běi guò běi dì fù píng xiàn xi hé cè yǒu liǎng shān xiāng duì shuǐ chū qí jiān jí shàng hé xiá yě shì wèi zhī wèi qīng shān xiá
北过北地富平县西,河侧有两山相对,水出其间,即上河峡也,世谓之为青山峡。
hé shuǐ lì xiá běi zhù zhī fēn dōng chū
河水历峡北注,枝分东出。
hé shuǐ yòu běi jìng fù píng xiàn gù chéng xi
河水又北径富平县故城西。
qín zhì běi bù dū wèi zhì xiàn chéng wáng mǎng míng jùn wèi wēi róng xiàn yuē chí wǔ
秦置北部都尉,治县城,王莽名郡为威戎,县曰持武。
jiàn wǔ zhōng cáo fèng zì zhòng lǐ wèi běi dì tài shǒu zhèng huà yóu yì huáng lóng yīng yú jiǔ lǐ gǔ gāo gāng tíng jiǎo cháng sān chǐ dà shí wéi shāo zhì shí yú zhàng
建武中,曹凤字仲理,为北地太守,政化尤异,黄龙应于九里谷高冈亭,角长三尺,大十围,梢至十余丈。
tiān zǐ jiā zhī cì bó bǎi pǐ jiā zhì zhōng èr qiān dàn
天子嘉之,赐帛百匹,加秩中二千石。
hé shuǐ yòu běi báo gǔ lǜ zhèn chéng
河水又北,薄骨律镇城。
zài hé zhū shàng hè lián guǒ chéng yě
在河诸上,赫连果城也。
sāng guǒ yú lín réng liè zhōu shàng
桑果余林,仍列洲上。
dàn yǔ chū róng fāng bù jiù chéng míng
但语出戎方,不究城名。
fǎng zhū qí jiù xián yán gù lǎo sù yàn yún hè lián zhī shì yǒu jùn mǎ sǐ cǐ qǔ mǎ sè yǐ wéi yì hào gù mù chéng wèi bái kǒu luó yùn zhī miù suì réng jīn chēng suǒ wèi xiáng yě
访诸耆旧,咸言故老宿彦云,赫连之世,有骏马死此,取马色以为邑号,故目城为白口骡韵之谬,遂仍今称,所未详也。
hé shuǐ yòu jìng diǎn nóng chéng dōng shì wèi zhī hú chéng
河水又径典农城东,世谓之胡城。
yòu běi jìng shàng hé chéng dōng shì wèi zhī hàn chéng
又北径上河城东,世谓之汉城。
xuē zàn yuē shàng hé zài xī hé fù píng xiàn jí cǐ yě féng cān wéi shàng hé diǎn nóng dū wèi suǒ zhì yě
薛瓒曰:上河在西河富平县,即此也,冯参为上河典农都尉所治也。
hé shuǐ yòu běi jìng diǎn nóng chéng dōng sú míng zhī wèi lǚ chéng jiē cān suǒ zhūn yǐ shì nóng kuàng
河水又北径典农城东,俗名之为吕城,皆参所屯,以事农旷。
hé shuǐ yòu dōng běi jìng lián xiàn gù chéng dōng
河水又东北径廉县故城东。
wáng mǎng zhī xī hé tíng
王莽之西河亭。
dì lǐ zhì yuē bēi yí shān zài xī běi
《地理志》曰:卑移山在西北。
hé shuǐ yòu běi yǔ zhī jīn hé
河水又北与枝津合。
shuǐ shòu dà hé dōng běi jìng fù píng chéng suǒ zài fēn liè yǐ gài tián pǔ běi liú rù hé jīn wú shuǐ
水受大河,东北径富平城,所在分裂,以溉田圃,北流入河,今无水。
ěr yǎ yuē yōng fǎn rù
《尔雅》曰:灉反入。
yán hé jué fù rù zhě yě
言河决复入者也。
hé zhī yǒu yōng ruò hàn zhī yǒu qián yě
河之有灉,若汉之有潜也。
hé shuǐ yòu dōng běi jìng hún huái zhàng xi
河水又东北径浑怀障西。
dì lǐ zhì hún huái dū wèi zhì sài wài zhě yě
《地理志》,浑怀都尉治塞外者也。
tài hé chū èr qí píng xǐ lì xià mín jū cǐ suì yǒu lì chéng zhī míng yǐ
太和初,二齐平,徙历下民居此,遂有历城之名矣。
nán qù běi dì sān bǎi lǐ
南去北地三百里。
hé shuǐ yòu dōng běi lì shí yá shān xī qù běi dì wǔ bǎi lǐ
河水又东北历石崖山西,去北地五百里。
shān shí zhī shàng zì rán yǒu wén jǐn ruò hǔ mǎ zhī zhuàng càn rán chéng zhe lèi sì tú yān gù yì wèi zhī huà shí shān yě
山石之上,自然有文,尽若虎马之状,粲然成著,类似图焉,故亦谓之画石山也。
yòu běi guò shuò fāng lín róng xiàn xi hé shuǐ dōng běi jìng sān fēng xiàn gù chéng dōng
又北过朔方临戎县西,河水东北径三封县故城东。
hàn wǔ dì yuán shòu sān nián zhì
汉武帝元狩三年置。
shí sān zhōu zhì yuē zài lín róng xiàn xi bǎi sì shí lǐ
《十三州志》曰:在临戎县西百四十里。
hé shuǐ yòu běi jìng lín róng xiàn gù chéng xi
河水又北径临戎县故城西。
yuán shuò wǔ nián lì jiù shuò fāng jùn zhì wáng mǎng zhī suǒ wèi tuī wǔ yě
元朔五年立,旧朔方郡治,王莽之所谓推武也。
hé shuǐ yòu běi yǒu zhī qú dōng chū wèi zhī tóng kǒu dōng jìng wò yě xiàn gù chéng nán
河水又北,有枝渠东出,谓之铜口,东径沃野县故城南。
hàn wǔ dì yuán shòu sān nián lì wáng mǎng zhī suí wǔ yě jì qú dōng zhù yǐ gài tián suǒ wèi zhì tōng zài wǒ yǐ
汉武帝元狩三年立,王莽之绥武也,伎渠东注以溉田,所谓智通在我矣。
hé shuǐ yòu běi qū ér wèi nán hé chū yān
河水又北屈而为南河出焉。
hé shuǐ yòu běi yǐ xi yì yú yǔ hún xiàn gù chéng dōng
河水又北迤西溢于窳浑县故城东。
hàn wǔ dì yuán shuò èr nián kāi shuò fāng jùn xiàn jí xī bù dū wèi zhì
汉武帝元朔二年,开朔方郡县,即西部都尉治。
yǒu dào zì xiàn xī běi chū jī lù sāi wáng mǎng gèng jùn yuē gōu sōu xiàn yuē jí wǔ
有道,自县西北出鸡鹿塞,王莽更郡曰沟搜,县曰极武。
qí shuǐ jī ér wèi tú shēn zé zé dōng xī bǎi èr shí lǐ
其水积而为屠申泽,泽东西百二十里。
gù dì lǐ zhì yuē tú shēn zé zài xiàn dōng
故《地理志》曰:屠申泽在县东。
jí shì zé yě
即是泽也。
hǎn yīn wèi zhī yǔ hún zé yǐ
阚骃谓之窳浑泽矣。
qū cóng xiàn běi dōng liú hé shuǐ yòu qū ér dōng liú wèi běi hé
屈从县北东流,河水又屈而东流,为北河。
hàn wǔ dì yuán shuò èr nián dà jiàng jūn wèi qīng jué zǐ lǐng liáng běi hé shì yě
汉武帝元朔二年,大将军卫青绝梓岭,梁北河是也。
dōng jìng gāo quē nán
东径高阙南。
shǐ jì zhào wǔ líng wáng jì xí hú fú zì dài bìng yīn shān xià zhì gāo quē wèi sāi
《史记》,赵武灵王既袭胡服,自代并阴山下,至高阙为塞。
shān xià yǒu cháng chéng cháng chéng zhī jì lián shān cì tiān qí shān zhōng duàn liǎng àn shuāng bì shàn néng yún jǔ wàng ruò quē yān
山下有长城,长城之际,连山刺天,其山中断,两岸双闭,善能云举,望若阙焉。
jí zhuàng biǎo mù gù yǒu gāo quē zhī míng yě
即状表目,故有高阙之名也。
zì bì běi chū huāng zhōng quē kǒu yǒu chéng kuà shān jié jú wèi zhī gāo quē shù
自闭北出荒中,阙口有城,跨山结局,谓之高阙戍。
zì gǔ qì jīn cháng zhì zhòng hàn yǐ fáng sè dào
自古迄今,常置重捍,以防塞道。
hàn yuán shuò sì nián wèi qīng jiāng shí wàn rén bài yòu xián wáng yú gāo quē
汉元朔四年,卫青将十万人,败右贤王于高阙。
jí cǐ chù yě
即此处也。
hé shuǐ yòu dōng jìng lín hé xiàn gù chéng běi
