sān shí rì zǎo hán shén
三十日早寒甚。
chū wù xuán jì ér fū zhōng bù lái
初雾旋霁，而夫终不来。
gài cǐ chù pù sī guǎn lǐ yì ràng de jī gòu jiān shén wéi kǒng yú wǎng guī shùn yǐ guī shùn yuǎn yě
盖此处铺司管理驿让的机构奸甚，惟恐余往归顺，以归顺远也。
lǚ yǐ ān nán yí rén mǎn dào kǒng hè yú
屡以安南彝人满道恐吓余。
qí tǔ guān cén xìng nǎi zhài zhǔ yě yǐ qiè jìn jiāo yí yì wéi zhī yǒu yí bù zhī yǒu zhōng guó
其土官岑姓，乃寨主也，以切近交彝，亦惟知有彝，不知有中国。
yí rén guò zhé hòu kuǎn zhī shì zhōng guó mò rú yě
彝人过，辄厚款之，视中国漠如也。
jiāo yí yì hòu bì cǐ zhài bù yǔ wéi nán yún
交彝亦厚庇此寨，不与为难云。
yú wèi guǎn rén suǒ huò qiě kǒng yāo mèng shì jiàn shì zǎo wéi sān jiū qǐng yú tiān yī cóng guī shùn yī fǎn xià léi yī qū xiàng wǔ
余为馆人所惑，且恐妖梦是践，是早为三阄请于天：一从归顺，一返下雷，一趋向武。
qián gào yú tiān ér shi jué zhī de xiàng wǔ zhě
虔告于天而拾决之，得向武者。
guǎn rén yì lì yú wǎng xiàng wǔ
馆人亦利余往向武。
jiān guī shùn xū cháng fū ér xiàng wǔ kě yán cūn qǐ huàn yě
监归顺须长夫，而向武可沿村起换也。
xià wǔ fu zhì zhǐ bā míng
下午夫至，止八名。
shǎo èr míng
少二名。
jí gè fu yòu bù jī xié dài shū mǐ xīn zhī qí wèi duǎn fu rán wú kě zài dài lǐ gū jiù zhī xíng
及各夫又不赍ｊī携带蔬米，心知其为短夫，然无可再待理，姑就之行。
cóng zhài zhái sù běi lái xī ér shàng bàn lǐ dù xī zhōng tǔ gāng ér xíng yú shì xī fēn wéi liǎng ér fù hé
从寨宅溯北来溪而上，半里，渡溪中土冈而行，于是溪分为两而复合。
qǔ dào yú zhōng yòu bàn lǐ dù qí xī jiā gāng zhě huí gù xī shēn zì tǔ shān dōng xiá lái ér lù chū tǔ shān xī xiá shàng
取道于中又半里，渡其西夹冈者，回顾溪身自土山东峡来，而路出土山西峡上。
èr lǐ qí xiá qióng suì yú shān zhì āo
二里，其峡穷，遂逾山陟坳。
yī lǐ fù dōng xià ér yǔ dà xī yù nǎi sù xī běi àn dōng běi xíng
一里，复东下而与大溪遇，乃溯溪北岸东北行。
èr lǐ yǒu shí shān tū xī běi àn qí shàng téng shù méng mì qí xià lù yíng jiāng tán yǎng gù nán běi jù tǔ shān gāo shuǎng ér běi shān zhī diān shí lù qiào gǔ ér fù tū cǐ shí shān dāng dào líng céng qī cè xíng lù shén nán
二里，有石山突溪北岸，其上藤树蒙密，其下路潆江潭，仰顾南北，俱土山高爽，而北山之巅，时露峭骨，而复突此石山当道，崚嶒欹侧，行路甚难。
rán liǎng páng jù shān shù pī máo kāi dào pō kuò shǐ zhī cǐ jí hú rùn zǒu zhèn ān zhī dào zhèng jiāo yí jīng cǐ suǒ kāi yě
然两旁俱芟树披茅，开道颇阔，始知此即胡润走镇安之道，正交彝经此所开也。
yú yù bì jiāo yí bù wǎng guī shùn ér fǎn qū qí suǒ yóu zhī dào shǐ hèn wèi guǎn rén suǒ mài yún
余欲避交彝不往归顺，而反趋其所由之道，始恨为馆人所卖云。
xún shí shān ér dōng běi yī lǐ jiàn yī lǎo rén cǎi xīn lù páng yú rén yǔ zhī yǔ suì tóng háng ér qián
循石山而东北一里，见一老人采薪路旁，舆人与之语，遂同行而前。
bàn lǐ yǒu shù xié yǎn xī liǎng àn jià qiáo yīn qí miǎo ér dù xī zhī nán shì wèi nán lǒng cūn
半里，有树斜偃溪两岸，架桥因其杪，而渡溪之南，是为南陇村。
yǒu shù jiā zài xī nán yú fū yú rén lǎo rén jiā suì cí chū
有数家在溪南，舆夫舆人老人家，遂辞出。
yú yù qiǎng liú zhī lǎo rén yuē yú cūn zì dāng qián sòng dàn jīn rì wǎn qǐng shǎo qì yǐ sì míng chén bǐ fū bù bì liú yě
余欲强留之，老人曰：“余村自当前送，但今日晚，请少憩以俟明晨，彼夫不必留也。
yú wú kě nài hé tīng qí qù
”余无可奈何，听其去。
shí rì sè shàng kě xíng shù lǐ ér yú cóng lǎo rén yán suì dēng qí cháo
时日色尚可行数里，而余从老人言，遂登其巢。
lǎo rén zhǔ dàn xiàn jiāng
老人煮蛋献浆。
yú wèn qí nián yǐ jiǔ shí yǐ
余问其年，已九十矣。
wèn qí zi jǐ rén yuē gòng qī zǐ
问其子几人，曰：“共七子。
qián sì zhě jù yǐ méi wéi cún hòu sān zhě qí qī zǐ zhī mǔ jí chuī huǒ rè jiāng zhī yù yǔ lǎo rén qí méi zhě yě
前四者俱已没，惟存后三者”其七子之母，即炊火热浆之妪，与老人齐眉者也。
huāng jiǎo jué yù yǒu cǐ rén ruì nián shòu tè gāo zhī rén qí yǐ qí yǐ
荒徼绝域，有此人瑞年寿特高之人，奇矣，奇矣！
yī cūn rén yǔ jù bù néng biàn wéi cǐ lǎo néng zuò hàn yǔ yì xià pī fà xiǎn zú zì xià léi zhì hú rùn qí rén bàn pī fà bù shù
一村人语俱不能辨，惟此老能作汉语，亦下披发跣足，自下雷至胡润，其人半披发不束。
bìng bù shí yān yǔ bīng láng qiě bù zhī tài píng nán níng zhū liú guān de yě
并不食烟与槟榔，且不知太平、南宁诸流官地也。
lǎo rén yán shí liù rì jiāo yí cóng cǐ guò zì luō dòng wǎng zhèn ān yú zǒu bì shān shàng bǐ yì yī wú suǒ dòng ér qù
