sān shí rì píng míng fàn chū dú shān zhōu běi ài mén xī běi xiàng xún xi jiè shān xíng
三十日平明饭，出独山州北隘门，西北向循西界山行。
liù lǐ yǒu xiǎo shuǐ yì zì xi pō dōng zhù shè zhī
六里，有小水亦自西坡东注，涉之。
yòu běi èr lǐ běi wù jiàn qióng shān jǐ zì dōng jiè xi dù nán zhuǎn nǎi lù zhuǎn dōng běi jiàn zhōng xiǎo shuǐ běi liú
又北二里，北坞渐穷，山脊自东界西度南转，乃路转东北，涧中小水北流。
dù jiàn xún dōng jiè shān yè jiān dōng běi shàng yòu èr lǐ yǒu shuǐ yì lù páng shí xué jiān shén liè hán lěng
渡涧，循东界山腋间东北上，又二里，有水溢路旁石穴间，甚冽寒冷。
qí cè yǒu méng shì xiū lù bēi
其侧有蒙氏修路碑。
cóng cǐ pān shí dèng dōng běi shàng lǐng yǔ dà zhì
从此攀石磴东北上岭，雨大至。
yī lǐ bàn běi dēng lǐng ài
一里半，北登岭隘。
shì lǐng yóu dōng nán dù xī běi nǎi zǔ shān cóng qí dōng běi fēn liè zhòng zhī qí zhí dōng ér qù zhě wèi lí píng píng yá zhī jí
是岭由东南度西北，乃祖山，从其东北分裂众枝：其直东而去者，为黎平、平崖之脊；
dōng nán fēn zhī ér xià zhě wèi lì bō luó chéng zhī pài
东南分枝而下者，为荔波、罗城之派；
xī běi fēn zhī ér xià zhě dù cǐ shāo běi jí xi zhuǎn nán zǒu ér huán yú dú shān zhī xi dù jī gōng lǐng ér nán wèi mán wáng duō líng zhī pài
西北分枝而下者，度此稍北，即西转南走而环于独山之西，度鸡公岭而南，为蛮王、多灵之派。
dú shān zhōu nán èr shí lǐ yǒu shān jiān qǐ lì yú zhòng shān zhī zhōng shì míng dú shān zhōu zhī suǒ yǐ dé míng yě
独山州南二十里，有山尖起，立于众山之中，是名独山，州之所以得名也。
yòu dōng běi xíng shān xiá jiān nǎi xià
又东北行山峡间，乃下。
gòng èr lǐ yǒu jiàn zì dōng gǔ zǒu shēn yá zhōng liǎng yá shí bì shén bī jiàn qiàn qí jiān shén shēn jià shí liáng qí shàng wèi shēn hé qiáo
共二里，有涧自东谷走深崖中，两崖石壁甚逼，涧嵌其间甚深，架石梁其上，为深河桥。
guò qiáo fù jī yá ér shàng
过桥，复跻崖而上。
dēng lǐng ér běi yǒu xiǎo shuǐ zì dōng běi xiè shí yá ér xià shè zhī fù shēng lǐng gòng yī lǐ suì yóu xiá zhōng běi xíng
登岭而北，有小水自东北泻石崖而下，涉之，复升岭，共一里，遂由峡中北行。
yòu èr lǐ nǎi xià dōng běi xíng hè zhōng
又二里，乃下，东北行壑中。
yǒu cūn zài dōng shān xià yóu qí qián shǎo zhuǎn xī běi gòng èr lǐ yǒu xī zì dōng běi lái dù zhī
有村在东山下，由其前少转西北，共二里，有溪自东北来，渡之。
sù qí xi àn dōng běi yú lǐng èr lǐ yī shuǐ zì dōng běi lái yī shuǐ zì xī běi lái dōng běi zhě jiào dà
溯其西岸，东北逾岭二里，一水自东北来，一水自西北来，东北者较大。
yú shì shè xī běi shuǐ yuán zhōng zhī shān ér shàng dōng běi sān lǐ ér dēng qí gāng
于是涉西北水，缘中支山而上，东北三里而登其冈。
fàn yú gāng shàng
饭于冈上。
nǎi shāo xià yòu běi yú lǐng ér xià jiā wù zhōng
