
（缺）去祁阳九十余里，又在东北。
shì yé fēi yé
是耶，非耶？
chū jiǔ rì mèi shuǎng zhōu rén fàng zhōu yú bìng yóu shén
初九日昧爽，舟人放舟，余病犹甚。
wǔ shí yú lǐ xià wǔ dǐ qí yáng suì pō yān ér yú bù néng dēng
五十余里，下午抵祁阳，遂泊焉，而余不能登。
xiān gé wǎn jiāng zhì bái shuǐ yì yú lì jí qǐ wàng xī tiān héng shān rú liè píng zhì shì zhōu sù liú ér xi yòu zhuǎn ér běi yǐ chū shì shān zhī yáng yǐ gài jí qí shān yě
先隔晚将至白水驿，余力疾起望西天，横山如列屏，至是舟溯流而西，又转而北，已出是山之阳矣，盖即祁山也。
shān zài xiāng jiāng běi xiàn zài xiāng jiāng xi qí shuǐ nán xiāng jù shí wǔ lǐ
山在湘江北，县在湘江西，祁水南，相距十五里。
qí shàng liú zé xiāng zì nán lái xún chéng dōng dǐ shān nán zhuǎn xiàn zhì shí zài shān yáng shuǐ xī
其上流则湘自南来，循城东，抵山南转，县治实在山阳、水西。
ér xiàn dōng lín jiāng zhī shì pō shèng nán běi lián zhì ér xī xiàng rù chéng shàng yī lǐ
而县东临江之市颇盛，南北连峙，而西向入城尚一里。
qí chéng běi zé qí shuǐ xī zì shào yáng lái dōng rù yú xiāng suì tóng qū ér dōng nán qù
其城北则祁水西自邵阳来，东入于湘，遂同曲而东南去。
chū shí rì yú niàn wú xī zhī shèng bù kě bù yī dēng bìng yì shāo chà bìng yù ér zhōu rén yǐ hou kè wèi fā nǎi lì jí qǐ
初十日余念浯溪之胜，不可不一登，病亦稍差chài病愈，而舟人以候客未发，乃力疾起。
yán jiāng shì ér nán wǔ lǐ dù jiāng ér dōng yǐ zài wú xī xià yǐ
沿江市而南，五里，渡江而东，已在浯溪下矣。
dì suǒ wèi shī zi fu zhě zài xiàn nán bīn jiāng èr lǐ nǎi suǒ jīng xíng de ér wèn zhī yǐ bù kě de
第所谓狮子袱者，在县南滨江二里，乃所经行地，而问之，已不可得。
qǐ shā jī liú yí shí yì bù miǎn cāng sāng yé
岂沙积流移，石亦不免沧桑耶？
wú xī yóu dōng ér xi rù yú xiāng qí liú shén xì
浯溪由东而西入于湘，其流甚细。
xī běi sān yá pián zhì xi lín xiāng jiāng ér zhōng yá zuì gāo yán lǔ gōng suǒ shū zhōng xīng sòng gāo juān yá bì qí cè zé shí jìng qiàn yān
溪北三崖骈峙，西临湘江，而中崖最高，颜鲁公所书《中兴颂》高镌崖壁，其侧则石镜嵌焉。
shí zhǎng èr chǐ kuò chǐ wǔ yī miàn guāng hēi rú qī yǐ shuǐ pēn zhī jìn ér yá biān tíng shí yuǎn ér gé jiāng cūn shù lì lì jù zhào chè qí jiān
石长二尺，阔尺五，一面光黑如漆，以水喷之，近而崖边亭石，远而隔江村树，历历俱照彻其间。
bù zhī cóng hé chù lái cóng hé shí zhì cǐ qǐ yì yuán cì shān suǒ yí suì yǔ yán shū pì shèng yé
不知从何处来，从何时置，此岂亦元次山所遗，遂与颜书媲胜耶！
sòng chén yǎn yún yuán shì shǐ mìng zhī yì yīn shuǐ yǐ wéi wú xī yīn shān yǐ wéi yǔ shān zuò shì yǐ wéi wǔ tíng sān wú zhī chēng wǒ suǒ zì yě
宋陈衍云：“元氏始命之意，因水以为浯溪，因山以为峿山，作室以为庑亭，三吾之称，我所自也。
zhì zì cóng shuǐ cóng shān cóng guǎng wǒ suǒ mìng yě
制字从水、从山、从广，我所命也。
sān zhě zhī mù jiē zì wú yān wǒ suǒ shàn ér yǒu yě
三者之目，皆自吾焉，我所擅而有也。
yá qián yǒu tíng xià lín xiāng shuǐ yá diān shí chán cù lì rú fú róng cóng è
”崖前有亭，下临湘水，崖巅石巉簇〔立〕，如芙蓉丛萼。
qí běi yì yǒu tíng yān jīn zhì fú mó dà dì xiàng
其北亦有亭焉，今置伏魔大帝像。
yá zhī dōng lù wèi yuán yán cí cí kōng ér ài
崖之东麓为元颜祠，祠空而隘。
qián yǒu shì sān yíng wèi zhù yóu zhī suǒ ér wú shǒu zhě
前有室三楹，为驻游之所，而无守者。
yuè wú xī ér dōng yǒu sì běi xiàng shì wèi zhōng gōng sì jí màn zhái jiù zhǐ yě qīng tuí yǐ shèn bù shèng diào gǔ zhī gǎn
越浯溪而东，有寺北向，是为中宫寺，即漫宅旧址也，倾颓已甚，不胜吊古之感。
shí yú bìng qiè xíng wò yá biān shí shàng dài zhōu jiǔ zhī hèn mó yá bēi zhí jià wèi chè tōng chè ér wú zhí zhě wèi zhī chàng chàng
时余病怯行，卧崖边石上，待舟久之，恨磨崖碑拓架未彻通撤而无拓者，为之怅怅！
jì wǔ zhōu zhì yòu xíng èr shí lǐ guò xí fù niang táng jiāng běi àn yǒu shí pīng tíng lì yán duān jiǎo shǒu zuò xi wàng zhuàng
既午舟至，又行二十里，过媳妇娘塘，江北岸有石娉婷立岩端，矫首作西望状。
qí xià yǒu yú yuē zhú yú xiǎo ér shén féi bā jiǔ yuè zhòng yī èr jīn tā chǔ suǒ wú yě
其下有鱼曰竹鱼，小而甚肥，八九月重一二斤，他处所无也。
shí yú wò bìng cāng zhōng yǔ xí fù dí dāng miàn miàn ér guò
时余卧病舱中，与媳妇觌dī当面面而过。
yòu shí lǐ pō zhōu dī shuǐ yá ér hòu zhī zhī jiǎo shǒu dōng wàng yǐ gé jiāng yún jǐ qū yǐ
又十里，泊舟滴水崖而后知之，矫首东望，已隔江云几曲矣。
dī shuǐ yá zài jiāng nán àn wēi yán xuān kōng jiāng liú jì rán huāng cūn wú jǐ bù zhī zhōu rén hé yǐ pō cǐ
滴水崖在江南岸，危岩亘空，江流寂然，荒村无几，不知舟人何以泊此？
shì rì gòng xíng sān shí wǔ lǐ
是日共行三十五里。