水经注 · 郦道元 · Chapter 2 of 40

卷二

PinyinModern Translation
Size

yòu nán rù cōng lǐng shān yòu cóng cōng lǐng chū ér dōng běi liú

又南入葱岭山,又从葱岭出而东北流。

hé shuǐ zhòng yuán yǒu sān fēi wéi èr yě

河水重源有三,非惟二也。

yī yuán xi chū juān dú zhī guó cōng lǐng zhī shàng

一源西出捐毒之国葱岭之上。

xi qù xiū xún èr bǎi yú lǐ jiē gù sāi zhǒng yě

西去休循二百余里,皆故塞种也。

nán shǔ cōng lǐng gāo qiān lǐ

南属葱岭,高千里。

xī hé jiù shì yuē cōng lǐng zài dūn huáng xi bā qiān lǐ qí shān gāo dà shàng shēng cōng gù yuē cōng lǐng yě

《西河旧事》曰:葱岭在敦煌西八千里,其山高大,上生葱,故曰葱岭也。

hé yuán qián fā qí lǐng fēn wéi èr shuǐ yī shuǐ xī jìng xiū xún guó nán zài cōng lǐng xi

河源潜发其岭,分为二水,一水西径休循国南,在葱岭西。

guō yì gōng guǎng zhì yuē xiū xún guó jū cōng lǐng qí shān duō dà cōng

郭义恭《广志》曰:休循国居葱岭,其山多大葱。

yòu jìng nán dōu guó běi běi jiē xiū xún xī nán qù chú bīn guó sān bǎi sì shí lǐ

又径难兜国北,北接休循,西南去厨宾国三百四十里。

hé shuǐ yòu xi jìng jì bīn guó běi

河水又西径罽宾国北。

ròu zhī zhī pò sāi wáng nán jūn jì bīn zhì xún xiān chéng

月氏之破,塞王南君罽宾,治循鲜城。

tǔ dì píng hé wú suǒ bù yǒu jīn yín zhēn bǎo yì chù qí wù yú yú zhōng xià dà guó yě

土地平和,无所不有,金银珍宝,异畜奇物,逾于中夏,大国也。

shān xiǎn yǒu dà tóu tòng xiǎo tóu tòng zhī shān chì tǔ shēn rè zhī bǎn rén chù tóng rán

山险,有大头痛、小头痛之山,赤土,身热之阪,人畜同然。

hé shuǐ yòu xi jìng ròu zhī guó nán

河水又西径月氏国南。

zhì jiān shì chéng qí sú yǔ ān xī tóng

治监氏城,其俗与安息同。

xiōng nú mò dú chán yú pò yuè shì shā qí wáng yǐ tóu wèi yǐn qì

匈奴冒顿单于破月氏,杀其王,以头为饮器。

guó suì fēn yuǎn guò dà yuān xi jū dà xià wèi dà ròu zhī

国遂分,远过大宛,西居大夏,为大月氏;

qí yú xiǎo zhòng bù néng qù zhě gòng bǎo nán shān qiāng zhōng hào xiǎo ròu zhī gù yǒu dà ròu zhī xiǎo ròu zhī zhī míng yě

其余小众不能去者,共保南山、羌中,号小月氏,故有大月氏、小月氏之名也。

yòu xi jìng ān xī guó nán chéng lín guī shuǐ dì fāng shù qiān lǐ zuì dà guó yě

又西径安息国南,城临妫水,地方数千里,最大国也。

yǒu shāng gǔ chē chuán xíng páng guó huà gé páng xíng wéi shū jì yě

有商贾车船行旁国,画革旁行为书记也。

hé shuǐ yǔ ní luō qí juē shuǐ tóng zhù léi zhù hǎi

河水与蜺罗跂噘水同注雷翥海。

shì shì xī yù jì yuē ní luō qí juē chū ā nòu dá shān zhī běi xi jìng yú tián guó

释氏《西域记》曰:蜺罗跂噘出阿耨达山之北,西径于阗国。

hàn shū

《汉书。

xī yù chuán yuē yú tián zhī xi shuǐ jiē xi liú zhù xī hǎi

西域传》曰:于阗之西,水皆西流,注西海。

yòu xi jìng sì dà tǎ běi

又西径四大塔北。

shì fǎ xiǎn suǒ wèi jiū shī luó guó hàn yán jié tóu yě

释法显所谓𫄙尸罗国,汉言截头也。

fú wèi pú sà shí yǐ tóu shī rén gù yīn míng guó

佛为菩萨时,以头施人,故因名国。

guó dōng yǒu tóu shēn sì è hǔ chù jiē qǐ tǎ

国东有投身饲饿虎处,皆起塔。

yòu xi jìng qián tuó wèi guó běi

又西径揵陀卫国北。

shì ā yù wáng zi fǎ yì suǒ zhì yì

是阿育王子法益所治邑。

fú wèi pú sà shí yì yú cǐ guó yǐ yǎn shī rén qí chù yì qǐ dà tǎ

佛为菩萨时,亦于此国以眼施人,其处亦起大塔。

yòu yǒu fú lóu shā guó tiān dì shì biàn wéi mù niú xiǎo ér jù tǔ wèi fó tǎ fǎ wáng yīn ér chéng dà tǎ suǒ wèi sì dà tǎ yě

又有弗楼沙国,天帝释变为牧牛小儿,聚土为佛塔,法王因而成大塔,所谓四大塔也。

fǎ xiǎn chuán yuē guó yǒu fó bō ròu zhī wáng dà xīng bīng zhòng lái fá cǐ guó yù chí bō qù zhì bō xiàng shàng xiàng bù néng jìn

《法显传》曰:国有佛钵,月氏王大兴兵众,来伐此国,欲持钵去,置钵象上,象不能进;

gèng zuò sì lún chē zài bō bā xiàng gòng qiān fù bù jìn

更作四轮车载钵,八象共牵,复不进。

wáng zhī bō yuán wèi zhì yú shì qǐ tǎ liú bō gōng yǎng

王知钵缘未至,于是起塔留钵供养。

bō róng èr dòu zá sè ér hēi duō sì jì fēn míng hòu kě èr fēn shén guāng zé

钵容二斗,杂色而黑多,四际分明,厚可二分,甚光泽。

pín rén yǐ shǎo huā tóu zhòng biàn mǎn

贫人以少花投中便满;

fù rén yǐ duō huā gōng yǎng zhèng fù bǎi qiān wàn hú zhōng yì bù mǎn

富人以多花供养,正复百千万斛,终亦不满。

fó tú diào yuē fó bō qīng yù yě shòu sān dòu xǔ bǐ guó bǎo zhī

佛图调曰:佛钵,青玉也,受三斗许,彼国宝之。

gōng yǎng shí yuàn zhōng rì xiāng huā bù mǎn zé rú yán

供养时,愿终日香花不满,则如言;

yuàn yī bǎ mǎn zé yì biàn rú yán

愿一把满,则亦便如言。

yòu àn dào rén zhú fǎ wéi suǒ shuō fó bō zài dà yuè zhī guó qǐ fú tú gāo sān shí zhàng qī céng bō chù dì èr céng jīn luò luò suǒ xiàn bō bō shì qīng shí

又案道人竺法维所说,佛钵在大月支国,起浮图,高三十丈,七层,钵处第二层,金络络锁县钵,钵是青石。

huò yún xuán bō xū kōng

或云悬钵虚空。

xū pú tí zhì bō zài jīn jī shàng fú yī zú jì yǔ bō gòng zài yī chù guó wáng chén mín xī chí fàn xiāng qī bǎo bì yù gōng yǎng

须菩提置钵在金机上,佛一足迹与钵共在一处,国王、臣民,悉持梵香、七宝、壁玉供养。

tǎ jī fó yá jiā shā dǐng xiāng shè lì xī zài fú lóu shā guó

塔迹、佛牙、袈裟、顶相舍利,悉在弗楼沙国。

shì shì xī yù jì yuē qián tuó yuè wáng chéng xī běi yǒu bō tǔ luō yuè chéng fó jiā shā wáng chéng yě dōng yǒu sì

释氏《西域记》曰:揵陀越王城西北有钵吐罗越城,佛袈裟王城也,东有寺。

chóng fù xún chuān shuǐ xī běi shí lǐ yǒu hé bù luō lóng yuān

重复寻川水,西北十里有河步罗龙渊。

fú dào yuān shàng huàn yī chù huàn shí shàng cún

佛到渊上浣衣处,浣石尚存。

qí shuǐ zhì ān xī zhù léi zhù hǎi

其水至安息,注雷翥海。

yòu yuē wò tuó yuè xī xī hǎi zhōng yǒu ān xī guó

又曰:握陀越西,西海中有安息国。

dǔ zhī fú nán jì yuē ān xī guó qù sī hē tiáo guó èr wàn lǐ guó tǔ lín hǎi shàng jí hàn shū tiān zhú ān xī guó yě

竺枝《扶南记》曰:安息国去私诃条国二万里,国土临海上,即《汉书》天竺安息国也。

hù jìn bǎi wàn zuì dà guó yě

户近百万,最大国也。

hàn shū

《汉书。

xī yù chuán yòu yún lí jiān tiáo zhī lín xī hǎi

西域传》又云:梨靬、条支临西海。

zhǎng lǎo chuán wén tiáo zhī yǒu ruò shuǐ xī wáng mǔ yì wèi cháng jiàn

长老传闻,条支有弱水,西王母亦未尝见。

zì tiáo zhī chéng shuǐ xī xíng kě bǎi yú rì jìn rì suǒ rù yě

自条支乘水西行,可百余日,近日所入也。

huò hé shuǐ suǒ tōng xī hǎi yǐ

或河水所通西海矣。

gù liáng tǔ yì wù zhì yuē cōng lǐng zhī shuǐ fēn liú dōng xī xi rù dà hǎi dōng wèi hé yuán yǔ jì suǒ yún kūn lún zhě yān

故《凉土异物志》曰:葱岭之水,分流东西,西入大海,东为河源,《禹记》所云昆仑者焉。

zhāng qiān shǐ dà yuān ér qióng hé yuán wèi jí yú cǐ ér bù dá yú kūn lún yě

张骞使大宛而穷河源,谓极于此,而不达于昆仑也。

hé shuǐ zì cōng lǐng fēn yuán dōng jìng biān shě luō guó

河水自葱岭分源,东径边舍罗国。

shì shì xī yù jì yuē yǒu guó míng qié shě luō shì

释氏《西域记》曰:有国名伽舍罗逝。

cǐ guó xiá xiǎo ér zǒng wàn guó zhī yào dào wú bù yóu

此国狭小,而总万国之要道无不由。

chéng nán yǒu shuǐ dōng běi liú chū luō shì xī shān

城南有水,东北流,出罗逝西山。

shān jí cōng lǐng yě

山即葱岭也。

jìng qí shā gǔ chū gǔ fēn wéi èr shuǐ

径岐沙谷,出谷分为二水。

yī shuǐ dōng liú jìng wú léi guó běi

一水东流,径无雷国北。

zhì lú chéng qí sú yǔ xi yè zi hé tóng

治卢城,其俗与西夜、子合同。

yòu dōng liú jìng yī nài guó běi

又东流径依耐国北。

qù wú léi wǔ bǎi sì shí lǐ sú tóng zi hé

去无雷五百四十里,俗同子合。

hé shuǐ yòu dōng jìng pú lí guó běi

河水又东径蒲犁国北。

zhì pú lí gǔ běi qù shū lè wǔ bǎi wǔ shí lǐ sú yǔ zi hé tóng

治蒲犁谷,北去疏勒五百五十里,俗与子合同。

hé shuǐ yòu dōng jìng pí shān guó běi

河水又东径皮山国北。

zhì pí shān chéng xī běi qù shā chē sān bǎi bā shí lǐ

治皮山城,西北去莎车三百八十里。

qí yī yuán chū yú tián guó nán shān běi liú yǔ cōng lǐng suǒ chū hé hé yòu dōng zhù pú chāng hǎi

其一源出于阗国南山,北流与葱岭所出河合,又东注蒲昌海。

hé shuǐ yòu dōng yǔ yú tián hé hé

河水又东与于阗河合。

nán yuán dǎo yú tián nán shān sú wèi zhī chóu mó zhì zì zhì běi liú jìng yú tián guó xi

南源导于阗南山,俗谓之仇摩置,自置北流,径于阗国西。

zhì xi chéng tǔ duō yù shí xi qù pí shān sān bǎi bā shí lǐ dōng qù yáng guān wǔ qiān yú lǐ

治西城,土多玉石,西去皮山三百八十里,东去阳关五千余里。

shì fǎ xiǎn zì wū dì xī nán xíng lù zhōng wú rén mín shā xíng jiān nán suǒ jìng zhī kǔ rén lǐ mò bǐ

释法显自乌帝西南行,路中无人民,沙行艰难,所径之苦,人理莫比。

zài dào yī yuè wǔ rì de dá yú tián

在道一月五日,得达于阗。

qí guó yīn shù mín dǔ xìn duō dà chéng xué wēi yí qí zhěng qì bō wú shēng

其国殷庶,民笃信,多大乘学,威仪齐整,器钵无声。

chéng nán shí wǔ lǐ yǒu lì shā sì zhōng yǒu shí xuē shí shàng yǒu zú jì bǐ sú yán shì pì zhī fó jī

城南十五里有利刹寺,中有石靴,石上有足迹,彼俗言是辟支佛迹。

fǎ xiǎn suǒ bù chuán yí fēi fó jì yě

法显所不传,疑非佛迹也。

yòu xī běi liú zhù yú hé jí jīng suǒ wèi běi zhù cōng lǐng hé yě

又西北流,注于河,即《经》所谓北注葱岭河也。

nán hé yòu dōng jìng yú tián guó běi shì shì xī yù jì yuē hé shuǐ dōng liú sān qiān lǐ zhì yú tián qū dōng běi liú zhě yě

南河又东径于阗国北,释氏《西域记》曰:河水东流三千里,至于阗,屈东北流者也。

hàn shū

《汉书。

xī yù chuán yuē yú tián yǐ dōng shuǐ jiē dōng liú

西域传》曰:于阗已东,水皆东流。

nán hé yòu dōng běi jìng gān mí guó běi

南河又东北径杆弥国北。

zhì hàn mí chéng xi qù yú tián sān bǎi jiǔ shí lǐ

治扞弥城,西去于阗三百九十里。

nán hé yòu dōng jìng jīng jué guó běi

南河又东径精绝国北。

xi qù tián mí sì bǎi liù shí lǐ

西去阗弥四百六十里。

nán hé yòu dōng jìng qiě mò guó běi yòu dōng yòu huì ā nòu dá dà shuǐ

南河又东径且末国北,又东,右会阿耨达大水。

shì shì xī yù jì yuē ā nòu dá shān xī běi yǒu dà shuǐ běi liú zhù láo lán hǎi zhě yě