老人言：“十六日交彝从此过，自罗洞往镇安，余走避山上，彼亦一无所动而去。
shí yī yuè chū yī rì zǎo wù ér rì chū lì shén
十一月初一日早雾，而日出丽甚。
zì nán lǒng dōng běi xíng yī lǐ dù xī běi àn
自南陇东北行，一里，渡溪北岸。
sù xī shàng èr lǐ jiàn qí xī zì dōng nán shān xiá hōng zhuì ér xià
溯溪上二里，见其溪自东南山峡轰坠而下。
gài liǎng xiá kǒu yǒu jù shí héng gèn rú yàn gāo shù shí zhàng kuò shí yú zhàng hōng léi qīng xuě zhī shì jí qí wěi zhuàng xī nán lái cóng wèi zhī jiàn yě
盖两峡口有巨石横亘如堰，高数十丈，阔十余丈，轰雷倾雪之势，极其伟壮，西南来从未之见也。
shuǐ yóu cǐ xià zhuì chéng xī xī nán qù lù fù yóu lǐng běi shān wù sù xiǎo shuǐ dōng běi shàng
水由此下坠成溪西南去，路复由岭北山坞溯小水东北上。
yī lǐ wù qióng suì yú lǐng ér shàng
一里，坞穷，遂逾岭而上。
yī lǐ dǐ lǐng tóu yù jiāo yí shí yú rén bàn zhí xiàn qiāng jù zhū hóng bǐng
一里，抵岭头，遇交彝十余人，半执线枪，俱朱红柄。
bàn jiān niǎo chòng huǒ yào qiāng niǎo chòng guǎn zhǎng xiàn guǎn jiào duǎn shēn dài téng mào ér bù dài pī fà xiǎn zú ér jiān wú yú wù
半肩鸟铳ｃｈòｎｇ火药枪，鸟铳管长，线管较短，身带藤帽而不戴，披发跣足，而肩无余物。
jiàn yú yǔ xiāng gù ér guò
见余与相顾而过。
yú rén yǔ zhī yǔ yún yǐ dǎ zhèn ān ér guī shì yì kuáng yǔ
舆人与之语，云已打镇安而归，似亦诳语。
yòu xíng lǐng shàng bàn lǐ fù yù jiāo yí liù qī rén suǒ zhí rú qián bù zhī dà duì shàng zài hé suǒ yě
又行岭上半里，复遇交彝六七人，所执如前，不知大队尚在何所也。
cóng cǐ xià lǐng bàn lǐ fù yǔ xī yù sù zhī ér dōng yòu bàn lǐ xī zì nán lái lù chū dōng āo xià jiàn yī chóu yī wù suí zhī dōng běi xíng
从此下岭半里，复与溪遇，溯之而东又半里，溪自南来，路出东坳下，见一畴一坞，随之东北行。
yī lǐ yǒu qiáo kuà dà xī shàng qí xī běi zì shí shān yè zhōng lái xī nán jīng cǐ wù zhōng nǎi nán zhuǎn xún shān ér běi chū dōng āo zhī xi
一里，有桥跨大溪上，其溪北自石山腋中来，西南经此坞中，乃南转循山而北，出东坳之西。
yóu qiáo zhī běi sù xī běi rén jí zhèn ān dào jiāo yí suǒ yóu yě dù qiáo nán xún xī dōng běi dù dōng lái xiǎo xī běi wèi luō tóng cūn
由桥之北溯溪北人，即镇安道，交彝所由也，渡桥南，循溪东北渡东来小溪北，为罗峒村；
yóu xiǎo xī nán xún shān dōng rù wèi xiàng wǔ dào
由小溪南循山东入，为向武道；
yòu cóng dōng nán shān xì qù wéi shàng yīng dōu kāng zhōu dào
又从东南山隙去，为上英、〔都康州〕道。
dù qiáo gòng bàn lǐ huàn fu yú luō tóng cūn
渡桥共半里，换夫于罗峒村。
cūn yǐ wù běi shí shān xià
村倚坞北石山下。
shí fēng zhī xi jí zhèn ān dào suǒ rù
石峰之西，即镇安道所入；
shí fēng zhī dōng jí xiàng wǔ dào suǒ yú shǐ de yǔ jiāo yí yì dào yún
石峰之东，即向武道所逾，始得与交彝异道云。
dài fu jiǔ zhī cūn méng xiàn dàn lǐ
待夫久之，村氓献蛋醴。
réng nán dù dōng lái xiǎo xī xún shí shān zuǐ zhuǎn qí nán xiá dōng xiàng shàng yī lǐ bàn dēng lǒng shàng yú shì fù jiàn sì miàn shí shān zǎn hé ér shān jǐ zhōng fù jiàn yǒu xià zhuì zhī wā
仍南渡东来小溪，循石山嘴转其南峡东向上，一里半，登陇上，于是复见四面石山攒合，而山脊中复见有下坠之洼。
yòu yī lǐ bàn pán lǒng ér rù de shù jiā yān yuē yǒng cūn
又一里半，盘陇而入，得数家焉，曰涌村。
fù huàn fu dōng xíng wù zhōng yú yī xiǎo shuǐ jí luō tóng xiǎo xī dōng lái zhī shàng liú
复换夫东行坞中，逾一小水，即罗峒小溪东来之上流。
èr lǐ nǎi dōng běi shàng lǐng
二里，乃东北上岭。
qí lǐng pō jùn yī lǐ dǐ qí āo yī lǐ yú qí diān
其岭颇峻，一里抵其坳，一里逾其巅。
zuǒ yòu shí yá cì tiān qiào xuē zhī jí ér lǐng dào yì qí qū méng yì bù shì xiàng lái yí dài kuān pì yǐ
左右石崖刺天，峭削之极，而岭道亦崎岖蒙翳，不似向来一带宽辟矣。
yú lǐng cóng lǐng shàng xún dōng nán shí yá píng xíng qí yīn yòu yán yá shēng zhì zhě sān lǐ dù yī jí
逾岭，从岭上循东南石崖，平行其阴，又沿崖升陟者三里，渡一脊。
jí dōng fù qǐ yī yá réng xún zhī bàn lǐ nǎi dōng nán xià hè zhōng yī lǐ dǐ qí lù
脊东复起一崖，仍循之半里，乃东南下壑中，一里，抵其麓。
yú shì dōng běi xíng tián lǒng jiān yòu lǐ xǔ huán hè zhōng cūn jù pō shèng shì yuē xià gěng qí shuǐ shì cóng dōng nán shān xiá qù
于是东北行田陇间，又里许，环壑中村聚颇盛，是曰下峺，其水似从东南山峡去。
nǎi fàn ér huàn fu rì jiāng bū yǐ
乃饭而换夫，日将晡矣。
yòu dōng běi shàng tǔ shān jiā zhōng yǐ jiàn běi zhuǎn gòng èr lǐ sù yú shàng gěng ér hú rùn zhī jìng dǐ shì shǐ jǐn