河水又东径临河县故城北。
hàn wǔ dì yuán shuò sān nián fēng dài gōng wáng zǐ liú xián wèi hòu guó wáng mǎng zhī jiān hé yě
汉武帝元朔三年,封代恭王子刘贤为侯国,王莽之监河也。
zhì hé mù xiàn xi hé shuǐ zì lín hé xiàn dōng jìng yáng shān nán
至河目县西,河水自临河县东径阳山南。
hàn shū zhù yuē yáng shān zài hé běi
《汉书注》曰:阳山在河北。
zhǐ cǐ shān yě
指此山也。
dōng liú jìng shí jī fù xi
东流径石迹阜西。
shì fù pò shí zhī wén xī yǒu lù mǎ zhī jī gù nà sī chēng yān nán qū jìng kē mù xiàn zài běi jiǎ zhōng
是阜破石之文,悉有鹿马之迹,故纳斯称焉,南屈径柯目县,在北假中。
dì míng yě
地名也。
zì gāo quē yǐ dōng jiā shān dài hé yáng shān yǐ wǎng jiē běi jiǎ yě
自高阙以东,夹山带河,阳山以往,皆北假也。
shǐ jì yuē qín shǐ méng tián jiāng shí wàn rén běi jī hú dù hé qǔ gāo quē jù yáng shān běi jiǎ zhōng shì yě
《史记》曰秦使蒙恬将十万人,北击胡,度河取高阙据阳山北假中是也。
běi hé yòu nán hé nán hé
北河又南合南河。
nán hé shàng chéng xī hé dōng jìng lín róng xiàn gù chéng běi yòu dōng jìng lín hé xiàn nán yòu dōng jìng guǎng mù xiàn gù chéng běi
南河上承西河,东径临戎县故城北,又东径临河县南,又东径广牧县故城北。
dōng bù dū wèi zhì wáng mǎng zhī yán guān yě
东部都尉治,王莽之盐官也。
jìng liú èr bǎi xǔ lǐ dōng huì yú hé
径流二百许里,东会于河。
hé shuǐ yòu nán jìng mǎ yīn shān xi
河水又南径马阴山西。
hàn shū yīn yì yuē yáng shān zài hé běi yīn shān zài hé nán
《汉书音义》曰:阳山在河北,阴山在河南。
wèi shì shān yě ér jí shí bù zài hé nán
谓是山也,而即实不在河南。
shǐ jì yīn yì yuē wǔ yuán ān yáng xiàn běi yǒu mǎ yīn shān
《史记音义》曰:五原安阳县北有马阴山。
jīn shān zài xiàn běi yán yīn shān zài hé nán yòu chuán yí zhī fēi yě
今山在县北,言阴山在河南,又传疑之,非也。
yú àn nán hé běi hé jí ān yáng xiàn yǐ nán xī shā fù ěr wú tā yì shān
余案南河、北河及安阳县以南,悉沙阜耳,无他异山。
gù guǎng zhì yuē shuò fāng jùn běi yí shā qī suǒ ér wú shān yǐ nǐ zhī shì yì zhì zhī pì yě yīn shān zài hé dōng nán zé kě yǐ
故《广志》曰:朔方郡北移沙七所,而无山以拟之,是义、志之僻也,阴山在河东南则可矣。
hé shuǐ yòu dōng nán jìng shuò fāng xiàn gù chéng dōng běi shī suǒ wèi chéng bǐ shuò fāng yě
河水又东南径朔方县故城东北,《诗》所谓城彼朔方也。
hàn yuán shuò èr nián dà jiàng jūn wèi qīng qǔ hé nán de wèi shuò fāng jùn shǐ xiào wèi sū jiàn zhù shuò fāng chéng jí cǐ chéng yě
汉元朔二年,大将军卫青取河南地为朔方郡,使校尉苏建筑朔方城,即此城也。
wáng mǎng yǐ wéi wǔ fú zhě yě
王莽以为武符者也。
àn dì lǐ zhì yún jīn lián yán zé qīng yán zé bìng zài xiàn nán yǐ
案《地理志》云:金连盐泽、青盐泽并在县南矣。
yòu àn wèi tǔ dì jì yuē xiàn yǒu dà yán chí qí yán dà ér qīng bái míng yuē qīng yán
又案《魏土地记》曰:县有大盐池,其盐大而青白,名曰青盐。
yòu míng róng yán rù yào fēn hàn zhì diǎn yán guān
又名戎盐,入药分,汉置典盐官。
chí qù píng chéng gōng qiān èr bǎi lǐ zài xīn qín zhī zhōng
池去平城宫千二百里,在新秦之中。
fú qián yuē xīn qín dì míng zài běi fāng qiān lǐ
服虔曰:新秦,地名,在北方千里。
rú chún yuē cháng ān yǐ běi shuò fāng yǐ nán yě
如淳曰:长安以北,朔方以南也。
xuē zàn yuē qín zhú xiōng nú shōu hé nán de xǐ mín yǐ shí zhī wèi zhī xīn qín yě
薛瓒曰:秦逐匈奴,收河南地,徙民以实之,谓之新秦也。
qū nán guò wǔ yuán xī ān yáng xiàn nán hé shuǐ zì shuò fāng dōng zhuǎn jìng qú sōu xiàn gù chéng běi
屈南过五原西安阳县南,河水自朔方东转,径渠搜县故城北。
dì lǐ zhì shuò fāng yǒu qú sōu xiàn zhōng bù dū wèi zhì wáng mǎng zhī gōu sōu tíng yě
《地理志》,朔方有渠搜县,中部都尉治,王莽之沟搜亭也。
lǐ sān cháo jì yuē běi fā qú sōu nán fǔ jiāo zhǐ
《礼三朝记》曰:北发渠搜,南抚交趾。
cǐ jǔ běi duì nán
此举北对南。
yǔ gòng zhī suǒ yún xī zhī qú sōu yǐ
《禹贡》之所云析支、渠搜矣。
hé shuǐ yòu dōng jìng xī ān yáng xiàn gù chéng nán wáng mǎng gèng zhī yuē zhāng ān yǐ
河水又东,径西安阳县故城南,王莽更之曰漳安矣。
hé shuǐ yòu dōng jìng tián pì chéng nán
河水又东,径田辟城南。
dì lǐ zhì yuē gù xī bù dū wèi zhì yě
《地理志》曰:故西部都尉治也。
qū dōng guò jiǔ yuán xiàn nán hé shuǐ yòu dōng jìng chéng yi xiàn gù chéng nán wáng mǎng gèng yuē wén lǔ yě
屈东过九原县南,河水又东径成宜县故城南,王莽更曰文虏也。
hé shuǐ yòu dōng jìng yuán tíng chéng nán
河水又东径原亭城南。
hǎn yīn shí sān zhōu zhì yuē zhōng bù dū wèi zhì
阚骃《十三州志》曰:中部都尉治。
hé shuǐ yòu dōng jìng yi liáng xiàn zhī gù chéng nán
河水又东径宜梁县之故城南。
hǎn yīn yuē wǔ yuán xī nán liù shí lǐ jīn shì wèi zhī shí yá chéng
阚骃曰:五原西南六十里,今世谓之石崖城。
hé shuǐ yòu dōng jìng gù yáng chéng nán dōng bù dū wèi zhì
河水又东径稒阳城南,东部都尉治。
yòu jìng hé yīn xiàn gù chéng běi yòu dōng jìng jiǔ yuán xiàn gù chéng nán
又径河阴县故城北,又东径九原县故城南。
qín shǐ huáng zhì jiǔ yuán jùn zhì cǐ
秦始皇置九原郡,治此。
hàn wǔ dì yuán shuò èr nián gēng míng wǔ yuán yě
汉武帝元朔二年,更名五原也。
wáng mǎng zhī huò jiàng jùn chéng píng xiàn yǐ
王莽之获降郡、成平县矣。
xī běi jiē duì yī chéng gài wǔ yuán xiàn zhī gù chéng yě wáng mǎng zhī tián hé tíng yě
西北接对一城,盖五原县之故城也,王莽之填河亭也。
zhú shū jì nián wèi xiāng wáng shí qī nián hán dān mìng lì dài fū nú qiān yú jiǔ yuán yòu mìng jiāng jūn dài fū tōng zǐ shù lì jiē mò fú yǐ
《竹书纪年》,魏襄王十七年,邯郸命吏大夫奴迁于九原,又命将军大夫通子戍吏,皆貉服矣。
qí chéng nán miàn cháng hé běi bèi lián shān qín shǐ huáng zhú xiōng nú bìng hé yǐ dōng shǔ zhī yīn shān zhù tíng zhàng wèi hé shàng sāi
其城南面长河,北背连山,秦始皇逐匈奴,并河以东,属之阴山,筑亭障为河上塞。
xú guǎng shǐ jì yīn yì yuē yīn shān zài wǔ yuán běi
徐广《史记音义》曰:阴山在五原北。
jí cǐ shān yě
即此山也。
