shí liù rì píng míng xíng èr shí lǐ wèi má tán yì qí de yóu shǔ líng líng ér nán jí dào zhōu jiè yǐ
十六日平明行，二十里，为麻潭驿，其地犹属零陵，而南即道州界矣。
zì rù lóng lái shān shì bī shù shí tān xuán gèn ér běi fēng lì shén juǎn cuì jī yù wǎn zhuǎn líng bō bù jué qí nán yǒng jiù jù xiāng suō zhī fēng cuì shān zhóu juǎn xī xiāo xià níng yáng xī zhōng shī
自入泷来，山势逼束，石滩悬亘，而北风利甚，卷翠激玉，宛转凌波，不觉其难，咏旧句“舡梭织峰翠，山轴卷溪绡”，《下宁洋溪中诗》。
ruò wéi cǐ dì shè yě
若为此地设也。
qí chù shān juān shèng kāi jiē zài shuǐ yá àn cè bù zuò màn shān bù gǔ zhī guān ér yìng bì liú dān lǎo jué yǒu yì
其处山鹃盛开，皆在水涯岸侧，不作蔓山布谷之观，而映碧流丹，老觉有异。
èr shí lǐ wú lěi pù qí xī nán shān shāo xùn zhōu fǎn zhuǎn ér dōng
二十里，吴垒铺，其西南山稍逊，舟反转而东。
yòu wǔ lǐ fù nán zhuǎn qí dōng běi àn yǒu shí fāng xíng dié qì wéi xuān shān yāo dōng xià xi qǐ ruò zhòu ér chéng zhě qǐ lěi zhī yí zhě yé
又五里，复南转，其东北岸有石，方形叠砌，围亘山腰，东下西起，若甃而成者，岂垒之遗者耶？
yòu shí lǐ shān shì yù bī shù shì wèi lóng kǒu
又十里，山势愈逼束，是为泷口。
yòu wǔ lǐ pō yú jiāng jūn tān
又五里，泊于将军滩。
tān yǒu fēng lì lóng zhī kǒu ruò dāng guān zhě rán
滩有峰立泷之口，若当关者然。
sù liú chū lóng huá rán ruò lìng pì qū yǔ
溯流出泷，划然若另辟区宇。
shì yè yuè míng dá dàn rù chūn lái suǒ wèi yǒu
是夜月明达旦，入春来所未有。
shí qī rì píng míng xíng shuǐ jìng yū qū wǔ lǐ zhì qīng kǒu
十七日平明行，水径迂曲，五里至青口。
yī shuǐ dōng zì shān xiá zhōng chū zhě níng yuǎn dào yě cǐ shuǐ zuì dà jí xiāo shuǐ yě
一水东自山峡中出者，宁远道也，此水最大，即潇水也；
yī shuǐ nán zì píng kuàng zhōng lái zhě dào zhōu dào yě cǐ shuǐ cì zhī jí tuó shuǐ yě shuǐ xiǎo ruò
一水南自平旷中来者，道州道也，此水次之，即沲水也，〔水小弱。
nǎi shě xiāo ér nán sù tuó
〕乃舍潇而南溯沲。
yòu wǔ lǐ wèi ní jiāng kǒu
又五里为泥江口。
àn zhì yǒu sān jiāng kǒu wèi xiāo tuó yíng hé chù wèn zhī zhōu rén jiē bù néng zhī qǐ jí qīng kǒu yé
按《志》有三江口，为潇、沲、营合处，问之舟人，皆不能知，岂即青口耶？
dàn yíng shuǐ zhī hé zài shàng liú ěr
但营水之合在上流耳。
shuǐ xī tōng yíng yáng zhōu shàng luō píng sān rì chéng dāng jí yíng shuǐ yǐ
〔水西通营阳，舟上罗坪三日程，当即营水矣。
yòu sān shí lǐ dǐ dào zhōu dōng mén rào chéng nán pō yú nán mén
〕又三十里，抵道州东门，绕城南，泊于南门。
xià wǔ rù chéng zì nán mén rù guò dà sì míng bào ēn sì
下午入城，自南门入，过大寺，名报恩寺。
yóu zhōu qián dǐ xī mén
由州前抵西门。
dēng nán chéng huí tiào nǎi zhī dào zhōu chéng nán lín jiāng shuǐ dōng nán xi sān mén jù nán bīn yú jiāng wéi běi mén zài nèi
登南城回眺，乃知道州城南临江水，东南西三门俱南濒于江，惟北门在内。
gài tuó shuǐ zì jiāng huá yǎn áo èr shuǐ zì yǒng míng jù hé yú chéng xī nán shí wǔ lǐ wài dōng běi lái dǐ chéng xī nán yú rào nán mén zhì dōng mén fù dōng nán qù ruò wān gōng rán ér chéng lín qí bèi
盖沲水自江华，掩、遨二水自永明，俱合于城西南十五里外，东北来，抵城西南隅，绕南门至东门，复东南去，若弯弓然，而城临其背。
xī mén yǒu lián xī shuǐ xi zì yuè yán yì yún qiáo kuà qí shàng
西门有濂溪水，西自月岩，翼云桥跨其上。