乃稍下，又北逾岭而下夹坞中。
gòng sān lǐ yòu shàng yǒu xī zì nán xiá běi xiàng xià zhuì shēn tán tán xiǎo ér gāo cǐ xī běi xiǎo xī zhī yuán yě
共三里，又上，有溪自南峡北向下坠深潭，潭小而高，此西北小溪之源也。
yòu běi yú lǐng xià yī lǐ bàn xià dù shēn hè zhōng yǒu jiàn zì xī nán xiá zhōng lái zhì cǐ dōng xiàng sì zhuǎn cǐ dōng běi gè xī zhī yuán yě
又北逾岭下一里半，下度深壑中，有涧自西南峡中来，至此东向四转，此东北个溪之源也。
shè zhī xī nán dēng lǐng
涉之，西南登岭。
bàn lǐ ér shàng xún lǐng bàn xī nán xíng
半里而上，循岭半西南行。
èr lǐ guò tù chǎng xi chū jiā kēng guān
二里，过兔场，西出嘉坑关。
suí xiǎo shuǐ xi xià yóu jiā zhōng xíng wǔ lǐ liǎng jiā shān duō shí yá tū wù dú lì gāo sǒng lù cè yǒu quán yǒng xué chū
随小水西下，由夹中行五里，两夹山多石崖突兀独立高耸，路侧有泉涌穴出。
yòu xi èr lǐ shuǐ zhuì nán xiá qù lù yú běi āo shàng yǒu zhài zài dōng gāng zhī diān
又西二里，水坠南峡去，路逾北坳上，有寨在东冈之巅。
yóu qí xī běi dù jí nán běi jù yǒu wā zhōng zhuì huán chéng wèi tián zhí dǐ qí dǐ shuǐ jiē zì dǐ xī xiàng tòu shí xué zhě yě
由其西北度脊，南北俱有洼中坠，环塍为田，直抵其底，水皆自底西向透石穴者也。
yòu xi yú lǐng yī lǐ chū ài kǒu qí shàng shí gǔ léng qiào jiē zuò xū yún liè è jí huā è xū yún liè è xíng róng shí tou jì gāo sǒng yòu fēn liè de huā è zhī shì
又西逾岭一里，出隘口，其上石骨棱峭，皆作嘘云裂萼è即花萼，嘘云裂萼形容石头既高耸又分裂的花萼之势。
yòu xī běi xià xiá zhōng yī lǐ zhuǎn ér xi bàn lǐ xi chū xiá shì wèi dú shān zhōu yǔ hú jiā sī fēn jiè
又西北下峡中，一里，转而西，半里，西出峡，是为独山州与胡家司分界。
hú jiā sī jí dū yún zhǎng guān sī
胡家司即都匀长官司。
cóng xìng hū zhī yǐ bié jùn míng yě
从姓呼之，以别郡名也。
yú shì shān kāi nán běi yáng zhōng yǒu dà xī zì běi ér nán shì wèi héng liáng
于是山开南北洋，中有大溪自北而南，是为横梁。
xún xī dōng zhuǎn nán bàn lǐ dǐ nán yá
循溪东转南半里，抵南崖。
yá xià yǒu mài fěn zhǐ dāng dì cháng jiàn de mǐ fěn yī lèi shí pǐn wèi xiǎng zhě yǐ yán shǎo xǔ yì ér cān zhī
崖下有卖粉指当地常见的米粉一类食品为饷者，以盐少许易而餐之。
suí xī nán àn xi xíng dào lù kāi zhěng bù fù yǐ shǔ dào wèi kǔ
随溪南岸西行，道路开整，不复以蜀道为苦。
xī běi yǒu chóng miào zài gāo shù jiān rén jiā tián lǒng lǚ lǚ cóng duàn àn ér chū
溪北有崇庙在高树间，人家田陇，屡屡从断岸而出。
gòng liù lǐ guò wù lǐ cūn
共六里，过坞里村。
yòu xi yī lǐ qí shuǐ nán qū nǎi xi dù zhī
又西一里，其水南曲，乃西渡之。
cóng xī xi àn nán xíng bàn lǐ wèi qióng mǔ cūn
从溪西岸南行，半里，为邛母村。
cóng cūn qián xi zhuǎn wù fù dōng xī kāi
从村前西转，坞复东西开。
ér qí cūn zhòng zhui gāng fù wǎ shè gāo sǒng xiǎng yì hú jiā sī zhī zú mù yě