shǐ huáng sān shí sān nián
始皇三十三年,
qǐ zì lín táo
起自临洮,
dōng jì liáo hǎi
东暨辽海,
xi bìng yīn shān
西并阴山,
zhù cháng chéng jí kāi nán yuè de
筑长城及开南越地,
zhòu jǐng yè zuò
昼警夜作,
mín láo yuàn kǔ
民劳怨苦,
gù yáng quán wù lǐ lùn yuē qín shǐ huáng shǐ méng tián zhù cháng chéng
故杨泉《物理论》曰:秦始皇使蒙恬筑长城,
sǐ zhě xiāng zhǔ
死者相属,
mín gē yuē shēng nán shèn wù jǔ
民歌曰:生男慎勿举,
shēng nǚ bǔ yòng
生女哺用,
bú jiàn cháng chéng xià
不见长城下,
shī hái xiāng zhī zhǔ
尸骸相支拄。
qí yuān tòng rú cǐ yǐ
其冤痛如此矣。
méng tián lín sǐ yuē fu qǐ lín táo shǔ liáo dōng chéng qiàn wàn yú lǐ bù néng bù jué dì mài cǐ gù dāng sǐ yě
蒙恬临死曰:夫起临洮,属辽东,城堑万余里,不能不绝地脉,此固当死也。
yòu dōng guò lín wò xiàn nán wáng mǎng zhī zhèn wǔ yě
又东过临沃县南,王莽之振武也。
hé shuǐ yòu dōng zhī jīn chū yān
河水又东,枝津出焉。
hé shuǐ yòu dōng liú shí mén shuǐ nán zhù zhī shuǐ chū shí mén shān
河水又东流,石门水南注之,水出石门山。
dì lǐ zhì yuē běi chū shí mén zhàng
《地理志》曰:北出石门障。
jí cǐ shān yě
即此山也。
xī běi qù guāng lù chéng
西北趣光禄城。
gān lù sān nián hū hán yá chán yú hái zhào qiǎn cháng lè wèi wèi gāo chāng hòu dǒng zhōng chē qí dū wèi hán chāng děng jiāng wàn liù qiān jì sòng chán yú jū mù nán bǎo guāng lù xú zì wèi suǒ zhù chéng yě gù chéng de qí míng yǐ
甘露三年,呼韩邪单于还,诏遣长乐卫尉高昌侯董忠,车骑都尉韩昌等,将万六千骑,送单于居幕南,保光禄徐自为所筑城也,故城得其名矣。
chéng dōng běi jí huái shuò zhèn chéng yě
城东北,即怀朔镇城也。
qí shuǐ zì zhàng dōng nán liú jìng lín wò chéng dōng dōng nán zhù yú hé
其水自障东南流,径临沃城东,东南注于河。
hé shuǐ yòu dōng jìng chóu yáng xiàn gù chéng nán wáng mǎng zhī gù yīn yě
河水又东径稠阳县故城南,王莽之固阴也。
dì lǐ zhì yuē zì xiàn běi chū shí mén zhàng hé shuǐ jué qí xī nán yú
《地理志》曰:自县北出石门障,河水决其西南隅。
yòu dōng nán zhī jīn zhù yān shuǐ shàng chéng dà hé yú lín wò xiàn dōng liú qī shí lǐ běi gài tián nán běi èr shí lǐ zhù yú hé
又东南,枝津注焉,水上承大河于临沃县,东流七十里,北溉田,南北二十里,注于河。
hé shuǐ yòu dōng jìng sāi quán chéng nán ér dōng zhù
河水又东径塞泉城南而东注。
yòu dōng guò yún zhōng zhēn líng xiàn nán yòu dōng guò shā nán xiàn běi cóng xiàn dōng qū nán guò shā líng xiàn xi dà hé dōng jìng xián yáng xiàn gù chéng nán
又东过云中桢陵县南,又东过沙南县北,从县东屈南,过沙陵县西,大河东径咸阳县故城南。
wáng mǎng zhī bēn wǔ yě
王莽之贲武也。
hé shuǐ qū ér liú bái qú shuǐ zhù zhī
河水屈而流,白渠水注之。
shuǐ chū sài wài xi jìng dìng xiāng wǔ jìn xiàn gù chéng běi
水出塞外,西径定襄武进县故城北。
xī bù dū wèi zhì wáng mǎng gèng yuē fá mán shì zǔ jiàn wǔ zhōng fēng zhào lǜ wèi hòu guó yě
西部都尉治,王莽更曰伐蛮,世祖建武中,封赵虑为侯国也。
bái qú shuǐ xī běi jìng chéng lè chéng běi
白渠水西北径成乐城北。
jùn guó zhì yuē chéng lè gù shǔ dìng xiāng yě
《郡国志》曰:成乐,故属定襄也。
wèi tǔ dì jì yuē yún zhōng chéng dōng bā shí lǐ yǒu chéng lè chéng
《魏土地记》曰:云中城东八十里有成乐城。
jīn yún zhōng jùn zhì yī míng shí lú chéng yě
今云中郡治,一名石卢城也。
bái qú shuǐ yòu xi jìng wèi yún zhōng gōng nán
白渠水又西径魏云中宫南。
wèi tǔ dì jì yuē yún zhōng gōng zài yún zhōng xiàn gù chéng dōng sì shí lǐ
《魏土地记》曰:云中宫在云中县故城东四十里。
bái qú shuǐ yòu xī nán jìng yún zhōng gù chéng nán
白渠水又西南径云中故城南。
gù zhào de
故赵地。
yú shì jì yún zhào wǔ hòu zì wǔ yuán hé qū zhù cháng chéng dōng zhì yīn shān
《虞氏记》云:赵武侯自五原河曲筑长城,东至阴山。
yòu yú hé xī zào dà chéng yī xiāng bēng bù jiù nǎi gǎi bǔ yīn shān hé qū ér dǎo yān
又于河西造大城,一箱崩不就,乃改卜阴山河曲而祷焉。
zhòu jiàn qún gǔ yóu yú yún zhōng pái huái jīng rì jiàn dà guāng zài qí xià
昼见群鹄游于云中,徘徊经日,见大光在其下。
wǔ hòu yuē cǐ wèi wǒ hu
武侯曰:此为我乎?
nǎi jí yú qí chù zhù chéng jīn yún zhōng chéng shì yě
乃即于其处筑城,今云中城是也。
qín shǐ huáng shí sān nián lì yún zhōng jùn wáng mǎng gèng jùn yuē shòu xiáng xiàn yuē yuǎn fú yǐ
秦始皇十三年,立云中郡,王莽更郡曰受降,县曰远服矣。
bái qú shuǐ yòu xī běi jìng shā líng xiàn gù chéng nán wáng mǎng zhī xī ēn xiàn yě
白渠水又西北径沙陵县故城南,王莽之希恩县也。
qí shuǐ xī zhù shā líng hú
其水西注沙陵湖。
yòu yǒu máng gàn shuǐ chū sài wài nán jìng zhōng shān
又有芒干水出塞外,南径钟山。
shān jí yīn shān
山即阴山。
gù láng zhōng hóu yīng yán yú hàn kǒu yīn shān dōng xī qiān yú lǐ chán yú zhī yuàn pǔ yě zì xiào wǔ chū shī ràng zhī yú mò běi xiōng nú shī yīn shān guò zhī wèi cháng bù kū
故郎中侯应言于汉口阴山东西千余里,单于之苑圃也,自孝武出师,攘之于漠北,匈奴失阴山,过之,未尝不哭。
wèi cǐ shān yě
谓此山也。
qí shuǐ xī nán jìng wǔ gāo xiàn wáng mǎng zhī yǒng wǔ yě
其水西南径武皋县,王莽之永武也。
yòu nán jìng yuán yáng xiàn gù chéng xi yòu xī nán yǔ wǔ quán shuǐ hé qí shuǐ dōng chū wǔ quán xiàn zhī gù chéng xī nán xiàn jí wáng mǎng zhī suǒ wèi shùn quán zhě yě
又南径原阳县故城西,又西南与武泉水合,其水东出武泉县之故城西南,县即王莽之所谓顺泉者也。
shuǐ nán liú yòu xi qū jìng běi yú xiàn gù chéng nán
水南流又西屈,径北舆县故城南。
àn dì lǐ zhì wǔ yuán yǒu nán yú xiàn wáng mǎng zhī fu lì yě gù cǐ jiā běi
按《地理志》,五原有南舆县,王莽之甫利也,故此加北。
jiù zhōng bù dū wèi zhì
旧中部都尉治。
shí sān zhōu zhì yuē guǎng líng yǒu yú gù cǐ jiā běi
《十三州志》曰:广陵有舆,故此加北。
yí tài shū yuǎn yě
疑太疏远也。
qí shuǐ yòu xī nán rù máng gàn shuǐ
其水又西南入芒干水。
máng gàn shuǐ yòu xī nán jìng bái dào nán gǔ kǒu
芒干水又西南径白道南谷口。