dōng mén yì shuǐ zì běi lái zhù liú gèng wēi yǐ
东门亦水自北来注，流更微矣。
dài mù réng chū nán mén sù zhōu zhōng
迨暮，仍出南门，宿舟中。
yè fù yǔ
夜复雨。
dào zhōu fù guō yǒu sì jǐng dōng yǒu xiǎng shí jí wǔ rú shí
道州附郭有四景：东有响石，即五如石。
xi yǒu lián xī běi yǒu jiǔ jǐng nán yǒu yī mù
西有濂溪，北有九井，南有一木。
nán mén wài yī dà mù wò jiāng dǐ
南门外一大木卧江底。
shí bā rì tiān guāng yíng chè zǎo fàn dēng yá
十八日天光莹彻，早饭登涯。
yóu nán mén wài xún chéng bàn lǐ guò dōng mén yòu dōng bàn lǐ yǒu xiǎo qiáo jí xiào quán rù jiāng chù yě
由南门外循城半里，过东门，又东半里有小桥，即涍xiào泉入江处也。
qiáo cè jiāng bīn yǒu shí tū lì zhuàng rú yǒng zhōu yú xī qiáo tòu lòu sǒng xuē guò zhī fēn qí kōng fù qí xì kě fēn bàn ér rù qí dòu kě chuān hù ér tòu suǒ wèi wǔ rú shí yě
桥侧江滨有石突立，〔状如永州愚溪桥，透漏耸削过之，〕分岐空腹，其隙可分瓣而入，其窦可穿瓠而透，所谓五如石也。
zhōng yǒu yī shí nán zhī shēng yùn yōu liàng shì wèi xiǎng shí
中有一石，南之声韵幽亮，是为响石。
àn yuán cì shān dào zhōu shī tí shí zé yǒu wǔ rú wā jí āo zūn quán zé yǒu huì màn děng qī míng jiē zài zhōu dōng ér quán jīng yī xiào ér kě gài qí yú shí de wǔ rú ér wā zūn mò mì
按元次山《道州诗题》，石则有五如、窊wā即凹樽，泉则有潓、漫等七名，皆在州东，而泉经一涍而可概其余，石得五如而窊樽莫觅。
lǚ xún yī rú shēng yún zài bào ēn dà sì
屡询，一儒生云：“在报恩大寺。
rán wú xù yún zài zhōu dōng zuǒ hú zhōng shí shān diān
”然无序云，在州东左湖中石山巅。
shí wā kě zūn qí shàng kě tíng qǐ kě yí zhì sì zhōng zhě yì sì jí xī zhī zuǒ hú yé
石窊可樽，其上可亭，岂可移置寺中者，抑寺即昔之左湖耶？
zhì zhī qí rén yuē rù sì zì zhī
质之其人，曰：“入寺自知。
nǎi rù dōng mén jīng nán mén nèi xi guò bào ēn sì yù rù wèn wā zūn shí jiàn rì sè lì shén gū liú wèi guī tú tàn zhì
”乃入东门，经南门内，西过报恩寺，欲入问窊樽石，见日色丽甚，姑留为归途探质。
jí chū xī mén nán zhē guò yì yún qiáo yǒu èr qí
亟出西门，南折过翼云桥，有二岐。
cóng xi èr shí wǔ lǐ wèi lián xī cí yòu shí lǐ wèi yuè yán
从西二十五里为濂溪祠，又十里为月岩；
yòu nán wéi shí lǐ pù yòu liù shí lǐ wèi yǒng míng xiàn
又南为十里铺，又六十里为永明县；
shí lǐ pù cè yǒu huá yán yóu yán xià jiàn dào kě chū lián xī cí
十里铺侧有华岩，由岩下间道可出濂溪祠。
yú yù jiān shōu zhī suì cóng nán xíng
余欲兼收之，遂从南行。
dà dào liǎng bàng jù fēn zhí qiáo sōng rú nán yuè dào zhōng ér cǐ gèng mián mì
大道两傍俱分植乔松，如南岳道中，而此更绵密。
yǒu sōng zì xià fēn kē wǔ liù zhī cóng tǐng jìng xiù cǐ zhōng tè jiàn zhī tā suǒ wú yě
有松自下分柯五六枝，丛挺竞秀，此中特见之，他所无也。
zì zhōu zhì yǒng míng sōng zhī jiā dào zhě qī shí lǐ zāi zhě zhī gōng yì bù chì gān táng yǐ
自州至永明，松之夹道者七十里，栽者之功，亦不啻甘棠矣。
zhōu xī nán gāng tuó gāo xià zhì dào yīn zhī
州西南冈陀高下，置道因之。
ér sì gù chóng shān kāi yuǎn wéi xī běi yī shān zuì gāo ér jiào jìn zé yuè yán hòu suǒ yǐ zhī tài shān yě
而四顾崇山开远，惟西北一山最高而较近，则月岩后所倚之大山也。
zhì shí lǐ pù dōng cóng xiǎo jìng běi xiàng bàn lǐ wèi huá yán
至十里铺东，从小径北向半里，为华岩。
dòng mén xiàng běi yǒu xiǎo shuǐ zì dòng xià chū