又东北上土山夹中，已渐北转，共二里，宿于上峺，而胡润之境抵是始尽。
chū èr rì zǎo wú wù ér rì lì shén
初二日早无雾，而日丽甚。
chén cān shén zǎo cūn méng yǐ jī wèi shǔ
晨餐甚早，村氓以鸡为黍。
yóu shàng gěng cūn běi rù shān jiā zhōng yī lǐ dēng lǐng ér shàng qí yòu duō shí fēng qí zuǒ nǎi tǔ jí
由上峺村北入山夹中，一里，登岭而上，其右多石峰，其左乃土脊。
bàn lǐ yú jí běi xià jí duō liú xī shuǐ chéng lù páng yǒu liú gǔ gǔ fǎn zì wài chéng bēn zhù shān lù xué zhōng
半里，逾脊北下，即多流溪水，塍路旁有流汩汩，反自外塍奔注山麓穴中。
píng xià bàn lǐ yòu běi xíng tián lǒng jiān zhě yī lǐ yǒu cūn zài lù yòu fēng xià shì wèi nán lù cūn
平下半里，又北行田陇间者一里，有村在路右峰下，是为南麓村。
huàn fu běi xíng èr lǐ lù yòu shí fēng zhī jiā lù zuǒ tǔ lǒng zhī shàng jù yǒu cūn luò
换夫北行二里，路右石峰之夹，路左土垅之上，俱有村落。
yī xiǎo shuǐ xī jiè qí jiān yǒu shuǐ rú fā fǎn nì liú ér nán
一小水溪界其间，有水如发，反逆流而南。
gài zì dù jí dōng shí xī tǔ shān jù bù duàn cǐ liú fǎn zì wài rù xiǎng qián zhuì dì zhōng zhě
盖自度脊，东石、西土，山俱不断，此流反自外入，想潜坠地中者。
hou fu liú pàn jiǔ zhī rán fù tòng rú gē
候夫流畔久之，然腹痛如割。
fu zhì yú zhī xíng qǐng kè nán rěn bù biàn tiān gāo dì xià yě
夫至，舆之行，顷刻难忍，不辨天高地下也。
běi xíng sān lǐ yǒu cūn zài lù zuǒ shān xià fù huàn fu xíng
北行三里，有村在路左山下，复换夫行。
yú shì shí shān fù lí lì huán rào jiā zhōng pō tuó gāo xià jù cǎo máo chōng sè wú fù jiù chéng
于是石山复离立环绕，夹中陂陀高下，俱草茅充塞，无复旧塍。
dōng běi bā lǐ fù tòng shāo chài bìng yù yǒu cūn zài lù zuǒ yòu yá zhī nèi hū ér huàn fu
东北八里，腹痛稍瘥ｃｈàｉ病愈，有村在路左右崖之内，呼而换夫。
qí chù shān jiā xiàng dōng běi xià ér lù nǎi xī běi yú shí āo
其处山夹向东北下，而路乃西北逾石坳。
shǐ shàng shén líng céng bàn lǐ yú shí shān ér shàng qí nèi jiē tǔ shān
始上甚崚嶒，半里，逾石山而上，其内皆土山。
yòu shàng bàn lǐ jí xī běi xíng tǔ shān jiā zhōng yī lǐ yòu píng xià zhě yī lǐ xún běi wù ér qù yī lǐ jiàn xiǎo xī zì xi wù zhōng lái
又上半里，即西北行土山夹中一里，又平下者一里，循北坞而去一里，见小溪自西坞中来。
lù shè xī zuǒ yòu běi bàn lǐ shě xī yòu xī xiàng zhé rù tǔ shān xiá bàn lǐ shì wèi píng lài cūn
路涉溪左又北半里，舍溪，又西向折入土山峡半里，是为坪濑村。
shí gù pū yǐ hou fu hòu yú nǎi hou chuī cūn cháo
时顾仆以候夫后，余乃候炊村巢。
gù pū zhì shì fàn shú yú fù tòng yǐ zhǐ cūn méng yǐ xī jì wèi xiǎng wèi qiáng dàn fàn yī mèng
顾仆至，适饭熟，余腹痛已止，村氓以溪鲫为饷，为强啖饭一孟。
fàn hòu fū zhì shǎo èr míng yǐ fù rén dài dān
饭后夫至，少二名，以妇人代担。
fù cóng cūn hòu xi yú yī āo gòng yī lǐ zhuǎn chū hòu wù nǎi dōng xiàng xíng
复从村后西逾一坳，共一里，转出后坞，乃东向行。
zhǐ wù zhuǎn ér běi gòng yī lǐ zé qián xī zì nán ér lái fù yǔ zhī yù
止坞，转而北，共一里，则前溪自南而来，复与之遇。
xún xī zuǒ běi xíng shí lǐ yòu zhuǎn ér xī xiàng rù shān xiá bàn lǐ yǒu cūn yuē liù yuè
循溪左北行十里，又转而西向入山峡半里，有村曰六月。
hou fu shén jiǔ yǐ èr fù rén dài yú
候夫甚久，以二妇人代舆。
réng cóng běi shān zhī bàn dōng xiàng chū xiá bàn lǐ nǎi yú lǐng běi xià gòng yī lǐ fù cóng tián chéng dōng běi xíng
仍从北山之半东向出峡，半里，乃逾岭北下，共一里，复从田塍东北行。
yǐ fù yǔ nán lái xī yù réng sù qí xī běi yī lǐ yǒu shí fēng qiào shén wù lì xī dōng shù shí jiā yǐ fēng lín xī
已复与南来溪遇，仍溯其西北一里，有石峰峭甚，兀立溪东，数十家倚峰临溪。
xī zhī xi tián qí huán rào pì ér chéng wù shì yuē piāo tóng yǐ shí fēng piāo miǎo ér yán yé
溪之西，田畦环绕，辟而成坞，是曰飘峒，以石峰飘渺而言耶？
tǔ rén hū jiān shān wèi piāo
土人呼尖山为“飘”。
huàn fu běi zhì lǐng bàn lǐ zhuǎn ér xi rù shān xiá yī lǐ ér xià
换夫，北陟岭半里，转而西入山峡，一里而下。
yòu xī běi yī lǐ bàn yǒu cǎo máo shù yíng zài xi wù jì wú jū rén shì yuē shàng kòng
又西北一里半，有草茅数楹在西坞，寂无居人，是曰上控。
qián dōng wèi zhèn ān pàn kòu wáng wāi jié lüè yī cūn jù kōng wú gǎn jū zhě
前冬为镇安叛寇王歪劫掠，一村俱空，无敢居者。
yú shì yòu běi bàn lǐ zhé ér dōng nán rù shí shān zhī jiā yòu bàn lǐ yǒu shàng kòng jū rén yí qī yú cǐ
于是又北半里，折而东南入石山之夹，又半里，有上控居人移栖于此。
fù huàn zhī xíng yǐ mù yǐ