yǒu chéng zài yòu yíng dài cháng chéng bèi shān miàn zé wèi zhī bái dào chéng
有城在右,萦带长城,背山面泽,谓之白道城。
zì chéng běi chū yǒu gāo bǎn wèi zhī bái dào lǐng
自城北出有高阪,谓之白道岭。
yán lù wéi tǔ xué
沿路惟土穴。
chū quán yì zhī bù qióng
出泉,挹之不穷。
yú měi dú qín cāo jiàn qín shèn xiāng hè yǎ gē lù yún yìn mǎ cháng chéng kū
余每读《琴操》见琴慎相和,《雅歌录》云:饮马长城窟。
jí qí bá shè sī tú yuǎn huái gǔ shì shǐ zhī xìn yǐ fēi xū yán yě
及其跋涉斯途,远怀古事,始知信矣,非虚言也。
gù zhān zuǒ yòu shān jiāo zhī shàng yǒu yuán ruò tuí jī yān
顾瞻左右,山椒之上,有垣若颓基焉。
yán xī xuān lǐng dōng xī wú jí yí zhào wǔ líng wáng zhī suǒ zhù yě
沿溪亘岭,东西无极,疑赵武灵王之所筑也。
máng gàn shuǐ yòu xī nán jìng yún zhōng chéng běi bái dào zhōng xī shuǐ zhù zhī shuǐ fā yuán wǔ chuān běi sāi zhōng qí shuǐ nán liú jìng wǔ chuān zhèn chéng
芒干水又西南,径云中城北,白道中溪水注之,水发源武川北塞中,其水南流,径武川镇城。
chéng yǐ jǐng míng zhōng zhù yǐ yù běi dí yǐ
城以景明中筑,以御北狄矣。
qí shuǐ xī nán liú lì gǔ jìng wèi dì xíng gōng dōng
其水西南流,历谷,径魏帝行宫东。
shì wèi zhī ā jì tóu diàn
世谓之阿计头殿。
gōng chéng zài bái dào lǐng běi fù shàng qí chéng yuán jiǎo ér bù fāng sì mén liè guān chéng nèi wéi tái diàn ér yǐ
宫城在白道岭北阜上,其城圆角而不方,四门列观,城内惟台殿而已。
qí shuǐ yòu xī nán lì zhōng xī chū shān xī nán liú yú yún zhōng chéng běi nán zhù máng gàn shuǐ
其水又西南历中溪,出山西南流,于云中城北,南注芒干水。
máng gàn shuǐ yòu xi sāi shuǐ chū huái shuò zhèn dōng běi máng zhōng nán liú jìng guǎng dé diàn xī shān xià
芒干水又西,塞水出怀朔镇东北芒中,南流径广德殿西山下。
yú yǐ tài hé shí bā nián cóng gāo zǔ běi xún jiè yú yīn shān zhī jiǎng wǔ tái tái zhī dōng yǒu gāo zǔ jiǎng wǔ bēi bēi wén shì zhōng shū láng gāo cōng zhī cí yě
余以太和十八年,从高祖北巡,届于阴山之讲武台,台之东,有高祖《讲武碑》,碑文是中书郎高聪之辞也。
zì tái xī chū nán shàng shān shān wú shù mù wéi tóng fù ěr jí guǎng dé diàn suǒ zài yě
自台西出南上山,山无树木,惟童阜耳,即广德殿所在也。
qí diàn sì zhù liǎng xià táng zì qǐ jǐng tú huà qí qín yì shòu zhī xiàng
其殿四注两夏,堂字绮井,图画奇禽异兽之象。
diàn zhī xī běi shǐ de kūn huáng táng diāo yíng lòu jué qǔ zhuàng gǔ zhī wēn shì yě
殿之西北,使得焜煌堂,雕楹镂桷,取状古之温室也。
qí shí dì xìng lóng huāng yóu luán shuò běi
其时,帝幸龙荒,游鸾朔北。
nán qín wáng chóu chí yáng nán dāng shě zhe wěi chéng chóng yì bài quē bì jiàn zhī suǒ yě
南秦王仇池杨难当舍著委诚,重译拜阙,陛见之所也。
gù diàn yǐ guǎng dé wèi míng
故殿以广德为名。
wèi tài píng zhēn jūn sān nián kè shí shù bēi lēi xuān shí shì bēi sòng yún sù qīng dì dào zhèn shè sì huāng
魏太平真君三年,刻石树碑,勒宣时事,碑颂云:肃清帝道,振慑四荒。
yǒu mán yǒu róng zì bǐ shì qiāng wú sī bù fú chóng yì jī kē
有蛮有戎,自彼氏羌,无思不服,重译稽颗。
xún xún nán qín liǎn liǎn tuī wáng é é guǎng dé yì yì kūn huáng
恂恂南秦,敛敛推亡,峨峨广德,奕奕焜煌。
shì zhōng sī tú dōng jùn gōng cuī hào zhī cí yě
侍中、司徒东郡公崔浩之辞也。
bēi yīn tí xuān chéng gōng li xiào bó shàng shū lú luó děng cóng jù xìng míng ruò xīn lòu yān
碑阴题宣城公李孝伯、尚书卢逻等从巨姓名,若新镂焉。
qí shuǐ lì gǔ nán chū shān xī nán rù máng gàn shuǐ
其水历谷南出山,西南入芒干水。
máng gàn shuǐ yòu xī nán zhù shā líng hú hú shuǐ xī nán rù yú hé
芒干水又西南注沙陵湖,湖水西南入于河。
hé shuǐ nán rù zhēn líng xiàn xī běi yuán hú shān lì shā nán xiàn dōng běi liǎng shān èr xiàn zhī jiān ér chū
河水南入桢陵县西北,缘胡山,历沙南县东北,两山、二县之间而出。
yú yǐ tài hé zhōng wèi shàng shū láng cóng gāo zǔ běi xún qīn suǒ jìng shè
余以太和中为尚书郎,从高祖北巡,亲所径涉。
xiàn zài shān nán wáng mǎng zhī diān lù yě běi qù yún zhōng chéng yī bǎi èr shí lǐ
县在山南,王莽之槙陆也,北去云中城一百二十里。
xiàn nán liù shí xǔ lǐ
县南六十许里。
yǒu dōng xi tài shān shān xī zhěn hé hé shuǐ nán liú mài shuǐ xún jīng shū guāi chuān qù zhī cì shì fēi guān jiū yě
有东、西大山,山西枕河,河水南流,脉水寻《经》,殊乖川去之次,似非关究也。
yòu nán guò chì chéng dōng yòu nán guò dìng xiāng tóng guò xiàn xi dìng xiāng jùn hàn gāo dì liù nián zhì wáng mǎng zhī de jiàng yě
又南过赤城东,又南过定襄桐过县西,定襄郡,汉高帝六年置,王莽之得降也。
tóng guò xiàn wáng mǎng gēng míng yǐ tóng zhě yě
桐过县,王莽更名椅桐者也。
hé shuǐ yú èr xiàn zhī jiān jì yǒu jūn zǐ zhī míng
河水于二县之间,济有君子之名。
huáng wèi huán dì shí yī nián xi xìng yú zhōng dōng xíng dài de luò yáng dà gǔ jī jīn huò suí dì hòu xíng yè mí shī dào wǎng tóu jīn zhǎng yuē zi fēng sòng zhī
皇魏桓帝十一年,西幸榆中,东行代地,洛阳大贾,赍金货随帝后行,夜迷失道,往投津长曰:子封送之。
dù hé gǔ rén zú sǐ jīn zhǎng mái zhī
渡河,贾人卒死,津长埋之。
qí zi xún qiú fù sāng fà zhǒng jǔ shī zī náng yī wú suǒ sǔn
其子寻求父丧,发冢举尸,资囊一无所损。
qí zi xī yǐ jīn yǔ zhī jīn zhǎng bù shòu
其子悉以金与之,津长不受。
shì wén yú dì dì yuē jūn zǐ yě
事闻于帝,帝曰:君子也。
jí míng qí jīn wèi jūn zǐ jì
即名其津为君子济。
jì zài yún zhōng chéng xī nán èr bǎi yú lǐ
济在云中城西南二百余里。
hé shuǐ yòu dōng nán zuǒ hé yī shuǐ shuǐ chū qì wú dōng shān xi jìng gù lǐ nán běi sú wèi zhī qì wú tíng
河水又东南,左合一水,水出契吴东山,西径故里南,北俗谓之契吴亭。
qí shuǐ yòu xi liú zhù yú hé
其水又西流注于河。
hé shuǐ yòu nán shù tuí shuǐ zhù zhī shuǐ chū dōng shān xī nán liú yòu hé zhōng líng chuān shuǐ shuǐ chū zhōng líng xiàn xī nán shān xià běi sú wèi zhī dà yù zhēn shān shuǐ yì qǔ míng yān
河水又南,树颓水注之,水出东山西南流,右合中陵川水,水出中陵县西南山下,北俗谓之大浴真山,水亦取名焉。