洞门向北，有小水自洞下出。
yóu dòng rù zhǐ wén shuǐ shēng ér bú jiàn shuǐ
由洞入，止闻水声，而不见水。
zhuǎn dōng sān zhàng yú fù nán xià zé qióng rán shēn àn bù fù biàn guāng yǐ
转东三丈余，复南下，则穹然深暗，不复辨光矣。
shí dòng běi yǒu sēng liáo xíng jí bù jí rù mì huǒ jù wén qí nèi zhǐ yī jù kě jǐn yì bù bì mì yě
时洞北有僧寮，行急不及入觅火炬，闻其内止一炬可尽，亦不必觅也。
suì cóng liáo yòu běi xiàng xiǎo jìng xíng
遂从寮右北向小径行。
cǐ chù shān xiǎo ér qiào huò gū zhì huò liǎng huò sān lián zhū pián sǔn jiē shí gǔ lín xún cǎo mù yáo yáng piāo wǔ shēng jiàng wǎn zhuǎn rú zài luàn yún dié làng zhōng lìng rén máng rán fāng xiàng mò biàn
此处山小而峭，或孤峙，或两或三，连珠骈笋，皆石骨嶙峋，草木摇飏yáng飘舞，升降宛转，如在乱云叠浪中，令人茫然，方向（莫）辨。
rán wú tài shān biǎo zhì wéi xī běi chóng fēng shí cóng shān xì zhān qí yī miàn yǐ wéi yī guī yān
然无大山表识，惟西北崇峰，时从山隙瞻其一面，以为依归焉。
wǔ lǐ héng guò shān xī sì wǔ lǐ dù yī xiǎo shí qiáo yòu yú lǐng de dà dào xi qù
五里，横过山蹊，四五里，渡一小石桥，又逾岭，得大道西去。
suí zhī èr lǐ yòu běi rù xiǎo jìng yán shí shān zhī zuǐ gòng sì lǐ ér zhuǎn chū píng chóu zé dào zhōu xi lái dà dào yě yòu yī lǐ ér lián xī cí zài yān
随之二里，又北入小径，沿石山之嘴，共四里而转出平畴，则道州西来大道也，又一里而濂溪祠在焉。
cí běi xiàng zuǒ wèi lóng shān yòu wèi xiàng shān jiē hòu shān xiàng xíng cóng cí hòu xiǎo shān fēn zhī ér huán tū yú qián zhě yě
祠北向，左为龙山，右为象山，皆后山，象形，从祠后小山分支而环突于前者也。
qí lóng shān jí qián zhuǎn zuǐ ér chū zhě xiàng shān zé yuè yán zhī dào suǒ yóu dù lián xī zhě yě
其龙山即前转嘴而出者，象山则月岩之道所由渡濂溪者也。
cí huán yú shān jiān ér bù lín shuǐ qí qián kuò rán kě róng wàn mǎ nǎi yuán gōng suǒ shēng zhī de jīn zhǐ yī èr hòu rén shǒu qí jiān ér páng wú rén yān
祠环于山间而不临水，其前扩然，可容万马，乃元公所生之地，今止一二后人守其间，而旁无人焉。
wú cóng suǒ chuī nǎi xi xíng
无从索炊，乃西行。
yī lǐ guò xiàng shān yán qí běi yòu yī lǐ dù lián xī
一里，过象山，沿其北，又一里，渡濂溪。
xī zì yuè yán lái zhì cǐ wèi xiàng shān dōng zhàng nǎi běi zǒu yòu dōng zhì zhōu xi rù tuó shuǐ
〔溪自月岩来，至此为象山东障，乃北走，又东至州西入沲水。
cóng xī běi sù liú xi xíng wǔ lǐ ér dǐ dá cūn wèi hóng shì jù zú
〕从溪北溯流西行，五里而抵达村，为洪氏聚族。
nǎi wò ér hou fàn sì zhōng wú jiǔ zhuǎn gū jiǔ zhī xià wǔ shǐ xíng
乃卧而候饭，肆中无酒，转沽久之，下午始行。
suì xī nán rù shān
遂西南入山。
lù bàng xiān yǒu yī fēng yuán ruì ruò biāo cóng cǐ ér luàn fēng jiàn duō ruò zhuō zhuī ruò pián zhǐ ruò liè píng jù huán yìng yú tài shān zhī dōng fēn háng zhú duì qiān yǐn rú màn jiē shí gǔ yě
路傍先有一峰圆锐若标，从此而乱峰渐多，若卓锥，若骈指，若列屏，俱环映于大山之东，分行逐队，牵引如蔓，皆石骨也。
yòu wǔ lǐ nán zhuǎn rù luàn shān zhī yè
又五里，南转入乱山之腋。
yòu sān lǐ xi yuè yī lǐng wàng jiàn zhèng xi yī shān ruò yǒu bái yān yī mài mǒ héng qí yāo zhě jí yuè yán shàng céng suǒ tòu zhī kōng míng yě
又三里，西越一岭，望见正西一山，若有白烟一脉抹横其腰者，即月岩上层所透之空明也。