而其村重缀冈阜，瓦舍高耸，想亦胡家司之族目也。
xi èr lǐ qí shuǐ běi qǔ fù xi dù zhī
西二里，其水北曲，复西渡之。
yòu xī běi yī lǐ qí shuǐ xī qū yòu běi dù zhī
又西北一里，其水西曲，又北渡之。
cóng běi àn xuán yá xi xíng yī lǐ bàn yǒu shuǐ zì xi lái huì nǎi mài chōng hé yě
从北岸悬崖西行一里半，有水自西来会，乃麦冲河也。
jí sù hé xī xíng èr lǐ rù mài chōng bǎo nán ài mén ér sù
即溯河西行二里，入麦冲堡南隘门而宿。
shì wǎn léi yǔ dà zuò chè yè bù zhǐ
是晚雷雨大作，彻夜不止。
sì yuè chū yī rì píng míng qǐ yǔ jiàn zhǐ
四月初一日平明起，雨渐止。
fàn jiān wén qí xi yǒu táo yuán dòng xiāng qù wǔ lǐ xū bǐng jù shēn rù zhōng duō fān gài yīng luò bù màn yǔ sī dài zhī wù
饭间，闻其西有桃源洞，相去五里，须秉炬深入，中多幡盖缨络布幔与丝带之物。
mì zhǔ rén dǎo zhī bù dé yuē dì wǎng guān shàng kě xi wǎng yě
觅主人导之不得，曰：“第往关上，可西往也。
suì běi xiàng chū ài mén sù xī dōng àn xíng
”遂北向出隘门，溯溪东岸行。
hū shí bì yǒng qǐ àn dōng shì jí wēi xuē xī shù zhī nán lù sù zhī běi zhǐ chǐ jiān shàng yǐ qióng yá xià xún xùn pài zhǐ jī liú shén gǔ jù sǒng kǒng jù
忽石壁涌起岸东，势极危削，溪漱之南，路溯之北，咫尺间，上倚穹崖，下循迅派指激流，神骨俱竦ｓǒｎｇ恐惧。
sān lǐ zhuǎn rù dōng wù qí běi yǒu xiǎo fēng lì lù yú dāng mài chōng hé nán xià zhī chōng yǒu yán běi xiàng rì guān yīn dòng
三里，转入东坞，其北有小峰立路隅，当麦冲河南下之冲，有岩北向，日观音洞。
yòu běi bàn lǐ yuē mài chōng guān
又北半里，曰麦冲关。
wèn suǒ wèi táo yuán dòng zhě zhèng zài qí zhí xī dà fēng zhī bàn xiāng wàng bù chū sì lǐ wài
问所谓桃源洞者，正在其直西大峰之半，相望不出四里外。
guān zhī dōng yǒu zhēn wǔ gé nán xiàng zhèng yǔ guān yīn dòng mén duì
关之东有真武阁，南向正与观音洞门对。
nǎi tíng xíng lǐ yú gé zhōng mì huǒ jù yú sēng jiāng wǎng tàn zhī
乃停行李于阁中，觅火炬于僧，将往探之。
tú yù yī lǎo zhě yuē cǐ dòng xiāng qù bù yuǎn
途遇一老者，曰：“此洞相去不远。
dàn xī shuǐ fāng zhǎng tuān jí bù kě dù suī yǒu dǎo zhě bù néng wéi lì ér kuàng màn shì hu
但溪水方涨，湍急不可渡，虽有导者不能为力，而况漫试乎？
yú nǎi fèi rán ér fǎn qǔ xíng lǐ xī nán yuè ér xià dǐ hé dōng àn
”余乃废然而返，取行李西南越而下，抵河东岸。
sù zhī běi gòng yī lǐ yǒu xī zì xī běi shān yè lái lù cóng dōng běi shān yè shàng suì yǔ mài chōng hé bié
溯之北，共一里，有溪自西北山腋来，路从东北山腋上，遂与麦冲河别。
dāng pō lù lǎo xiǎo shuǐ táng jī jiān yǒu quán fàn fàn cóng xià yì qǐ kǒng dà rú zhǐ yǐ zhǐ tàn zhī jiē shā tǔ suí zhǐ ér hùn hún zhuó zhǐ qù ér fù yì chéng kǒng nǎi qì jī suǒ dòng ér shuǐ suí zhī fēi yǒu dìng xué yě
当坡路潦小水塘迹间，有泉泛泛从下溢起，孔大如指，以指探之，皆沙土随指而溷ｈùｎ混浊，指去而复溢成孔，乃气机所动，而水随之，非有定穴也。