释氏《西域记》曰:阿耨达山西北有大水,北流注牢兰海者也。

qí shuǐ běi liú jìng qiě mò nán shān yòu běi jìng dàn wèi chéng xi

其水北流径且末南山,又北径旦未城西。

guó zhì qiě mò chéng xi tōng jīng jué èr qiān lǐ dōng qù shàn shàn qī bǎi èr shí lǐ zhǒng wǔ gǔ qí sú luò yǔ hàn tóng

国治且末城,西通精绝二千里,东去鄯善七百二十里,种五谷,其俗咯与汉同。

yòu yuē qiě mò hé dōng běi liú jìng qiě wèi běi yòu liú ér zuǒ huì nán hé huì liú dōng shì tōng wèi zhù bīn hé

又曰:且末河东北流径且未北,又流而左会南河,会流东逝,通为注滨河。

zhù bīn hé yòu dōng jìng shàn shàn guó běi

注滨河又东径鄯善国北。

zhì yī xún chéng gù lóu lán zhī de yě

治伊循城,故楼兰之地也。

lóu lán wáng bù gōng yú hàn yuán fèng sì nián huò guāng qiǎn píng lè jiān fu jiè zǐ cì shā zhī gēng lì hòu wáng

楼兰王不恭于汉,元凤四年,霍光遣平乐监傅介子刺杀之,更立后王。

hàn yòu lì qí qián wáng zhì zǐ wèi tú qí wèi wáng gēng míng qí guó wèi shàn shàn

汉又立其前王质子尉屠耆为王,更名其国为鄯善。

bǎi guān zǔ dào héng mén wáng zì qǐng tiān zǐ yuē shēn zài hàn jiǔ kǒng wèi qián wáng zi suǒ hài guó yǒu yī xún chéng tǔ dì féi měi yuàn qiǎn jiàng tún tián jī sù lìng de yī wēi zhòng

百官祖道横门,王自请天子曰:身在汉久,恐为前王子所害,国有伊循城,土地肥美,愿遣将屯田积粟,令得依威重。

suì zhì tián yǐ zhèn fǔ zhī

遂置田以镇抚之。

dūn huáng suǒ lì zì yàn yì yǒu cái lüè

敦煌索励,字彦义,有才略。

cì shǐ máo yì biǎo xíng èr shī jiāng jūn jiāng jiǔ quán dūn huáng bīng qiān rén zhì lóu lán tún tián

刺史毛奕表行贰师将军,将酒泉、敦煌兵千人,至楼兰屯田。

qǐ bái wū zhào shàn shàn yān qí qiū cí sān guó bīng gè qiān héng duàn zhù bīn hé hé duàn zhī rì shuǐ fèn shì jī bō líng mào dī

起白屋,召鄯善、焉耆、龟兹三国兵各千,横断注滨河,河断之日,水奋势激,波陵冒堤。

mài lì shēng yuē wáng zūn jiàn jié hé dī bù yì wáng bà jīng chéng hū tuó bù liú shuǐ dé shén míng gǔ jīn yī yě

劢厉声曰:王尊建节,河堤不溢,王霸精诚,呼沱不流,水德神明,古今一也。

mài gōng dǎo sì shuǐ yóu wèi jiǎn nǎi liè zhèn bèi zhàng gǔ zào huān jiào

劢躬祷祀,水犹未减,乃列阵被杖,鼓噪欢叫。

qiě cì qiě shè dà zhàn sān rì shuǐ nǎi huí jiǎn guàn jìn wò yǎn hú rén chēng shén

且刺且射,大战三日,水乃回减,灌浸沃衍,胡人称神。

dà tián sān nián jī sù bǎi wàn wēi fú wài guó

大田三年,积粟百万,威服外国。

qí shuǐ dōng zhù zé zé zài lóu lán guó běi hàn ní chéng

其水东注泽,泽在楼兰国北扞泥城。

qí sú wèi zhī dōng gù chéng qù yáng guān yú liù bǎi lǐ xī běi qù wū lěi qiān qī bǎi bā shí wǔ lǐ zhì mò shān guó qiān bā bǎi liù shí wǔ lǐ xī běi qù chē shī gàn bā bǎi jiǔ shí lǐ

其俗谓之东故城,去阳关于六百里,西北去乌垒千七百八十五里,至墨山国千八百六十五里,西北去车师干八百九十里。

tǔ dì shā lǔ shǎo tián yǎng gǔ páng guó

土地沙卤少田,仰谷旁国。

guó chū yù duō bì wěi chēng liǔ hú tóng bái cǎo

国出玉,多蓖苇、柽柳、胡桐、白草。

guó zài dōng chuí dāng bái lóng duī fá shuǐ cǎo cháng zhǔ fā dǎo fù shuǐ dān liáng yíng sòng hàn shǐ

国在东垂,当白龙堆,乏水草,常主发导,负水担粮,迎送汉使。

gù bǐ sú wèi shì zé wèi láo lán hǎi yě

故彼俗谓是泽为牢兰海也。

shì shì xī yù jì yuē nán hé zì yú tián dōng yú běi sān qiān lǐ zhì shàn shàn rù láo lán hǎi zhě yě

释氏《西域记》曰:南河自于阗东于北三千里,至鄯善入牢兰海者也。

běi hé zì qí shā dōng fēn nán hé jí shì shì xī yù jì suǒ wèi èr zhī běi liú jìng qū cí wū yí chán shàn rù láo lán hǎi zhě yě

北河自岐沙东分南河,即释氏《西域记》所谓二支北流,径屈茨、乌夷、禅善,入牢兰海者也。

běi hé yòu dōng běi liú fēn wéi èr shuǐ zhī liú chū yān běi hé zì shū lēi jìng liú nán hé zhī běi

北河又东北流,分为二水,枝流出焉,北河自疏勒径流南河之北。

hàn shū

《汉书。

xī yù chuán yuē cōng lǐng yǐ dōng nán běi yǒu shān xiāng jù qiān yú lǐ dōng xī liù qiān lǐ hé chū qí zhōng

西域传》曰:葱岭以东,南北有山,相距千余里,东西六千里,河出其中。

jì yú wēn sù zhī nán zuǒ hé zhī shuǐ zhī shuǐ shàng chéng běi hé yú shū lè zhī dōng

暨于温宿之南,左合枝水,枝水上承北河于疏勒之东;

xī běi liú jìng shū lè guó nán yòu dōng běi yǔ shū lè běi shān shuǐ hé

西北流径疏勒国南,又东北与疏勒北山水合;

shuǐ chū běi xī dōng nán liú jìng shū lè chéng xià

水出北溪,东南流径疏勒城下。

nán qù shā chē wǔ bǎi liù shí lǐ yǒu shì liè xi dāng dà ròu zhī dà yuān kāng jū dào

南去莎车五百六十里,有市列,西当大月氏、大宛、康居道。

shì shì xī yù jì yuē guó yǒu fú yù chuáng chì zhēn tán mù zuò zhī fāng sì chǐ wáng yú gōng zhōng gōng yǎng

释氏《西域记》曰:国有佛浴床,赤真檀木作之,方四尺,王于宫中供养。

hàn yǒng píng shí bā nián gěng gōng yǐ wù jǐ xiào wèi wèi xiōng nú zuǒ lù lí wáng suǒ bī gōng yǐ cǐ chéng cè jiàn bàng shuǐ zì jīn pú qiān jū cǐ chéng xiōng nú yòu lái gōng zhī yōng jué jiàn shuǐ

汉永平十八年,耿恭以戊己校尉,为匈奴左鹿蠡王所逼,恭以此城侧涧傍水,自金蒲迁居此城,匈奴又来攻之,壅绝涧水。

gōng yú chéng zhōng chuān jǐng shēn yī shí wǔ zhàng bù dé shuǐ lì shì kě fá zé mǎ fèn zhī yǐn zhī

恭于城中穿井,深一十五丈,不得水,吏士渴乏,笮马粪汁饮之。

gōng nǎi yǎng tiān tàn yuē xī èr shī bá pèi dāo cì shān fēi quán yǒng chū jīn hàn dé shén míng qǐ yǒu qióng zāi

恭乃仰天叹曰:昔贰师拔佩刀刺山,飞泉涌出,今汉德神明,岂有穷哉?

zhěng yī fú xiàng jǐng zài bài wèi lì shì dǎo zhī

整衣服,向井再拜,为吏士祷之。

yǒu qǐng shuǐ quán bēn chū zhòng chēng wàn suì

有顷,水泉奔出,众称万岁。

nǎi yáng shuǐ yǐ shì zhī lǔ yǐ wéi shén suì jí yǐn qù

乃扬水以示之,虏以为神,遂即引去。

hòu chē shī pàn yǔ xiōng nú gōng gōng shí jǐn qióng kùn nǎi zhǔ kǎi nǔ shí qí jīn gé

后车师叛,与匈奴攻恭,食尽穷困,乃煮铠弩,食其筋革。

gōng yǔ shì zú tóng shēng sǐ xián wú èr xīn

恭与士卒同生死,咸无二心。

wéi gōng bù néng xià guān chǒng shàng shū qiú jiù jiàn chū yuán nián zhāng dì nà sī tú bào yù zhī yán qiǎn bīng jiù zhī

围恭不能下,关宠上书求救,建初元年,章帝纳司徒鲍昱之言,遣兵救之。

zhì liǔ zhōng yǐ xiào wèi guān chǒng fēn bīng rù gāo chāng bì gōng jiāo hé chéng chē shī jiàng qiǎn gōng jūn lì fàn qiāng jiàng bīng èr qiān rén yíng gōng

至柳中,以校尉关宠分兵入高昌壁,攻交河城,车师降,遣恭军吏范羌将兵二千人迎恭。

yù dà xuě zhàng yú jǐn néng zhì chéng zhōng yè wén bīng mǎ dà kǒng qiāng yáo hū yuē wǒ fàn qiāng yě

遇大雪丈余,仅能至,城中夜闻兵马,大恐,羌遥呼曰:我范羌也。

chéng zhōng jiē chēng wàn suì kāi mén xiāng chí tì qì

城中皆称万岁,开门相持涕泣。

shàng yǒu èr shí liù rén yī jù chuān jué xíng róng kū gǎo xiāng yī ér hái zhī hé yòu dōng jìng shā chē guó nán

尚有二十六人,衣屦穿决,形容枯槁,相依而还,枝河又东径莎车国南。

zhì shā chē chéng xī nán qù pú lí qī bǎi sì shí lǐ

治莎车城,西南去蒲犁七百四十里。

hàn wǔ dì kāi xī yù tún tián yú cǐ

汉武帝开西域,屯田于此。

yǒu tiě shān chū qīng yù

有铁山,出青玉。

zhī hé yòu dōng jìng wēn sù guó nán

枝河又东径温宿国南。

zhì wēn sù chéng tǔ dì wù lèi yǔ shàn shàn tóng

治温宿城,土地物类,与鄯善同。

běi zhì wū sūn chì gǔ liù bǎi yī shí lǐ dōng tōng gū mò èr bǎi qī shí lǐ

北至乌孙赤谷六百一十里,东通姑墨二百七十里。

yú cǐ zhī hé yòu rù běi hé

于此,枝河右入北河。

běi hé yòu dōng jìng gū mò guó nán gū mò chuān shuǐ zhù zhī shuǐ dǎo gū mò xī běi lì chì shā shān dōng nán liú jìng gū mò guó xi

北河又东径姑墨国南,姑墨川水注之,水导姑墨西北,历赤沙山,东南流径姑墨国西。

zhì nán chéng nán zhì yú tián mǎ xíng shí wǔ rì tǔ chū tóng tiě jí cí huáng

治南城,南至于阗,马行十五日,土出铜铁及雌黄。

qí shuǐ yòu dōng nán liú yòu zhù běi hé

其水又东南流,右注北河。

běi hé yòu dōng jìng qiū cí guó nán yòu dōng zuǒ hé qiū cí chuān shuǐ yǒu èr yuán xi yuán chū běi dà shān nán

北河又东径龟兹国南,又东,左合龟兹川水,有二源,西源出北大山南。

shì shì xī yù jì yuē qū cí běi èr bǎi lǐ yǒu shān yè zé huǒ guāng zhòu rì dàn yān rén qǔ cǐ shān shí tàn yě cǐ shān tiě héng chōng sān shí liù guó yòng

释氏《西域记》曰:屈茨北二百里有山,夜则火光,昼日但烟,人取此山石炭,冶此山铁,恒充三十六国用。

gù guō yì gōng guǎng zhì yún qiū cí néng zhù yě

故郭义恭《广志》云:龟兹能铸冶。

qí shuǐ nán liú jìng chì shā shān

其水南流径赤沙山。

shì shì xī yù jì yuē guó běi sì shí lǐ shān shàng yǒu sì míng què gāo dà qīng jìng

释氏《西域记》曰:国北四十里,山上有寺,名雀高大清净。

yòu chū shān dōng nán liú zhī shuǐ zuǒ pài yān

又出山东南流,枝水左派焉。

yòu dōng nán shuǐ liú sān fēn yòu èr shuǐ jù dōng nán liú zhù běi hé

又东南,水流三分,右二水俱东南流,注北河。

dōng chuān shuǐ chū qiū cí dōng běi lì chì shā jī lí nán liú zhī shuǐ yòu chū xī nán rù qiū cí chéng

东川水出龟兹东北,历赤沙、积梨南流,枝水右出,西南入龟兹城。

yīn qū cí yě gù yán chéng yǐ xi qù gū mò liù bǎi qī shí lǐ

音屈茨也,故延城矣,西去姑墨六百七十里。

chuān shuǐ yòu dōng nán liú jìng yú lún tái zhī dōng yě

川水又东南流径于轮台之东也。

xī hàn wǔ dì chū tōng xī yù zhì xiào wèi tún tián yú cǐ

昔汉武帝初通西域,置校尉,屯田于此。

sōu sù dū wèi sāng hóng yáng zòu yán gù lún tái yǐ dōng de guǎng ráo shuǐ cǎo kě gài tián wǔ qiān qǐng yǐ shàng qí chù wēn hé tián měi kě yì tōng gōu qú zhǒng wǔ gǔ shōu huò yǔ zhōng guó tóng