gài zhèng xi gāo shān píng lì ruò qí tiān zhī bù kě jiē dōng xià dì sān céng ér de cǐ shān zhōng kōng shàng qióng xià pì chóng mén cuì wēi zhōng wān guāng yìng qián shān gù yáo dì ruò bái yún bù dòng
盖正西高山屏立，若齐天之不可阶，东下第三层而得此山，中空上蛩，下辟重门，翠微中剜，光映前山，故遥睇若白云不动。
yòu èr lǐ zhí dǐ yuè yán shān xià cóng qí dōng lù shè jí ér shàng xiān rù xià yán
又二里，直抵〔月岩〕山下，从其东麓拾级而上，先入下岩。
qí yán dōng xiàng zhōng kōng shàng lián gāo qióng ruò qiáo cóng xià wàng zhī ruò hǔ zhī zhāng wěn mù guāng yá zhuàng yǎn rán kě wèi
其岩东向，中空上连，高蛩若桥，从下望之，若虎之张吻，目光牙状，俨然可畏。
fù cóng yán shàng biàn lì zhū yì jìng shì wǎn sù yú yuè yán
复从岩上遍历诸异境，是晚宿于月岩。
shí jiǔ rì zì yuè yán xíng èr lǐ réng guò suǒ wàng yán rú bái yān chù
十九日自月岩行二里，仍过〔所〕望岩如白烟处。
fēn qí dōng nán xíng chuān xiǎo shí shān zhī yè wǎn zhuǎn qún duì zhōng
分岐东南行，穿小石山之腋，宛转群队中。
bā lǐ chū shān dù dà xī ér dōng shì wèi hóng jiā zhái yì hóng shì zhī jù zú yě
八里出山，渡大溪而东，是为洪家宅，亦洪氏之聚族也。
yòu dōng nán rù xiǎo tǔ shān nán xiàng shān jǐ xíng sān lǐ ér xià yī lǐ chū shān yǒu jù píng yán héng dàng ér dōng
又东南入小土山，南向山脊行，三里而下，一里出山，有巨平岩横宕而东。
yī lǐ fù nán xiàng xíng shān pō yòu èr lǐ nán shàng yī lǐng
一里，复南向行山坡，又二里，南上一岭。
míng yín jī lǐng
名银鸡岭。
yuè lǐng ér xià yǒu cūn liǎng sān jiā
越岭而下，有村两三家。
cóng qí dōng yòu sān lǐ wèi wǔ tián zì yuè yán zhì wǔ tián èr shí lǐ
从其东又三里为武田，自月岩至武田二十里。
qí zhōng jù luò pō shèng
其中聚落颇盛。
zài dōng bàn lǐ jí yǒng míng zhī dà dào yě
再东半里，即永明之大道也。
héng dà dào ér guò nán yán yī xiǎo píng xī xíng yī lǐ dù qiáo ér dōng yòu bàn lǐ zé dà xī shāng shāng jiè yú qián yǐ
横大道而过，南沿一小平溪行一里，渡桥而东又半里，则大溪汤汤介于前矣。
shì wèi yǒng míng yǎn áo èr shuǐ shì wèi liù dù
是为永明掩、遨二水，是为六渡。
dù jiāng fù dōng nán xíng pō tuó gāo xià sān lǐ wèi xiǎo shǔ dòng
渡江复东南行，陂陀高下，三里为小暑洞。
yòu dōng yú shān gāng sān lǐ de bǎn lù shén dà nǎi nán suí bǎn lù yòu shí lǐ ér zhǐ yú bǎn liáo gài zài shàng dōu zhī dōng běi yǐ wèn suǒ wèi yáng zǐ zhái nán lóng jù guò yǐ
又东逾山冈，三里得板路甚大，乃南随板路，又十里而止于板寮，盖在上都之东北矣，问所谓杨子宅、南龙，俱过矣。
èr shí rì cóng liáo zhōng dōng nán xiǎo jìng yī lǐ chū jiāng huá dà dào suì nán zūn dà dào xíng yǐ wèi huǒ shāo pù yǐ
二十日从寮中东南小径，一里，出江华大道，遂南遵大道行，已为火烧铺矣。
pù zài dào zhōu nán sān shí lǐ ér yáo jiāng huá běi sì shí lǐ ér jìn
铺在道州南三十里而遥，江华北四十里而近。
yòu xíng wǔ lǐ wèi yíng shàng zé jiāng huá dào zhōu zhī zhōng ér shè yíng bīng yǐ shǒu zhě yě
又行五里为营上，则江华、道州之中，而设营兵以守者也。
qí hòu yǒu xiǎo jiān fēng yǐ zhī
其后有小尖峰倚之。
dōng shù lǐ wài yǒu fēng tū wù wèi yáng liǔ táng yóu cǐ suì píng xuān ér nán jiǔ yí dāng zài qí dōng yǐ
东数里外有峰突屼，为杨柳塘，由此遂屏亘而南，九疑当在其东矣。
xī nán shù lǐ wài yǒu gāo fēng yuán sǒng wèi xié liū
西南数里外，有高峰圆耸，为斜溜。