yī lǐ zhuǎn shàng hòu xiá suì xiàng dōng rù
一里，转上后峡，遂向东入。
yòu yī lǐ xiá gèng dōng qù lù fù cóng běi xiá shàng
又一里，峡更东去，路复从北峡上。
qí chǔ shí fēng lín xún dù jí shén ài
其处石峰嶙峋，度脊甚隘。
yuè ài běi xià wù zhōng bèi lǒng yíng wù xiǎo mài qīng qīng qiáo mài shú fěn huā cuì làng cóng cǐ suì bù zuò yuè xi wú tài
越隘北下坞中，被垄盈坞，小麦青青荞麦熟，粉花翠浪，从此遂不作粤西芜态。
yuè xi dú bù yì mài bù zhǒng mài
粤西独不艺麦（不种麦）。
jí dōng xī luàn shuǐ jiāo liú yóu jù xià mài chōng zhě yòu dōng yī lǐ zhuǎn ér běi yǒu wù nán běi kāi yáng qí dǐ shèn píng lí ér wèi tián cǐ chù yǐ yòng niú gēng bù ruò liù zhài yǐ nán zhī yòng gài qiāo yǐ
脊东西乱水交流，犹俱下麦冲者，又东一里，转而北，有坞南北开洋，其底甚平，犁而为田，此处已用牛耕，不若六寨以南之用概橇矣。
bō gēng shuǐ nòu yíng yíng qí jiān shuǐ jiē cóng yá pō xiè xià ér bú jiàn yǒu huì jùn rén gōng wā de tián jiān gōu qú zhī jī
波耕水耨ｎòｕ，盈盈其间，水皆从崖坡泻下，而不见有浍浚人工挖的田间沟渠之迹。
èr lǐ yǒu cūn pō shèng yǐ xī fēng xià yuē pǔ lín bǎo
二里，有村颇盛，倚西峰下，曰普林堡。
yòu běi yī lǐ yú lǐng ér shàng shí fēng fù dù xiá ér xià zhuǎn ér dōng píng xíng shí lǐng jiān
又北一里，逾岭而上石峰，复度峡而下，转而东，平行石岭间。
yī lǐ dōng xià pán wō zhōng yǒu xiǎo shí fēng rú fù pán tuō ér chū lù cóng zhī jīng wō dōng rù xiá
一里东下，盘窝中有小石峰如阜，盘托而出，路从之，经窝东入峡。
yī lǐ fù běi xiàng shēng lǐng yī lǐ suì yú tǔ jí zhī shàng
一里，复北向升岭，一里，遂逾土脊之上。
cǐ jí dāng wèi lǎo lóng zhī gàn xi zì dà xiǎo píng fá lái dōng guò gǔ méng bāo yáng zhī jiān yòu dōng guò cǐ dōng nán dǐ dú shān zhōu běi yòu dōng wèi lí píng píng yá zhī jí ér dōng dǐ xīng ān nán zhuǎn fēn shuǐ lóng wáng miào zhě yě
此脊当为老龙之干，西自大、小平伐来，东过谷蒙、包阳之间，又东过此，东南抵独山州北，又东为黎平、平崖之脊，而东抵兴安，南转分水龙王庙者也。
yuè jí běi xià xiá bì shén ài
越脊北下，峡壁甚隘。
yī lǐ xià xíng xiá zhōng yǒu shuǐ tòu xī nán xiá lái rù běi suí xiá qù dù zhī bàng jiàn xī yá xíng
一里，下行峡中，有水透西南峡来入，北随峡去，渡之，傍涧西涯行。
yǒu qí lù sù shuǐ xī nán xiá zé bāo yáng dào tōng píng làng píng zhōu liù dòng zhě yě
有岐路溯水西南峡，则包阳道，通平浪、平洲六洞者也。
suí shuǐ dōng běi xíng xiá zhōng yòu sān lǐ zhuǎn ér dōng qí xiá jiàn kāi yǒu cūn zài nán shān jiān yuē xià shí bǎo
随水东北行峡中，又三里，转而东，其峡渐开，有村在南山间，曰下石堡。
yòu běi èr lǐ guò yī jù shí qiáo jiàn cóng qiáo xià xī běi zhuì shēn xiá zhōng ér qù
又北二里，过一巨石桥，涧从桥下西北坠深峡中而去；