搜粟都尉桑弘羊奏言:故轮台以东,地广,饶水草,可溉田五千顷以上,其处温和,田美,可益通沟渠,种五谷,收获与中国同。

shí xiōng nú ruò bù gǎn jìn xī yù yú shì xǐ shā chē xiāng qù qiān yú lǐ jí shì tái yě

时匈奴弱,不敢近西域,于是徙莎车,相去千余里,即是台也。

qí shuǐ yòu dōng nán liú yòu huì xi chuān zhī shuǐ shuǐ yǒu èr yuán jù shòu xi chuān dōng liú jìng qiū cí chéng nán hé wéi yī shuǐ

其水又东南流,右会西川枝水,水有二源,俱受西川,东流径龟兹城南,合为一水。

shuǐ jiān yǒu gù chéng gài zhūn xiào suǒ shǒu yě

水间有故城,盖屯校所守也。

qí shuǐ dōng nán zhù dōng chuān dōng chuān shuǐ yòu dōng nán jìng wū lěi guó nán

其水东南注东川,东川水又东南径乌垒国南。

zhì wū lěi chéng xi qù qiū cí sān bǎi wǔ shí lǐ dōng qù yù mén yáng guān èr qiān qī bǎi sān shí bā lǐ yǔ qú lí tián guān xiāng jìn tǔ dì féi ráo yú xī yù wèi zhōng gù dū hù zhì yān

治乌垒城,西去龟兹三百五十里,东去玉门阳关二千七百三十八里,与渠犁田官相近,土地肥饶,于西域为中故都护治焉。

hàn shǐ chí jié zhèng jí bìng hù běi dào gù hào dū hù dū hù zhī qǐ zì jí zhì yě

汉使持节郑吉,并护北道,故号都护,都护之起,自吉置也。

qí shuǐ yòu dōng nán zhù dà hé

其水又东南注大河。

dà hé yòu dōng yòu huì dūn hōng zhī shuǐ qí shuǐ chū yān qí zhī běi dūn hōng zhī shān zài xiōng nú zhī xi wū sūn zhī dōng

大河又东,右会敦薨之水,其水出焉耆之北,敦薨之山,在匈奴之西,乌孙之东。

shān hǎi jīng yuē dūn hōng zhī shān dūn liàng zhī shuǐ chū yān ér xi liú zhù yú yōu zé

《山海经》曰:敦薨之山,敦亮之水出焉,而西流注于泑泽。

chū yú kūn lún zhī dōng běi yú shí wéi hé yuán zhě yě

出于昆仑之东北隅,实惟河源者也。

èr yuán jù dào xi yuán dōng liú fēn wéi èr shuǐ zuǒ shuǐ xī nán liú chū yú yān qí zhī xi jìng liú yān qí zhī yě qū ér dōng nán liú zhù yú dūn hōng zhī zhǔ

二源俱道,西源东流,分为二水,左水西南流,出于焉耆之西,径流焉耆之野,屈而东南流,注于敦薨之渚。

yòu shuǐ dōng nán liú yòu fēn wéi èr zuǒ yòu yān qí zhī guó

右水东南流,又分为二,左右焉耆之国。

chéng jū sì shuǐ zhī zhōng zài hé shuǐ zhī zhōu zhì yuán qú chéng xi qù wū lěi sì bǎi lǐ

城居四水之中,在河水之洲,治员渠城,西去乌垒四百里。

nán huì liǎng shuǐ tóng zhù dūn hōng zhī pǔ

南会两水,同注敦薨之浦。

dōng yuán dōng nán liú fēn wéi èr shuǐ jiàn lán shuāng yǐn hóng tuān jùn fā jù dōng nán liú jìng chū yān qí zhī dōng dǎo yú wēi xū guó xi

东源东南流,分为二水,涧澜双引,洪湍濬发,俱东南流,径出焉耆之东,导于危须国西。

guó zhì wēi xū chéng xi qù yān qí bǎi lǐ

国治危须城,西去焉耆百里。

yòu dōng nán liú zhù yú dūn hōng zhī sǒu

又东南流,注于敦薨之薮。

chuān liú suǒ jī tán shuǐ sī zhǎng yì ér wèi hǎi

川流所积,潭水斯涨,溢而为海。

shǐ jì yuē yān qí jìn hǎi duō yú niǎo

《史记》曰:焉耆近海多鱼鸟;

dōng běi gé tài shān yǔ chē shī jiē

东北隔大山与车师接。

dūn hōng zhī shuǐ zì xī hǎi jìng yù lí guó

敦薨之水自西海径尉犁国。

guó zhì yù lí chéng xi qù dū hù zhì suǒ sān bǎi lǐ běi qù yān qí bǎi lǐ

国治尉犁城,西去都护治所三百里,北去焉耆百里。

qí shuǐ yòu xi chū shā shān tiě guān gǔ yòu xī nán liú jìng lián chéng bié zhù liè yǐ wéi tián

水又往西从沙山铁关谷流出,又往西南流,经过连城时引水向四面灌溉田亩。

sāng hóng yáng yuē chén yú yǐ wéi lián chéng yǐ xī kě qiǎn tún tián yǐ wēi xī guó jí cǐ chù yě

桑弘羊曰:臣愚以为连城以西,可遣屯田,以威西国,即此处也。

qí shuǐ yòu qū ér nán jìng qú lí guó xi

其水又屈而南,径渠犁国西。

gù shǐ jì yuē xi yǒu dà hé jí sī shuǐ yě

故《史记》曰:西有大河,即斯水也。

yòu dōng nán liú jìng qú lí guó

又东南流,径渠犁国。

zhì qú lí chéng xī běi qù wū lěi sān bǎi sān shí lǐ

治渠犁城,西北去乌垒三百三十里。

hàn wǔ dì tōng xī yù zhūn qú lí jí cǐ chù yě

汉武帝通西域,屯渠犁,即此处也。

nán yǔ jīng jué jiē dōng běi yǔ yù lí jiē

南与精绝接,东北与尉犁接。

yòu nán liú zhù yú hé

又南流注于河。

shān hǎi jīng yuē dūn hōng zhī shuǐ xi liú zhù yú yōu zé

《山海经》曰:敦薨之水,西流注于泑泽。

gài luàn hé liú zì xī nán zhù yě

盖乱河流自西南注也。

hé shuǐ yòu dōng jìng mò shān guó nán

河水又东径墨山国南。

zhì mò shān chéng xi zhì yù lí èr bǎi sì shí lǐ

治墨山城,西至尉犁二百四十里。

hé shuǐ yòu dōng jìng zhù bīn chéng nán

河水又东径注宾城南。

yòu dōng jìng lóu lán chéng nán ér dōng zhù

又东径楼兰城南而东注。

gài bá tián shì suǒ zhūn gù chéng chán guó míng ěr

盖坺田士所屯,故城禅国名耳。

hé shuǐ yòu dōng zhù yú yōu zé jí jīng suǒ wèi pú chāng hǎi yě

河水又东注于泑泽,即《经》所谓蒲昌海也。

shuǐ jī shàn shàn zhī dōng běi lóng chéng zhī xī nán

水积鄯善之东北,龙城之西南。

lóng chéng gù jiāng lài zhī xū hú zhī dà guó yě

龙城,故姜赖之虚,胡之大国也。

pú chāng hǎi yì dàng fù qí guó chéng jī shàng cún ér zhì dà

蒲昌海溢,荡覆其国,城基尚存而至大。

chén fā xī mén mù dá dōng mén

晨发西门,暮达东门。

fǎ qí yá àn yú liū fēng chuī shāo chéng lóng xíng xī miàn xiàng hǎi yīn míng lóng chéng

法其崖岸,余溜风吹,稍成龙形,西面向海,因名龙城。

de guǎng qiān lǐ jiē wèi yán ér gāng jiān yě

地广千里,皆为盐而刚坚也。

xíng rén suǒ jìng xù chǎn jiē bù zhān wò zhī jué fā qí xià yǒu dà yán fāng rú jù zhěn yǐ cì xiāng lèi lèi wù qǐ yún fú guǎ jiàn xīng rì shǎo qín duō guǐ guài

行人所径,畜产皆布毡卧之,掘发其下,有大盐,方如巨枕,以次相累,类雾起云浮,寡见星日,少禽,多鬼怪。

xi jiē shàn shàn dōng lián sān shā wèi hǎi zhī běi ài yǐ

西接鄯善,东连三沙,为海之北隘矣。

gù pú chāng yì yǒu yán zé zhī chēng yě

故蒲昌亦有盐泽之称也。

shān hǎi jīng yuē bù zhōu zhī shān běi wàng zhū pí zhī shān lín bǐ yuè chóng zhī shān dōng wàng yōu zé hé shuǐ zhī suǒ qián yě qí yuán hún hún pào pào zhě yě

《山海经》曰:不周之山,北望诸毗之山,临彼岳崇之山,东望泑泽,河水之所潜也,其源浑浑泡泡者也。

dōng qù yù mén yáng guān qiān sān bǎi lǐ guǎng lún sì bǎi lǐ

东去玉门阳关千三百里,广轮四百里。

qí shuǐ chéng tíng dōng xià bù jiǎn qí zhōng huí tuān diàn zhuàn wèi yǐn lún zhī mài

其水澄渟,冬夏不减,其中洄湍电转,为隐沦之脉。

dāng qí huán liú zhī shàng fēi qín fèn hé yú xiāo zhōng zhě wú bù zhuì yú yuān bō yǐ

当其澴流之上,飞禽奋翮于霄中者,无不坠于渊波矣。

jí hé shuǐ zhī suǒ qián ér chū yú jī shí yě

即河水之所潜,而出于积石也。

yòu dōng rù sāi guò dūn huáng jiǔ quán zhāng yè jùn nán hé zì pú chāng yǒu yǐn lún zhī zhèng bìng jiān guān rù sāi zhī shǐ

又东入塞,过敦煌、酒泉、张掖郡南,河自蒲昌,有隐沦之证,并间关入塞之始。

zì cǐ jīng dāng qiú shí zhì yě

自此,《经》当求实致也。

hé shuǐ zhòng yuán yòu fā yú xī sāi zhī wài chū yú jī shí zhī shān

河水重源,又发于西塞之外,出于积石之山。

shān hǎi jīng yuē jī shí zhī shān qí xià yǒu shí mén hé yǒng mào yǐ xī liú shì shān yě wàn wù wú bù yǒu

《山海经》曰:积石之山,其下有石门,河永冒以西流,是山也,万物无不有。

yǔ gòng suǒ wèi dǎo hé zì jī shí yě

《禹贡》所谓导河自积石也。

shān zài xī qiāng zhī zhōng shāo dāng suǒ jū yě

山在西羌之中,烧当所居也。

yán xī èr nián xī qiāng shāo dāng fàn sāi hù qiāng xiào wèi duàn jiǒng tǎo zhī zhuī chū sài zhì jī shí shān zhǎn shǒu ér hái

延熹二年,西羌烧当犯塞,护羌校尉段颎讨之,追出塞,至积石山,斩首而还。

sī mǎ biāo yuē xī qiāng zhě zì xī zhī yǐ xī bīn yú hé shǒu zuǒ yòu jū yě

司马彪曰:西羌者,自析支以西,滨于河首左右居也。

hé shuǐ qū ér dōng běi liú jìng xī zhī zhī de shì wèi hé qū yǐ

河水屈而东北流,径析支之地,是为河曲矣。

yīng shào yuē yǔ gòng xī zhī shǔ yōng zhōu zài hé guān zhī xi dōng qù hé guān yú yú lǐ qiāng rén suǒ jū wèi zhī hé qū qiāng yě

应劭曰:《禹贡》,析支属雍州,在河关之西,东去河关于余里,羌人所居,谓之河曲羌也。

dōng běi lì dūn huáng jiǔ quán zhāng yè nán

东北历敦煌、酒泉、张掖南。

yīng shào dì lǐ fēng sú jì yuē dūn huáng jiǔ quán qí shuǐ gān ruò jiǔ wèi gù yě

应劭《地理风俗记》曰:敦煌,酒泉,其水甘若酒味故也;

zhāng yè yán zhāng guó bì yè yǐ wēi qiāng dí

张掖,言张国臂掖,以威羌狄。

shuō wén yuē jùn zhì tiān zǐ dì fāng qiān lǐ fēn wéi bǎi xiàn xiàn yǒu sì jùn

《说文》曰:郡制,天子地方千里,分为百县,县有四郡。

gù chūn qiū chuán yuē shàng dài fū xiàn xià dài fū jùn

故《春秋传》曰:上大夫县,下大夫郡。

zhì qín shǐ zhì sān shí liù jùn yǐ jiān xiàn yǐ

至秦,始置三十六郡,以监县矣。

cóng yì jūn shēng

从邑,君声。

shì míng yuē jùn qún yě rén suǒ qún jù yě

《释名》曰:郡,群也,人所群聚也。

huáng yì zhòng shí èr zhōu jì yuē jùn zhī yán jūn yě gǎi gōng hóu zhī fēng ér yán jūn zhě zhì zūn yě

黄义仲《十二州记》曰:郡之言君也,改公侯之封而言,君者,至尊也。

jùn shǒu zhuān quán jūn chén zhī lǐ mí chóng

郡守专权,君臣之礼弥崇。

jīn jùn zì jūn zài qí zuǒ yì zài qí yòu jūn wèi yuán shǒu yì yǐ zǎi mín gù qǔ míng yú jūn wèi zhī jùn

今郡字,君在其左,邑在其右,君为元首,邑以载民,故取名于君,谓之郡。

hàn guān yuē qín yòng lǐ sī yì fēn tiān xià wèi sān shí liù jùn

《汉官》曰:秦用李斯议,分天下为三十六郡。

fán jùn huò yǐ liè guó chén lǔ qí wú shì yě

凡郡,或以列国,陈、鲁、齐、吴是也;

huò yǐ jiù yì cháng shā dān yáng shì yě

或以旧邑,长沙、丹阳是也;

huò yǐ shān líng tài shān shān yáng shì yě

或以山陵,太山、山阳是也;

huò yǐ chuān yuán xī hé hé dōng shì yě

或以川原,西河、河东是也;

huò yǐ suǒ chū jīn chéng chéng xià de jīn jiǔ quán quán wèi rú jiǔ yù zhāng zhāng shù shēng tíng yàn mén yàn zhī suǒ yù shì yě