qí nán yòu qǐ yī fēng wèi dà fú lǐng zé shí làng yǐ hòu yún shān yě
其南又起一峰，为大佛岭，则石浪以后云山也。
zì yíng shàng ér nán liǎng páng duō xiǎo fēng cuán wán
自营上而南，两旁多小峰巑岏。
yòu wǔ lǐ wèi gāo qiáo pù
又五里，为高桥铺。
yòu sān lǐ yǒu xī zì xi ér dōng shí gǔ lín xún héng wò jiàn zhōng jì liú shù zhī wǎn rán bāo yuán shí hè yě
又三里，有溪自西而东，石骨嶙峋，横卧涧中，济流漱之，宛然包园石壑也。
xī shàng yǒu shí liáng kuà zhī dāng jí suǒ wèi gāo qiáo yǐ
溪上有石梁跨之，当即所谓高桥矣。
yòu nán qī lǐ wèi shuǐ táng pù
又南七里，为水塘铺。
zì gāo qiáo lái tú zhōng cūn fù duō mì sǔn jīng zhōng yú yǐ yī qián mǎi yī shù xié zhì shuǐ táng cūn jiā zhǔ zhī yǔ gù nú gè chuò èr wǎn xiān wèi shū shèng yǐ tǒng cáng qí bàn ér qù
自高桥来，途中村妇多觅笋箐中，余以一钱买一束，携至水塘村家煮之，与顾奴各啜二碗，鲜味殊胜，以筒藏其半而去。
shuǐ táng zhī xi zhí bī xié liū yòu nán xié liū dà fú lǐng zhī jiān yǒu xiǎo fēng dōng qǐ ruò shā mào rán
水塘之西，直逼斜溜，又南，斜溜、大佛岭之间，有小峰东起，若纱帽然。
yòu wǔ lǐ wèi jiā yòu pù zé qù jiāng huá shí lǐ yǐ
又五里为加佑铺，则去江华十里矣。
yóu pù nán zhí xià cóng jìng kě tōng làng shí sì
由铺南直下，从径可通浪石寺。
zhuǎn ér dōng nán cóng lǐng shàng xíng gòng liù qī lǐ ér dǐ jiāng huá chéng xi
转而东南从岭上行，共六七里而抵江华城西。
gài zì gāo qiáo pù nán míng sān shí lǐ ér shí èr shí wǔ lǐ yě
盖自高桥铺南，名三十里，而实二十五里也。
xún chéng xià dǐ nán mén fàn yú sì
循城下抵南门，饭于肆。
yòu dōng nán yī lǐ wèi má guǎi yán
又东南一里，为麻拐岩。
yī míng huí lóng ān
一名回龙庵。
yóu huí lóng ān yán jiāng àn nán xíng bàn lǐ shuǐ fèn èr dào lái yī zì shān gǔ zhōng chū zhě qí shuǐ jiào dà nǎi tuó shuǐ yě
由回龙庵沿江岸南行半里，水分二道来：一自山谷中出者，其水较大，乃沲水也；
yī zì nán lái zhě yì tōng xiǎo zhōu fā yuán zì shàng wǔ bǎo
一自南来者，亦通小舟，发源自上武堡。
gài xi jiè zé dà fú lǐng bān tián áo yún zhū shān yǐ lǐ ér nán qù dōng jiè zé dōng lǐng kǔ mǎ yún zhū fēng huán zhuǎn ér nán jiē dú xī nán yī wù yáo kāi jí suǒ wèi shàng wǔ bǎo yě qí xī nán jí wéi guǎng xī fù chuān hè xiàn jiè
盖西界则大佛岭、班田、嚣云诸山迤逦而南去，东界则东岭、苦马云诸峰环转而南接，独西南一坞遥开，即所谓上武堡也，其西南即为广西富川、贺县界。
dà xiǎo èr jiāng hé yú má guǎi yán zhī nán
〔大小二江合于麻拐岩之南。
dà jiāng dōng yuán jǐn tián suǒ sù liú èr bǎi yú lǐ zhōu xíng sān sì rì kě zhì
大江东源锦田所，溯流二百余里，舟行三、四日可至；
xiǎo jiāng nán zì shàng wǔ bǎo zhōu sù liú jǐn dào bái mǎ yíng kě wǔ shí lǐ
小江南自上武堡，舟溯流仅到白马营，可五十里。
rán rù jiāng zhī kǒu jí jī shí wèi fāng yàn zhì zhōng liú héng è zǔ ài jiāng zhōu bù dé shàng xià yàn nèi lìng zhì xiǎo zhōu wài yǒu qiáo héng bǎn yǐ dù
然入江之口，即积石为方堰，置中流，横遏阻碍江舟，不得上下，堰内另置小舟，外有桥，横板以渡。
bái mǎ yíng dōng tài shān yuē wú wàng shān yǒu qín dòng shén qí xī wèi zhì
白马营东大山曰吴望山，有秦洞甚奇，惜未至；
yòu nán shǐ zhì shàng wǔ bǎo bǎo dōng tài shān yuē dōng lěng shān
从白马营又往南走，才到上武堡，堡东的大山叫冬冷山。
èr shān zhī shuǐ hé chū bái mǎ yíng wèi xiǎo jiāng shàng liú yún