复换之行，已暮矣。
tòu xiá dōng nán xiàng shí shān xià gòng yī lǐ shì yuē chén tóng
透峡东南向石山下，共一里，是曰陈峒。
tóng shén pì jū mín shén zhòng àn zhōng wén shēng zhēng chū ér fù yú
峒甚辟，居民甚众，暗中闻声，争出而负舆。
yòu dōng yī lǐ lù běi shí shān shén qiào qí xià yǒu cūn fù wén shēng chū huàn
又东一里，路北石山甚峭，其下有村，复闻声出换。
yòu dōng yī lǐ qiào fēng jiā ér chéng mén lù chū qí zhōng shì yuē nà gěng qīn shān gāo jùn de yàng zi qí shū shèn
又东一里，峭峰夹而成门，路出其中，是曰那峺，嵚ｑīｎ山高峻的样子崎殊甚。
shān xiá sù yú nà gěng cūn
山峡，宿于那峺村。
shì rì gòng xíng sān shí wǔ lǐ yǐ lǚ tíng hou fu yě
是日共行三十五里，以屡停候夫也。
chū sān rì tiān yǒu yīn yún ér wú yǔ
初三日天有阴云而无雨。
cūn fū mèi shuǎng jí hou xíng ér cūn xiǎo fū shǎo bàn yǐ tóng zǐ dài yú bù jí fàn suì xíng yǐ wéi qù zhōu jìn yě
村夫昧爽即候行，而村小夫少，半以童子代舆，不及饭，遂行，以为去州近也。
dōng xíng bàn lǐ dāng qián yǒu shí shān wēi sǒng
东行半里，当前有〔石〕山巍耸。
dà xī zì nán xiá zhōng tòu chū jīng wēi fēng xi lù dǐ qí běi zhé ér dǎo wēi fēng běi xiá zhōng dōng xiàng qù
大溪自南峡中透出，经巍峰西麓，抵其北，折而捣巍峰北峡中东向去。
lù zì xi lái yì dǐ wēi fēng xi lù dù xī yàn xún lù yán liú yì běi zhé suí fēng dōng rù běi xiá zhōng
路自西来，亦抵巍峰西麓，渡溪堰，循麓沿流，亦北折随峰东入北峡中。
gài wēi fēng yǔ xī běi zhī fēng qiào bī chéng xiá xī dǎo qí zhōng shì shén xiǎn zǔ
盖巍峰与溪北之峰峭逼成峡，溪捣其中，势甚险阻。
wēi fēng dōng kàn xī xi bì lì dào chā qí xī běi yú yǐ yá zǔ shuǐ zhǐ róng yī rén pān ài dōng rù yīn ér zhì zhà wèi guān jí běi àn zhài yě
巍峰东瞰溪西，壁立倒插，其西北隅倚崖阻水，止容一人攀隘东入，因而置栅为关，即北岸寨也。
ruò shān hǎi zhī dōng è tóng guān zhī xi xuán jiē shuǐ chōng shān jié dàn dà xiǎo yì guān ěr ér shēn qiào zé yóu shén yān
若山海之东扼，潼关之西悬，皆水冲山截，但大小异观耳，而深峭则尤甚焉。
qù dōng jiāo yí gōng zhī bù néng kè ér qù
去冬，交彝攻之不能克而去。
wáng wāi jiū lái lüè shàng kòng ér qù
王歪纠来，掠上控而去。
rù ài mén qí shān zhōng āo ér nán zài dōng fù tū ér lín shuǐ
入隘门，其山中凹而南，再东复突而临水。
zhōng āo chù kě róng shù bǎi rén yīn jié wèi zhài yǒu dà tóu mù shǒu yún
中凹处可容数百人，因结为寨，有大头目守云。
guò zhài dōng yòu nán xiàng xún yá zài chū ài mén nán xià
过寨东，又南向循崖，再出隘门南下。
zì dù xī rù ài lái zhì cǐ yòu bàn lǐ yǐ
自渡溪入隘来，至此又半里矣。
yú shì dōng xiàng xíng shān wù jiān nán běi fāng shān pái tà xiǎo mén chéng wù zhōng yǒu píng chóu dōng xiàng wǎn zhuǎn ér qù dà xī yì guàn qí zhōng qū zhé dōng xíng nán běi liǎng shān lù shí shí yǒu cūn luò yǐ zhī
于是东向行山坞间，南北方山排闼ｔà小门成坞，中有平畴，东向宛转而去，大溪亦贯其中，曲折东行，南北两山麓时时有村落倚之。
ér nà gěng fu yòu bù tóng qián lǚ huàn cūn xiǎo ér lù cháng qǐ cǐ chù jiē yīn fù guō shǒu xiǎn bù yǔ xiāng cūn tóng lì yī guì zhī shí lǐ zhī pù zhě yé
而那峺夫又不同前屡换，村小而路长，岂此处皆因附郭守险，不与乡村同例，一贵之十里之铺者耶？
dōng běi xíng píng chóu jiān liǎng shè dà xī suí xī zhī xi gòng dōng běi wǔ lǐ xún lù yòu shān yá nán zhuǎn shǐ yǔ xī bié
东北行平畴间，两涉大溪，随溪之西共东北五里，循路右山崖南转，始与溪别。
yī lǐ nǎi huàn fu yú lù yòu cūn zhōng yǐ wàng xiàng wǔ jīn zuò xiàng dōu yǐ
一里，乃换夫于路右村中，已望向武今作向都矣。
shuì jià yú xiàng wǔ pù sī
税驾于向武铺司。
cǐ zhōu zhí lì yú shěng ér xiá yú yòu jiāng gōng yìng bù gěi diāo wán shū qí
此州直隶于省，而辖于右江，供应不给，刁顽殊其。
tóu téng shū jìng zhì bù lǐ
投滕书，竞置不理。
xiàng wǔ zhōu guān huáng shào lún jiā xián cān jiāng qí zhái běi xiàng hòu yǐ zhòng fēng dà xī zài qí běi shān xiá zhōng zhì wèi kū róng kū róng jiāng jí jīn chéng jiāng zài zhōu nán
向武州官黄绍伦，加衔参将，其宅北向，后倚重峰，大溪在其北山峡中，志谓：“枯榕枯榕江，即今城江在州南。
fēi yě
”非也。
yè bàn yǔ zuò
夜半，雨作。
chū sì rì hou fu sī zhōng yǔ fēi fēi jìng rì
初四日候夫司中，雨霏霏竟日。
fù tóu huáng shī wǎng kòu zhōng jūn hú xiè
赋投黄诗，往叩中军胡、谢。
èr rén jiē guì chí rén yì màn liú zhī wèi yú tōng huáng
二人皆贵池人，亦漫留之，为余通黄。
chū wǔ rì hán shén shàng wǔ shǎo jì
初五日寒甚，上午少霁。
fu zhì zhǐ liù míng
夫至，止六名。
yǒu zhōu bīng quán zhě tǔ rén zhī yòng shì zhě yě jiàn yú shī zhé xié rù qiě yù fu qù zhǐ yú shǎo liú
有周兵全者，土人之用事者也，见余诗辄携入，且谕夫去，止余少留。
xià wǔ huáng yǐ qǐ shū zhá sòng shū mǐ jiǔ ròu
下午，黄以启书札送蔬米酒肉。
dǐ mù yòu hé yú shī yǐ qǐ lái shòu
抵暮，又和余诗，以启来授。
chū liù rì líng chén qǐ tiān sè yǐ jì
初六日凌晨起，天色已霁。
fàn hòu zhōu míng gāo wǔ zì wén tāo
饭后，周名高武，字文韬。
fù yǐ hàn wén cí shū xìn zhì liú shǎo tíng
复以翰文辞，书信至，留少停；
yú cí yǐ fu zhì jí xíng
余辞以夫至即行。
jì ér fu yì bù zhì
既而夫亦不至。
nǎi běi xiàng bàn lǐ mì dà xī
乃北向半里，觅大溪。
jí kū róng jiāng
即枯榕江。
suí qí zhī liú ér dōng yī fēng yuán qǐ rú dú xiù yǒu dòng sān céng xī xiàng ér zhì
随其支流而东，一峰圆起如独秀，有洞三层，西向而峙。
xià dòng shēn wǔ zhàng ér wú zhī qiào rán xuān shuǎng shū shèn
下洞深五丈，而无支窍，然轩爽殊甚。
ér nèi wài jù bù néng shàng tōng yǎng dì zhōng shàng èr céng piāo miǎo fēi zhì wēi tī wú yóu ér dá
而内外俱不能上通，仰睇中上二层飘渺，非置危梯，无由而达。
yǐ chū dòng huán qí běi dōng èr lù fù bàn lǐ yǐ
已出洞，环其北东二麓，复半里矣。
gòng yī lǐ hái dǐ yù
共一里，还抵寓。
shì fu zhì yù xíng
适夫至，欲行。
zhōu wén tāo lái zuò liú fù cù qí mù bīn liáng wén huàn wǎng xié chéng yí zhì
周文韬来坐留，复促其幕宾梁文焕往携程仪至。
nǎi zuò jiǎn míng tiě xìn zhá děng de tǒng chēng xiè huáng zhuāng xíng lǐ hū fu sù qù
乃作柬名帖，信札等的统称谢黄，装行李，呼夫速去。
jí fàn bì ér fū hōng rán sàn wú yī rén yǐ
及饭毕，而夫哄然散，无一人矣。
gài yú hū qí qù nǎi cù qí qǐ chéng ér bǐ wù yǐ wéi gū sàn qù yě
盖余呼其去，乃促其起程，而彼误以为姑散去也。
fàn hòu lìng gù pū wǎng cuī qí jiā jù yǐ rù shān cǎi xīn gèng dìng qī míng zǎo yān
饭后，令顾仆往催其家，俱已入山采薪，更订期明早焉。
yú nǎi sàn bù sì shān bó mù fǎn pù sī hū yī rén zhì zhí lǐ shén gōng zé huáng jūn lìng lái liú jià zhě qí yì shén dǔ zhì
余乃散步四山，薄暮返铺司，忽一人至，执礼甚恭，则黄君令来留驾者，其意甚笃挚。
yú cí yǐ míng shān niàn qiè bì bù néng liú tuō qí wǎn cí
余辞以名山念切，必不能留，托其婉辞。
yǐ ér xiè hú gè zào yè jù yǐ zhǔ rén lái liú ér qián shǐ yòu wǎng fǎn zài sān
已而谢、胡各造谒，俱以主人来留，而前使又往返再三。
yǐ ér zhōu wén tāo fù tóng dà tóu mù wéi shǒu lǎo zhě lái yè shǒu lǎo tǔ yīn zuò sū lǎo dāng dào yǐ shǒu bèi jiǎ zhī
已而周文韬复同大头目韦守老者来谒，“守老”，土音作“苏老”，当道以守备假之。
chuán yù zhūn zhūn yú jù lì cí yún
传谕谆谆，余俱力辞云。
jì mù huáng jūn fù yǐ jiǔ mǐ shū ròu zhì yòu yǐ shǒu shū xuán liú sì jí qǐ yī wù cí lǐ shén gōng
既暮，黄君复以酒米蔬肉至，又以手书悬留，俟疾起一晤，辞礼甚恭。
yú bù néng jué ér wò
余不能决而卧。
chū qī rì zǎo hán chè gǔ jí yú dì jìn hán bú shì guò yě
初七日早寒彻骨，即余地禁寒不是过也。
fu xiǎo huáng jūn yòu zhì jī ròu jiǔ mǐ
甫晓，黄君又致鸡肉酒米。
yú nǎi qǐ zuò jiǎn dá zhī xǔ wèi zàn liú shù rì
余乃起作柬答之，许为暂留数日。
shì rì míng jì yóu shén ér zhōu qián fù xū yú nǎi yǐ suǒ zhì shēng jī sēng dài yǎng mǎi jiāo zhǔ ròu zhuó jiǔ ér zuì
是日明霁尤甚，而州前复墟，余乃以所致生鸡僧代养，买蕉煮肉，酌酒而醉。
chū bā rì shàng wǔ zhōu wén tāo fù yǐ huáng jūn shǒu jiǎn zhì kuì qīng fú jí qián yín wèi yù zhōng zī qiě qǐng xià wǔ hou jiàn
初八日上午，周文韬复以黄君手柬至，馈青蚨即钱银为寓中资，且请下午候见。
gài tǔ sī jù yǐ yè dài rì xià wǔ shǐ qǐ zhì mù ěr
盖土司俱以夜代日，下午始起栉沐耳。
xià wǔ wén tāo fù lái yǐn jiàn yú hòu táng zhí lǐ pō gōng hèn xiāng jiàn wǎn
下午，文韬复来引见于后堂，执礼颇恭，恨相见晚。
qí nián zhǎng yú sān suì wèi wǔ shí wǔ yǐ
其年长余三岁，为五十五矣。
chū zhì liú kǔn zhēn xīn chéng yì xiāng liú yú yǐ cān lǐ míng shān kǔ cí zhī
初致留悃ｋǔｎ真心诚意相留，余以参礼名山苦辞之。
jì yuē yú zhī jūn gāo shàng jí jūn xiāng bù néng láo lóng qǐ zhǐ jí gǎn qī luán fèng
既曰：“余知君高尚，即君相不能牢笼，岂枳棘敢栖鸾凤？
wéi shì lù duō jiān zǔ lǜ nán jí qián
惟是路多艰阻，虑难即前。
shì yǒu guī shùn shǐ rén lái yú dāng yǐ shū qián dǎo qiě yí shū guī cháo shù huò kě dá
适有归顺使人来，余当以书前导，且移书归朝，庶或可达。
ér hú rùn jí qí xù yì xǔ wèi fā shū
“而胡润及其婿，亦许为发书。
suì dìng chí yī rì yǔ guī shùn shǐ tóng háng