或以所出,金城城下得金,酒泉泉味如酒,豫章樟树生庭,雁门雁之所育是也;

huò yǐ hào lìng yǔ hé zhū hóu dà jì dōng yě zhī shān yīn míng kuài jī shì yě

或以号令,禹合诸侯,大计东冶之山,因名会稽是也。

hé jìng qí nán ér chán luò yuǎn yǐ

河径其南而缠络远矣。

hé shuǐ zì hé qū yòu dōng jìng xī hǎi jùn nán

河水自河曲,又东径西海郡南。

hàn píng dì shí wáng mǎng bǐng zhèng yù yào wēi dé yǐ fú yuǎn fāng fěng qiāng xiàn xī hǎi zhī de zhì xī hǎi jùn ér zhù wǔ xiàn yān zhōu hǎi tíng suì xiāng wàng

汉平帝时,王莽秉政,欲耀威德,以服远方,讽羌献西海之地,置西海郡,而筑五县焉,周海亭隧相望。

mǎng cuàn zhèng fēn luàn jùn yì qì fèi

莽篡政纷乱,郡亦弃废。

hé shuǐ yòu dōng jìng yǔn chuān ér lì dà yú xiǎo yú gǔ běi

河水又东径允川,而历大榆、小榆谷北。

qiāng mí táng zhōng cún suǒ jū yě

羌迷唐、钟存所居也。

yǒng yuán wǔ nián guàn you dài niè shàng wèi hù qiāng xiào wèi gōng mí táng zhǎn huò bā bǎi yú jí shōu qí shú mài shù wàn hú yú féng liú hé shàng zhù chéng yǐ shèng mài qiě zuò dà chuán yú hé xiá zuò qiáo dù bīng mí táng suì yuǎn yī hé qū

永元五年,贯友代聂尚为护羌校尉,攻迷唐,斩获八百余级,收其熟麦数万斛,于逢留河上筑城以盛麦,且作大船,于河峡作桥渡兵,迷唐遂远依河曲。

yǒng yuán jiǔ nián mí táng fù yǔ zhōng cún dōng kòu ér hái

永元九年,迷唐复与钟存东寇而还。

shí nián yè zhě wáng xìn gěng tán xi jī mí táng jiàng zhī zhào tīng hái dà xiǎo yú gǔ

十年,谒者王信、耿谭,西击迷唐,降之,诏听还大、小榆谷。

mí táng wèi hàn zào hé qiáo bīng lái wú shí gù dì bù kě jū fù pàn jū hé qū yǔ qiāng wèi chóu zhǒng rén yǔ guān bīng jī zhī

迷唐谓汉造河桥,兵来无时,故地不可居,复叛,居河曲,与羌为仇,种人与官兵击之。

yǔn chuān qù mí táng shù shí lǐ yíng zhǐ qiǎn qīng bīng tiǎo zhàn yīn yǐn hái mí táng zhuī zhī zhì yíng yīn zhàn mí táng bài zǒu

允川去迷唐数十里,营止,遣轻兵挑战,因引还,迷唐追之,至营因战,迷唐败走。

yú shì xī hǎi jí dà xiǎo yú gǔ wú fù jù luò

于是西海及大、小榆谷,无复聚落。

yú mí xiāng cáo fèng shàng yán jiàn wǔ yǐ lái xī róng shù fàn fǎ cháng cóng shāo dāng zhǒng qǐ

隃糜相曹凤上言:建武以来,西戎数犯法,常从烧当种起。

suǒ yǐ rán zhě yǐ qí jū dà xiǎo yú gǔ tǔ dì féi měi yòu jìn sāi nèi yǔ zhū zhǒng xiāng bàng nán de zhōng cún yǐ guǎng qí zhòng běi zǔ dà hé yīn yǐ wéi gù yòu yǒu xī hǎi yú yán zhī lì yuán shān bīn hé yǐ guǎng tián chù gù néng qiáng dà cháng xióng zhū zhǒng

所以然者,以其居大、小榆谷,土地肥美,又近塞内,与诸种相傍,南得钟存,以广其众,北阻大河,因以为固,又有西海鱼盐之利,缘山滨河,以广田畜,故能强大,常雄诸种。

jīn dǎng yuán jǔ huài qīn shǔ lí pàn qí yú shèng bīng bù guò shù bǎi yi jí cǐ shí jiàn fù xī hǎi jùn xiàn guī gù èr yú guǎng shè tún tián gé sāi qiāng hú jiāo guān zhī lù zhí gǔ fù biān shěng shū zhuǎn zhī yì

今党援沮坏,亲属离叛,其余胜兵,不过数百,宜及此时,建复西海郡县,规固二榆,广设屯田,隔塞羌胡交关之路,殖谷富边,省输转之役。

shàng bài fèng wèi jīn chéng xī bù dū wèi suì kāi tún tián èr shí qī bù liè zhūn jiā hé yǔ jiàn chéng xiāng shǒu wěi hòu qiāng fǎn suì ba

上拜凤为金城西部都尉,遂开屯田二十七部,列屯夹河,与建成相首尾,后羌反,遂罢。

àn duàn guó shā zhōu jì tǔ yù hún yú hé shàng zuò qiáo wèi zhī hé lì zhǎng bǎi wǔ shí bù liǎng àn lèi shí zuō jī bì jié jié xiāng cì dà mù cóng héng gèng zhèn yā liǎng biān jù píng xiāng qù sān zhàng bìng dà cái yǐ bǎn héng cì zhī shī gōu lán shén yán shì

案段国《沙州记》,吐谷浑于河上作桥,谓之河厉,长百五十步,两岸累石作基陛,节节相次,大木从横更镇压,两边俱平,相去三丈,并大材以板横次之,施钩栏甚严饰。

qiáo zài qīng shuǐ chuān dōng yě

桥在清水川东也。

yòu dōng guò lǒng xī hé guān xiàn běi táo shuǐ cóng dōng nán lái liú zhù zhī

又东过陇西河关县北,洮水从东南来流注之。

hé shuǐ yòu jìng shā zhōu běi

河水右径沙州北。

duàn guó yuē jiāo hé xī nán bǎi qī shí lǐ yǒu huáng shā shā nán běi bǎi èr shí lǐ dōng xī qī shí lǐ xī jí dà yáng chuān

段国曰:浇河西南百七十里有黄沙,沙南北百二十里,东西七十里,西极大杨川。

wàng huáng shā yóu ruò rén wěi yú bèi yú de dōu bù shēng cǎo mù dàng rán huáng shā zhōu huí shù bǎi lǐ shā zhōu yú shì qǔ hào yān

望黄沙,犹若人委于糒于地,都不生草木,荡然黄沙,周回数百里,沙州于是取号焉。

dì lǐ zhì yuē hàn xuān dì shén jué èr nián zhì hé guān xiàn gài qǔ hé zhī guān sài yě

《地理志》曰:汉宣帝神爵二年,置河关县,盖取河之关塞也。

fēng sú tōng yuē bǎi lǐ yuē tóng zǒng míng wèi xiàn

《风俗通》曰:百里曰同,总名为县。

xiàn xuán yě shǒu yě cóng xì dào shǒu jǔ shǒu yì piān yǐ

县,玄也,首也,从系倒首,举首易偏矣。

yán dāng xuán jìng píng yáo yì yě

言当玄静,平谣役也。

shì míng yòu yuē xiàn xuán yě xuán yú jùn yǐ

《释名》又曰:县,悬也,悬于郡矣。

huáng yì zhòng shí sān zhōu jì yuē xiàn xián yě xián yǐ zhēn zhí yán xià tǐ zhī jū lín mín zhī wèi bù qīng qí shì shī shéng yòng fǎ bù qū rú xián xián shēng jìn xiàn gù yǐ qǔ míng jīn xì zì zài bàn yě

黄义仲《十三州记》曰:县,弦也,弦以贞直,言下体之居,邻民之位,不轻其誓,施绳用法,不曲如弦,弦声近县,故以取名,今系字在半也。

hàn gāo dì liù nián lìng tiān xià xiàn yì chéng

汉高帝六年,令天下县邑城。

zhāng yàn yuē lìng gè zì zhù qí chéng yě

张晏曰:令各自筑其城也。

hé shuǐ yòu dōng běi liú rù xī píng jùn jiè zuǒ hé èr chuān nán liú rù hé

河水又东北流,入西平郡界,左合二川,南流入河。

yòu dōng běi jì chuān shuǐ zhù zhī shuǐ xī nán chū làn dú dōng běi liú rù dà gǔ wèi zhī dà gǔ shuǐ

又东北,济川水注之,水西南出滥读,东北流入大谷,谓之大谷水。

běi jìng jiāo hé chéng xī nán běi liú zhù yú hé

北径浇河城西南,北流注于河。

hé shuǐ yòu dōng jìng jiāo hé gù chéng běi yǒu èr chéng dōng xī jiǎo yǐ dōng běi qù xī píng èr bǎi èr shí lǐ

河水又东径浇河故城北,有二城东西角倚,东北去西平二百二十里。

sòng shǎo dì jǐng píng zhōng bài tǔ yù hún ā chái wèi ān xī jiāng jūn jiāo hé gōng jí cǐ chéng yě

宋少帝景平中,拜吐谷浑阿豺为安西将军、浇河公,即此城也。

hé shuǐ yòu dōng běi jìng huáng chuān chéng hé shuǐ yòu dōng jìng shí chéng nán zuǒ tái běi gǔ shuǐ

河水又东北径黄川城,河水又东径石城南,左台北谷水。

xī duàn jiǒng jī qiāng yú shí chéng tóu hé zhuì kēng ér sǐ zhě bā bǎi yú rén jí yú cǐ yě

昔段颎击羌于石城,投河坠坑而死者八百余人,即于此也。

hé shuǐ yòu dōng běi jìng huáng hé chéng nán xī běi qù xī píng èr bǎi yī shí qī lǐ

河水又东北径黄河城南,西北去西平二百一十七里。

hé shuǐ yòu dōng běi jìng guǎng wéi chéng běi yòu hé wū tóu chuān shuǐ shuǐ fā yuǎn chuān yǐn nà zhī jīn běi jìng chéng dōng ér běi liú zhù yú hé

河水又东北径广违城北,右合乌头川水,水发远川,引纳支津,北径城东而北流,注于河。

hé shuǐ yòu dōng jìng hán chuān chéng nán

河水又东径邯川城南。

chéng zhī zuǒ yòu lì gǔ yǒu èr shuǐ dǎo zì běi shān nán jìng hán tíng zhù yú hé

城之左右,历谷有二水,导自北山,南径邯亭,注于河。

hé shuǐ yòu dōng lín jīn xī shuǐ zhù zhī shuǐ zì nán shān běi jìng lín jīn chéng xi ér běi liú zhù yú hé

河水又东,临津溪水注之,水自南山,北径临津城西而北流,注于河。

hé shuǐ yòu dōng jìng lín jīn chéng běi bái tǔ chéng nán

河水又东径临津城北、白土城南。

shí sān zhōu zhì yuē zuǒ nán jīn xi liù shí lǐ yǒu bái tǔ chéng chéng zài dà hé zhī běi ér wèi yuán hé jì dù zhī chù

《十三州志》曰:左南津西六十里有白土城,城在大河之北,而为缘河济渡之处。

wèi liáng zhōu cì shǐ guō huái pò qiāng zhē sāi yú bái tǔ jí cǐ chù yǐ

魏凉州刺史郭淮破羌,遮塞于白土,即此处矣。

hé shuǐ yòu dōng zuǒ huì bái tǔ chuān shuǐ shuǐ chū bái tǔ chéng xī běi xià dōng nán liú jìng bái tǔ chéng běi yòu dōng nán zhù yú hé

河水又东,左会白土川水,水出白土城西北下,东南流径白土城北,又东南注于河。

hé shuǐ yòu dōng běi huì liǎng chuān yòu hé èr shuǐ cēn cī jiā àn lián rǎng fù xiǎn xiāng wàng

河水又东北会两川,右合二水,参差夹岸连壤,负险相望。

hé běi yǒu céng shān shān shén líng xiù shān fēng zhī shàng lì shí shù bǎi zhàng tíng tíng jié shù jìng shì zhēng gāo yuǎn wàng ruò zǎn tú zhī tuō xiāo shàng

河北有层山,山甚灵秀,山峰之上,立石数百丈,亭亭桀竖,竞势争高,远望,若攒图之托霄上。

qí xià céng yán qiào jǔ bì àn wú jiē xuán yán zhī zhōng duō shí shì yān

其下层岩峭举,壁岸无阶,悬岩之中,多石室焉。

shì zhōng ruò yǒu jī juǎn yǐ ér shì shì hǎn yǒu jīn dá zhě yīn wèi zhī jī shū yán

室中若有积卷矣,而世士罕有津达者,因谓之积书岩。

yán táng zhī nèi měi shí jiàn shén rén wǎng huán yǐ gài hóng yī yǔ shang zhī shì liàn jīng ěr shí zhī fu ěr

岩堂之内,每时见神人往还矣,盖鸿衣羽裳之士,练精饵食之夫耳。

sú rén bù wù qí xiān zhě nǎi wèi zhī shén guǐ

俗人不悟其仙者,乃谓之神鬼。

bǐ qiāng mù guǐ yuē táng shù fù yīn míng zhī wèi táng shù shān

彼羌目鬼曰唐述,复因名之为唐述山。

zhǐ qí táng mì zhī jū wèi zhī táng shù kū qí huái dào zōng xuán zhī shì pí guān jìng fā zhī tú yì wǎng qī tuō yān

指其堂密之居,谓之唐述窟,其怀道宗玄之士,皮冠净发之徒,亦往栖托焉。

gù qín chuān jì yuē hé xiá yá bàng yǒu èr kū yī yuē táng shù kū gāo sì shí zhàng

故《秦川记》曰:河峡崖傍有二窟,一曰唐述窟,高四十丈;

xi èr lǐ yǒu shí liàng kū gāo bǎi zhàng guǎng èr shí zhàng shēn sān shí zhàng cáng gǔ shū wǔ sì

西二里有时亮窟,高百丈,广二十丈,深三十丈,藏古书五笥。

liàng nán ān rén yě

亮,南安人也。

xià fēng yǒu shuǐ dǎo zì shì shān xī shuǐ nán zhù hé wèi zhī táng shù shuǐ

下封有水,导自是山溪水,南注河,谓之唐述水。

hé shuǐ yòu dōng de yě tíng nán yòu dōng běi liú lì yán chuān wèi zhī yán chuān shuǐ