dōng běi liú jìng zhōng líng xiàn gù chéng dōng běi sú wèi zhī běi yòu tū chéng
东北流,径中陵县故城东,北俗谓之北右突城。
wáng mǎng zhī zhē hài yě
王莽之遮害也。
shí sān zhōu zhì yuē shàn wú xiàn nán qī shí wǔ lǐ yǒu zhōng líng xiàn shì zǔ jiàn wǔ èr shí wǔ nián zhì
《十三州志》曰:善无县南七十五里有中陵县,世祖建武二十五年置。
qí shuǐ yòu xī běi yòu hé yī shuǐ shuǐ chū dōng shān běi sú wèi zhī dài gǎn shān shuǐ yòu shòu míng yān
其水又西北,右合一水,水出东山,北俗谓之贷敢山,水又受名焉。
qí shuǐ xī běi liú zhù yú zhōng líng shuǐ
其水西北流,注于中陵水。
zhōng líng shuǐ yòu xī běi liú jìng shàn wú xiàn gù chéng xi
中陵水又西北流,径善无县故城西。
wáng mǎng zhī yīn guǎn yě
王莽之阴馆也。
shí sān zhōu zhì yuē jiù dìng xiāng jùn zhì
《十三州志》曰:旧定襄郡治。
dì lǐ zhì yàn mén jùn zhì
《地理志》,雁门郡治。
qí shuǐ yòu xī běi liú yòu huì yī shuǐ
其水又西北流,右会一水。
shuǐ chū dōng shān xià běi sú wèi zhī tǔ wén shuǐ shān yòu qǔ míng yān
水出东山下,北俗谓之吐文水,山又取名焉。
běi liú jìng chú tíng nán yòu xi liú jìng tǔ bì tíng nán xi chū xiá zuǒ rù zhōng líng shuǐ zhōng líng shuǐ yòu běi fēn wéi èr shuǐ yī shuǐ dōng běi liú wèi zhī wò shuǐ
北流径锄亭南,又西流径土壁亭南,西出峡,左入中陵水,中陵水又北分为二水,一水东北流,谓之沃水。
yòu dōng jìng wò yáng xiàn gù chéng nán běi sú wèi zhī kě bù ní chéng wáng mǎng zhī jìng yáng yě
又东径沃阳县故城南,北俗谓之可不埿城,王莽之敬阳也。
yòu dōng běi jìng wò yáng chéng dōng yòu dōng hé kě bù ní shuǐ shuǐ chū dōng nán liù shí lǐ shān xià xī běi liú zhù wò shuǐ
又东北径沃阳城东,又东合可不埿水,水出东南六十里山下,西北流注沃水。
wò shuǐ yòu dōng jìng cān hé xiàn nán
沃水又东,径参合县南。
wèi yīn cān hé xíng yǐ jí míng yě
魏因参合陉以即名也。
běi sú wèi zhī cāng hè xíng
北俗谓之仓鹤陉。
dào chū qí zhōng yì wèi zhī cān hé kǒu
道出其中,亦谓之参合口。
xíng zài xiàn zhī xī běi jí yàn shū suǒ wèi tài zǐ bǎo zì hé xī hái shī cān hé sān jūn bēn kuì jí shì chù yě
陉在县之西北,即《燕书》所谓太子宝自河西还师参合,三军奔溃,即是处也。
wèi lì xiàn yǐ lì liáng chéng jùn xi qù wò yáng xiàn gù chéng èr shí lǐ
魏立县以隶凉城郡,西去沃阳县故城二十里。
xiàn běi shí lǐ yǒu dū wèi chéng
县北十里,有都尉城。
dì lǐ zhì yuē wò yáng xiàn xī bù dū wèi zhì zhě yě
《地理志》曰:沃阳县西部都尉治者也。
běi sú wèi zhī ā yǎng chéng
北俗谓之阿养城。
qí shuǐ yòu dōng hé yī shuǐ shuǐ chū xiàn dōng nán liù shí lǐ shān xià běi sú wèi zhī zāi dòu hún shuǐ
其水又东合一水,水出县东南六十里山下,北俗谓之灾豆浑水。
xī běi liú zhù yú wò shuǐ
西北流,注于沃水。
wò shuǐ yòu dōng běi liú zhù yán chí
沃水又东北流,注盐池。
dì lǐ zhì yuē yán zé zài dōng běi zhě yě
《地理志》曰:盐泽在东北者也。
jīn yán chí xī nán qù wò yáng xiàn gù chéng liù shí wǔ lǐ chí shuǐ zhēng tíng yuān ér bù liú dōng xī sān shí lǐ nán běi èr shí lǐ
今盐池西南去沃阳县故城六十五里,池水征渟,渊而不流,东西三十里,南北二十里。
chí běi qī lǐ jí liáng chéng jùn zhì
池北七里,即凉城郡治。
chí xi yǒu jiù chéng sú wèi zhī liáng chéng yě jùn qǔ míng yān
池西有旧城,俗谓之凉城也,郡取名焉。
dì lǐ zhì yuē zé yǒu zhǎng chéng
《地理志》曰:泽有长丞。
cǐ chéng jí zhǎng chéng suǒ zhì yě
此城即长丞所治也。
chéng xi sān lǐ yǒu xiǎo fù fù xià yǒu quán dōng nán liú zhù chí běi sú wèi zhī dà gǔ běi duī shuǐ yì shòu mù yān
城西三里有小阜,阜下有泉,东南流注池,北俗谓之大谷北堆,水亦受目焉。
zhōng líng chuān shuǐ zì zhī jīn xī běi liú yòu hé yī shuǐ yú lián lǐng běi
中陵川水自枝津西北流,右合一水于连岭北。
shuǐ chū wò yáng xiàn dōng běi shān xià běi sú wèi zhī wū fú zhēn shān shuǐ yuē gào shēng yuán hé
水出沃阳县东北山下,北俗谓之乌伏真山,水曰诰升袁河。
xī nán liú jìng wò yáng xiàn zuǒ hé zhōng líng chuān luàn liú xī nán yǔ yī shuǐ hé běi sú wèi zhī shù tuí shuǐ
西南流径沃阳县,左合中陵川,乱流西南与一水合,北俗谓之树颓水。
shuǐ chū dōng shān xià xī nán liú yòu hé gào shēng yuán shuǐ luàn liú xī nán zhù fēn wèi èr shuǐ
水出东山下,西南流,右合诰升袁水,乱流西南注,分谓二水。
zuǒ shuǐ zhī fēn nán chū běi sú wèi zhī tài luō hé
左水枝分南出,北俗谓之太罗河;
yòu shuǐ xī jìng gù chéng nán běi sú wèi zhī kūn xīn chéng
右水西径故城南,北俗谓之昆新城。
qí shuǐ zì chéng xī nán liú zhù yú hé
其水自城西南流,注于河。
hé shuǐ yòu nán dà luó shuǐ zhù zhī shuǐ yuán shàng chéng shù tuí hé nán liú xi zhuǎn jìng wǔ zhōu xiàn gù chéng nán
河水又南,大罗水注之,水源上承树颓河,南流西转,径武州县故城南。
shí sān zhōu zhì yuē wǔ zhōu xiàn zài shàn wú chéng xī nán bǎi wǔ shí lǐ
《十三州志》曰:武州县在善无城西南百五十里。
běi sú wèi zhī tài luó chéng shuǐ yì jiè chēng yān
北俗谓之太罗城,水亦藉称焉。
qí shuǐ xī nán liú yī shuǐ zhù zhī
其水西南流,一水注之。
shuǐ dǎo gù chéng xī běi wǔ shí lǐ nán liú jìng chéng xi běi sú míng zhī yuē gù pán huí chéng
水导故城西北五十里,南流径城西,北俗名之曰故槃回城。
yòu nán liú zhù tài luō hé
又南流注太罗河。
tài luō hé yòu xī nán liú zhù yú hé
太罗河又西南流,注于河。
hé shuǐ yòu zuǒ de nǎn shuǐ kǒu
河水又左得湳水口。
shuǐ chū xī hé jùn měi jì xiàn dōng nán liú
水出西河郡美稷县,东南流。
dōng guān jì yuē guō jí zì xì hòu wèi bīng zhōu mù
《东观记》曰:郭伋,字细侯,为并州牧。
qián zài zhōu sù yǒu ēn dé lǎo xiǎo xiāng xié dào lù xíng bù dào xī hé měi jì shù bǎi xiǎo ér gè qí zhú mǎ yíng bài jí wèn ér cáo hé zì yuǎn lái
前在州,素有恩德,老小相携道路,行部到西河美稷,数百小儿各骑竹马迎拜,伋问:儿曹何自远来?
yuē wén shǐ jūn dào xǐ gù yíng
孩子们说:听说您来了,我们很高兴,所以来迎接您。
jí xiè ér fā qù zhū r fù sòng guō wài
伋谢而发去,诸儿复送郭外。
wèn shǐ jūn hé rì hái
问:使君何日还?
jí jì rì gào zhī
伋计日告之。
jí hái xiān qī yī rì niàn xiǎo ér jí zhǐ yě tíng xū qī zhì nǎi wǎng
及还,先期一日,念小儿,即止野亭,须期至乃往。
qí shuǐ yòu dōng nán liú qiāng rén yīn shuǐ yǐ shì zhī
其水又东南流,羌人因水以氏之。
hàn chōng dì shí qiāng nǎn hú nú guī huà gài qí qú shuài yě
汉冲帝时,羌湳狐奴归化,盖其渠帅也。
qí shuǐ sú yì wèi zhī wèi chuán bō shuǐ dōng nán liú rù cháng chéng dōng
其水,俗亦谓之为遄波水,东南流入长城东。
xián shuǐ chū cháng chéng xi xián gǔ dōng rù nǎn shuǐ
咸水出长城西咸谷,东入湳水。
nǎn shuǐ yòu dōng nán hún bō shuǐ chū xī běi qióng gǔ dōng nán liú zhù yú nǎn shuǐ
湳水又东南,浑波水出西北穷谷,东南流注于湳水。
nǎn shuǐ yòu dōng jìng xī hé fù chāng xiàn gù chéng nán wáng mǎng zhī fù chéng yě
湳水又东径西河富昌县故城南,王莽之富成也。
nǎn shuǐ yòu dōng liú rù yú hé
浦水又东流,注入大河。
hé shuǐ zuǒ hé yī shuǐ chū shàn wú xiàn gù chéng xī nán bā shí lǐ qí shuǐ xī liú lì yú lǚ liáng zhī shān ér wèi lǚ liáng hóng
河水左合一水,出善无县故城西南八十里,其水西流,历于吕梁之山,而为吕梁洪。
qí shān yán céng xiù yǎn jiàn qū yá shēn jù shí chóng sǒng bì lì qiān rèn hé liú jī dàng tāo yǒng bō xiāng léi bēn diàn xiè zhèn tiān dòng dì
其山岩层岫衍,涧曲崖深,巨石崇竦,壁立千仞,河流激荡,涛涌波襄,雷渀电泄,震天动地。
xī lǚ liáng wèi pì hé chū mèng mén zhī shàng gài dà yǔ suǒ pì yǐ tōng hé yě
昔吕梁未辟,河出孟门之上,盖大禹所辟,以通河也。
sī mǎ biāo yuē lǚ liáng zài lí shí xiàn xi
司马彪曰:吕梁在离石县西。
jīn yú xiàn xī lì shān xún hé bìng wú guò huán zhì shì nǎi wèi hé zhī jù xiǎn jí lǚ liáng yǐ zài lí shí běi yǐ dōng kě èr bǎi yǒu yú lǐ yě
今于县西历山寻河,并无过峘,至是乃为河之巨险,即吕梁矣,在离石北以东可二百有余里也。
yòu nán guò xī hé yín yáng xiàn dōng xī hé jùn hàn wǔ dì yuán shuò sì nián zhì wáng mǎng gǎi yuē guī xīn
又南过西河圁阳县东,西河郡,汉武帝元朔四年置,王莽改曰归新。
yín shuǐ chū shàng jùn bái tǔ xiàn yín gǔ dōng jìng qí xiàn nán
圁水出上郡白土县圁谷,东径其县南。
dì lǐ zhì yuē yín shuǐ chū xi dōng rù hé
《地理志》曰:圁水出西,东入河。
wáng mǎng gèng yuē huáng tǔ yě
王莽更曰黄土也。
dōng zhì cháng chéng yǔ shén xián shuǐ hé shuǐ chū xiàn nán shén xián shān chū xiá dōng zhì cháng chéng rù yú yín
东至长城,与神衔水合,水出县南神衔山,出峡,东至长城,入于圁。
yín shuǐ yòu dōng jìng hóng mén xiàn
圁水又东径鸿门县。
xiàn gù hóng mén tíng
县,故鸿门亭。
dì lǐ fēng sú jì yuē yín yīn xiàn xi wǔ shí lǐ yǒu hóng mén tíng tiān fēng yuàn huǒ jǐng miào huǒ cóng dì zhōng chū
《地理风俗记》曰:圁阴县西五十里有鸿门亭、天封苑、火井庙,火从地中出。
yín shuǐ yòu dōng liáng shuǐ zhù zhī shuǐ chū xī běi liáng gǔ dōng nán liú zhù yín shuǐ
圁水又东,梁水注之,水出西北梁谷,东南流,注圁水。
yín shuǐ yòu dōng jìng yín yīn xiàn běi
圁水又东径圁阴县北。
hàn huì dì wǔ nián lì wáng mǎng gǎi yuē fāng yīn yǐ
汉惠帝五年立,王莽改曰方阴矣。
yòu dōng sāng gǔ shuǐ zhù zhī shuǐ chū xī běi sāng xī dōng běi liú rù yú yín
又东,桑谷水注之,水出西北桑溪,东北流,入于圁。
yín shuǐ yòu dōng jìng yín yáng xiàn nán dōng liú zhù yú hé hé shuǐ yòu dōng duān shuǐ rù yān
圁水又东径圁阳县南,东流注于河,河水又东,端水入焉。
shuǐ xī chū hào shān
水西出号山。
shān hǎi jīng yuē qí mù duō qī zōng qí cǎo duō qióng qióng shì duō yín shí duān shuǐ chū yān ér dōng liú zhù yú hé
《山海经》曰:其木多漆棕,其草多穹穷,是多圁石,端水出焉,而东流注于河。
hé shuǐ yòu nán zhū cì zhī shuǐ rù yān shuǐ chū shàng jùn zhū cì shān
河水又南,诸次之水入焉,水出上郡诸次山。
shān hǎi jīng yuē zhū cì zhī shān zhū cì zhī shuǐ chū yān
《山海经》曰:诸次之山,诸次之水出焉。
shì shān duō mù wú cǎo niǎo shòu mò jū shì duō xiàng shé
是山多木无草,鸟兽莫居,是多象蛇。
qí shuǐ dōng jìng yú lín sāi shì yòu wèi zhī yú lín shān jí hàn shū suǒ wèi yú xī jiù sāi zhě yě
其水东径榆林塞,世又谓之榆林山,即《汉书》所谓榆溪旧塞者也。
zì xī xi qù xī yú liǔ zhī sǒu yǐ
自溪西去,悉榆柳之薮矣。
yuán lì shā líng jiè qiū cí xiàn xī běi
缘历沙陵,届龟兹县西北。
gù wèi guǎng cháng yú yě
故谓广长榆也。
wáng huī yún shù yú wèi sāi
王恢云:树榆为塞。
wèi cǐ yǐ
谓此矣。
sū lín yǐ wéi yú zhōng zài shàng jùn fēi yě
苏林以为榆中在上郡,非也。
àn shǐ huáng běn jì xī běi zhú xiōng nú zì yú zhōng bìng hé yǐ dōng
案《始皇本纪》,西北逐匈奴,自榆中并河以东。
shǔ zhī yīn shān
属之阴山。
rán yú zhōng zài jīn chéng dōng wǔ shí xǔ lǐ yīn shān zài shuò fāng dōng yǐ cǐ tuī zhī bù dé zài shàng jùn
然榆中在金城东五十许里,阴山在朔方东,以此推之,不得在上郡。
hàn shū yīn yì sū lín wèi shī shì yě
《汉书音义》,苏林为失是也。
qí shuǐ dōng rù cháng chéng xiǎo yú shuǐ hé yān
其水东入长城,小榆水合焉。
lì jiàn xī běi qióng gǔ qí yuán yě
历涧西北,穷谷其源也。
yòu dōng hé shǒu jī shuǐ shuǐ xī chū shǒu jī xī dōng zhù zhū cì shuǐ yòu dōng rù yú hé
又东合首积水,水西出首积溪,东注诸次水,又东入于河。
shān hǎi jīng yuē zhū cì zhī shuǐ dōng liú zhù yú hé jí cǐ shuǐ yě
《山海经》曰:诸次之水,东流注于河,即此水也。
hé shuǐ yòu nán tāng shuǐ zhù zhī
,河水又南,汤水注之。
shān hǎi jīng yuē shuǐ chū shàng shēn zhī shān shàng wú cǎo mù ér duō luò shí xià duō zhēn hù tāng shuǐ chū yān
《山海经》曰:水出上申之山,上无草木,而多硌石,下多榛楛,汤水出焉。
dōng liú zhù yú hé yě
东流注于河也。
yòu nán lí shí xiàn xi shē yán shuǐ zhù zhī
又南离石县西,奢延水注之。
shuǐ xī chū shē yán xiàn xī nán chì shā fù dōng běi liú shān hǎi jīng suǒ wèi shēng shuǐ chū mèng shān zhě yě
水西出奢延县西南赤沙阜,东北流,《山海经》所谓生水出孟山者也。
guō jǐng chún yuē mèng huò zuò míng
郭景纯曰:孟或作明。
hàn pò qiāng jiāng jūn duàn jiǒng pò qiāng yú shē yán zé lǔ zǒu luò chuān
汉破羌将军段颎破羌于奢延泽,虏走洛川。
luò chuān zài nán sú yīn xiàn tǔ wèi zhī shē yán shuǐ yòu wèi zhī shuò fāng shuǐ yǐ
洛川在南,俗因县土谓之奢延水,又谓之朔方水矣。
dōng běi liú jìng qí xiàn gù chéng nán
东北流,径其县故城南。
wáng mǎng zhī shē jié yě
王莽之奢节也。
hè lián lóng shēng qī nián yú shì shuǐ zhī běi hēi shuǐ zhī nán qiǎn jiàng zuò dà jiang liáng gōng chì gàn ā lì gǎi zhù dà chéng míng yuē tǒng wàn chéng
赫连龙升七年,于是水之北,黑水之南,遣将作大匠梁公叱干阿利改筑大城,名曰统万城。
zhēng tǔ jiā gōng zhì dié suī jiǔ chóng yōng ruò xīn bìng zào wǔ bīng qì ruì jīng lì nǎi xián bǎi liàn wèi lóng què dà huán hào yuē dà xià lóng què
蒸土加功,雉堞虽久,崇墉若新,并造五兵,器锐精利,乃咸百炼,为龙雀大镮,号曰大夏龙雀。
míng qí bèi yuē gǔ zhī lì qì wú chu chén lú dà xià lóng què míng guān shén dōu kě yǐ huái yuǎn kě yǐ róu bū rú fēng mǐ cǎo wēi fú jiǔ qū
铭其背曰:古之利器,吴,楚湛卢,大夏龙雀,名冠神都,可以怀远,可以柔逋,如风靡草,威服九区。
shì shén zhēn zhī
世甚珍之。
yòu zhù tóng wèi dà gǔ jí fēi lián wēng zhòng tóng tuó lóng hǔ jiē yǐ huáng jīn shì zhī liè yú gōng diàn zhī qián
又铸铜为大鼓,及飞廉、翁仲,铜驼、龙虎,皆以黄金饰之,列于宫殿之前。
zé jīn xià zhōu zhì yě
则今夏州治也。
shē yán shuǐ yòu dōng běi yǔ wēn quán hé
奢延水又东北与温泉合。
yuán xī běi chū shā xī ér dōng nán liú zhù shē yán shuǐ
源西北出沙溪,而东南流注奢延水。
shē yán shuǐ yòu dōng hēi shuǐ rù yān
奢延水又东,黑水入焉。
shuǐ chū shē yán xiàn hēi jiàn dōng nán lì shā líng zhù shē yán shuǐ
水出奢延县黑涧,东南历沙陵,注奢延水。
shē yán shuǐ yòu dōng tái jiāo lán shuǐ
奢延水又东台交兰水。
shuǐ chū qiū cí xiàn jiāo lán gǔ dōng nán liú zhù shē yán shuǐ
水出龟兹县交兰谷,东南流注奢延水。
shē yán shuǐ yòu dōng běi liú yǔ jìng bō shuǐ hé shuǐ yuán chū nán xié shān nán gǔ dōng běi liú zhù yú shē yán shuǐ
奢延水又东北流与镜波水合,水源出南邪山南谷,东北流注于奢延水。
shē yán shuǐ yòu dōng jìng fū shī xiàn dì yuán shuǐ xī běi chū qiū cí xiàn dōng nán liú
奢延水又东径肤施县,帝原水西北出龟兹县,东南流。
xiàn yīn chù qiū cí jiàng hú zhù chēng
县因处龟兹降胡著称。
yòu dōng nán zhù shē yán shuǐ
又东南注奢延水。
shē yán shuǐ yòu dōng jìng fū shī xiàn nán
奢延水又东,径肤施县南。
qín zhāo wáng sān nián zhì shàng jùn zhì
秦昭王三年置,上郡治。
hàn gāo zǔ bìng sān qín fù yǐ wéi jùn
汉高祖并三秦,复以为郡。
wáng mǎng yǐ hàn mǎ yuán wèi zēng shān lián lǜ guī shì zǔ yǐ wéi shàng jùn tài shǒu
王莽以汉马员为增山连率,归,世祖以为上郡太守。
sī mǎ biāo yuē zēng shān zhě shàng jùn zhī bié míng yě
司马彪曰:增山者,上郡之别名也。
dōng rù wǔ lóng shān
东入五龙山。
dì lǐ zhì yuē xiàn yǒu wǔ lóng shān dì yuán shuǐ
《地理志》曰:县有五龙山、帝原水。
zì xià yì wèi tōng chēng yě
自下亦为通称也。
lì cháng chéng dōng chū yú bái zhái zhī zhōng
历长城东,出于白翟之中。
yòu yǒu píng shuǐ chū xī běi píng xī dōng nán rù shē yán shuǐ
又有平水,出西北平溪东南入奢延水。
shē yán shuǐ yòu dōng zǒu mǎ shuǐ zhù zhī
奢延水又东,走马水注之。
shuǐ chū xī nán cháng chéng běi yáng zhōu xiàn gù chéng nán qiáo shān xī èr shì cì méng tián sǐ yú cǐ
水出西南长城北阳周县故城南桥山,昔二世赐蒙恬死于此。
wáng mǎng gēng míng shàng líng zhì shān shàng yǒu huáng dì zhǒng gù yě
王莽更名上陵畤,山上有黄帝冢故也。
dì bēng wéi gōng jiàn cún yān gù shì chēng huáng dì xian yǐ
帝崩,惟弓剑存焉,故世称黄帝仙矣。
qí shuǐ dōng liú xī duàn jiǒng zhuī qiāng chū qiáo mén zhì zǒu mǎ shuǐ wén qiāng zài shē yán zé jí cǐ chù yě
其水东流,昔段颎追羌出桥门至走马水,闻羌在奢延泽,即此处也。
mén jí qiáo shān zhī cháng chéng mén yě
门,即桥山之长城门也。
shǐ huáng lìng tài zǐ fú sū yǔ méng tián zhù cháng chéng qǐ zì lín táo zhì yú jié shí jí shì chéng yě
始皇令太子扶苏与蒙恬筑长城,起自临洮,至于碣石,即是城也。
qí shuǐ dōng běi liú rù cháng chéng yòu dōng běi zhù shē yán shuǐ
其水东北流入长城,又东北注奢延水。
shē yán shuǐ yòu dōng yǔ bái yáng shuǐ hé qí shuǐ chū yú xī nán bái yáng xī xún xī dōng běi zhù yú shē yán shuǐ
奢延水又东,与白羊水合,其水出于西南白羊溪,循溪东北,注于奢延水。
shē yán shuǐ yòu dōng rù yú hé
奢延水又东入于河。
shān hǎi jīng yuē shēng shuǐ dōng liú zhù yú hé
《山海经》曰:生水东流注于河。
hé shuǐ yòu nán líng shuǐ zhù zhī
河水又南,陵水注之。
shuǐ chū líng chuān běi xī nán jìng qí chuān xi zhuǎn rù hé
水出陵川北溪,南径其川,西转入河。
hé shuǐ yòu nán de lí shí shuǐ kǒu shuǐ chū lí shí běi shān nán liú jìng lí shí xiàn gù chéng xi
河水又南得离石水口,水出离石北山,南流径离石县故城西。
shǐ jì yún qín zhāo wáng fá zhào qǔ lí shí zhě yě
《史记》云:秦昭王伐赵取离石者也。
hàn wǔ dì yuán shuò sān nián fēng dài gòng wáng zǐ liú wǎn wèi hòu guó hòu hàn xī hé jùn zhì yě
汉武帝元朔三年,封代共王子刘绾为侯国,后汉西河郡治也。
qí shuǐ yòu nán chū xi zhuǎn jìng gé chéng xiàn gù chéng nán
其水又南出西转径隔城县故城南。
hàn wǔ dì yuán shuò sān nián fēng dài gòng wáng zǐ liú zhōng wèi hòu guó wáng mǎng zhī cí píng tíng yě
汉武帝元朔三年,封代共王子刘忠为侯国,王莽之慈平亭也。
hú sú yǔ é shàng yǒu qiān chéng zhī chēng
胡俗语讹,尚有千城之称。
qí shuǐ xī liú zhù yú hé yě
其水西流,注于河也。
yòu nán guò zhōng yáng xiàn xi zhōng yáng xiàn gù chéng zài dōng dōng yì fén shuǐ gé yuè chóng shān bù bīn yú hé yě
又南过中阳县西,中阳县故城在东,东翼汾水,隔越重山,不滨于河也。
yòu nán guò tǔ jūn xiàn xi tǔ jīng jùn zhì gù chéng jí tǔ jūn xiàn zhī gù chéng yě hú hàn yì yán yīn wèi é biàn yǐ
又南过土军县西,吐京郡治,故城,即土军县之故城也,胡、汉译言,音为讹变矣。
qí chéng yuán zhǎng ér bù fāng hàn gāo dì shí yī nián yǐ fēng wǔ hòu xuān yì wèi hòu guó
其城圆长而不方,汉高帝十一年,以封武侯宣义为侯国。
xiàn yǒu lóng quán chū chéng dōng nán dào zuǒ shān xià mù mǎ chuān shàng duō chǎn míng jū jùn tóng diān chí tiān mǎ
县有龙泉,出城东南,道左山下,牧马川上多产名驹骏,同滇池天马。
qí shuǐ xī běi liú zhì qí chéng dōng nán tǔ jūn shuǐ chū dào zuǒ gāo shān xī nán zhù zhī