lù bié zhī dōng běi yú lǐng
路别之，东北逾岭。
shēng jiàng èr chóng yòu èr lǐ yuè lǐng xià zé dōng nán shān wù dà kāi dà xī zì xī běi pò xiá chū shāng shāng dōng qù shì yuē dà mǎ wěi hé
升降二重，又二里，越岭下，则东南山坞大开，大溪自西北破峡出，汤汤东去，是曰大马尾河。
yǐ bào zhǎng nán dù yóu xī nán xún shān yá dōng xíng xī liú zhí dǎo yá zú
以暴涨难渡，由溪南循山崖东行，溪流直捣崖足。
yī lǐ dōng dǐ bǎo qián guān zhū dù zhě shuǐ yǒng píng xiōng bù shèng wàng yáng zhī kǒng
一里，东抵堡前，观诸渡者，水涌平胸，不胜望洋之恐。
zuò jiǔ zhī nǎi jiě yī qiú shuǐ ér dù cóng běi àn dōng xiàng xíng
坐久之，乃解衣泅水而渡，从北岸东向行。
shuǐ cóng dōng nán xiá qù bié zhī nǎi dōng běi yú lǐng ér xià gòng sān lǐ dōng dù xiǎo mǎ wěi hé
水从东南峡去，别之，乃东北逾岭而下，共三里，东渡小马尾河。
fù dōng běi shēng lǐng yī lǐ bàn yuè lǐng jí dōng xià
复东北升岭，一里半，越岭脊东下。
yī lǐ bàn chū shān xiá shān nǎi dà kāi chéng nán běi wù dōng xī liǎng jiè liè shān huán zhī dà hé shāng shāng liú qí jiān zì běi ér nán
一里半，出山峡，山乃大开，成南北坞，东西两界，列山环之，大河汤汤流其间，自北而南。
sù xī xi àn xún xi jiè shān běi xíng yī lǐ lù páng jí yǒu shuǐ zì xī xiá dōng xiàng rù xī shè zhī
溯溪西岸，循西界山北行一里，路旁即有水自西峡东向入溪，涉之。
yòu běi èr lǐ yǒu shí liáng kuà yī xi lái xī shàng dù zhī
又北二里，有石梁跨一西来溪上，度之。
cóng liáng duān xún xiá xi rù shì wèi hú jiā sī jí dū yún zhǎng guān sī yě yǐ míng tóng běn jùn gù bié yǐ xìng chēng
从梁端循峡西入，是为胡家司，即都匀长官司也，以名同本郡，故别以姓称。
yòu běi yī lǐ yǒu cūn zài xī shān yá shàng yuē huáng jiā sī nǎi qí fù yě
又北一里，有村在西山崖上，曰黄家司，乃其副也。
yòu běi xíng tián chéng jiān wǔ lǐ dù xi qiáo
又北行田塍间五里，度西桥。
yòu běi bàn lǐ rù xiǎo xī mén shì wèi dū yún jùn chéng
又北半里，入小西门，是为都匀郡城。
sù nì lǚ zhǔ rén jiā wèi chén xìng yì jiāng xī rén
宿逆旅，主人家为沈姓，亦江西人。
chū èr rì chen qǐ zuò shū tóu dū yún sī zūn zhāng miǎn xíng sì chuān rén nǎi sàn bù dōng rù jùn táng táng nǎi xī xiàng mǎng shān zhě
初二日晨起，作书投都匀司尊张，勉行，四川人，乃散步东入郡堂，堂乃西向蟒山者。
yòu dōng shàng dōng shān lù yè shèng miào
又东上东山麓，谒圣庙。
jiàn yǒu dú shū wǔ dōng zhě wèn nán gāo zōu zǒng xiàn shù dōu shí yí jì
见有读书庑东者，问南皋邹总宪戍都时遗迹。
yuē yǒu shū yuàn zài dōng mén nèi
曰：“有书院在东门内。
wèn jùn zhì
”问《郡志》。
qí you guī qǔ yǐ shì shén lüè ér bù xiáng jí dà xiǎo mǎ wěi zhī shuǐ bù shū qí fā yuán bìng bù shū qí suǒ zhù qí tā kě zhī
其友归取以示甚略而不详，即大、小马尾之水，不书其发源，并不书其所注，其他可知。
zài dōu bā jǐng jù bā cùn sān fēn mào zi fēi cǐ dì què rán tè chū zhī qí yě
载都八景，俱八寸三分帽子，非此地确然特出之奇也。
cǐ dì xī mén dà xī yǒu xīn jià shí liáng lěi shí wèi jiǔ mén shén zhěng héng kuà hóng liú nǎi bù qǔ cǐ hé yé
此地西门大溪有新架石梁，垒石为九门甚整，横跨洪流，乃不取此，何耶？
dū yún jùn chéng dōng yǐ dōng shān xi kàn dà xī
都匀郡城东倚东山，西瞰大溪。
yǒu gāo gāng zì dōng shān xi pán ér xià lín xī qiàn
有高冈自东山西盘，而下临溪堑；
xī zì běi lái xi zhuǎn ér huán qí dōng
溪自北来，西转而环其东。
chéng yuán xuān gāng shàng nán běi gè yī mén xi yǒu dà xiǎo èr mén dōng mén piān yú shān zhī nán
城圆亘冈上，南北各一门，西有大小二门，东门偏于山之南。
chéng hòu huán dōng shān zhī diān qí shàng yǒu lóu kě yǐ shū tiào
城后环东山之巅，其上有楼，可以舒眺。
jùn xi duì mǎng shān wèi yī jùn zuì gāo zhī àn jùn zhì wén miào jù xiàng zhī
郡西对蟒山，为一郡最高之案，郡治、文庙俱向之。
qí nán fēng páng sǒng yǒu fàn yǔ zài qí shàng xū shè jí wǔ lǐ ér shàng yǐ fàn hòu yǔ zuò bù jí dēng
其南峰旁耸，有梵宇在其上，须拾级五里而上，以饭后雨作不及登。
wèi zhī mǎng zhě yǐ fēng tóu yǒu shí jǐ wān yán rú jù shé
谓之“蟒”者，以峰头有石脊，蜿蜒如巨蛇。
jīn zhì gǎi wéi lóng shān
今志改为龙山。
jiǔ lóng dòng zài chéng dōng shí lǐ
九龙洞，在城东十里。
àn yī tǒng zhì yǒu dū yún dòng zài dū yún zhǎng guān sī dōng shí lǐ qián mén běi xiàng hòu mén nán xiàng dāng jí cǐ dòng
按《一统志》有都匀洞，在都匀长官司东十里，前门北向，后门南向，当即此洞。
jīn zhì chēng wéi xiān rén dòng èr xià zhù yún yī zài chéng dōng yī zài chéng xi
今志称为仙人洞二，下注云：“一在城东，一在城西。
shū jué kuì kuì hùn luàn
”殊觉愦愦ｋｕì混乱。
shuǐ fǔ miào zài chéng běi mèng yù shān dà xī nán xià héng qí qián yī xiǎo xī xi zì mǎng shān běi zhí dōng lái zhù
水府庙，在城北梦遇山，大溪南下横其前，一小溪西自蟒山北直东来注。
xià yǒu bái yī gé yǐ yá xuán wēi bì shàng píng lín bù cè
下有白衣阁，倚崖悬危壁上，凭临不测。
shàng yǒu fàn yīn dòng xī xiàng wèi mén
上有梵音洞，西向为门。
dòng wú tā zhì zhǐ yún qí zhōng yǒu shí fú zì tǔ zhōng chū zhě wèi yì ěr
洞无他致，止云其中有石佛自土中出者为异耳。
chū sān rì xià wǔ zì dū yún qǐ shēn èr shí lǐ wén dé sù
初三日下午自都匀起身，二十里，文德宿。
chū sì rì sān shí lǐ má hā zhōu
初四日三十里，麻哈州。
yòu shí lǐ qián xī sù
又十里，干溪宿。
chū wǔ rì shí lǐ má hā dà bǎo
初五日十里，麻哈大堡。
yòu shí lǐ yú bà shào
又十里，于坝哨。
yòu shí wǔ lǐ píng yuè wèi
又十五里，平越卫。
chū liù rì xiē píng yuè
初六日歇平越。
chū qī rì sù diàn
初七日宿店。
chū bā rì gù guì zhōu fu xíng zhì yá tóu sù
初八日雇贵州夫行，至崖头宿。
chū jiǔ rì xīn tiān fàn zhì yáng bǎo sù
初九日新添饭，至杨宝宿。
chū shí rì lóng lǐ xiē
初十日龙里歇。
shí yī rì èr shí lǐ zhì gǔ jiǎo
十一日二十里，至鼓角。
sān shí lǐ zhì guì zhōu
三十里，至贵州。
shí èr rì zhǐ guì zhōu
十二日止贵州。
yóu gǔ fó dòng
游古佛洞。
shí sān rì zhǐ guì zhōu yù wú shèn suǒ jiā
十三日止贵州，寓吴慎所家。
shí sì rì chen fàn yú wú suì chū sī nán mén dù xi xī qiáo xī nán xiàng xíng
十四日晨饭于吴，遂出司南门，度西溪桥，西南向行。
wǔ lǐ yǒu xī zì xi gǔ lái dōng zhù rù nán dà xī
五里，有溪自西谷来，东注入南大溪；
yǒu shí liáng kuà qí shàng yuē tài zǐ qiáo
有石梁跨其上，曰太子桥。
cǐ qiáo wèi yīn jiàn wén dì dé míng rán hé yǐ tài zǐ yún yě
此桥谓因建文帝得名，然何以“太子”云也？
qiáo xià shuǐ yǒng liú liǎng yá shí jiān chōng tū shén jí nán lái dà xī suǒ bù jí yě
桥下水涌流两崖石间，冲突甚急，南来大溪所不及也。
dù qiáo sù nán lái dà xī yòu xī nán sān lǐ yǒu yī shān nán héng rú liè píng yú qián dà xī yóu qí dōng yè běi chū lù cóng qí xi yè nán jìn
度桥，溯南来大溪又西南三里，有一山南横，如列屏于前，大溪由其东腋北出，路从其西腋南进。
yòu nán xíng xiá jiān èr lǐ lì dōng shān zhī zuǐ yuē bā yàn táng qí xī nán yǒu shuāng fēng pián qǐ qí dōng jí píng liè shān zhī cè yě
又南行峡间二里，历东山之嘴，曰岜堰塘，其西南有双峰骈起，其东即屏列山之侧也。
yòu sān lǐ guò shuāng pián dōng lù ér chū qí nán jiàn wén xī shēng yáo fèi dōng wàng píng liè zhī shān nán bèng chéng xiá xī xíng fù zì nán lái dǎo xiá qù jí chū qí dōng běi yè zhī shàng liú yǐ
又三里，过双骈东麓而出其南，渐闻溪声遥沸，东望屏列之山，南迸成峡，溪形复自南来捣峡去，即出其东北腋之上流矣；
dì lù xún xi jiè shān jiāo shān diān xī yán dōng jiè fēng lù sù xíng ér yóu wèi dí miàn dí yīn dí miàn yě jí shì jiàn miàn zhī yì ěr
第路循西界山椒山巅，溪沿东界峰麓，溯行而犹未觌面觌音ｄí觌面也即是见面之意耳。
yòu nán èr lǐ shǐ jiàn dōng xī wāng rán yǒu cūn zài dōng fēng zhī xià yuē shuǐ biān zhài
又南二里，始见东溪汪然，有村在东峰之下，曰水边寨。
yòu nán sān lǐ yuē dà shuǐ gōu yǒu yī èr jiā zài lù cè qián yǒu shù kě qì yān
又南三里，曰大水沟，有一二家在路侧，前有树可憩焉。
yòu nán jiàn shēng tǔ fù suì dōng yǔ dà xī gé
又南渐升土阜，遂东与大溪隔。
yǐ cóng lǐng shàng píng xíng wǔ lǐ běi wàng shuāng pián yòu sān fēn chéng bǐ jià xíng yǐ
已从岭上平行，五里，北望双骈，又三分成笔架形矣。
nán xíng tǔ shān xiá zhōng yòu yī lǐ chū xiá
南行土山峡中，又一里，出峡。
shāo zhé ér dōng zé dà xī zì xī nán xiá zhōng lái zhì cǐ dōng zhuǎn dǐ lè fēng xià nǎi zhé ér běi qù
稍折而东，则大溪自西南峡中来，至此东转，抵乐峰下，乃折而北去。
yǒu jiǔ gǒng tóng gǒng jù shí liáng nán běi jià xī shàng shì wèi huá yì liáo qiáo
有九巩同“拱”巨石梁，南北架溪上，是为华仡佬桥。
nǎi fàn yú qiáo nán pù sì zhōng
乃饭于桥南铺肆中。
suì nán xiàng xún dōng fēng zhī xi ér xíng jiē cóng shì bǎn shēng zhì lù tǎn ér kuān
遂南向循东峰之西而行，皆从士坂升陟，路坦而宽。
jiǔ lǐ jiàn lù chū zhōng gāng lù dōng shuǐ jì dōng běi zhuì xiá xià lù xi shuǐ fù xī běi zhù kēng qù xīn yì zhī
九里，见路出中冈，路东水既东北坠峡下，路西水复西北注坑去，心异之。
shāo xià gāng tóu zé lù dōng mì jīng huí huán yǒu yī jiā dāng qí zhōng qí mén xi lín dà lù yǒu sān sì rén qì shí pàn yīn yǐ zhàng tóng qì zé cǐ gāng yǐ wèi nán běi fēn shuǐ zhī jí yǐ
稍下冈头，则路东密箐回环，有一家当其中，其门西临大路，有三四人憩石畔，因倚杖同憩，则此冈已为南北分水之脊矣。
gài dōng xī liǎng jiè jù céng fēng pái tà mén ér cǐ gāng zhōng héng qí jiān wèi guò mài bù líng ér tǎn qí nán jí shuǐ nán xià yǐ shì yún dú mù lǐng
盖东西两界，俱层峰排闼ｔā门，而此冈中横其间为过脉，不崚而坦，其南即水南下矣，是云独木岭。
huò yuē tóu mù lǐng
或者叫头目岭。
xī jīn zhù sī zài xi jiè jiān fēng xià ér cǐ wéi tóu mù suǒ shǒu chù
昔金筑司在西界尖峰下，而此为头目所守处。
cóng lǐng nán xià yī dōng jiè shí shān xíng
从岭南下，依东界石山行。
wǔ lǐ fù shēng tǔ lǐng jiàn zhuǎn dōng nán lǐng tóu yǒu yī wā zhōng zhuì
五里，复升土岭，渐转东南，岭头有一洼中坠。
cóng qí dōng yòu nán xiàng ér shàng gòng èr lǐ nǎi xià
从其东又南向而上，共二里，乃下。
yī lǐ zé yǒu xī zì xī běi xiá zhōng chū zhì cǐ dōng zhuǎn shí liáng kuà zhī shì wèi qīng yá qiáo
一里，则有溪自西北峡中出，至此东转，石梁跨之，是为青崖桥。
shuǐ cóng qiáo xià dōng dǐ dōng jiè shān nǎi dōng nán zhù hè qù jīng dìng fān zhōu ér nán xià sì chéng jiè rù dōu ní jiāng zhě yě yú shì yòu chū lǐng nán yǐ
水从桥下东抵东界山，乃东南注壑去，经定番州而南下泗城界，入都泥江者也，于是又出岭南矣。
dù qiáo ér nán bàn lǐ rù qīng yá chéng zhī běi mén
度桥而南，半里，入青崖城之北门。
qí chéng xīn jiàn jiù yū ér dōng jīn zhé qí dōng yú ér xi jiù jiān fēng zhī shàng chéng zhōng pō yǒu wǎ lóu huán huì jiē shì yān
其城新建，旧纡而东，今折其东隅而西就尖峰之上，城中颇有瓦楼阛阓ｈｕáｎｈｕì街市焉。
shì rì qíng jì jìng rì yè yuè fù jiǎo
是日晴霁竟日，夜月复皎。
qīng yá zhūn shǔ guì zhōu qián wèi ér de zé guǎng shùn zhōu suǒ xiá
青崖屯属贵州前卫，而地则广顺州所辖。
běi qù shěng wǔ shí lǐ nán qù dìng fān zhōu sān shí wǔ lǐ dōng běi qù lóng lǐ liù shí lǐ xī nán qù guǎng shùn zhōu wǔ shí lǐ
北去省五十里，南去定番州三十五里，东北去龙里六十里，西南去广顺州五十里。
yǒu xī zì xī běi lǎo lóng jí fā yuán huán chéng běi dōng liú nán zhuǎn
有溪自西北老龙脊发源，环城北东流南转。
shì guì shěng nán bǐ yào hài jīn tiān shè zǒng bīng cháng zhù wǔ guān zhù zhā qí nèi
是贵省南鄙要害，今添设总兵常驻武官驻扎其内。