河水又东得野亭南,又东北流,历研川,谓之研川水。

yòu dōng běi zhù yú hé wèi zhī yě tíng kǒu

又东北注于河,谓之野亭口。

hé shuǐ yòu dōng lì fèng lín běi

河水又东历凤林北。

fèng lín shān míng yě wǔ luán jù zhì

凤林,山名也,五峦俱峙。

qí yàn yún xī yǒu fèng wū fēi yóu wǔ fēng gù shān yǒu sī mù yǐ

耆彦云:昔有凤乌,飞游五峰,故山有斯目矣。

qín zhōu jì yuē fú hǎn yuán běi míng fèng lín chuān chuān zhōng zé huáng hé dōng liú yě

《秦州记》曰:枹罕原北名凤林川,川中则黄河东流也。

hé shuǐ yòu dōng yǔ lí shuǐ hé shuǐ dǎo yuán sài wài qiāng zhōng gù dì lǐ zhì yuē qí shuǐ chū xī sāi wài dōng běi liú lì yě lǔ zhōng jìng xiāo tóng chéng xi yòu dōng běi jìng liè chéng dōng

河水又东与漓水合,水导源塞外羌中,故《地理志》曰:其水出西塞外,东北流,历野虏中,径消铜城西,又东北径列城东。

kǎo de shuō wú mù gài chū zì róng fāng yǐ

考《地说》无目,盖出自戎方矣。

zuǒ hé liè shuǐ shuǐ chū xī běi xī dōng běi liú jìng liè chéng běi yòu rù lí shuǐ chéng jū èr shuǐ zhī huì yě

左合列水,水出西北溪,东北流径列城北,右入漓水,城居二水之会也。

lí shuǐ yòu běi jìng kě shí gū chéng xi xī róng zhī míng yě

漓水又北径可石孤城西,西戎之名也。

yòu dōng běi yòu hé hēi chéng xī shuǐ

又东北,右合黑城溪水。

shuǐ chū xī běi shān xià dōng nán liú jìng hēi chéng nán yòu dōng nán zhī shuǐ zuǒ chū yān

水出西北山下,东南流径黑城南,又东南,枝水左出焉。

yòu dōng nán rù lí shuǐ

又东南入漓水。

lí shuǐ yòu dōng běi jìng yú chéng dōng yú chéng xī shuǐ zhù zhī

漓水又东北径榆城东,榆城溪水注之。

shuǐ chū sù hé xì yuè xī běi shān xià dōng nán liú jìng xì yuè chuān yí sú xiāng míng yě

水出素和细越西北山下,东南流径细越川,夷俗乡名也。

yòu dōng nán chū dí zhōu xiá dōng nán yòu hé hēi chéng xī zhī zhī jīn jīn shuǐ shàng chéng xī shuǐ dōng běi jìng hēi chéng dōng dōng běi zhù zhī yú xī yòu dōng nán jìng yú chéng nán dōng běi zhù lí shuǐ

又东南出狄周峡,东南右合黑城溪之枝津,津水上承溪水,东北径黑城东,东北注之榆溪,又东南径榆城南,东北注漓水。

lí shuǐ yòu dōng běi jìng shí mén kǒu shān gāo xiǎn jùn jué duì àn ruò mén gù xiá de jué míng yǐ

漓水又东北径石门口,山高险峻绝,对岸若门,故峡得厥名矣。

yí jí gāo lán shān mén yě

疑即皋兰山门也。

hàn wǔ dì yuán shòu sān nián piào qí huò qù bìng chū lǒng xī zhì gāo lán wèi shì shān zhī guān sài yě

汉武帝元狩三年,骠骑霍去病出陇西,至皋兰,谓是山之关塞也。

yīng shào hàn shū yīn yì yuē gāo lán zài lǒng xī bái shí xiàn sài wài hé míng yě

应劭《汉书音义》曰:皋兰在陇西白石县塞外,河名也。

mèng kāng yuē shān guān míng yě

孟康曰:山关名也。

jīn shì shān qù hé bù yuǎn gù lùn zhě yí mù hé shān zhī jiān yǐ

今是山去河不远,故论者疑目河山之间矣。

lí shuǐ yòu dōng běi gāo lán shān shuǐ zì shān zuǒ yòu yì zhù lí shuǐ

漓水又东北,皋兰山水自山左右翼注漓水。

lí shuǐ yòu dōng bái shí chuān shuǐ zhù zhī shuǐ chū xiàn xī běi shān xià dōng nán liú zhī jīn dōng zhù yān

漓水又东,白石川水注之,水出县西北山下,东南流,枝津东注焉。

bái shí chuān shuǐ yòu nán jìng bái shí chéng xi ér zhù lí shuǐ

白石川水又往南流经白石城西边,注入漓水。

lí shuǐ yòu dōng jìng bái shí xiàn gù chéng nán wáng mǎng gèng yuē shùn lì

漓水又东径白石县故城南,王莽更曰顺砾。

hǎn yīn yuē bái shí xiàn zài dí dào xī běi èr bǎi bā shí wǔ lǐ lí shuǐ jìng qí běi

阚骃曰:白石县在狄道西北二百八十五里,漓水径其北。

jīn lí shuǐ jìng qí nán ér bù chū qí běi yě

今漓水径其南,而不出其北也。

lí shuǐ yòu dōng jìng bái shí shān běi

漓水又东径白石山北。

yīng shào yuē bái shí shān zài dōng

应劭曰:白石山在东。

luō xī shuǐ zhù zhī

罗溪水注之。

shuǐ chū xī nán shān xià

水出西南山下。

dōng rù lí shuǐ

东入漓水。

lí shuǐ yòu dōng zuǒ hé hǎn nán xī shuǐ

漓水又东,左合罕南溪水。

shuǐ chū hǎn xi dōng nán liú jìng hǎn nán zhù zhī

水出罕西,东南流径罕南注之。

shí èr zhōu zhì yuē guǎng dà fàn zài fú hǎn xī běi hǎn zài yān

《十二州志》曰:广大贩在枹罕西北,罕在焉。

xī mù róng tǔ yù hún zì yàn lì yīn shān xi chí ér chuàng jū yú cǐ

昔慕容吐谷浑自燕历阴山西驰,而创居于此。

lí shuǐ yòu dōng jìng fú hǎn xiàn gù chéng nán

漓水又东径枹罕县故城南。

yīng shào yuē gù fú hǎn hóu yì yě

应劭曰:故枹罕侯邑也。

shí sān zhōu zhì yuē fú hǎn xiàn zài jùn xi èr bǎi yī shí lǐ

《十三州志》曰:枹罕县在郡西二百一十里。

lí shuǐ zài chéng nán mén qián dōng guò yě

漓水在城南门前东过也。

lí shuǐ yòu dōng běi gù chéng chuān shuǐ zhù zhī shuǐ yǒu èr yuán nán yuán chū xī nán shān xià dōng běi liú jìng jīn niǔ dà lǐng běi yòu dōng běi jìng yī gù chéng nán yòu dōng běi yǔ běi shuǐ huì

漓水又东北,故城川水注之,水有二源,南源出西南山下,东北流径金纽大岭北,又东北径一故城南,又东北与北水会。

běi yuán zì xī nán jìng gù chéng běi yòu rù nán shuǐ

北源自西南径故城北,右入南水。

luàn liú dōng běi zhù lí shuǐ

乱流东北注漓水。

lí shuǐ yòu dōng běi zuǒ hé bái shí chuān zhī zhī jīn shuǐ shàng chéng bái shí chuān dōng jìng bái shí chéng běi yòu dōng jué hǎn xī yòu dōng jìng fú hǎn chéng nán yòu dōng rù lí shuǐ lí shuǐ yòu dōng běi chū xiá běi liú zhù yú hé

漓水又东北,左合白石川之枝津,水上承白石川,东径白石城北,又东绝罕溪,又东径枹罕城南,又东入漓水,漓水又东北出峡,北流注于河。

dì lǐ zhì yuē lí shuǐ chū bái shí xiàn xī sāi wài dōng zhì fú hǎn rù hé

《地理志》曰:漓水出白石县西塞外,东至枹罕入河。

hé shuǐ yòu jìng zuǒ nán chéng nán

河水又径左南城南。

shí èr zhōu zhì yuē shí chéng xi yī bǎi sì shí lǐ yǒu zuǒ nán chéng zhě yě jīn yì qǔ míng yān

《十二州志》曰:石城西一百四十里有左南城者也,津亦取名焉。

dà hé yòu dōng jìng chì àn běi jí hé jiā àn yě

大河又东径赤岸北,即河夹岸也。

qín zhōu jì yuē fú hǎn yǒu hé jiā àn àn guǎng sì shí zhàng yì xī zhōng qǐ fó yú cǐ hé shàng zuò fēi qiáo qiáo gāo wǔ shí zhàng sān nián nǎi jiù

《秦州记》曰:枹罕有河夹岸,岸广四十丈,义熙中,乞佛于此河上作飞桥,桥高五十丈,三年乃就。

hé shuǐ yòu dōng táo shuǐ zhù zhī

河水又东,洮水注之。

dì lǐ zhì yuē shuǐ chū sài wài qiāng zhōng

《地理志》曰:水出塞外羌中。

shā zhōu jì yuē táo shuǐ yǔ diàn jiāng shuǐ jù chū jiàng tái shān shān nán jí diàn jiāng yuán shān dōng zé táo shuǐ yuán

《沙州记》曰:洮水与垫江水俱出嵹台山,山南即垫江源,山东则桃水源。

shān hǎi jīng yuē bái shuǐ chū shǔ

《山海经》曰:白水出蜀。

guō jǐng chún zhù yún cóng lín táo zhī xī qīng shān dōng nán liú rù hàn ér zhì diàn jiāng gù duàn guó yǐ wéi diàn jiāng shuǐ yě

郭景纯注云:从临桃之西倾山东南流入汉,而至垫江,故段国以为垫江水也。

táo shuǐ tóng chū yī shān gù zhī jiàng tái xī qīng zhī yì míng yě

洮水同出一山,故知嵹台,西倾之异名也。

táo shuǐ dōng běi liú jìng tǔ yù hún zhōng

洮水东北流,径吐谷浑中。

tǔ yù hún zhě shǐ shì dōng yàn mù róng zhī zhī shù yīn shì qí zì yǐ wéi shǒu lèi zhī zhǒng hào yě gù wèi zhī yě lǔ

吐谷浑者,始是东燕慕容之枝庶,因氏其字,以为首类之种号也,故谓之野虏。

zì táo jiàng nán běi sān bǎi lǐ zhōng de cǎo biàn shì lóng xū ér wú qiáo chái

自洮嵹南北三百里中,地草遍是龙须,而无樵柴。

táo shuǐ yòu dōng běi liú jìng táo yáng zēng chéng běi

洮水又东北流径洮阳曾城北。

shā zhōu jì yuē jiàng chéng dōng běi sān bǎi lǐ yǒu zēng chéng chéng lín táo shuǐ zhě yě

《沙州记》曰:嵹城东北三百里有曾城,城临洮水者也。

jiàn chū èr nián qiāng gōng nán bù dū wèi yú lín táo shàng qiǎn xíng chē qí jiāng jūn mǎ fáng yǔ zhǎng shuǐ xiào wèi gěng gōng jiù zhī zhū qiāng tuì jù táo yáng jí cǐ chéng yě

建初二年,羌攻南部都尉于临洮,上遣行车骑将军马防与长水校尉耿恭救之,诸羌退聚洮阳,即此城也。

táo shuǐ yòu dōng jìng hóng hé shān nán chéng zài sì shān zhōng

洮水又东径洪和山南,城在四山中。

táo shuǐ yòu dōng jìng mí hé chéng běi qiāng míng yě

洮水又东径迷和城北,羌名也。

yòu dōng jìng gān zhǐ tíng lì wàng qū

又东径甘枳亭,历望曲。

zài lín táo xī nán qù lóng sāng chéng èr bǎi lǐ

在临洮西南,去龙桑城二百里。

táo shuǐ yòu dōng jìng lín tiào xiàn gù chéng běi

洮水又东径临跳县故城北。

yǔ zhì hóng shuǐ xi zhì táo shuǐ zhī shàng jiàn zhǎng rén shòu hēi yù shū yú sī shuǐ shàng

禹治洪水,西至洮水之上,见长人,受黑玉书于斯水上。

táo shuǐ yòu dōng běi liú qū ér jìng suǒ xi chéng xi

洮水又东北流,屈而径索西城西。

jiàn chū èr nián mǎ fáng gěng gōng cóng wǔ xī xiáng gǔ chū suǒ xi yǔ qiāng zhàn pò zhī zhù suǒ xi chéng xǐ lǒng xī nán bù dū wèi jū zhī sú míng chì shuǐ chéng yì yuē lín táo dōng chéng yě

建初二年,马防、耿恭从五溪祥谷出索西,与羌战,破之,筑索西城,徙陇西南部都尉居之,俗名赤水城,亦曰临洮东城也。

shā zhōu jì yuē cóng dōng táo zhì xi táo bǎi èr shí lǐ zhě yě

《沙州记》曰:从东洮至西洮百二十里者也。

táo shuǐ yòu qū ér běi jìng lóng sāng chéng xi ér xī běi liú

洮水又屈而北,径龙桑城西而西北流。

mǎ fáng yǐ jiàn chū èr nián cóng ān gù wǔ xī chū lóng sāng kāi tōng jiù lù zhě yě sú míng lóng chéng

马防以建初二年,从安故五溪出龙桑,开通旧路者也,俗名龙城。

táo shuǐ yòu xī běi jìng bù hé tíng dōng bù hé chuān shuǐ zhù zhī

洮水又西北径步和亭东,步和川水注之。

shuǐ chū xī shān xià dōng běi liú chū shān jìng bù hé tíng běi dōng běi zhù táo shuǐ

水出西山下,东北流出山,径步和亭北,东北注洮水。

táo shuǐ yòu běi chū mén xiá lì qiú jué chuān xùn chuān shuǐ zhù zhī

洮水又北出门峡,历求厥川,蕈川水注之。

shuǐ chū sāng lán xi xī dōng liú lì sāng lán chuān yòu dōng jìng xùn chuān běi dōng rù táo shuǐ

水出桑岚西溪,东流历桑岚川,又东径蕈川北,东入洮水。

táo shuǐ yòu běi lì xiá jìng piān qiáo chū yí shǐ liáng yòu hé xùn kǎi chuān shuǐ