其水西北流,至其城东南,土军水出道左高山,西南注之。
lóng quán shuǐ yòu běi qū jìng qí chéng dōng xī běi rù yú hé
龙泉水又北屈径其城东,西北入于河。
hé shuǐ yòu nán hé qì shuǐ bàng xī dōng rù qióng gǔ qí yuán yě
河水又南合契水,傍溪东入穷谷,其源也。
yòu nán zhì lù gǔ shuǐ kǒu shuǐ yuán dōng qióng cǐ xī yě
又南至禄谷水口,水源东穷此溪也。
hé shuǐ yòu nán de dà shé shuǐ
河水又南得大蛇水。
fā yuán xī shǒu xi liú rù hé
发源溪首,西流入河。
hé shuǐ yòu nán yòu nà rǔ shuǐ
河水又南,右纳辱水。
shān hǎi jīng yuē rǔ shuǐ chū niǎo shān qí shàng duō sāng qí xià duō chǔ yīn duō tiě yáng duō yù qí shuǐ dōng liú zhù yú hé
《山海经》曰:辱水出鸟山,其上多桑,其下多楮,阴多铁,阳多玉,其水东流,注于河。
sú wèi zhī xiù yán shuǐ
俗谓之秀延水。
dōng liú de huàn shuǐ kǒu bàng xī xi zhuǎn qióng xī biàn jí huàn shuǐ zhī yuán yě
东流得浣水口,傍溪西转,穷溪便即浣水之源也。
rǔ shuǐ yòu dōng huì gēn shuǐ xī nán xī xià
辱水又东会根水西南溪下。
gēn shuǐ suǒ fā ér dōng běi zhù rǔ shuǐ
根水所发,而东北注辱水。
rǔ shuǐ yòu dōng nán lù tiào shuǐ chū xi lù xī dōng liú yòu dōng běi rù rǔ shuǐ luàn liú zhù yú hé
辱水又东南,露跳水出西露溪东流,又东北入辱水,乱流注于河。
hé shuǐ yòu nán zuǒ hé xìn zhī shuǐ shuǐ fā yuán dōng lù xī xi liú rù qiān hé
河水又南,左合信支水,水发源东露溪,西流入千河。
hé shuǐ yòu nán zuǒ huì shí yáng shuǐ xún xī dōng rén dǎo yuán qióng gǔ xi liú zhù yú hé
河水又南流,在左边汇合石羊水,循着溪流往东进山,水源出自山谷尽头,西流注入河水。
yòu nán guò shàng jùn gāo nú xiàn dōng
又南过上郡高奴县东。
yù gǔ shuǐ dōng qǐ huāng yuán xī lì zhǎng xī xī nán rù yú hé
域谷水东启荒原,西历长溪,西南入于河。
hé shuǐ yòu nán hé kǒng xī kǒu
河水又南合孔溪口。
shuǐ chū kǒng shān nán lì xī xi liú zhù yú hé
水出孔山南,历溪西流,注于河。
kǒng shān zhī shàng yǒu xué rú chē lún sān suǒ dōng xī xiāng dāng xiāng qù gè èr zhàng xǔ nán běi zhí tōng gù wèi zhī kǒng shān yě
孔山之上有穴,如车轮三所,东西相当,相去各二丈许,南北直通,故谓之孔山也。
shān zài pú chéng xī nán sān shí yú lǐ
山在蒲城西南三十余里。
hé shuǐ yòu yòu huì qū shuǐ
河水又右会区水。
shān hǎi jīng
《山海经。
xi cì sì jīng zhī shǒu yuē yīn shān xī běi bǎi qī shí lǐ yuē shēn shān qí shàng duō gǔ zuò qí xià duō niǔ jiāng qí yáng duō jīn yù qū shuǐ chū yān ér dōng liú zhù yú hé
西次四经》之首曰阴山,西北百七十里曰申山,其上多谷、柞,其下多杻、橿,其阳多金、玉,区水出焉,而东流注于河。
shì wèi zhī qīng shuǐ dōng liú rù shàng jùn cháng chéng
世谓之清水,东流入上郡长城。
jìng lǎo rén shān xià yòu dōng běi liú
径老人山下,又东北流。
zhì lǎo rén gǔ bàng shuǐ běi chū jí xī biàn de shuǐ yuán
至老人谷,傍水北出,极溪便得水源。
qīng shuǐ yòu dōng de lóng wěi shuǐ kǒu shuǐ chū běi dì shén quán zhàng běi shān lóng wěi xī dōng běi liú zhù qīng shuǐ
清水又东得龙尾水口,水出北地神泉障北山龙尾溪,东北流注清水。
qīng shuǐ yòu dōng huì sān hú shuǐ shuǐ chū nán shān sān hú gǔ dōng běi liú rù qīng shuǐ
清水又东会三湖水,水出南山三湖谷,东北流入清水。
qīng shuǐ yòu dōng jìng gāo nú xiàn hé fēng lín shuǐ dì lǐ zhì wèi zhī wěi shuǐ yě
清水又东径高奴县,合丰林水,《地理志》谓之洧水也。
gù yán gāo nú xiàn yǒu wěi shuǐ féi kě shuǐ shàng yǒu féi kě jiē qǔ yòng zhī
所以说高奴县有淆水,水上有油,能燃烧,可以采集起来使用。
bó wù zhì chēng jiǔ quán yán shòu xiàn nán shān chū quán shuǐ dà rú jǔ zhù de wèi gōu shuǐ yǒu féi rú ròu zhī qǔ zhe qì zhōng shǐ huáng hòu hēi rú níng gāo rán jí míng yǔ gāo wú yì gào chē jí shuǐ duì gāng shén jiā bǐ fāng rén wèi zhī shí qī
《博物志》称酒泉延寿县南山出泉水,大如筥,注地为沟,水有肥如肉汁,取著器中,始黄后黑,如凝膏,然极明,与膏无异,膏车及水碓缸甚佳,彼方人谓之石漆。
shuǐ féi yì suǒ zài yǒu zhī fēi zhǐ gāo nú xiàn wěi shuǐ yě
水肥亦所在有之,非止高奴县洧水也。
xiàng yǔ yǐ fēng dǒng yì wèi dí wáng jū zhī sān qín cǐ qí yī yě
项羽以封董翳为翟王,居之三秦,此其一也。
hàn gāo zǔ pò yǐ xiàn zhī wáng mǎng zhī lì píng yǐ
汉高祖破以县之,王莽之利平矣。
mín sú yǔ é wèi zhī gāo lóu chéng yě
民俗语讹,谓之高楼城也。
fēng lín chuān cháng jīn xiè zhù běi liú huì qīng shuǐ
丰林川长津泻注,北流会清水。
qīng shuǐ yòu nán xī gǔ shuǐ zhù zhī shuǐ xī chū xī chuān dōng nán liú rù qīng shuǐ
清水又南,奚谷水注之,水西出奚川,东南流入清水。
qīng shuǐ yòu dōng zhù yú hé
清水又东注于河。
hé shuǐ yòu nán pú chuān shuǐ chū shí lóu shān nán jìng pú chéng dōng
河水又南,蒲川水出石楼山,南径蒲城东。
jí zhòng ěr suǒ bēn zhī chù yě
即重耳所奔之处也。
yòu nán lì pú zi xiàn gù chéng xi jīn dà wèi zhī fén zhōu zhì
又南历蒲子县故城西,今大魏之汾州治。
xú guǎng jìn jì chēng liú yuān zì lí shí nán yí pú zi zhě yě
徐广《晋纪》称,刘渊自离石南移蒲子者也。
hǎn yīn yuē pú chéng zài xī běi hàn wǔ dì zhì
阚骃曰:蒲城在西北,汉武帝置。
qí shuǐ nán chū de huáng lú shuǐ kǒu shuǐ dōng chū pú zǐ chéng nán dōng běi rù gǔ jí xī biàn shuǐ zhī yuán yě
其水南出,得黄卢水口,水东出蒲子城南,东北入谷,极溪便水之源也。
pú shuǐ yòu nán hé zǐ chuān shuǐ shuǐ dōng běi chū zǐ chuān gǔ xī nán hé jiāng shuǐ jiāng shuǐ chū jiāng gǔ xī běi rù zǐ chuān shuǐ
蒲水又南合紫川水,水东北出紫川谷,西南合江水,江水出江谷,西北入紫川水。
zǐ chuān shuǐ yòu xī běi rù pú shuǐ pú shuǐ yòu xī nán rù yú hé shuǐ
紫川水又西北入蒲水,蒲水又西南入于河水。
hé shuǐ yòu nán hé hēi shuǐ shuǐ chū dìng yáng xiàn xī shān èr yuán qí fā tóng xiè yī hè dōng nán liú jìng qí xiàn běi yòu dōng nán liú yòu hé dìng shuǐ sú wèi zhī bái shuǐ yě
河水又南合黑水,水出定阳县西山,二源奇发,同泻一壑,东南流径其县北,又东南流,右合定水,俗谓之白水也。
shuǐ xī chū qí xiàn nán shān dìng shuǐ gǔ dōng jìng dìng yáng xiàn gù chéng nán
水西出其县南山定水谷,东径定阳县故城南。
yīng shào yuē xiàn zài dìng shuǐ zhī yáng yě
应劭曰:县在定水之阳也。
dìng shuǐ yòu dōng zhù yú hēi shuǐ luàn liú dōng nán rù yú hé
定水又东注于黑水,乱流东南入于河。