二山之水合出白马营，为小江上流云。
nǎi yán nán xiǎo jiāng àn yòu xi xíng sān lǐ shì wèi làng shí sì
乃〕沿南小江岸又西行三里，是为浪石寺。
xiǎo jiāng zhōng shí làng rú yǒng cǐ sì zhī suǒ yóu dé míng yě
小江中石浪如涌，此寺之所由得名也。
sì yǒu jiǎng xìng zhě chéng dào jīn ròu shēn yóu zài jí suǒ chēng yī dāo tú yě
寺有蒋姓者成道，今肉身犹在，即所称“一刀屠”也。
làng shí yǒu yī dāo tú ròu shēn qí miàn ròu rú shēng
浪石有“一刀屠”肉身，其面肉如生。
bēi yán xìng jiǎng jí sì xī cūn rén
碑言姓蒋，即寺西村人。
sòng chū běn tú zhě mài ròu qīng zhòng jù yī dāo ér jiù bù shuǎng zhuó zhū
宋初，本屠者，卖肉，轻重俱一刀而就，不爽镯铢。
jì ér qì qī xué dào rù dà fú lǐng dòng zhōng zuò yù zhù xià
既而弃妻学道，入大佛岭洞中，坐玉柱下。
jiǔ zhī qí mǔ rù dòng xún de bài zhī suì chū dòng zuò huà yú sì
久之，其母入洞，寻得拜之，遂出洞，坐化于寺。
hòu yǒu dào yù jié jiāng huá kù guò sì yǐ zhàn qǔ jué bù jí
后有盗欲劫江华库，过寺，以占取决，不吉。
dào jié kù hái suì pōu qí fù qǔ xīn zàng ér qù
盗劫库还，遂剖其腹，取心脏而去。
cǐ yì yī dāo tú zhī bào yě
此亦“一刀屠”之报也。
qí shēn yǐ xiū ér miàn shàng ròu tóu dài xiāng jīn shēn xí hóng dié wèi rú zhě fú yǐ zǐ sūn yǒu qīng qí jīn zhě ěr
其身已髹，而面尚肉，头戴香巾，身袭红褶，为儒者服，以子孙有青其衿者耳。
shì rì zhǐ yú làng shí sì dàn qí shān sēng shén cū yě
是日止于浪石寺，但其山僧甚粗野。
èr shí yī rì fàn yú làng shí sì
二十一日饭于浪石寺。
yù wǎng lián huā dòng ér sēng fāng jù tú gēng tián hou xíng lù zhě jiǔ zhī dé yī rén suì yóu sì xi zūn dà lù xíng
欲往莲花洞，而僧方聚徒耕田，候行路者，久之得一人，遂由寺西遵大路行。
nán qù shān jǐn wéi shàng wǔ bǎo hè xiàn jiè
南去山尽为上武堡，贺县界。
xi yú dà fú āo wèi fù chuān dào
西逾大佛坳为富川道。
āo qù jiāng huá xī shí lǐ
〔坳去江华西十里。
wén yú āo xi èr shí lǐ wèi chóng bǎi jí yǒng míng jiè
闻逾坳西二十里，为崇柏，即永明界；
yòu xi èr shí wǔ lǐ guò pí pá suǒ zài yǒng míng dōng nán sān shí lǐ wèi guǎng xī fù chuān jiè
又西二十五里，过枇杷所，在永明东南三十里，为广西富川界；
gèng xī nán sān shí lǐ jí fù chuān xiàn zhì yún
更西南三十里，即富川县治云。
qī lǐ zhí dǐ dà fú lǐng xià
〕七里，直抵大佛岭下。
xiān shì lù zuǒ yǒu yī yán ruò yún léng qiàn chuí yú yí yǐ wéi jí shì yǐ ér lián huā yán shàng zài lù yòu dà lǐng zhī lù
这之前，路左边有座岩，若如镶嵌垂挂在那里的云楞，我怀疑它就是莲花岩了，然而莲花岩还在路右面大山岭的岭脚。
nǎi cóng běi qí xiǎo jìng rù bù bàn lǐ zhì dòng xià
乃从北岐小径入，不半里，至洞下。
dǎo zhě qǔ kū zhú yī dà kǔn fù wèi liù dà jù fēn jiān yǐ chū yóu lù zuǒ dòng pī zhuǎn yǐ rù
导者取枯竹一大捆，缚为六大炬分肩以出，由路左洞披转以入。
hái fàn yú làng shí yǐ guò wǔ yǐ
还饭于浪石，已过午矣。
nǎi xún jiù lù dǐ má guǎi yán zhī xi hé jiāng kǒu yǒu bǎn jià jiāng bà wài wèi qiáo nǎi dù ér nán
乃循旧路，抵麻拐岩之西合江口，有板架江坝外为桥，乃渡而南。
dōng nán èr lǐ zhì zhòng yuán guān sì nán yī lǐ rù shī zi yán dòng
东南二里，至重元观，寺南一里，入狮子岩洞。
chū dòng sì lǐ dù xiǎo jiāng qiáo jīng má guǎi yán běi dēng lǐng zhí běi xíng yǐ guò dōng mén wài yǐ
出洞四里，渡小江桥，经麻拐岩，北登岭，直北行，已过东门外矣。
yòu běi yú yī lǐng liù lǐ dù tuó shuǐ ér běi sù yú jiāng dù