洮水又北历峡,径偏桥,出夷始梁,右合蕈垲川水。

shuǐ dōng nán chū shí dǐ héng xià běi lì xùn kǎi chuān xī běi zhù táo shuǐ

水东南出石底横下,北历蕈垲川,西北注洮水。

táo shuǐ yòu dōng běi jìng sāng chéng dōng yòu běi huì lán chuān shuǐ

洮水又东北径桑城东,又北会蓝川水。

shuǐ yuán chū qiú jué chuān xī běi xī dōng běi liú jìng lán chuān lì sāng chéng běi dōng rù táo shuǐ

水源出求厥川西北溪,东北流径蓝川,历桑城北,东入洮水。

táo shuǐ yòu běi jìng wài qiāng chéng xi yòu běi jìng hé bó chéng dōng chéng zài shān nèi zuǒ hé hé bó chuān shuǐ

洮水又北径外羌城西,又北径和博城东,城在山内,左合和博川水。

shuǐ chū chéng xī nán shān xià dōng běi jìng hé bó chéng nán dōng běi zhù yú táo shuǐ

水出城西南山下,东北径和博城南,东北注于洮水。

táo shuǐ běi jìng ān gù xiàn gù chéng xi

洮水北径安故县故城西。

dì lǐ zhì lǒng xī zhī shǔ xiàn yě

《地理志》,陇西之属县也。

shí sān zhōu zhì yuē xiàn zài jùn nán sì shí qī lǐ gài yán zhuǎn jī dí dào ān gù wǔ xī fǎn qiāng dà pò zhī jí cǐ yě

《十三州志》曰:县在郡南四十七里,盖延转击狄道安故五溪反羌,大破之,即此也。

táo shuǐ yòu běi jìng dí dào gù chéng xi

洮水又北径狄道故城西。

hǎn yīn yuē jīn yuē wǔ shǐ yě

阚骃曰:今曰武始也。

táo shuǐ zài chéng xī běi liú

洮水在城西北流。

yòu běi lǒng shuǐ zhù zhī jí shān hǎi jīng suǒ wèi làn shuǐ yě

又北,陇水注之,即《山海经》所谓滥水也。

shuǐ chū niǎo shǔ shān xī běi gāo chéng lǐng xi jìng lǒng dǐ

水出鸟鼠山西北高城岭,西径陇坻。

qí shān àn bēng luò zhě shēng wén shù bǎi lǐ gù yáng xióng chēng xiǎng ruò dǐ tuí shì yě

其山岸崩落者,声闻数百里,故扬雄称响若坻颓是也。

yòu xī běi lì bái shí shān xià

又西北历白石山下。

dì lǐ zhì yuē dí dào dōng yǒu bái shí shān

《地理志》曰:狄道东有白石山。

làn shuǐ yòu xī běi jìng wǔ jiē chéng nán yòu xī běi jìng dí dào gù chéng dōng

滥水又西北径武街城南,又西北径狄道故城东。

bǎi guān biǎo yuē xiàn yǒu mán yí wèi zhī dào gōng zhǔ suǒ shí yuē yì

《百官表》曰:县有蛮夷谓之道,公主所食曰邑。

yīng shào yuē fǎn shé zuǒ rèn bù yǔ huá tóng xū yǒu yì yán nǎi tōng yě

应劭曰:反舌左衽,不与华同,须有译言,乃通也。

hàn lǒng xī jùn zhì qín zhāo wáng èr shí bā nián zhì

汉陇西郡治,秦昭王二十八年置。

yīng shào yuē yǒu lǒng duī zài qí dōng gù yuē lǒng xī yě

应劭曰:有陇堆在其东,故曰陇西也。

shén xiān chuán yuē fēng jūn dá lǒng xī rén fú liàn shuǐ yín nián bǎi suì shì zhī rú nián sān shí xǔ qí qīng niú gù hào qīng niú dào shì

《神仙传》曰:封君达,陇西人,服炼水银,年百岁,视之如年三十许,骑青牛,故号青牛道士。

wáng mǎng gèng jùn xiàn zhī míng jùn yuē yàn róng xiàn yuē cāo lǔ yě

王莽更郡县之名,郡曰厌戎,县曰操虏也。

xī mǎ yuán wèi lǒng xī tài shǒu liù nián wèi dí dào kāi qú yǐn shuǐ zhǒng jīng dào ér jùn zhōng lè yè jí cǐ shuǐ yě

昔马援为陇西太守,六年,为狄道开渠,引水种秔稻,而郡中乐业,即此水也。

làn shuǐ yòu xī běi liú zhù yú táo shuǐ

滥水又西北流,注于洮水。

táo shuǐ yòu hé èr shuǐ zuǒ huì dà xià chuān shuǐ

洮水右合二水,左会大夏川水。

shuǐ chū xī shān èr yuán hé shě ér luàn liú jìng jīn niǔ chéng nán

水出西山,二源合舍而乱流,径金纽城南。

shí sān zhōu zhì yuē dà xià xiàn xi yǒu gù jīn niǔ chéng qù xiàn sì shí lǐ běn dōu wèi zhì

《十三州志》曰:大夏县西有故金纽城,去县四十里,本都尉治。

yòu dōng běi jìng dà xià xiàn gù chéng nán

又东北径大夏县故城南。

dì lǐ zhì wáng mǎng zhī shùn xià

《地理志》王莽之顺夏。

jìn shū dì dào jì yuē xiàn yǒu yǔ miào yǔ suǒ chū yě

《晋书地道记》曰:县有禹庙,禹所出也。

yòu dōng běi chū shān zhù yú táo shuǐ

又东北出山,注于洮水。

táo shuǐ yòu běi yì dài sān shuǐ luàn liú běi rù hé

洮水又北,翼带三水,乱流北入河。

dì lǐ zhì yuē táo shuǐ běi zhì fú hǎn dōng rù hé shì yě

《地理志》曰:洮水北至枹罕,东入河是也。

yòu dōng guò jīn chéng yǔn wú xiàn běi jīn chéng jùn zhì yě

又东过金城允吾县北,金城,郡治也。

hàn zhāo dì shǐ yuán liù nián zhì wáng mǎng zhī xī hǎi yě

汉昭帝始元六年置,王莽之西海也。

mǎng yòu gèng yǔn wú wèi xiū yuǎn xiàn

莽又更允吾为修远县。

hé shuǐ jìng qí nán bù zài qí běi nán yǒu huáng shuǐ chū sài wài dōng jìng xī wáng mǔ shí shì shí fǔ xī hǎi yán chí běi gù hǎn yīn kǒu qí xi jí huáng shuǐ zhī yuán yě

河水径其南,不在其北,南有湟水出塞外,东径西王母石室、石釜、西海盐池北,故阚骃口:其西即湟水之源也。

dì lǐ zhì yuē huáng shuǐ suǒ chū

《地理志》曰:湟水所出。

huáng shuǐ yòu dōng nán liú jìng lóng yí chéng gù xī líng zhī de yě shí sān zhōu zhì yuē chéng zài lín qiāng xīn xiàn xi sān bǎi yī shí lǐ

湟水又东南流径龙夷城,故西零之地也,《十三州志》曰:城在临羌新县西三百一十里。

wáng mǎng nà xī líng zhī xiàn yǐ wéi xī hǎi jùn zhì cǐ chéng

王莽纳西零之献,以为西海郡,治此城。

huáng shuǐ yòu dōng nán jìng bēi hé qiāng hǎi běi yǒu yán chí

湟水又东南径卑禾羌海北,有盐池。

hǎn yīn yuē xiàn xi yǒu bēi hé qiāng hǎi zhě yě shì wèi zhī qīng hǎi dōng qù xī píng èr bǎi wǔ shí lǐ

阚骃曰:县西有卑禾羌海者也,世谓之青海,东去西平二百五十里。

huáng shuǐ dōng liú jìng huáng zhōng chéng běi gù xiǎo ròu zhī zhī de yě

湟水东流径湟中城北,故小月氏之地也。

shí èr zhōu zhì yuē xī píng zhāng yè zhī jiān dà ròu zhī zhī bié xiǎo ròu zhī zhī guó

《十二州志》曰:西平、张掖之间,大月氏之别,小月氏之国。

fàn yè hòu hàn shū yuē huáng zhōng ròu zhī hú zhě qí wáng wèi xiōng nú suǒ shā yú zhǒng fēn sǎn xi yú cōng lǐng qí ruò zhě nán rù shān cóng qiāng jū zhǐ gù shòu xiǎo ròu zhī zhī míng yě

范晔《后汉书》曰:湟中月氏胡者,其王为匈奴所杀,余种分散,西逾葱岭,其弱者南入山,从羌居止,故受小月氏之名也。

hòu hàn

《后汉。

xī qiāng chuán yuē qiāng wú yì ài jiàn zhě qín lì gōng shí yǐ nú lì wáng rù sān hé qiāng guài wèi shén tuī yǐ wéi háo

西羌传》曰:羌无弋爱剑者,秦厉公时,以奴隶亡入三河,羌怪为神,推以为豪。

hé huáng zhī jiān duō qín shòu yǐ shè liè wéi shì suì jiàn jìng xìn yī zhě shén zhòng

河、湟之间多禽兽,以射猎为事,遂见敬信,依者甚众。

qí zēng sūn rěn yīn liú huáng zhōng wèi huáng zhōng qiāng yě

其曾孙忍,因留湟中,为湟中羌也。

huáng shuǐ yòu dōng yòu kòng sì shuǐ dǎo yuán sì xī dōng běi liú zhù yú huáng

湟水又东,右控四水,导源四溪,东北流注于湟。

huáng shuǐ yòu dōng jìng chì chéng běi ér dōng rù jīng róng xiá kǒu yòu hé qiāng shuǐ

湟水又东径赤城北,而东入经戎峡口,右合羌水。

shuǐ chū xī nán shān xià jìng hù qiāng chéng dōng gù hù qiāng xiào wèi zhì

水出西南山下,径护羌城东,故护羌校尉治。

yòu dōng běi jìng lín qiāng chéng xi dōng běi liú zhù yú huáng

又东北径临羌城西,东北流,注于湟。

huáng shuǐ yòu dōng jìng lín qiāng xiàn gù chéng běi

湟水又东径临羌县故城北。

hàn wǔ dì yuán fēng yuán nián yǐ fēng sūn dōu wèi hòu guó wáng mǎng zhī jiān qiāng yě

汉武帝元封元年,以封孙都为侯国,王莽之监羌也。

wèi zhī suí róng chéng fēi yě

谓之绥戎城,非也。

huáng shuǐ yòu dōng lú xī shuǐ zhù zhī

湟水又东,卢溪水注之。

shuǐ chū xī nán lú chuān dōng běi liú zhù yú huáng shuǐ

水出西南卢川,东北流,注于湟水。

huáng shuǐ yòu dōng jìng lín qiāng xīn xiàn gù chéng nán

湟水又东径临羌新县故城南。

hǎn yīn yuē lín qiāng xīn xiàn zài jùn xi bǎi bā shí lǐ huáng shuǐ jìng chéng nán yě

阚骃曰:临羌新县在郡西百八十里,湟水径城南也。

chéng yǒu dōng xī mén xī běi yú yǒu zǐ chéng

城有东、西门,西北隅有子城。

huáng shuǐ yòu dōng yòu hé liū xī fú liū shí dù lǐ sì chuān dōng běi liú zhù zhī

湟水又东,右合溜溪、伏溜、石杜、蠡四川,东北流注之。

zuǒ huì lín qiāng xī shuǐ

左会临羌溪水。

shuǐ fā xīn xiàn xī běi dōng nán liú lì xiàn běi dōng nán rù huáng shuǐ

水发新县西北,东南流,历县北,东南入湟水。

huáng shuǐ yòu dōng lóng jū chuān shuǐ zhù zhī

湟水又东,龙驹川水注之。

shuǐ yòu chū xī nán shān xià dōng běi liú jìng lóng jū chéng běi liú zhù yú huáng shuǐ

水右出西南山下,东北流径龙驹城,北流注于湟水。

huáng shuǐ yòu dōng cháng níng chuān shuǐ zhù zhī

湟水又东,长宁川水注之。

shuǐ chū sōng shān dōng nán liú jìng jìn chāng chéng jìn chāng chuān shuǐ zhù zhī

水出松山,东南流径晋昌城,晋昌川水注之。

cháng níng shuǐ yòu dōng nán yǎng nǚ chuān shuǐ zhù zhī

长宁水又东南,养女川水注之。

shuǐ fā yǎng nǚ běi shān yǒu èr yuán jiē zhǎng tuān yuǎn fā nán zǒng yī chuān jìng yǎng nǚ shān wèi zhī yǎng nǚ chuān

水发养女北山,有二源,皆长湍远发,南总一川,径养女山,谓之养女川。

hǎn yīn yuē cháng níng tíng běi yǒu yǎng nǚ lǐng jí hào wěi shān xī píng zhī běi shān yě

阚骃曰:长宁亭北有养女岭,即浩亹山,西平之北山也。

luàn liú chū xiá nán jìng cháng níng tíng dōng

乱流出峡,南径长宁亭东。

chéng yǒu dōng xī mén dōng běi yú yǒu jīn chéng zài xī píng xī běi sì shí lǐ

城有东、西门,东北隅有金城,在西平西北四十里。

shí sān zhōu zhì yuē liù shí lǐ yuǎn yǐ

《十三州志》曰六十里,远矣。

cháng níng shuǐ yòu dōng nán yǔ yī shuǐ hé shuǐ chū xī shān dōng nán liú

长宁水又东南与一水合,水出西山,东南流。

shuǐ nán shān shàng yǒu fēng bó cí chūn qiū jì zhī

水南山上,有风伯祠,春秋祭之。

qí shuǐ dōng nán jìng cháng níng tíng nán dōng rù cháng níng shuǐ

其水东南径长宁亭南,东入长宁水。

cháng níng shuǐ yòu dōng nán liú zhù yú huáng shuǐ

长宁水又东南流,注于湟水。

huáng shuǐ yòu dōng niú xīn chuān shuǐ zhù zhī shuǐ chū xī nán yuǎn shān dōng běi liú jìng niú xīn duī dōng yòu běi jìng xī píng tíng xi dōng běi rù huáng shuǐ