遂订迟一日与归顺使同行。
nǎi bù jú shǒu tán xià wéi qí gè yī shèng fù
乃布局手谈下围棋，各一胜负。
yú yīn yǐ náng zhōng suǒ cún shí zhāi wēng shí kè bìng chén chí wēng shǒu shū shì zhī bǐ yǐn yú zhān qīn xī cì yǔ jiǎng é shàng shū qīn mìng jiā jiǎng sì zì nǎi suì zhēn bā nián shí yuè shí wǔ rì wèi jiā cān jiāng xiàng wǔ zhī zhōu huáng shào lún lì
余因以囊中所存石斋翁石刻并湛持翁手书示之，彼引余瞻钦锡ｃī赐与奖额，上书”钦命嘉奖“四字，乃祟祯八年十月十五日为加参将向武知州黄绍伦立。
shí é mén měi biǎn é xīn zhuāng xuán yú gāo měi yǐ chóng xí xí hù xī mìng chú qù rán hòu de jiàn
时额门楣，匾额新装，悬于高楣，以重席袭护，悉命除去，然后得见。
jiǔ zhī fǎn yù rì jiāng bū yǐ
久之返寓，日将晡矣。
wén tāo yòu yǐ huáng jiǎn lái xiè gù
文韬又以黄柬来谢顾。
chū jiǔ rì dài shǐ xiàng wǔ
初九日待使向武。
shì rì yīn yún sì bù yù wǎng bǎi gǎn yán yǐ sēng chū bù guǒ
是日阴云四布，欲往百感岩，以僧出不果。
cǐ dì yǒu sān yán dāng qián zhě yuē piāo láng yán jí běi miàn yuán fēng lèi dòng sān céng
此地有三岩：当前者曰飘琅岩，即北面圆峰，累洞三层；
zhōng shàng èr céng bù néng shàng shí zhōu guān yì jiāng fù tī chán jià qióng zhī
中上二层不能上，时州官亦将缚梯缠架穷之。
zài shàng liú zhě yuē bái yán zhài tǔ yīn yuē bù hàn yī zuò běi àn
在上流者曰白岩寨，土音曰不汗，一作北岸。
zài zhì xi shù shí jí lái shí lín liú zhì ài mén chù
在治西数时，即来时临流置隘门处；
zài xià liú zhě yuē bǎi gǎn yán zài zhì dōng běi shù lǐ kū róng jiāng cóng cǐ rù
在下流者曰百感岩，在治东北数里，枯榕江从此入。
cǐ sān yán huáng jiāng yù qióng zhī dìng yú tóng háng yú bù néng dài yě
此三岩黄将欲穷之，订余同行，余不能待也。
jiān wù hú zhōng jūn shàng bìng guī shùn shǐ zhě liú guāng hàn wèi yú yán xī zhèn ān rǎng de shén guǎng gòng shí sān tóng
间晤胡中军尚并归顺使者刘光汉，为余言：“昔镇安壤Ｂ地甚广，共十三峒。
jīn guī shùn xià léi gè kāi lì zhōu zhì ér hú rùn yì lì zhài lì nán níng
今归顺、下雷各开立州治，而胡润亦立寨隶南宁。
hú rùn zhī dōng yǒu shàng yīng tóng shàng shǔ zhèn ān ér jiù zhèn ān zhī shǔ guī shùn zhě jīn yǐ wèi jiāo yí suǒ jù qí de suì sì fēn wǔ liè
胡润之东有上英峒，尚属镇安，而旧镇安之属归顺者，今已为交彝所踞，其地遂四分五裂；
rán suǒ cún yóu bù xiǎo
然所存犹不小。
xī nián tǔ guān cén jì xiáng méi yǒu zi cén rì shòu cún bīn zhōu dāng dào bù jí yíng rù suì kè sǐ sì jué
昔年土官岑继祥没，有子岑日寿存宾州，当道不即迎入，遂客死，嗣绝。
qí yóu zhèn ān ér fēn zhě wéi guī shùn wèi jìn ér hú rùn cì zhī
其由镇安而分者，惟归顺为近，而胡润次之。
tián zhōu sì chéng tóng xìng bù tóng zōng gè shì qiáng chuí xián shèn zhì jiǎ xié jiāo yí zé tián zhōu qí shèn zhě yě
田州、泗城同姓不同宗，各恃强垂涎，甚至假胁交彝，则田州其甚者也。
yòu yán zì guī shùn dǐ guǎng nán nán jīng fù zhōu běi jīng guī cháo
“又言：”自归顺抵广南，南经富州，北经归朝。
guī cháo tǔ guān xìng shěn míng míng tōng yǔ shū gòu bīng jì duō rǎo rǎng yòu fù zhōu nǎi qí tóu mù
归朝土官姓沈名明通，与叔构兵，既多扰攘，又富州乃其头目。
jīn fù zhōu tǔ guān li bǎo zhī xiān suǒ xiá jiē luó luó yí zhī jiù chēng jū gāo shān jùn lǐng zhī shàng li néng ji fǔ de qí huān xīn qí lì suì qiáng yǐ hé qí zhǔ guó chū jìng de qiè shòu zhōu yìn ér zhǔ chén fǎn shòu xiá yān
今富州土官李宝之先所辖皆㑩㑩ｌｕóｌｕó，彝之旧称，居高山峻岭之上，李能辑抚，得其欢心，其力遂强，𬺈龁其主，国初竟得窃受州印，而主沈反受辖焉。
gù zhì jīn liǎng jiā jiāo gōng bù yǐ gè jiè jiāo yí xiè fèn dào lù wèi zǔ yún
故至今两家交攻不已，各借交彝泄愤，道路为阻云。
yú guān zhōu wén tāo suǒ cáng guī shùn zōng tú cén jùn zhī zǐ zài chuán wú sì suì yǐ zhèn ān cì zǐ sì zhī jì xiáng zhī yǔ dà lún yóu tóng zēng zǔ zhě yě
“余观周文韬所藏归顺宗图，岑濬之子再传无嗣，遂以镇安次子嗣之，继祥之与大伦，犹同曾祖者也。
zhōu wén tāo míng shàng wǔ běn guī shùn rén wèi yú yán chū gāo píng mò jìng kuān wèi lí shì suǒ gōng qiè qī zǐ zǒu guī shùn zhōu guān cén dà lún nà zhī
周文韬名尚武，本归顺人，为余言：“初，高平莫敬宽为黎氏所攻，挈妻子走归顺，州官岑大伦纳之。
hòu lí bīng bī guī shùn jìng kuān fù zǒu guī cháo ér qī zǐ liú guī shùn wèi lí bī suǒ bù yǐ jìng bì lí qù gù jìng kuān hèn zhī
后黎兵逼归顺，敬宽复走归朝，而妻子留归顺，为黎逼索不已，竟畀黎去，故敬宽恨之。
huò yán jiān qí qī yì huò yǒu zhī
或言奸其妻，亦或有之。
jí fǎn gāo píng jiàn huò shēng jù ér zhèn ān fù cóng zhōng wèi gòu luó zhī zuì míng jìn xíng xiàn hài suì yǐ bīng wéi guī shùn
及返高平，渐获生聚，而镇安复从中为构罗织罪名，进行陷害，遂以兵围归顺。
zì bǐng yín shí èr yuè lín chéng wéi dīng mǎo sān yuè chéng pò jìng lǔ dà lún yǐ qù
自丙寅十二月临城围，丁卯三月城破，竟掳大伦以去。
zhèn ān fù qǔ guī shā zhī
镇安复取归杀之。
chū wéi chéng jí zhōu rén yǐ wén tāo dú shū hǎo yì liǎn jīn qiān liǎng mǎ sì shí pǐ duàn wǔ shí duān yóu pǐ lìng suí shù rén chí xiàn jiāo yí shuō qí tuì shī
“初，围城急，州人以文韬读书好义，敛金千两，马四十匹，段五十端犹”匹“，令随数人驰献交彝，说其退师。
jiāo rén jiǎo shén shǎo tuì shòu jīn zhé chéng bù bèi fù hé wéi yān chéng jǐ wèi pò
交人狡甚，少退，受金，辄乘不备，复合围焉，城几为破。
jì dǐ chéng xià jǐn shā suí háng zhě měi chen yǐ zhōu xuán gān shàng shì chòng kǒng zhī bī zhī lìng jiàng
既抵城下，尽杀随行者，每晨以周悬竿上试铳恐之，逼之令降。
xuán shù rì qí lǎo mǔ zì chéng shàng wàng zhī nǎi zhuì chéng xì zài shéng zi fàng xià chéng qù chū
悬数日，其老母自城上望之，乃缒城ｚｈｕì系在绳子放下城去出。
mǔ bào gān ér kū yú xià zi bào gān ér kū yú shàng jiāo rén yì zhī wèi jiě xuán suǒ shú
母抱竿而哭于下，子抱竿而哭于上，交人义之，为解悬索赎。
mǔ yuē r qù huò kě de yín yú lǎo yù hé cóng bàn zhī
母曰：“儿去或可得银，余老妪何从办之？
chū shì zhōu xíng bù shù bù fù liú zhī
”初释周行，不数步复留之。
yuē cǐ lǎo yù níng zú wèi zhì zhě
曰：“此老妪，宁足为质者！
bì liú zǐ shì mǔ yǐ qǔ jīn
必留子释母以取金。
jì ér yǒu shí zhě yuē guān qí mǔ zǐ zhì qíng bì fēi rěn qí mǔ zhě
”既而有识者曰：“观其母子至情，必非忍其母者。
nǎi réng shì zhōu rù chéng yǐ bǎi èr shí jīn shú mǔ guī
”乃仍释周入城，以百二十金赎母归。
jí chéng pò fù yī jiā xī fù qù biān wèi nú zhě shù yuè mǔ suì sǐ qí jìng
及城破，复一家悉缚去，编为奴者数月，母遂死其境。
hòu fáng zhě xiè de qiè dài lǐng jiā ér dùn
后防者懈，得挈ｑｉè带领家而遁。
zhòu fú yè xíng jīng yuè zǒu huāng shān zhōng de hái guī shùn qī zǐ bù shī yī rén
昼伏夜行，经月走荒山中，得还归顺，妻子不失一人。
jí yǔ guī shùn yí mù yī èr rén tóng zǒu dāng dào qǐ fù qí zhǔ
即与归顺遗目一二人同走当道，乞复其主。
yòu biàn qǐ lín bāng gòng wèi yuán zhù nǎi de lì dà lún zi jì gāng yán qí sì
又遍乞邻邦共为援助，乃得立大伦子继纲延其嗣。
ér xiàng wǔ ài qí yì yǒng liú wéi tóu mù nǎi jiā xiàng wǔ
而向武爱其义勇，留为头目，乃家向武。
zhèn ān cén jì xiáng nǎi guī shùn cén dà lún zhī shū qián gòu gōu jié jiāo yí pò guī shùn yòu qǔ guī shā zhī
镇安岑继祥，乃归顺岑大伦之叔，前构勾结交彝破归顺，又取归杀之。
wèi jǐ shēn sǐ wú sì
未几，身死无嗣。
yīng guī shùn dì èr zi jì cháng lì běn zhōu tóu mù jiē xiàng zhī
应归顺第二子继常立，本州头目皆向之。
ér tián zhōu sì chéng jiāo cóng páng zhēng duó suì gòu jiè wài yí liǎng zhōu bǎi xìng gān nǎo tú dì
而田州、泗城交从旁争夺，遂构借外彝，两州百姓肝脑涂地。
suī zhēng shì wèi dìng ér tiān dào hǎo huán rú cǐ
虽争势未定，而天道好还如此。
chū guī shùn wú zhǔ jiāo yí xiān zòng cì zǐ jì cháng guī suì sì zhōu yìn
初，归顺无主，交彝先纵次子继常归，遂嗣州印。
hòu fù zòng jì gāng gài chóng dié suǒ huì yě
后复纵继纲，盖重叠索贿也。
hòu dāng dào yǐ zhōu yìn bì jì gāng ér jì cháng fǎn chū fú
后当道以州印畀继纲，而继常返初服。
chū shí rì tiān sè míng lì
初十日天色明丽。
wèi rì zé hán shén rì chū zé huí hé
未日则寒甚，日出则回和。
xiān wǎn wù guī shùn shǐ liú guāng hàn
先晚晤归顺使，刘光汉。
yán guī cháo fù zhōu lù jù jiān zǔ ér jiāo yí yóu bù kě cè quàn yú wú cóng cǐ dào
言归朝、富州路俱艰阻，而交彝尤不可测，劝余无从此道。
yú huò zhī fù jiū yú fú qián réng de nán dān dú shān wèi jí
余惑之，复阄于佛前，仍得南丹、独山为吉。
jì wǔ zhōu wén tāo chuán huáng jūn mìng yán bù cóng guī shùn guī cháo kě lìng zuò tián zhōu sì chéng shū mì dào ér qù
既午，周文韬传黄君命，言：“不从归顺、归朝，可另作田州、泗城书，觅道而去。
yú sù bù shùn tián zhōu wén tāo yì yán cǐ èr zhōu jù fēi kě jiǎ dào zhě suì jué yì cóng dōng
”余素不顺田州，文韬亦言此二州俱非可假道者，遂决意从东。
shì rì cǐ dì fù xū yǐ huáng jūn suǒ cì sòng qián xuǎn gè cháo zhě jù cún qí yī yǐ qí yú shì bù wèi guǒ zú shì yú ròu wèi shū yòu de hé shǒu wū zhī dà zhě yī méi
是日此地复墟，以黄君所赐宋钱，选各朝者俱存其一，以其余市布为裹足，市鱼肉为蔬，又得何首乌之大者一枚。
dǐ mù huáng jūn yǐ mián yī táng jīn táng dài dì wáng suǒ dài de yī zhǒng biàn mào réng wèi shì rén suǒ yòng qún wèi cì
抵暮，黄君以绵衣、唐巾唐代帝王所戴的一种便帽，仍为士人所用、裙为赐。
shí yī rì tiān sè míng lì xiǎo hán wǔ nuǎn
十一日天色明丽，晓寒午暖。
mì tiè xiǎo jiǎn zuò qǐ xiè huáng jūn ér tiè bù kě de
觅帖小柬作启谢黄君，而帖不可得。
dàng hù jū mín yǒu bèi fén zhě yuǎn jìn jù shēng wū qū fēi yàn xié náng yuǎn zhì kuàng yě zhōng
当户居民有被焚者，远近俱升屋驱飞焰，携囊远置旷野中。
gài xiàng wǔ wú tǔ chéng ér guān mín jù máo shè wéi zhōu zhái tīng shì jí hòu táng yòng wǎ gù huǒ yì yán ruò yún
盖向武无土城，而官民俱茅舍，惟州宅厅事及后堂用瓦，故火易延𦶟云。
xià wǔ yǐ duǎn shé shǒu shé fù huáng
下午，以短折手折复黄。
shí èr rì tiān sè míng lì xiǎo hán wǔ nuǎn
十二日天色明丽，晓寒午暖。
dú zài wǎng láng shān xún yán xī miàn yǎng wàng bù dé shàng ér hái
独再往琅山寻岩，西面仰望，不得上而还。
xiàng wǔ dōng zhì jiù zhōu wǔ shí lǐ
向武东至旧州五十里。
yòu sān shí lǐ wèi diāo cūn wèi tǔ shàng lín jìng kū róng jiāng yóu cǐ rù yòu jiāng
又三十里为刁村，为土上林境，枯榕江由此入右江。
yòu sān shí lǐ wèi tǔ shàng lín xiàn
又三十里为土上林县。
xiàng wǔ xī nán sān shí lǐ shàng yīng tóng jiè yǒu jí xiáng dòng qián hòu tōng míng xī liú qí jiān wèi wéi shǒu suǒ jū de
向武西南三十里上英峒界有吉祥洞，前后通明，溪流其间，为韦守所居地。
yòu dōng nán shí èr lǐ yǒu dìng rěn cūn jīn zuò tíng rěn yǒu dòng shén qí ào jù yǒu shí wán lì pén
又东南十二里有定稔村，今作廷稔，有洞甚奇奥，俱有石丸、荔盆。
shí sān rì tóng wéi shǒu lǎo lián qí wǎng bǎi gǎn yán
十三日同韦守老联骑往百感岩。
xiān jìng láng shān dōng huí wàng jiàn dōng miàn xuán tī nǎi xīn fù yǐ shēng yán zhě
先径琅山东，回望见东面悬梯，乃新缚以升岩者。
chū bǎi gǎn yán dù héng zhàn wèi xià tī yǒu qí dōng xún yá
出百感岩，度横栈，未下梯，有岐东循崖。
yǒu yán zài bǎi gǎn dōng wǎn bù jí shàng
有岩在百感东，晚不及上。
shí sì rì wéi shǒu lǎo zài yuē yóu láng yán
十四日韦守老再约游琅岩。
yú zǎo fàn jí xiān xíng chū zhōu chéng běi bàn lǐ mì dà xī xī jí kū róng jiāng suí qí zhī liú ér dōng yóu láng yán
余早饭，即先行，〔出州城北半里，觅大溪，溪即枯榕江，随其支流而东游琅岩。
yóu bì wéi wèi zhì yú zài wǎng bǎi gǎn yóu dōng shàng yán
〕游毕，韦未至，余再往百感，游东上岩。
fù cóng bǎi gǎn dà yán nèi àn zhōng chuān dòng běi xià bǎi gǎn cūn
复从百感大岩内，暗中穿洞北，下百感村。
ǎi sēng jìng xū yǐ jiǔ lái yíng suì sù shuǐ guān shuǐ yán
矮僧净虚以酒来迎，遂溯水观水岩。
wài shuǐ shēn bù dé rù yuē míng rì fù fá yǐ jìn
外水深不得入，约明日缚筏以进。
suì yī lǐ dōng běi dù qiáo yóu bǎi gǎn wài cūn dōng nán yú lǐng èr lǐ nán chū dōng lái dà lù
遂一里，东北渡桥，由百感外村东南逾岭，二里，南出东来大路。
xi yī lǐ rù ài mén guò hóng shí yá xià qí běi shí shān yǒu dòng nán xiàng shén kōng tóng
西一里，入隘门，〔过红石崖下，其北石山有洞南向，甚崆峒。
xī xiàng xíng yuè xià gòng wǔ lǐ hái pù shè
〕西向行月下，共五里，还铺舍。
shí wǔ rì zǎo qǐ xiǎo hán wǔ nuǎn qíng lì yóu shén
十五日早起，晓寒午暖，晴丽尤甚。
fàn hòu réng wǎng bǎi gǎn
饭后仍往百感。
guò láng yán bù shàng dōng dù nán qǔ xiǎo xī xún dōng liú yǒu yán zài lù běi qí xià zé dōng fēn zhōng liú suǒ rù xué
过琅岩不上，东渡南曲小溪，循东流，有岩在路北，其下则东分中流所入穴。
wén ǎi sēng lái yán cūn méng wèi de zhōu mìng bù gǎn fù fá
闻矮僧来言：“村氓未得州命，不敢缚筏。
zǔ yú zhuǎn
”阻余转。
nǎi réng zhì láng yán dōng běi guān kū róng shuǐ sān fēn shuǐ
乃仍至琅岩东北，观枯榕水、三分水。
běi wèi lóng xíng cūn jīn zuò lǒng xiáng
北为龙行村今作陇祥。
yóu qí xī nán dù xī běi yuè cūn dōng suí suǒ fēn běi xī dōng rù shān ài
由其西南渡溪北，越村东，随所分北溪东入山隘。
dōng běi gòng wǔ lǐ qí shuǐ dōng xiàng dǎo rù shān xué
东北共五里，其水东向捣入山穴。
xué yá shàng yǒu dòng mén jù xī xiàng zhōng shén nuǎn yǒu bái dān wán
穴崖上有洞，门俱西向，中甚暖，有白丹丸。
hái pù fù rù jiàn huáng jūn shǒu tán
还铺，复入见黄君手谈。
rù yè chū xiǎo lì pén shí wán sì jù tiān chéng
入夜，出小荔盆、石丸四，俱天成。
shí liù rì huáng jūn mìng rén sòng yóu shuǐ yán
十六日黄君命人送游水岩。
shí qī rì huáng jūn yǐ zhuó sòng
十七日黄君以镯送。