又北逾一岭，六里，渡沲水而北，宿于江渡。
èr shí èr rì mèi shuǎng yóu jiāng dù xún dōng shān dōng běi xíng
二十二日昧爽，由江渡循东山东北行。
shí lǐ wèi là shù yíng
十里为蜡树营。
yóu cǐ jiàn xún shān dōng zhuǎn wǔ lǐ guò áo tóu yuán běi lù
由此渐循山东转，五里，过鳌头源北麓。
èr lǐ zhì jiè pái yòu sān lǐ guò shí yuán yòu wǔ lǐ guò mǎ gāng yuán
二里，至界牌，又三里，过石源，又五里，过马冈源。
zì áo tóu yuán tū yú xī běi zhì dōng běi mǎ gāng yuán jiē xún shān běi dōng xiàng xíng qí shān nán jiē yáo rén suǒ jū yě
自鳌头源突于西北，至东北马冈源，皆循山北东向行，其山南皆瑶人所居也。
mǎ gāng zhī běi yóu jiàn tuó shuǐ dōng qū ér lái mǎ gāng zhī běi shǐ jiàn xī liú zì nán ér běi
马冈之北，犹见沲水东曲而来，马冈之北，始见溪流自南而北。
yòu dōng qī lǐ yú hǔ bǎn shí
又东七里，逾虎版石。
zì jiè pái ér lái lián guò xiǎo lǐng wéi hǔ bǎn zuì gāo
自界牌而来，连过小岭，惟虎版最高。
yú lǐng yòu sān lǐ wèi fēn cūn nǎi fàn
越过岭又走三里，为分村，于是在村中吃饭。
cūn nán dà shān nèi yǒu fèn lǐng
村南大山，内有分岭。
wèi zhī fēn zhě qǐ yáo yǔ mín fēn jiè yé
谓之“分”者，岂瑶与民分界耶？
dōng sān lǐ dù dà xī nán zì jiǔ cǎi yuán lái zhě
东三里，渡大溪，南自九彩源来者。
xī dōng yòu yǒu shān héng liè yú nán yǔ xi lái zhī shān shì
溪东又有山横列于南，与西来之山似。
fù xún qí běi lù xíng qī lǐ zhì sì yǎn qiáo yǒu xī gèng dà zì gù cūn lái zhě yǔ fēn cūn zhī shuǐ jiē fā yú yáo jìng yě
复循其北麓行七里，至四眼桥，有溪更大，自顾村来者，与分村之水，皆发于瑶境也。
dù mù qiáo pō zhǎng yú shì dōng dēng lǐng
渡木桥，颇长，于是东登岭。
qí xiān zhǐ nán miàn chóng shān běi jiē zhī gāng tiáo xià
其先只南面崇山，北皆支冈条下；
zhì shì běi yì yǒu shān héng liè lù suì dōng xíng liǎng shān zhī jiān
至是北亦有山横列，路遂东行两山之间。
shēng bù gāng āo shí lǐ dǐ mèng qiáo xī zhī péng jiā cūn nǎi sù
升踄冈坳十里，抵孟桥西之彭家村，乃宿。
shì rì gòng xíng wǔ shí lǐ ér shān lù huāng pì huò yún liù shí lǐ yún
是日共行五十里，而山路荒僻，或云六十里云。
èr shí sān rì wǔ gǔ yǔ dà zuò
二十三日五鼓，雨大作。
zì yǒng zhōu lái shān tián kǔ hàn shì dàng bō zhǒng zhī shí zhì cǐ áo áo yǐ shèn nǎi de gān lín dá dàn bù xiū
自永州来，山田苦旱，适当播种之时，至此嗷嗷已甚，乃得甘霖，达旦不休。
yú jiāng wò dài zhī chén cān hòu shǐ xíng chí gài cǎo lǚ bù yǐ wèi kǔ yě
余僵卧待之，晨餐后始行，持盖草履，不以为苦也。
dōng yī lǐ wàng jiàn mèng qiáo jí yóu qí lù nán xíng
东一里，望见孟桥，即由岐路南行。
gài zhì shì nán liè zhī shān yǐ jǐn suì xún zhī nán zhuǎn
盖至是南列之山已尽，遂循之南转。
wǔ lǐ dǐ táng cūn āo
五里，抵唐村坳。
āo běi yǒu xiǎo dòng dōng xiàng wài shí lín xún fǔ ér rù xià yǒu shuǐ chán chán yóu nán dòu chū běi liú ér qù
坳北有小洞东向，外石辚峋，俯而入，下有水潺潺，由南窦出，北流而去。
nǎi tíng gài zuò jiǔ zhī
乃停盖，坐久之。
yú lǐng ér nán yǒu tǔ héng liǎng shān zhōng pōu wèi mén yǐ shì xíng xiǎng wéi dào zhōu níng yuǎn zhī fēn ài yé
逾岭而南，有土横两山，中剖为门以适行，想为道州、宁远之分隘耶。
yú shì lián shè liǎng sān lǐng jù bù shèn gāo gài zhì shì qián nán liè zhī shān zhuǎn ér xi liè cǐ jiē qí dōng xíng zhī zhī lǒng ér qí dōng yòu yǒu zhuō zhuī liè jǐ zhī fēng zǎn liè chéng duì yì zì nán ér běi yǔ xī miàn zhī shān ruò pái tà mén zhě
于是连涉两三岭，俱不甚高，盖至是前南列之山转而西列，此皆其东行之支垅，而其东又有卓锥列戟之峰，攒列成队，亦自南而北，与西面之山若排闼门者。
rán dì xi jiè zé chóng shān píng liè ér dōng jiè zé luàn fù sēn luó jié jí bù wěn ěr zhí nán yáo wàng liǎng jiè jǐn chù zhōng shù yī fēng rú dāng mén zhī biāo wàng zhī shén dòng wéi kǒng lù zhī bù chū qí xià yě
然第西界则崇山屏列，而东界则乱阜森罗，截级不紊耳，直南遥望两界尽处，中竖一峰，如当门之标，望之神动，惟恐路之不出其下也。
guò táng cūn āo yòu wǔ lǐ ér zhì dà yáng
过唐村坳，又五里而至大洋。
dào zhōu lái dào yì chū cǐ
道州来道亦出此。
qí chù shān shì hū kāi zhōng duō cūn lù
其处山势忽开，中多村路。
yòu nán èr lǐ dōng dù yī qiáo xiǎo xī shén jí
又南二里，东渡一桥，小溪甚急。
yú qiáo zé dà xī yáng yáng nán zì jiǔ yí běi chū qīng kǒu jí xiāo shuǐ zhī shàng liú yǐ
逾桥则大溪洋洋，南自九疑，北出青口，即潇水之上流矣。
běi wàng xiǎo xī rù jiāng zhī kǒu yǒu zhòng zhōu yǐ tíng bó qí cè
北望小溪入江之口，有众舟舣停泊其侧。
xiǎo zhōu shàng zhì lǔ guān qù jiǔ yí sì wǔ lǐ xiāo jiāng yǔ mǔ jiāng hé chù
小舟上至鲁观，去九疑四五里，潇江与母江合处。
dù dà xī shì wèi chē tóu
渡大溪，是为车头。
yòu dōng nán yú lǐng gòng liù lǐ wèi hóng dòng
又东南逾岭，共六里，为红洞。
shì mǐ ér fàn líng yǔ yóu wèi zhǐ
市米而饭，零雨犹未止。
yòu dōng nán xíng liù lǐ zhí bī dōng jiè luàn fēng xià shǐ guò yī xiǎo fēng chán shí yán yán dōng liè yī qiào ruò yún qì yīn yūn
又东南行六里，直逼东界乱峰下，始过一小峰，巉石岩岩，东裂一窍，若云气氤氲。
pān zuò qí jiān jiǔ zhī yǔ zhǐ suì nán cóng xiǎo lù xíng
攀坐其间，久之雨止，遂南从小路行。
sì lǐ guò yī cūn
四里，过一村。
yuē dà gài
曰大盖。
yòu nán èr lǐ zhì yǎn kǒu yíng shǐ yǔ níng yuǎn nán lái zhī lù hé běi qù níng yuǎn sān shí lǐ
又南二里至掩口营，始与宁远南来之路合，〔北去宁远三十里。
yǎn kǒu zhī nán
〕掩口之南，
dōng zhī pái xiù
东之排岫，
xi zhī héng zhàng
西之横嶂，
zhì cǐ còu hé chéng mén
至此凑合成门，
xiàng suǒ wàng dāng mén zhī biāo
向所望当门之标，
yǐ liè wéi dōng zhóu zhī shǒu
已列为东轴之首，
ér xi zhàng dōng chuí
而西嶂东垂，
yì shù yī fēng
亦竖一峰，
běi wàng rú chā píng
北望如插屏，
bī jìn rú zǎn zhǐ
逼近如攒指，
nán zhuǎn rú xuān yuán
南转如亘垣，
ruò yǔ dōng xiù fēn jiàn qí gǔ ér chū qí dòu shèng zhě
若与东岫分建旗鼓而出奇斗胜者。
èr lǐ chū còu mén zhī xià shuǐ yì cóng qí zhōng nán chū qí xià píng chóu kuàng rán dōng xī chéng hè
二里，出凑门之下，水亦从其中南出，其下平畴旷然，东西成壑。
yú shì lù cóng xī fēng zhī nán zhuǎn xī xiàng xíng
于是路从西峰之南，转西向行。
yòu sān lǐ ér zhì lù tíng
又三里而至路亭。
lù tíng zhě wáng shì suǒ jiàn míng yīng fēng tíng qí chù jiù míng zhōu jiā tóng wáng shì zhī jū zài yān
路亭者，王氏所建，名应丰亭，其处旧名周家峒dóng王氏之居在焉。
wáng shì shì jiā yě yīn jiàn tíng qì xíng zhě huì fā xiāng kē zhōng xiāng shì gù suì yǐ lù tíng wèi míng
王氏，世家也，因建亭憩行者，会发乡科中乡试，故遂以“路亭”为名。
shì rì zhǐ xíng sān shí wǔ lǐ jì shí shàng zǎo yīn yǔ shī yī tòu suì zhǐ ér xiàng xīn yān
是日止行三十五里，计时尚早，因雨湿衣透，遂止而向薪焉。