湟水又东,牛心川水注之,水出西南远山,东北流,径牛心堆东,又北径西平亭西,东北入湟水。

huáng shuǐ yòu dōng jìng xī píng chéng běi

湟水又东径西平城北。

dōng chéng jí gù tíng yě

东城,即故亭也。

hàn jǐng dì liù nián fēng lǒng xī tài shǒu běi dì gōng sūn hún yá wèi hòu guó

汉景帝六年,封陇西太守北地公孙浑邪为侯国。

wèi huáng chū zhōng lì xī píng jùn píng yǐ gù tíng zēng zhù nán xi běi sān chéng yǐ wéi jùn zhì

魏黄初中,立西平郡,凭倚故亭,增筑南、西、北三城以为郡治。

huáng shuǐ yòu dōng jìng tǔ lóu nán

湟水又东径土楼南。

lóu běi yī shān yuán fēng gāo sān bǎi chǐ yǒu ruò xuē chéng

楼北依山原,峰高三百尺,有若削成。

lóu xià yǒu shén cí diāo qiáng gù bì cún yān

楼下有神祠,雕墙故壁存焉。

hǎn yīn yuē xī píng tíng běi yǒu tǔ lóu shén cí zhě yě

阚骃曰:西平亭北有土楼神祠者也。

jīn zài tíng dōng běi wǔ lǐ

今在亭东北五里。

yòu zé wǔ quán zhù zhī quán fā xī píng tíng běi yàn cì xiāng zhui dōng běi liú zhì tǔ lóu nán běi rù huáng shuǐ

右则五泉注之,泉发西平亭北,雁次相缀,东北流至土楼南,北入湟水。

huáng shuǐ yòu dōng yòu hé cōng gǔ shuǐ

湟水又东,右合葱谷水。

shuǐ yǒu sì yuán gè chū yī xī luàn liú zhù yú huáng

水有四源,各出一溪,乱流注于湟。

huáng shuǐ yòu dōng jìng dōng tíng běi dōng chū qī xiá shān xiá yě

湟水又东径东亭北,东出漆峡,山峡也。

dōng liú yòu zé qī gǔ cháng xī zhù zhī zuǒ zé gān yí chuān shuǐ rù yān

东流,右则漆谷常溪注之,左则甘夷川水入焉。

huáng shuǐ yòu dōng ān yí chuān shuǐ zhù zhī

湟水又东,安夷川水注之。

shuǐ fā yuǎn shān xī běi liú kòng yǐn zhòng chuān běi qū jìng ān yí chéng xī běi dōng rù huáng shuǐ

水发远山,西北流,控引众川,北屈径安夷城西北,东入湟水。

huáng shuǐ yòu dōng jìng ān yí xiàn gù chéng

湟水又东径安夷县故城。

chéng yǒu dōng xī mén zài xī píng tíng dōng qī shí lǐ

城有东、西门,在西平亭东七十里。

hǎn yīn yuē sì shí lǐ

阚骃曰四十里。

huáng shuǐ yòu dōng zuǒ hé yí chūn shuǐ

湟水又东,左合宜春水。

shuǐ chū dōng běi yí chūn xī xī nán liú zhì ān yí chéng nán rù huáng shuǐ

水出东北宜春溪,西南流至安夷城南,入湟水。

huáng shuǐ yòu dōng lēi qiě xī shuǐ zhù zhī

湟水又东,勒且溪水注之。

shuǐ chū xiàn dōng nán lēi qiě xī běi liú jìng ān yí chéng dōng ér běi rù huáng shuǐ

水出县东南勒且溪,北流径安夷城东,而北入湟水。

huáng shuǐ yǒu lēi qiě zhī míng yí jí cǐ hào yě

湟水有勒且之名,疑即此号也。

hǎn yīn yuē jīn chéng hé chū yǔ hào wěi hé hé yòu yǔ lēi qiě hé hé zhě yě

阚骃曰:金城河初与浩亹河合,又与勒且河合者也。

huáng shuǐ yòu dōng zuǒ zé chéng liú gǔ shuǐ nán rù yòu huì dá fú dōng xi èr xī shuǐ cēn cī běi zhù luàn liú dōng chū qī dùn jī gǔ èr shuǐ běi liú zhù zhī

湟水又东,左则承流谷水南入,右会达扶东、西二溪水,参差北注,乱流东出,期顿、鸡谷二水北流注之。

yòu dōng tǔ nà gū cháng mén liǎng chuān nán liú rù huáng shuǐ

又东,吐那孤、长门两川,南流入湟水。

liù shān míng yě

六山,名也。

huáng shuǐ yòu dōng jìng lè dōu chéng nán dōng liú yòu hé lái gǔ qǐ jīn èr shuǐ zuǒ huì yáng fēi liú xī xì gǔ sān shuǐ dōng jìng pò qiāng xiàn gù chéng nán

湟水又东径乐都城南,东流,右合来谷、乞斤二水,左会阳非、流溪、细谷三水,东径破羌县故城南。

yīng shào yuē hàn xuān dì shén jué èr nián zhì chéng shěng nán mén

应劭曰:汉宣帝神爵二年置,城省南门。

shí èr zhōu zhì yuē huáng shuǐ hé zài nán mén qián dōng guò

《十二州志》曰:湟水河在南门前东过。

liù gǔ shuǐ zì nán pò qiāng chuān zì běi zuǒ yòu yì zhù

六谷水自南,破羌川自北,左右翼注。

huáng shuǐ yòu dōng nán jìng xiǎo jìn xīng chéng běi gù dū wèi zhì

湟水又东南径小晋兴城北,故都尉治。

hǎn yīn yuē yǔn wú xiàn xi sì shí lǐ yǒu xiǎo jìn xīng chéng

阚骃曰:允吾县西四十里有小晋兴城。

huáng shuǐ yòu dōng yǔ gé mén hé hé jí hào wěi hé yě

湟水又东与阁门河合,即浩亹河也。

chū xī sāi wài dōng rù sāi jìng dūn huáng jiǔ quán zhāng yè nán dōng nán jìng xī píng zhī xiān gǔ sāi wèi gù chéng nán yòu dōng nán yǔ chén shuǐ hé

出西塞外,东入塞,径敦煌、酒泉、张掖南,东南径西平之鲜谷塞尉故城南,又东南与湛水合。

shuǐ yǒu èr yuán xi shuǐ chū bái lǐng xià dōng yuán fā yú bái àn gǔ hé wéi yī chuān

水有二源,西水出白岭下,东源发于白岸谷,合为一川。

dōng nán liú zhì wù shān zhù gé mén hé

东南流至雾山,注阁门河。

gé mén hé yòu dōng jìng yǎng nǚ běi shān dōng nán zuǒ hé nán liú chuān shuǐ shuǐ chū běi shān nán liú rù yú gé mén hé

阁门河又东径养女北山东南,左合南流川水,水出北山,南流入于阁门河。

gé mén hé yòu dōng jìng hào wěi xiàn gù chéng nán

阁门河又东径浩亹县故城南。

wáng mǎng gǎi yuē xìng wǔ yǐ

王莽改曰兴武矣。

hǎn yīn yuē hào dú gé yě

阚骃曰:浩,读阁也。

gù yì yuē gé mén shuǐ liǎng jiān qí chēng yǐ yòu dōng liú zhù yú huáng shuǐ

故亦曰阁门水,两兼其称矣,又东流注于湟水。

gù dì lǐ zhì yuē hào wěi shuǐ dōng zhì yǔn wú rù huáng shuǐ

故《地理志》曰,浩亹水东至允吾入湟水。

huáng shuǐ yòu dōng jìng yǔn wú xiàn běi wèi zhèng bó jīn yǔ jiàn shuǐ hé shuǐ chū lìng jū xiàn xī běi sài wài nán liú jìng qí xiàn gù chéng xi

湟水又东径允吾县北为郑伯津,与涧水合,水出令居县西北塞外,南流径其县故城西。

hàn wǔ dì yuán dǐng èr nián zhì wáng mǎng zhī hǎn lǔ yě

汉武帝元鼎二年置,王莽之罕虏也。

yòu nán jìng yǒng dēng tíng xi lì hēi shí gǔ nán liú zhù zhèng bó jīn

又南径永登亭西,历黑石谷南流,注郑伯津。

huáng shuǐ yòu dōng jìng yǔn jiē xiàn gù chéng nán

湟水又东径允街县故城南。

hàn xuān dì shén jué èr nián zhì wáng mǎng zhī xiū yuǎn tíng yě

汉宣帝神爵二年置,王莽之修远亭也。

xiàn yǒu lóng quán chū yǔn jiē gǔ quán yǎn zhī zhōng shuǐ wén chéng jiāo lóng huò shì náo pò zhī xún píng chéng lóng

县有龙泉,出允街谷,泉眼之中,水文成交龙,或试挠破之,寻平成龙。

chù shēng jiāng yǐn zhě jiē wèi bì ér zǒu wèi zhī lóng quán xià rù huáng shuǐ

畜生将饮者,皆畏避而走,谓之龙泉,下入湟水。

huáng shuǐ yòu dōng jìng zhī yáng xiàn nì shuǐ zhù zhī

湟水又东径枝阳县,逆水注之。

shuǐ chū yǔn wú xiàn zhī cān jiē gǔ dōng nán liú jìng jiē tíng chéng nán yòu dōng nán jìng yáng fēi tíng běi yòu dōng nán jìng guǎng wǔ chéng xi gù guǎng wǔ dū wèi zhì

水出允吾县之参街谷,东南流径街亭城南,又东南径阳非亭北,又东南径广武城西,故广武都尉治。

guō huái pò pàn qiāng zhì wú dài yú cǐ chù yě

郭淮破叛羌,治无戴,于此处也。

chéng zhī xī nán èr shí xǔ lǐ shuǐ xī yǒu mǎ tí gǔ

城之西南二十许里,水西有马蹄谷。

hàn wǔ dì wén dà yuān yǒu tiān mǎ qiǎn lǐ guǎng lì fá zhī shǐ de cǐ mǎ yǒu jiǎo wèi qí

汉武帝闻大宛有天马,遣李广利伐之,始得此马,有角为奇。

gù hàn wǔ dì tiān mǎ zhī gē yuē tiān mǎ lái xī lì wú cǎo jìng qiān lǐ xī xún dōng dào

故汉武帝《天马之歌》曰:天马来兮历无草,径千里兮循东道。

hú mǎ gǎn běi fēng zhī sī suì dùn jī jué bàn zhòu shǒu ér chí chén fā jīng chéng xī zhì dūn huáng běi sài wài cháng míng ér qù yīn míng qí chù yuē hòu mǎ tíng

胡马感北风之思,遂顿羁绝绊,骤首而驰,晨发京城,夕至敦煌北塞外,长鸣而去,因名其处曰候马亭。

jīn jìn chāng jùn nán jí guǎng wǔ mǎ tí gǔ pán shí shàng mǎ jī ruò jiàn ní zhōng yǒu zì rán zhī xíng gù qí sú hào yuē tiān mǎ jìng yí rén zài biān xiào kè shì yǒu dà xiǎo zhī jī tǐ zhuàng bù tóng shì zhī biàn bié

今晋昌郡南及广武马蹄谷盘石上,马迹若践泥中,有自然之形,故其俗号曰天马径,夷人在边效刻,是有大小之迹,体状不同,视之便别。

nì shuǐ yòu dōng jìng zhī yáng xiàn gù chéng nán dōng nán rù yú huáng shuǐ

逆水又东径枝阳县故城南,东南入于湟水。

dì lǐ zhì yuē nì shuǐ chū yǔn wú dōng zhì zhī yáng rù huáng

《地理志》曰:逆水出允吾东,至枝阳入湟。

huáng shuǐ yòu dōng liú zhù yú jīn chéng hé jí jī shí zhī huáng hé yě

湟水又东流,注于金城河,即积石之黄河也。

hǎn yīn yuē hé zhì jīn chéng xiàn wèi zhī jīn chéng hé suí dì wèi míng yě

阚骃曰:河至金城县,谓之金城河,随地为名也。

shì shì xī yù jì yuē láo lán hǎi dōng fú liú lóng shā duī zài zhūn huáng dōng nán sì bǎi lǐ ā bù yú xiān bì shān

释氏《西域记》曰:牢兰海东伏流龙沙堆,在屯皇东南四百里阿步于,鲜卑山。

dōng liú zhì jīn chéng wèi dà hé

东流至金城为大河。

hé chū kūn lún kūn lún jí ā nòu dá shān yě

河出昆仑,昆仑即阿耨达山也。

hé shuǐ yòu dōng jìng shí chéng nán wèi zhī shí chéng jīn

河水又东径石城南,谓之石城津。

hǎn yīn yuē zài jīn chéng xī běi yǐ

阚骃曰:在金城西北矣。

hé shuǐ yòu dōng nán jìng jīn chéng xiàn gù chéng běi

河水又东南径金城县故城北。

yīng shào yuē chū zhù chéng de jīn gù yuē jīn chéng yě

应劭曰:初筑城得金,故曰金城也。

hàn shū jí zhù xuē zàn yún jīn zhě qǔ qí jiān gù yě gù mò zǐ yǒu jīn chéng tāng chí zhī yán yǐ

《汉书集注》,薛瓒云:金者,取其坚固也,故墨子有金城汤池之言矣。

wáng mǎng zhī jīn píng yě

王莽之金屏也。

shì běn yuē gǔn zuò chéng

《世本》曰:鲧作城。

fēng sú tōng yuē chéng shèng yě cóng tǔ chéng shēng

《风俗通》曰:城,盛也,从土,成声。

guǎn zǐ yuē nèi wèi zhī chéng chéng wài wèi zhī guō guō wài wèi zhī tǔ láng

《管子》曰:内为之城,城外为之郭,郭外为之土阆。

de gāo zé gōu zhī xià zé dī zhī mìng zhī yuē jīn chéng

地高则沟之,下则堤之,命之曰金城。

shí sān zhōu zhì yuē dà hé zài jīn chéng běi mén

《十三州志》曰:大河在金城北门。

dōng liú yǒu liáng quán zhù zhī chū xiàn zhī nán shān

东流,有梁泉注之,出县之南山。

àn qí jiù yán liáng huī zì shǐ é hàn dà jiàng jūn liáng jì hòu

案耆旧言:梁晖,字始娥,汉大将军梁冀后。

jì zhū rù qiāng

冀诛,入羌。

hòu qí zǔ fù wèi qiāng suǒ tuī wèi qú shuài ér jū cǐ chéng

后其祖父为羌所推,为渠帅而居此城。

tǔ huāng mín luàn huī jiāng yí jū fú hǎn chū dùn cǐ shān wèi qún qiāng wéi pò wú shuǐ huī yǐ suǒ zhí yú biān shù de yǐ qīng yáng qí shān shén quán yǒng chū yú mù chéng lín

土荒民乱,晖将移居枹罕,出顿此山,为群羌围迫,无水,晖以所执榆鞭竖地,以青羊祈山,神泉涌出,榆木成林。

qí shuǐ zì xiàn běi liú zhù yú hé yě

其水自县北流注于河也。

yòu dōng guò yú zhōng xiàn běi xī méng tián wèi qín běi zhú róng rén kāi yú zhōng zhī de

又东过榆中县北,昔蒙恬为秦北逐戎人,开榆中之地。

àn dì lǐ zhì jīn chéng jùn zhī shǔ xiàn yě gù xú guǎng shǐ jì yīn yì yuē yú zhōng zài jīn chéng jí yuán sì zōng quàn jìn wén suǒ wèi yú zhōng yǐ nán zhě yě

案《地理志》,金城郡之属县也,故徐广《史记音义》曰:榆中在金城,即阮嗣宗《劝进文》所谓榆中以南者也。

yòu dōng guò tiān shuǐ běi jiè yuàn chuān shuǐ chū yǒng shì xiàn zhī zǐ chéng nán shān dōng běi liú lì cǐ chéng chuān shì wèi zhī zǐ chéng chuān

又东过天水北界,苑川水出勇士县之子城南山,东北流,历此成川,世谓之子城川。

yòu běi jìng mù shī yuàn gù hàn mù yuàn zhī de yě

又北径牧师苑,故汉牧苑之地也。

qiāng háo mí wú děng wàn yú rén dào xiāng wǔ shǒu yáng píng xiāng yǒng shì chāo cǐ yuàn mǎ fén shāo tíng yì jí cǐ chù yě

羌豪迷吾等万余人,到襄武、首阳,平襄、勇士,抄此苑马,焚烧亭驿,即此处也。

yòu yuē yuàn chuān shuǐ de wèi lóng mǎ zhī wò tǔ gù mǎ yuán qǐng yǔ tián hù zhōng fēn yǐ zì jǐ yě

又曰:苑川水地,为龙马之沃土,故马援请与田户中分以自给也。

yǒu dōng xi èr yuàn chéng xiāng qù qī shí lǐ

有东、西二苑城,相去七十里。

xi chéng jí qǐ fó suǒ dōu yě

西城,即乞佛所都也。

yòu běi rù yú hé yě

又北入于河也。

yòu dōng běi guò wǔ wēi jie wéi xiàn nán hé shuǐ jìng qí jiè dōng běi liú xiàn xī nán yǒu quán yuán dōng jìng qí xiàn nán yòu dōng běi rù hé yě

又东北过武威姐围县南,河水径其界东北流,县西南有泉源,东径其县南,又东北入河也。

yòu dōng běi guò tiān shuǐ yǒng shì xiàn běi dì lǐ zhì yuē mǎn fú yě shǔ guó dū wèi zhì wáng mǎng gēng míng zhī yuē jì dé

又东北过天水勇士县北,《地理志》曰:满福也,属国都尉治,王莽更名之曰纪德。

yǒu shuǐ chū xiàn xi shì wèi zhī èr shí bā dù shuǐ

有水出县西,世谓之二十八渡水。

dōng běi liú xī jiàn yíng qǔ tú chū qí zhōng jìng èr shí bā dù xíng zhě qín yú sù shè gù yīn míng yān

东北流,溪涧萦曲,途出其中,径二十八渡,行者勤于溯涉,故因名焉。

běi jìng qí xiàn ér xià zhù hé

北径其县而下注河。

yòu yǒu chì yè chuān shuǐ nán chū chì hāo gǔ běi liú jìng chì yè chuān yòu běi jìng niú guān chuān

又有赤晔川水,南出赤蒿谷,北流径赤晔川,又北径牛官川。

yòu běi jìng yì chéng xī běi běi liú lì sān chéng chuān ér běi liú zhù yú hé yě

又北径义城西北,北流历三城川,而北流注于河也。

yòu dōng běi guò ān dìng běi jiè mài tián shān

又东北过安定北界麦田山。

hé shuǐ dōng běi liú jìng ān dìng zǔ lì xiàn gù chéng xī běi

河水东北流径安定祖厉县故城西北。

hàn wǔ dì yuán dǐng sān nián xìng yōng suì yú lǒng dēng kōng tóng xi lín zǔ lì hé ér hái jí yú cǐ yě

汉武帝元鼎三年,幸雍,遂逾陇登空同,西临祖厉河而还,即于此也。

wáng mǎng gēng míng zhī yuē xiāng lǐ yě

王莽改名为乡礼。

li fěi yuē yīn lài

李斐曰:音赖。

yòu dōng běi zǔ lì chuān shuǐ zhù zhī

又东北,祖厉川水注之。

shuǐ chū zǔ lì nán shān běi liú jìng zǔ lì xiàn ér xī běi liú zhù yú hé

水出祖厉南山,北流径祖厉县而西北流,注于河。

hé shuǐ yòu dōng běi jìng mài tián chéng xi yòu běi yǔ mài tián quán shuǐ hé shuǐ chū chéng xī běi xī nán liú zhù yú hé

河水又东北径麦田城西,又北与麦田泉水合,水出城西北,西南流注于河。

hé shuǐ yòu dōng běi jìng mài tián shān xī gǔ shān zài ān dìng xī běi liù bǎi sì shí lǐ

河水又东北径麦田山西谷,山在安定西北六百四十里。

hé shuǐ yòu dōng běi jìng yú hēi chéng běi yòu dōng běi gāo píng chuān shuǐ zhù zhī jí kǔ shuǐ yě

河水又东北径于黑城北,又东北,高平川水注之,即苦水也。

shuǐ chū gāo píng dà lǒng shān kǔ shuǐ gǔ

水出高平大陇山苦水谷。

jiàn wǔ bā nián shì zǔ zhēng wěi áo wú hàn cóng gāo píng dì yī chéng kǔ shuǐ gǔ rén jí shì gǔ yě

建武八年,世祖征隗嚣,吴汉从高平第一城苦水谷人,即是谷也。

dōng běi liú jìng gāo píng xiàn gù chéng dōng

东北流径高平县故城东。

hàn wǔ dì yuán dǐng sān nián zhì ān dìng jùn zhì yě

汉武帝元鼎三年置,安定郡治也。

wáng mǎng gēng míng qí xiàn yuē pù mù

王莽更名其县曰铺睦。

xi shí lǐ yǒu dú fù fù shàng yǒu gù tái tái cè yǒu fēng bó tán gù shì sú hū cǐ fù wèi fēng duī

西十里有独阜,阜上有故台,台侧有风伯坛,故世俗呼此阜为风堆。

qí shuǐ yòu běi lóng quán shuǐ zhù zhī shuǐ chū xiàn dōng běi qī lǐ lóng quán

其水又北,龙泉水注之,水出县东北七里龙泉。

dōng běi liú zhù gāo píng chuān

东北流,注高平川。

chuān shuǐ yòu běi chū qín cháng chéng chéng zài xiàn běi yī shí wǔ lǐ

川水又北出秦长城,城在县北一十五里。

yòu xī běi liú jìng dōng xi èr tǔ lóu gù chéng mén běi hé yī shuǐ

又西北流径东、西二土楼故城门,北合一水。

shuǐ yǒu wǔ yuán xián chū lǒng shān xi

水有五源,咸出陇山西。

dōng shuǐ fā yuán xiàn xī nán èr shí liù lǐ jiǎo yuān yuān zài sì shān zhōng

东水发源县西南二十六里湫渊,渊在四山中。

jiǎo shuǐ běi liú xī běi chū cháng chéng běi yǔ cì shuǐ huì shuǐ chū xiàn xī nán sì shí lǐ cháng chéng xī shān zhōng běi liú jìng wèi xíng gōng gù diàn dōng

湫水北流,西北出长城北,与次水会,水出县西南四十里长城西山中,北流径魏行宫故殿东。

yòu běi cì shuǐ zhù zhī

又北,次水注之。

chū xiàn xī nán sì shí lǐ shān zhōng běi liú jìng xíng gōng gù diàn xi

出县西南四十里山中,北流径行宫故殿西。

yòu běi hé cì shuǐ shuǐ chū xiàn xī nán sì shí bā lǐ dōng běi liú yòu yǔ cì shuǐ hé

又北合次水,水出县西南四十八里,东北流,又与次水合。

shuǐ chū xiàn xī nán liù shí lǐ suān yáng shān dōng běi liú zuǒ huì yòu shuǐ zǒng wèi yī chuān

水出县西南六十里酸阳山,东北流,左会右水,总为一川。

dōng jìng xi lóu běi dōng zhù kǔ shuǐ

东径西楼北,东注苦水。

duàn jiǒng wèi hù qiāng xiào wèi yú ān dìng gāo píng kǔ shuǐ tǎo qiāng líng zhǎn shǒu bā qiān jí yú shì shuǐ zhī shàng

段颎为护羌校尉,于安定高平苦水讨羌零,斩首八千级于是水之上。

kǔ shuǐ yòu běi yǔ shí mén shuǐ hé

苦水又北与石门水合。

shuǐ yǒu wǔ yuán dōng shuǐ dǎo yuán gāo píng xiàn xi bā shí lǐ xī běi liú cì shuǐ zhù zhī

水有五源,东水导源高平县西八十里,西北流,次水注之。

shuǐ chū xiàn xi bǎi èr shí lǐ rú zhōu quán dōng běi liú yòu rù dōng shuǐ luàn liú zuǒ huì sān chuān cēn cī xiāng de dōng běi tóng wèi yī chuān hùn tāo lì xiá xiá jí lǒng shān zhī běi chuí yě wèi zhī shí mén kǒu shuǐ yuē shí mén shuǐ zài xiàn xī běi bā shí yú lǐ

水出县西百二十里如州泉,东北流,右入东水,乱流左会三川,参差相得,东北同为一川,混涛历峡,峡,即陇山之北垂也,谓之石门口,水曰石门水,在县西北八十余里。

shí mén zhī shuǐ yòu dōng běi zhù gāo píng chuān

石门之水又东北注高平川。

chuān shuǐ yòu běi zì yán shuǐ zhù zhī

川水又北,自延水注之。

shuǐ xī chū zì yán xī dōng liú lì xiá wèi zhī zì yán kǒu zài xiàn xī běi bǎi lǐ

水西出自延溪,东流历峡,谓之自延口,在县西北百里。

yòu dōng běi jìng yán chéng nán dōng rù gāo píng chuān

又东北径延城南,东入高平川。

chuān shuǐ yòu běi jìng lián chéng dōng

川水又北径廉城东。

àn dì lǐ zhì běi dì yǒu lián xiàn

按《地理志》,北地有廉县。

hǎn yīn yán zài fù píng běi

阚骃言,在富平北。

zì xī xiōng nú qīn hàn xīn qín zhī tǔ lǜ wèi dí chǎng gù chéng jiù bì jǐn cóng hú mù

自昔匈奴侵汉,新秦之土,率为狄场,故城旧壁,尽从胡目。

dì lǐ lún yí bù kě fù shi dàng shì shì rén wù zhèng yě

地理沦移,不可复识,当是世人误证也。

chuān shuǐ yòu běi kǔ shuǐ zhù zhī

川水又北,苦水注之。

shuǐ fā xiàn dōng běi bǎi lǐ shān liú zhù gāo píng chuān

水发县东北百里山,流注高平川。

chuān shuǐ yòu běi jìng sān shuǐ xiàn xi féi shuǐ zhù zhī

川水又北,径三水县西,肥水注之。

shuǐ chū gāo píng xiàn xī běi èr bǎi lǐ qiān tiáo shān xi dōng běi liú yǔ ruò bó xī hé

水出高平县西北二百里牵条山西,东北流,与若勃溪合。

shuǐ yǒu èr yuán zǒng guī yī dú dōng běi liú rù féi

水有二源,总归一读,东北流入肥。

féi shuǐ yòu dōng běi liú wéi quán shuǐ zhù yān

肥水又东北流,违泉水注焉。

quán liú suǒ fā dǎo yú ruò bó xī dōng dōng běi liú rù féi

泉流所发,导于若勃溪东,东北流入肥。

féi shuǐ yòu dōng běi chū xiá zhù yú gāo píng chuān shuǐ dōng yǒu shān shān dōng yǒu sān shuǐ xiàn gù chéng

肥水又东北出峡,注于高平川,水东有山,山东有三水县故城。

běn shǔ guó dū wèi zhì wáng mǎng zhī guǎng yán tíng yě xī nán qù ān dìng jùn sān bǎi sì shí lǐ

本属国都尉治,王莽之广延亭也,西南去安定郡三百四十里。

yì láng zhāng yǐ wèi ān dìng shǔ guó dū wèi zhì cǐ

议郎张矣为安定属国都尉,治此。

qiāng yǒu xiàn jīn mǎ zhě yǐ zhào zhǔ bù zhāng qí rù yú qiāng qián yǐ jiǔ lèi dì yuē shǐ mǎ rú yáng bù yǐ rù jiù

羌有献金马者,矣召主簿张祁入于羌前,以酒酹地曰:使马如羊,不以入厩;

shǐ jīn rù sù bù yǐ rù huái

使金入粟,不以入怀。

jǐn hái bù shòu wēi huà dà xíng

尽还不受,威化大行。

xiàn dōng yǒu wēn quán wēn quán dōng yǒu yán chí

县东有温泉,温泉东有盐池。

gù dì lǐ zhì yuē xiàn yǒu yán guān

故《地理志》曰县有盐官。

jīn yú chéng zhī dōng běi yǒu gù chéng

今于城之东北有故城;

chéng běi yǒu sān quán yí jí xiàn zhī yán guān yě

城北有三泉,疑即县之盐官也。

gāo píng chuān shuǐ yòu běi rù yú hé

高平川水又北入于河。

hé shuǐ yòu dōng běi jìng xiōng juǎn xiàn gù chéng xi

河水又东北径胸卷县故城西。

dì lǐ zhì yuē hé shuǐ bié chū wèi hé gōu dōng zhì fù píng běi rù hé

《地理志》曰河水别出为河沟,东至富平,北入河。

hé shuǐ yú cǐ yǒu shàng hé zhī míng yě

河水于此有上河之名也。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →