miǎn shuǐ yǔ jiāng hé liú yòu dōng guò péng lǐ zé shàng shū
沔水与江合流,又东过彭蠡泽,《尚书。
yǔ gòng huì zé yě
禹贡》汇泽也。
zhèng xuán yuē huì huí yě
郑玄曰:汇,回也。
hàn yǔ jiāng dòu zhuǎn dōng chéng qí zé yǐ
汉与江斗,转东成其泽矣。
yòu dōng běi chū jū cháo xiàn nán gǔ cháo guó yě
又东北出居巢县南,古巢国也。
tāng fá jié jié bēn nán cháo jí cháo zé yě
汤伐桀,桀奔南巢,即巢泽也。
shàng shū zhōu yǒu cháo bó lái cháo
《尚书》周有巢伯来朝。
chūn qiū wén gōng shí èr nián xià chu rén wéi cháo
《春秋》文公十二年,夏,楚人围巢。
cháo qún shū guó yě
巢,群舒国也。
shū pàn gù wéi zhī
舒叛,故围之。
yǒng píng yuán nián hàn míng dì gèng fēng zī qiū hóu liú bān wèi hòu guó yě
永平元年,汉明帝更封菑丘侯刘般为侯国也。
jiāng shuǐ zì rú xū kǒu yòu dōng zuǒ huì zhà kǒu shuǐ dǎo cháo hú dōng jìng wū shàng chéng běi yòu dōng jìng nán qiáo qiáo jùn chéng nán yòu dōng jué táng jìng fù nóng shān běi yòu dōng zuǒ huì qīng xī shuǐ shuǐ chū dōng běi mǎ zǐ yàn zhī qīng xī yě
江水自濡须口又东,左会栅口,水导巢湖,东径乌上城北,又东径南谯侨郡城南,又东绝塘径附农山北,又东,左会清溪水,水出东北马子砚之清溪也。
dōng jìng qīng xī chéng nán qū ér xī nán lì shān xī nán liú zhù zhà shuǐ wèi zhī qīng xī kǒu
东径清溪城南,屈而西南,历山西南流,注栅水,谓之清溪口。
zhà shuǐ yòu dōng zuǒ huì bái shí shān shuǐ shuǐ fā bái shí shān xī jìng li que chéng nán xī nán zhù zhà shuǐ
栅水又东,左会白石山水,水发白石山西,径李鹊城南,西南注栅水。
zhà shuǐ yòu dōng nán jī ér wèi dòu hú zhōng yǒu zhōu hú dōng yǒu hán zōng shān shān shàng yǒu chéng
栅水又东南,积而为窦湖,中有洲,湖东有韩综山,山上有城。
shān běi hú shuǐ dōng chū wèi hòu táng běi hú hú nán jí táng yě
山北湖水东出,为后塘北湖,湖南即塘也。
táng shàng yǒu yǐng chuān qiáo jùn gù chéng yě
塘上有颖川侨郡故城也。
dòu hú shuǐ dōng chū wèi zhī dòu hú kǒu
窦湖水东出,谓之窦湖口。
dōng jìng cì shǐ shān běi lì hán zōng shān nán jìng liú èr shān zhī jiān chū wáng wǔ zǐ chéng běi chéng zài cì shǐ shān shàng
东径刺史山北,历韩综山南,径流二山之间,出王武子城北,城在刺史山上。
hú shuǐ yòu dōng jìng yòu táng xué běi wèi zhōng táng táng zài sì shuǐ zhōng
湖水又东径右塘穴北,为中塘,塘在四水中。
shuǐ chū gé hǔ shān běi shān shàng yǒu hǔ shān chéng yǒu guō sēng kǎn chéng shuǐ běi yǒu zhào zǔ yuè chéng bìng gù dōng guān chéng yě
水出格虎山北,山上有虎山城,有郭僧坎城,水北有赵祖悦城,并故东关城也。
xī zhū gě kè shuài shī zuò dōng xìng dī yǐ è cháo hú bàng shān zhù chéng shǐ jiāng jūn quán duān liú lüè děng gè yǐ qiān rén shǒu zhī
昔诸葛恪帅师作东兴堤,以遏巢湖,傍山筑城,使将军全端、留略等,各以千人守之。
wèi qiǎn sī mǎ zhāo dū zhèn dōng zhū gě dàn lǜ zhòng gōng dōng guān sān chéng jiāng huǐ dī è zhū jūn zuò fú liáng chén dī shàng fēn bīng gōng chéng
魏遣司马昭督镇东诸葛诞,率众攻东关三城,将毁堤遏,诸军作浮梁,陈堤上,分兵攻城。
kè qiǎn guàn jūn dīng fèng děng dēng táng gǔ zào fèn jī zhū yì děng yǐ shuǐ jūn gōng fú liáng
恪遣冠军丁奉等,登塘鼓噪奋击,朱异等以水军攻浮梁。
wèi zhēng dōng hú zūn jūn shì zhēng dù liáng huài tóu shuǐ ér sǐ zhě shù qiān
魏征东胡遵军士争渡,梁坏,投水而死者数千。
táng jí dōng xīng dī chéng yì guān chéng yě
塘即东兴堤,城亦关城也。
zhà shuǐ yòu dōng nán jìng gāo jiāng chǎn chéng nán hú jǐng lüè chéng běi yòu dōng nán jìng zhāng zǔ xǐ chéng nán dōng nán liú qū ér běi jìng zhèng wèi wèi chéng xi
栅水又东南径高江产城南,胡景略城北,又东南径张祖禧城南,东南流,屈而北径郑卫尉城西。
wèi shì yǐ jiǔ nán yòng qǔ xī tuī jiù fǎng xīn lüè jiū rú cǐ
魏事已久,难用取悉,推旧访新,略究如此。
yòu běi wěi shé pú pǔ chū yān
又北委折蒲,浦出焉。
zhà shuǐ yòu dōng nán liú zhù yú dà jiāng wèi zhī zhà kǒu
栅水又东南流注于大江,谓之栅口。
yòu dōng guò niú zhǔ xiàn nán yòu dōng zhì shí chéng xiàn jīng suǒ wèi shí chéng xiàn zhě jí xuān chéng jùn zhī shí chéng xiàn yě
又东过牛渚县南,又东至石城县,《经》所谓石城县者,即宣城郡之石城县也。
niú zhǔ zài gū shú wū jiāng liǎng xiàn jiè zhōng yú shí chéng dōng běi jiǎn wǔ bǎi xǔ lǐ ān dé jìng niú zhǔ ér fāng jiè shí chéng yě
牛渚在姑熟、乌江两县界中,于石城东北减五百许里,安得径牛渚而方届石城也?
gài jīng zhī miù wù yě
盖《经》之谬误也。
fēn wéi èr qí yī dōng běi liú qí yī yòu guò pí líng xiàn běi wèi běi jiāng
分为二:其一东北流,其一又过毗陵县北,为北江。
dì lǐ zhì pí líng xiàn kuài jī zhī shǔ xiàn yě
《地理志》,毗陵县,会稽之属县也。
dān tú xiàn běi èr bǎi bù yǒu gù chéng běn pí líng jùn zhì yě
丹徒县北二百步有故城,本毗陵郡治也。
jiù qù jiāng sān lǐ àn shāo huǐ suì zhì chéng xià
旧去江三里,岸稍毁,遂至城下。
chéng běi yǒu yáng zhōu cì shǐ liú yáo mù lún yú jiāng
城北有扬州刺史刘繇墓,沦于江。
jiāng jí běi jiāng yě jīng shū wèi běi jiāng zé kě yòu yán dōng zhì yú yáo zé fēi kǎo qí jìng liú zhī jīng zhī wù yǐ
江即北江也,《经》书为北江则可,又言东至余姚则非,考其径流,知《经》之误矣。
dì lǐ zhì yuē jiāng shuǐ zì shí chéng dōng chū jìng wú guó nán wèi nán jiāng
《地理志》曰:江水自石城东出,径吴国南,为南江。
jiāng shuǐ zì shí chéng dōng rù wèi guì kǒu dōng jìng shí chéng xiàn běi
江水自石城东入为贵口,东径石城县北。
jìn tài kāng yuán nián lì lì xuān chéng jùn
晋太康元年立,隶宣城郡。
dōng hé dà xī
东合大溪。
xī shuǐ shǒu shòu jiāng běi jìng qí xiàn gù chéng dōng yòu běi rù nán jiāng
溪水首受江北,径其县故城东,又北入南江。
nán jiāng yòu dōng yǔ guì cháng chí shuǐ hé
南江又东,与贵长池水合。
shuǐ chū xiàn nán láng shān běi liú wèi guì cháng chí
水出县南郎山,北流为贵长池。
chí shuǐ yòu běi zhù yú nán jiāng
池水又北注于南江。
nán jiāng yòu dōng jìng xuān chéng zhī lín chéng xiàn nán yòu dōng hé jīng shuǐ nán jiāng yòu dōng yǔ tóng shuǐ hé
南江又东,径宣城之临城县南,又东合泾水,南江又东,与桐水合。
yòu dōng jìng ān wú xiàn hào yuē ān wú xī
又东径安吴县,号曰安吴溪。
yòu dōng xuán xī shuǐ zhù zhī
又东,旋溪水注之。
shuǐ chū líng yáng shān xià jìng líng yáng xiàn xi wèi xuán xī shuǐ
水出陵阳山下,径陵阳县西,为旋溪水。
xī xiàn rén yáng zǐ míng diào de bái lóng chù
昔县人阳子明钓得白龙处。
hòu sān nián lóng yíng zǐ míng shàng líng yáng shān shān qù de qiān yú zhàng
后三年,龙迎子明上陵阳山,山去地千余丈。
hòu bǎi yú nián hū shān xià rén lìng shàng shān bàn yǔ yǔ xī zhōng
后百余年,呼山下人,令上山半,与语溪中。
zǐ ān wèn zǐ míng diào chē suǒ zài
子安问子明钓车所在。
hòu èr shí nián zǐ ān sǐ shān xià yǒu huáng hè qī qí zhǒng shù míng cháng hū zǐ ān gù xiàn qǔ míng yān
后二十年,子安死,山下有黄鹤栖其冢树,鸣常呼子安,故县取名焉。
jìn xián kāng sì nián gǎi yuē guǎng yáng xiàn
晋咸康四年,改曰广阳县。
xī shuǐ yòu běi hé dōng xī shuǐ shuǐ chū nán lǐ shān běi jìng qí xiàn dōng
溪水又北,合东溪水,水出南里山,北径其县东。
sāng qīn yuē huái shuǐ chū xiàn zhī dōng nán běi rù dà jiāng
桑钦曰:淮水出县之东南,北入大江。
qí shuǐ yòu běi lì shǔ yóu shān yòu běi zuǒ hé xuán xī běi jìng ān wú xiàn dōng
其水又北历蜀由山,又北,左合旋溪,北径安吴县东。
jìn tài kāng yuán nián fēn wǎn líng lì
晋太康元年分宛陵立。
xiàn nán yǒu luò xīng shān shān yǒu xuán shuǐ wǔ shí yú zhàng xià wèi shēn tán
县南有落星山,山有悬水,五十余丈,下为深潭。
tán shuǐ dōng běi liú zuǒ rù xuán xī ér tóng zhù nán jiāng
潭水东北流,左入旋溪,而同注南江。
nán jiāng zhī běi jí wǎn líng xiàn jiè yě
南江之北,即宛陵县界也。
nán jiāng yòu dōng jìng níng guó xiàn nán
南江又东径宁国县南。
jìn tài kāng yuán nián fēn wǎn líng zhì
晋太康元年分宛陵置。
nán jiāng yòu dōng jìng gù zhāng xiàn nán ān jí xiàn běi
南江又东径故鄣县南,安吉县北。
guāng hé zhī mò tiān xià dà luàn cǐ xiāng bǎo xiǎn shǒu jié hàn cháo jiā zhī
光和之末,天下大乱,此乡保险守节,汉朝嘉之。
zhōng píng èr nián fēn gù zhāng zhī nán xiāng yǐ wéi ān jí xiàn
中平二年,分故鄣之南乡以为安吉县。
xiàn nán yǒu diào tóu quán xuán yǒng yī rèn nǎi liú yú chuān
县南有钓头泉,悬涌一仞,乃流于川。
chuān shuǐ xià hé nán jiāng nán jiāng yòu dōng běi wèi zhǎng dú lì hú kǒu
川水下合南江,南江又东北为长渎历湖口。
nán jiāng dōng zhù yú jù qū wèi zhī wǔ hú kǒu
南江东注于具区,谓之五湖口。
wǔ hú wèi zhǎng dàng hú tài hú shè hú guì hú gé hú yě
五湖谓长荡湖、太湖、射湖、贵湖、滆湖也。
guō jǐng chún jiāng fù yuē zhù wǔ hú yǐ màn mǎng
郭景纯《江赋》曰:注五湖以漫漭。
gài yán jiāng shuǐ jīng wěi wǔ hú ér bāo zhù tài hú yě
盖言江水经纬五湖而苞注太湖也。
shì yǐ zuǒ qiū míng shù guó yǔ yuē yuè fá wú zhàn yú wǔ hú shì yě
是以左丘明述《国语》曰:越伐吴,战于五湖是也。
yòu yún fàn lǐ miè wú fǎn zhì wǔ hú ér cí yuè sī nǎi tài hú zhī jiān shè tōng chēng yě
又云范蠡灭吴返,至五湖而辞越,斯乃太湖之兼摄通称也。
yú fān yuē shì hú yǒu wǔ dào fàng yuē wǔ hú
虞翻曰:是湖有五道,放曰五湖。
wéi zhāo yuē wǔ hú jīn tài hú yě shàng shū wèi zhī zhèn zé
韦昭曰:五湖,今太湖也,《尚书》谓之震泽;
ěr yǎ yǐ wéi jù qū fāng yuán wǔ bǎi lǐ hú yǒu bāo shān chūn qiū wèi zhī fu jiāo shān yǒu dòng shì rù dì qián xíng běi tōng láng yá zhǒng wǔ xiàn sú wèi zhī dòng tíng
《尔雅》以为具区,方圆五百里,湖有苞山,《春秋》谓之夫椒山,有洞室,入地潜行,北通琅邪冢武县,俗谓之洞庭。
páng yǒu qīng shān yī gè xià jià shān shān yǒu dòng xué qián tōng dòng tíng
旁有青山,一各夏架山,山有洞穴,潜通洞庭。
shān tǔ yǒu shí gǔ zhǎng zhàng yú míng zé yǒu bīng
山土有石鼓,长丈余,鸣则有兵。
gù wú jì yuē tài hú yǒu bāo shān zài guó xi bǎi yú lǐ jū zhě shù bǎi jiā chū gōng nǔ cái
故《吴记》曰:太湖有苞山,在国西百余里,居者数百家,出弓弩材。
páng yǒu xiǎo shān shān yǒu shí xué nán tōng dòng tíng shēn yuǎn mò zhī suǒ jí
旁有小山,山有石穴,南通洞庭,深远莫知所极。
sān miáo zhī guó zuǒ dòng tíng yòu péng lǐ jīn gōng tíng hú yě
三苗之国,左洞庭,右彭蠡,今宫亭湖也。
yǐ tài hú zhī dòng tíng duì péng lǐ zé zuǒ yòu kě zhī yě
以太湖之洞庭对彭蠡则左右可知也。
yú jiē èr hú jù yǐ dòng tíng wèi mù zhě yì fēn wéi zuǒ yòu yě dàn yǐ qù zhǔ wèi fāng ěr
余接二湖俱以洞庭为目者,亦分为左右也,但以趣瞩为方耳。
jì jù sān miáo yi yǐ xiāng jiāng wèi zhèng shì yǐ guō jǐng chún zhī jiāng fù yún ài yǒu bāo shān dòng tíng bā líng dì dào qián dá páng tōng yōu xiù yǎo tiǎo
既据三苗,宜以湘江为正,是以郭景纯之《江赋》云:爱有包山洞庭,巴陵地道,潜达旁通,幽岫窈窕。
shān hǎi jīng yuē fú yù zhī shān běi wàng jù qū tiáo shuǐ chū yú qí yīn běi liú zhù yú jù qū
《山海经》曰:浮玉之山,北望具区,苕水出于其阴,北流注于具区。
xiè kāng lè yún shān hǎi jīng fú yù zhī shān zài jù yú dōng wǔ bǎi lǐ biàn shì jù yú xiàn zhī dōng shān nǎi yīng rù hǎi
谢康乐云:《山海经》浮玉之山,在句余东五百里,便是句余县之东山,乃应入海。
jù yú jīn zài yú yáo niǎo dào shān xī běi hé yóu běi wàng jù qū yě
句余,今在余姚鸟道山西北,何由北望具区也?
yǐ wéi guō yú dì lǐ shén mèi yǐ
以为郭于地理甚昧矣。
yán dòng tíng nán kǒu yǒu luó fú shān gāo sān qiān liù bǎi zhàng
言洞庭南口有罗浮山,高三千六百丈。
fú shān dōng shí lóu xià yǒu liǎng shí gǔ kòu zhī qīng yuè suǒ wèi shén zhēng zhě yě
浮山东石楼下,有两石鼓,叩之清越,所谓神钲者也。
shì bèi luó fú shān jì
事备《罗浮山记》。
kuài jī shān yi zhí hú nán yòu yǒu shān yīn xī shuǐ rù yān
会稽山宜直湖南,又有山阴溪水入焉。
shān yīn xi sì shí lǐ yǒu èr xī dōng xī guǎng yī zhàng jiǔ chǐ dōng nuǎn xià lěng
山阴西四十里,有二溪:东溪广一丈九尺,冬暖夏冷;
xi xī guǎng sān zhàng wǔ chǐ dōng lěng xià nuǎn
西溪广三丈五尺,冬冷夏暖。
èr xī běi chū xíng sān lǐ zhì xú cūn hé chéng yī xī guǎng wǔ zhàng yú ér wēn liáng yòu zá gài shān hǎi jīng suǒ wèi tiáo shuǐ yě
二溪北出,行三里,至徐村,合成一溪,广五丈余,而温凉又杂,盖《山海经》所谓苕水也。
běi jìng luó fú shān ér xià zhù yú tài hú gù yán chū qí yīn rù yú jù qū yě
北径罗浮山,而下注于太湖,故言出其阴,入于具区也。
hú zhōng yǒu dà léi xiǎo léi sān shān yì wèi zhī sān shān hú yòu wèi zhī dòng tíng hú
湖中有大雷、小雷三山,亦谓之三山湖,又谓之洞庭湖。
yáng quán wǔ hú fù yuē tóu shǒu wú xī zú tí sōng jiāng fù wū chéng yú bèi shàng huái tài wú yǐ dāng xiōng zuó lǐng cuī wéi qióng lóng yū qǔ
杨泉《五湖赋》曰:头首无锡,足蹄松江,负乌程于背上,怀太吴以当胸,昨岭崔嵬,穹隆纡曲。
dà léi xiǎo léi tuān bō xiāng zhú yòng yán hú zhī bāo jí yě
大雷、小雷湍波相逐,用言湖之苞极也。
tài hú zhī dōng wú guó xi shí bā lǐ yǒu zuò lǐng shān
太湖之东,吴国西十八里,有岞岭山。
sú shuō cǐ shān běn zài tài hú zhōng yǔ zhì shuǐ yí jìn jìn wú
俗说此山本在太湖中,禹治水,移进近吴。
yòu dōng jí xī nán yǒu liǎng xiǎo shān jiē yǒu shí rú juǎn zé sú yún yǔ suǒ yòng qiān shān yě
又东及西南有两小山,皆有石如卷笮,俗云禹所用牵山也。
tài hú zhōng yǒu qiǎn de zhǎng lǎo yún shì zé lǐng shān zhí
太湖中有浅地,长老云是笮岭山跖。
zì cǐ yǐ dōng chà shēn yán shì qiān shān zhī gōu
自此以东差深,言是牵山之沟。
cǐ shān qù tài hú sān shí yú lǐ dōng zé sōng jiāng chū yān shàng chéng tài hú gèng jìng lì zé zài wú nán sōng jiāng zuǒ yòu yě
此山去太湖三十余里,东则松江出焉,上承太湖,更径笠泽,在吴南松江左右也。
guó yǔ yuē yuè fá wú wú yù zhī lì zé yuè jūn jiāng nán wú jūn jiāng běi zhě yě
《国语》曰:越伐吴,吴御之笠泽,越军江南,吴军江北者也。
yú shì yuē sōng jiāng běi qù wú guó wǔ shí lǐ jiāng cè yǒu chéng xū èr shān shān gè yǒu miào
虞氏曰:松江北去吴国五十里,江侧有丞、胥二山,山各有庙。
lǔ āi gōng shí sān nián yuè shǐ èr dài fū chóu wú yú ōu yáng děng fá wú wú rén bài zhī huò èr dài fū dài fū sǐ gù lì miào yú shān shàng hào yuē chéng xū èr wáng yě
鲁哀公十三年,越使二大夫畴无余、讴阳等伐吴,吴人败之,获二大夫,大夫死,故立庙于山上,号曰丞、胥二王也。
xū shān shàng jīn yǒu tán shí zhǎng lǎo yún xū shén suǒ zhì yě
胥山上今有坛石,长老云,胥神所治也。
xià yǒu jiǔ zhé lù nán chū tài hú hé lǘ zào yǐ yóu gū xū zhī tái yǐ wàng tài hú yě
下有九折路,南出太湖,阖闾造,以游姑胥之台以望太湖也。
sōng jiāng zì hú dōng běi liú jìng qī shí lǐ jiāng shuǐ qí fēn wèi zhī sān jiāng kǒu
松江自湖东北流,径七十里,江水歧分,谓之三江口。
wú yuè chūn qiū chēng fàn lǐ qù yuè chéng zhōu chū sān jiāng zhī kǒu rù wǔ hú zhī zhōng zhě yě
《吴越春秋》称:范蠡去越,乘舟出三江之口,入五湖之中者也。
cǐ yì bié wèi sān jiāng wǔ hú suī míng chēng xiāng luàn bù yǔ zhí fāng tóng
此亦别为三江五湖,虽名称相乱,不与《职方》同。
yǔ zhòng chū yáng dōu fù zhù yuē jīn tài hú dōng zhù wèi sōng jiāng xià qī shí lǐ yǒu shuǐ kǒu
庾仲初《扬都赋注》曰:今太湖东注为松江,下七十里有水口。
fēn liú dōng běi rù hǎi wèi lóu jiāng dōng nán rù hǎi wèi dōng jiāng yǔ sōng jiāng ér sān yě
分流:东北入海为娄江,东南入海为东江,与松江而三也。
wú jì yuē yī jiāng dōng nán xíng qī shí lǐ rù xiǎo hú wèi cì xī zì hú dōng nán chū wèi zhī gǔ shuǐ
《吴记》曰:一江东南行七十里,入小湖,为次溪,自湖东南出,谓之谷水。
gǔ shuǐ chū wú xiǎo hú jìng yóu juǎn xiàn gù chéng xià
谷水出吴小湖,径由卷县故城下。
shén yì chuán yuē yóu juǎn xiàn qín shí cháng shuǐ xiàn yě
《神异传》曰:由卷县,秦时长水县也。
shǐ huáng shí xiàn yǒu tóng yáo yuē chéng mén dāng yǒu xuè chéng xiàn méi wèi hú
始皇时,县有童谣曰:城门当有血,城陷没为湖。
yǒu lǎo yù wén zhī yōu jù dàn wǎng kuī chéng mén mén shì yù fù zhī yù yán qí gù
有老妪闻之,忧惧,旦往窥城门,门侍欲缚之,妪言其故。
yù qù hòu mén shì shā quǎn yǐ xuè tu mén
妪去后,门侍杀犬,以血涂门。
yù yòu zài jiàn xuè zǒu qù bù gǎn gù
妪又在见血,走去不敢顾。
hū yǒu dà shuǐ zhǎng yù méi xiàn
忽有大水长,欲没县。
zhǔ bù lìng gàn rù bái lìng lìng jiàn gàn yuē hé hū zuò yú
主簿令干入白令,令见干,曰:何忽作鱼?
yú yòu yuē míng fǔ yì zuò yú
于又曰:明府亦作鱼。
suì nǎi lún xiàn wèi gǔ yǐ
遂乃沦陷为谷矣。
yīn mù cháng cháng chéng shuǐ yuē gǔ shuǐ yě
因目长长城水曰谷水也。
wú jì yuē gǔ zhōng yǒu chéng gù yóu juǎn xiàn zhì yě jí wú zhī chái pì tíng gù jiù li xiāng zuì lǐ zhī de qín shǐ huáng è qí shì wáng lìng qiú tú shí yú wàn rén wū qí tǔ biǎo yǐ wū è míng gǎi yuē qiú juǎn yì yuē yóu juǎn yě
《吴记》曰:谷中有城,故由卷县治也,即吴之柴辟亭,故就李乡槜李之地,秦始皇恶其势王,令囚徒十余万人污其土,表以污恶名,改曰囚卷,亦曰由卷也。
wú huáng lóng sān nián yǒu jiā hé shēng juàn xiàn gǎi yuē hé xìng
吴黄龙三年,有嘉禾生卷县,改曰禾兴。
hòu tài zǐ huì hé gǎi wéi jiā xīng chūn qiū zhī zuì lǐ chéng yě
后太子讳和,改为嘉兴,《春秋》之槜李城也。
gǔ shuǐ yòu dōng nán jìng jiā xīng xiàn chéng xi
谷水又东南径嘉兴县城西。
gǔ shuǐ yòu dōng nán jìng yán guān xiàn gù chéng nán jiù wú hǎi chāng dū wèi zhì
谷水又东南径盐官县故城南,旧吴海昌都尉治。
jìn tài kāng zhōng fēn jiā xīng lì
晋太康中分嘉兴立。
tài kāng dì dào jì wú yǒu yán guān xiàn
《太康地道记》吴有盐官县。
lè zī jiǔ zhōu zhì yuē xiàn yǒu qín yán shān qín shǐ huáng jìng cǐ měi rén sǐ zàng yú shān shàng shān xià yǒu měi rén miào
乐资《九州志》曰:县有秦延山,秦始皇径此,美人死,葬于山上,山下有美人庙。
gǔ shuǐ zhī yòu yǒu mǎ gāo chéng gù sī yán dū wèi chéng wú wáng pì zhǔ hǎi wèi yán yú cǐ xiàn yě
谷水之右有马皋城,故司盐都尉城,吴王濞煮海为盐,于此县也。
shì yǐ hàn shū
是以《汉书。
dì lǐ zhì yuē xiàn yǒu yán guān
地理志》曰:县有盐官。
dōng chū wǔ shí lǐ yǒu wǔ yuán xiāng fàng yuè de yě qín yú qí de zhì hǎi yán xiàn
东出五十里有武原乡,放越地也,秦于其地置海盐县。
dì lǐ zhì yuē xiàn gù wǔ yuán xiāng yě
《地理志》曰:县故武原乡也。
hòu xiàn lún wéi zhè hú yòu xǐ zhì wǔ yuán xiāng gǎi yuē wǔ yuán xiàn
后县沦为柘湖,又徙治武原乡,改曰武原县。
wáng mǎng míng zhī zhǎn wǔ
王莽名之展武。
hàn ān dì shí wǔ yuán zhī de yòu lún wéi hú jīn zhī dāng hú yě hòu nǎi yí cǐ
汉安帝时,武原之地又沦为湖,今之当湖也,后乃移此。
xiàn nán yǒu qín wàng shān qín shǐ huáng suǒ dēng yǐ wàng dōng hǎi gù shān de qí míng yān
县南有秦望山,秦始皇所登以望东海,故山得其名焉。
gǔ shuǐ yú xiàn chū wèi gǎn pǔ yǐ tōng jù hǎi
谷水于县出为澉浦,以通巨海。
guāng xī yuán nián yǒu máo mín sān rén jí yú xiàn gài fàn yú fēng yě
光熙元年,有毛民三人,集于县,盖泛于风也。
yòu dōng zhì kuài jī yú yáo xiàn dōng rù yú hǎi
又东至会稽余姚县,东入于海。
xiè líng yùn yún jù qū zài yú jì rán zé yú jì shì yú yáo zhī bié míng yě
谢灵运云:具区在余暨,然则余暨是余姚之别名也。
jīn yú jì zhī nán yú yáo xī běi zhè jiāng yǔ pǔ yáng jiāng tóng huì guī hǎi
今余暨之南,余姚西北,浙江与浦阳江同会归海。
dàn shuǐ míng yǐ shū fēi bān gù suǒ wèi nán jiāng yě
但水名已殊,非班固所谓南江也。
guō jǐng chún yuē sān jiāng zhě mín jiāng sōng jiāng zhè jiāng yě
郭景纯曰:三江者,岷江、松江、浙江也。
rán zhè jiāng chū nán mán zhōng bù yǔ mín jiāng tóng
然浙江出南蛮中,不与岷江同。
zuò zhě shù zhì duō yán jiāng shuǐ zhì shān yīn wèi zhè jiāng
作者述志,多言江水至山阴为浙江。
jīn jiāng nán zhī fēn lì wū chéng xiàn nán tōng yú háng xiàn zé yǔ zhè jiāng hé
今江南枝分历乌程县,南通余杭县,则与浙江合。
gù hǎn yīn shí sān zhōu zhì yuē jiāng shuǐ zhì huì jī yǔ zhè jiāng hé
所以阐胭《十三州志》说:江水流到会稽与浙江汇合。
zhè jiāng zì lín píng hú nán tōng pǔ yáng jiāng yòu yú yú jì dōng hé pǔ yáng jiāng zì qín wàng fēn pài dōng zhì yú yáo xiàn yòu wèi jiāng yě
浙江自临平湖,南通浦阳江,又于余暨东,合浦阳江,自秦望分派,东至余姚县又为江也。
dōng yǔ chē xiāng shuǐ hé shuǐ chū chē xiāng shān chéng gāo pù bù sì shí yú zhàng suī yǒu shuǐ hàn ér shù wú zēng jiǎn
东与车箱水合,水出车箱山,乘高瀑布,四十余丈,虽有水旱,而澍无增减。
jiāng shuǐ yòu dōng jìng huáng qiáo xià
江水又东径黄桥下。
lín jiāng yǒu hàn shǔ jùn tài shǒu huáng chāng zhái qiáo běn chāng chuàng jiàn yě chāng wèi zhōu shū zuǒ qī yù zéi xiāng shī hòu huì yú shǔ fù xiū jiù hǎo
临江有汉蜀郡太守黄昌宅,桥本昌创建也,昌为州书佐,妻遇贼相失,后会于蜀,复修旧好。
jiāng shuǐ yòu dōng jìng zhě shān nán
江水又东径赭山南。
yú fān cháng dēng cǐ shān sì wàng jiè zǐ sūn kě jū jiāng běi shì yǒu lù wèi jū jiāng nán zé bù chāng yě
虞翻尝登此山四望,诫子孙可居江北,世有禄位,居江南则不昌也。
rán zhù jiāng běi zhě xiāng jì dài xīng shí zài jiāng nán zhě zhé duō lún tì
然住江北者,相继代兴,时在江南者辄多沦替。
zhòng xiáng zhī yán wèi yǒu zhēng yǐ
仲翔之言为有征矣。
jiāng shuǐ yòu jīng guān cāng cāng jí rì nán tài shǒu yú guó jiù zhái hào yuē xī yú yǐ qí xiōng guāng jū xiàn dōng gù yě
江水又经官仓,仓即日南太守虞国旧宅,号曰西虞,以其兄光居县东故也。
shì de jí qí shuāng yàn sòng gù chù jiāng shuǐ yòu dōng jìng yú yáo xiàn gù chéng nán xiàn chéng shì wú jiāng zhū rán suǒ zhù nán lín jiāng jīn běi bèi jù hǎi fū zǐ suǒ wèi cāng hǎi hào hào wàn lǐ zhī yuān yě
是地即其双雁送故处,江水又东径余姚县故城南,县城是吴将朱然所筑,南临江津,北背巨海,夫子所谓沧海浩浩,万里之渊也。
xiàn xi qù kuài jī bǎi sì shí lǐ yīn jù yú shān yǐ míng xiàn
县西去会稽百四十里,因句余山以名县。
shān zài yú yáo zhī nán jù zhāng zhī běi yě
山在余姚之南,句章之北也。
jiāng shuǐ yòu dōng jìng xué hú táng hú shuǐ wò qí yī xiàn bìng wèi liáng chóu yǐ
江水又东径穴湖塘,湖水沃其一县,并为良畴矣。
jiāng shuǐ yòu dōng zhù yú hǎi shì suǒ wèi sān jiāng zhě yě
江水又东注于海,是所谓三江者也。
gù zǐ xū yuē wú yuè zhī guó sān jiāng huán zhī mín wú suǒ yí yǐ
故子胥曰:吴越之国,三江环之,民无所移矣。
dàn dōng nán de bēi wàn liú suǒ còu tāo hú fàn jué chù dì chéng chuān zhī jīn jiāo qú shì jiā fēn huǒ gù chuān jiù dú nán yǐ qǔ xī suī cū yī xiàn dì jī zōng suǒ chán yì wèi bì yī de qí shí yě
但东南地卑,万流所凑,涛湖泛决,触地成川,枝津交渠,世家分伙,故川旧渎,难以取悉,虽粗依县地,缉综所缠,亦未必一得其实也。
qián shuǐ chū ba jùn dàng qú xiàn qián shuǐ gài hàn shuǐ léng fēn qián chū gù shòu qí chēng ěr
潜水出巴郡宕渠县,潜水盖汉水棱分潜出,故受其称耳。
jīn yuán yǒu dà xué qián shuǐ rù yān
今爰有大穴,潜水入焉。
tōng gāng shān xià xī nán qián chū wèi zhī fú shuǐ huò yǐ wéi gǔ zhī qián shuǐ
通冈山下,西南潜出,谓之伏水,或以为古之潜水。
zhèng xuán yuē hàn bié wèi qián qí xué běn xiǎo shuǐ jī chéng zé liú yǔ hàn hé dà yǔ zì dǎo hàn shū tōng jí wéi xī hàn shuǐ yě
郑玄曰:汉别为潜,其穴本小,水积成泽,流与汉合,大禹自导汉疏通,即为西汉水也。
gù shū yuē tuó qián jì dào
故《书》曰:沱潜既道。
liú chéng zhī chēng bái shuǐ rù qián rán bái shuǐ yǔ qiāng shuǐ hé rù hàn shì yóu hàn shuǐ yě
刘澄之称白水入潜,然白水与羌水合入汉,是犹汉水也。
xiàn yǐ yán xī zhōng fēn ba lì dàng qú jùn gài gǔ zé guó yě jīn yǒu zé chéng
县以延熙中分巴立宕渠郡,盖古责国也,今有责城。
xiàn yǒu yú shuǐ jiā shuǐ shàng xià
县有渝水,夹水上下;
jiē zé mín suǒ jū
皆责民所居。
hàn zǔ rù guān cóng dìng sān zòu qí rén yǒng jiàn hǎo gē wǔ gāo zǔ ài xí zhī jīn bā yú wǔ shì yě
汉祖入关,从定三奏,其人勇健,好歌舞,高祖爱习之,今《巴渝舞》是也。
xiàn xī běi yǒu yú cáo shuǐ nán jìng qí xiàn xià zhù qián shuǐ
县西北有余曹水,南径其县,下注潜水。
xiàn yǒu chē qí jiāng jūn féng gǔn guì yáng dà shǒu li wēn zhǒng
县有车骑将军冯绲、桂阳大守李温冢。
èr zi zhī líng cháng yǐ sān yuè huán xiāng hàn shuǐ bào cháng jùn xiàn lì mín mò bù yú shuǐ shàng jì zhī jīn suǒ wèi féng li yě
二子之灵,常以三月还乡,汉水暴长,郡县吏民,莫不于水上祭之,今所谓冯李也。
yòu nán rù yú jiāng
又南入于江。
shòu zhòng yōng yún diàn jiāng yǒu bié jiāng chū jìn shòu xiàn jí qián shuǐ yě
瘦仲雍云:垫江有别江,出晋寿县,即潜水也。
qí nán yuán qǔ dào bā xī shì xī hàn shuǐ yě
其南源取道巴西,是西汉水也。
tuān shuǐ chū lì xiàn běi fēn shān nán liú guò qí xiàn dōng yòu fu guò guàn jūn xiàn dōng tuān shuǐ chū hóng nóng jiè yì wàng shān shuǐ shén qīng chè dōng nán liú jìng nán yáng lì xiàn gù chéng dōng shǐ jì suǒ wèi xià lì xī yě
湍水出郦县北芬山,南流过其县东,又甫过冠军县东,湍水出弘农界翼望山,水甚清彻,东南流径南阳郦县故城东,《史记》所谓下郦析也。
jǐn wǔ dì yuán shuò yuán nián fēng zuǒ jiāng huáng tóng wèi hòu guó
仅武帝元朔元年,封左将黄同为侯国。
tuān shuǐ yòu nán jú shuǐ zhù zhī
湍水又南,菊水注之。
shuǐ chū xī běi shí jiàn shān fāng jú xī yì yán chū xī gǔ gài xī jiàn zhī yì míng yě
水出西北石涧山芳菊溪,亦言出析谷,盖溪涧之异名也。
yuán páng xī shēng jú cǎo tán jiàn zī yè jí chéng gān měi yún cǐ gǔ zhī shuǐ tǔ cān yì cháng nián
源旁悉生菊草,潭涧滋液,极成甘美,云此谷之水土,餐挹长年。
sī kōng wáng chàng tài fù yuán wěi tài wèi hú guǎng bìng jí yǐn cǐ shuǐ yǐ zì suí yǎng
司空王畅、太傅袁隗、太尉胡广,并汲饮此水,以自绥养。
shì yǐ jūn zǐ liú xīn gān qí chòu shàng yǐ
是以君子留心,甘其臭尚矣。
jú shuǐ dōng nán liú rù yú tuān
菊水东南流入于湍。
tuān shuǐ yòu jìng qí xiàn dōng nán lì guàn jūn xiàn xī běi
湍水又径其县东南,历冠军县西北。
yǒu chu yè gāo xià xiāng chéng bā zhòng zhōu shí lǐ fāng táng xù shuǐ zé rùn bù qióng
有楚堨,高下相承八重,周十里,方塘蓄水,泽润不穷。
tuān shuǐ yòu jìng guàn jūn xiàn gù chéng dōng xiàn běn ráng xiàn zhī yī yáng xiāng wǎn zhī lín táo jù hàn wǔ dì yǐ huò qù bìng gōng guān zhū jūn gù lì guàn jūn xiàn yǐ fēng zhī
湍水又径冠军县故城东,县本穰县之一阳乡、宛之临駣聚,汉武帝以霍去病功冠诸军,故立冠军县以封之。
shuǐ xī yǒu hàn tài wèi zhǎng shǐ yì rén zhāng mǐn bēi bēi zhī xi yǒu wèi zhēng nán jūn sī zhāng zhān mù
水西有《汉太尉长史邑人张敏碑》,碑之西有魏征南军司张詹墓。
mù yǒu bēi bēi bèi kān yún bái qiū zhī guān yì xiǔ zhī shang gāng tiě bù rù dān qì bù cáng jiē yǐ hòu rén xìng wù wǒ shāng
墓有碑,碑背刊云:白楸之棺,易朽之裳,钢铁不入,丹器不藏,嗟矣后人,幸勿我伤!
zì hòu gǔ fén jiù zhǒng mò bù yí huǐ ér shì mù zhì yuán jiā chū shàng bú jiàn fā
自后古坟旧冢,莫不夷毁,而是墓至元嘉初,尚不见发。
liù nián dà shuǐ mán jī shǐ bèi fā jué
六年,大水,蛮饥,始被发掘。
shuō zhě yán chū kāi jīn yín tóng xī zhī qì zhū qī diāo kè zhī shì làn rán
说者言:初开,金、银、铜、锡之器,朱漆雕刻之饰,烂然。
yǒu èr zhū qī guān guān qián chuí zhú lián yǐn yǐ jīn dīng
有二朱漆棺,棺前垂竹帘,隐以金钉。
mù bù shèn gāo ér nèi jí kuān dà xū shè bái jiū zhī yán kōng fù huáng jīn zhī shí
墓不甚高,而内极宽大,虚设白揪之言,空负黄金之实。
suī yì tóng nán shān níng tóng shòu hu
虽意铜南山,宁同寿乎?
tuān shuǐ yòu jìng ráng xiàn wèi liù mén zhī
湍水又径穰县为六门肢。
hàn xiào yuán zhī shì nán yáng tài shǒu shào xìn chén shì jiàn zhāo wǔ nián duàn tuān shuǐ lì ráng xi shí tā
汉孝元之世,南阳太守邵信臣,似建昭五年断湍水,立穰西石塌。
zhì yuán shǐ wǔ nián gèng kāi sān mén wèi liù shí mén gù hào liù mén jié yě gài ráng xīn yě kūn yáng sān xiàn wǔ qiān yú qǐng
至元始五年,更开三门为六石门,故号六门竭也,溉穰、新野、昆阳三县五千余顷。
hàn wèi huǐ fèi suì bù xiū lǐ
汉未毁废,遂不修理。
jìn tài kāng sān nián zhèn nán jiāng jūn dù yù fù gèng kāi guǎng lì jiā yú mín jīn fèi bù xiū yǐ
晋太康三年,镇南将军杜预复更开广,利加于民,今废不修矣。
liù mén cè yòu yǒu liù mén bēi shì bù qǔ zhǔ ān yáng tíng hòu shān dá děng yǐ tài kāng wǔ nián lì
六门侧又有六门碑,是部曲主安阳亭侯邓达等,以太康五年立。
tuān shuǐ yòu jìng ráng xiàn gù chéng běi yòu dōng nán jìng wèi wǔ gù chéng zhī xī nán shì jiàn ān sān nián cáo gōng gōng zhāng xiù zhī suǒ zhù yě
湍水又径穰县故城北,又东南径魏武故城之西南,是建安三年,曹公攻张绣之所筑也。
yòu dōng guò bái niú yì nán tuān shuǐ zì bái niú yì nán jiàn wǔ zhōng shì zǔ fēng liú sōng wèi hòu guó
又东过白牛邑南,湍水自白牛邑南,建武中,世祖封刘嵩为侯国。
dōng nán jìng ān zhòng xiàn gù chéng nán xiàn běn wǎn zhī xī xiāng hàn cháng shā dìng wáng zǐ kāng hòu dān zhī yì yě
东南径安众县故城南,县本宛之西乡,汉长沙定王子康侯丹之邑也。
tuān shuǐ dōng nán liú niè shuǐ zhù zhī
湍水东南流,涅水注之。
shuǐ chū niè yáng xiàn xī běi qí jí shān dōng nán jìng niè yáng xiàn gù chéng xi
水出涅阳县西北歧棘山,东南径涅阳县故城西。
hàn wǔ dì yuán shuò sì nián fēng lù zuì wéi hòu guó
汉武帝元朔四年,封路最为侯国。
wáng mǎng zhī suǒ wèi qián tíng yě
王莽之所谓前亭也。
yīng shào yuē zài niè shuǐ zhī yáng yǐ
应劭曰:在涅水之阳矣。
xiàn nán yǒu èr bēi bēi zì wěn miè bù kě fù shi yún shì zuǒ bó háo bēi
县南有二碑,碑字紊灭,不可复识,云是《左伯豪碑》。
niè shuǐ yòu dōng nán jìng ān zhòng xiàn jié ér wèi bēi wèi zhī ān zhòng gǎng
涅水又东南径安众县,竭而为陂,谓之安众港。
wèi tài zǔ pò zhāng xiù yú shì chù yǔ xún huò shū yuē xiù è wú guī shī pò wǒ sǐ dì
魏太祖破张绣于是处,与荀或书曰:绣遏吾归师,迫我死地。
gài yú èr shuǐ zhī jiān yǐ wéi yán shè zhī jiān zǔ yě
盖于二水之间以为沿涉之艰阻也。
niè shuǐ yòu dōng nán liú zhù yú tuān shuǐ
涅水又东南流注于湍水。
yòu dōng nán zhì xīn yě xiàn tuān shuǐ zhì xiàn xī běi dōng fēn wéi shān shì bēi
又东南至新野县,湍水至县西北,东分为邓氏陂。
hàn tài fù dèng yǔ gù zhái yǔ fèng cháo qǐng xī huá hóu shān chen gù zhái gé bēi shān yáng wèi chen zhái lüè cún yān
汉太傅邓禹故宅,与奉朝请西华侯邓晨故宅隔陂,邓飏谓晨宅略存焉。
dōng rù yú yù
东入于淯。
jūn shuǐ chū xī xiàn běi shān nán liú guò qí xiàn zhī dōng jūn shuǐ fā yuán hóng nóng jùn zhī shēng shì xiàn xióng ěr shān shān nán jí xiū yáng gé yáng èr xiàn jiè yě
均水出析县北山,南流过其县之东,均水发源弘农郡之声氏县熊耳山,山南即修阳、葛阳二县界也。
shuāng fēng qí xiù wàng ruò xióng ěr yīn yǐ wéi míng
双峰齐秀,望若熊耳,因以为名。
qí huán gōng shào líng zhī huì xi wàng xióng ěr jí cǐ shān yě
齐桓公召陵之会,西望熊耳,即此山也。
tài shǐ gōng sī mǎ qiān jiē cháng dēng zhī
太史公司马迁皆尝登之。
xiàn jí xī jù zhī běi xiāng gù yán chū xī xiàn běi shān yě
县即析具之北乡,故言出析县北山也。
jūn shuǐ yòu dōng nán liú jìng qí xiàn xià nán yuè nán xiāng xiàn yòu nán liú yǔ dān shuǐ hé
均水又东南流径其县下,南越南乡县,又南流与丹水合。
yòu nán dāng shè dū yì běi nán rù yú miǎn
又南当涉都邑北,南入于沔。
jūn shuǐ nán jìng shùn yáng xiàn xi hàn āi dì gèng wéi bó shān xiàn míng dì fù yuē shùn yáng
均水南径顺阳县西,汉哀帝更为博山县,明帝复曰顺阳。
yīng shào yuē xiàn zài shùn shuǐ zhī yáng jīn yú shì xiàn zé wú wén yú shùn shuǐ yǐ
应劭曰:县在顺水之阳,今于是县则无闻于顺水矣。
zhāng dì jiàn chū sì nián fēng wèi wèi mǎ liáo wèi hòu guó
章帝建初四年,封卫尉马廖为侯国。
jìn tài kāng zhōng lì wèi shùn yáng jùn xiàn
晋太康中,立为顺阳郡县。
xi yǒu shí shān nán lín jūn shuǐ
西有石山,南临均水。
jūn shuǐ yòu nán liú zhù yú miǎn shuǐ wèi zhī jūn kǒu zhě yě
均水又南流注于沔水,谓之均口者也。
gù dì lǐ zhì wèi zhī yù shuǐ yán xióng ěr zhī shān yù shuǐ chū yān
故《地理志》谓之淯水,言熊耳之山,淯水出焉。
yòu dōng nán zhì shùn yáng rù yú miǎn
又东南至顺阳,入于沔。
fěn shuǐ chū fáng líng xiàn dōng liú guò yǐng yì nán fěn shuǐ dǎo yuán dōng liú jìng shàng fěn xiàn qǔ cǐ shuǐ yǐ zì fěn zé hào yào xiān jié yǒu yì zhòng liú gù xiàn shuǐ jiē qǔ míng yān
粉水出房陵县,东流过郢邑南,粉水导源东流,径上粉县,取此水以渍粉,则皓耀鲜洁,有异众流,故县水皆取名焉。
yòu dōng guò gǔ yì nán dōng rù yú miǎn
又东过谷邑南,东入于沔。
fěn shuǐ zhì zhù yáng xiàn xi ér xià zhù yú miǎn shuǐ wèi zhī fěn kǒu
粉水至筑阳县西而下注于沔水,谓之粉口。
fěn shuǐ páng yǒu wén jiāng jūn zhǒng mù suì qián yǒu shí hǔ shí zhù shén xiū lì
粉水旁有文将军冢,墓隧前有石虎、石柱,甚修丽。
lǘ qiū xiàn zhī wèi nán yáng zàng fù mù cè jiāng píng qí yù xī hū mèng wén jiàn zhǐ xiàn zhī bù cóng
闾丘羡之为南阳,葬妇,墓侧,将平其域,夕忽梦文谏止,羡之不从。
hòu xiàn zhī wèi yáng quán qī suǒ hài lùn zhě yǐ wéi wén jiāng jūn zhī suì yě
后羡之为杨佺期所害,论者以为文将军之祟也。
bái shuǐ chū cháo yáng xiàn xi dōng liú guò qí xiàn nán wáng mǎng gēng míng zhāo yáng wèi lì xìn xiàn
白水出朝阳县西,东流过其县南,王莽更名朝阳为厉信县。
yīng kān yuē xiàn zài cháo shuǐ zhī yáng
应勘曰:县在朝水之阳。
jīn zhāo shuǐ jìng qí běi ér bù chū qí nán yě
今朝水径其北而不出其南也。
gài yì guō lún yí chuān qú zhuàng gǎi gù míng jiù chuán yí chēng zài jīn yě
盖邑郭沦移,川渠状改,故名旧传,遗称在今也。
yòu dōng zhì xīn yě xiàn nán dōng rù yú yù
又东至新野县南,东入于淯。
bǐ shuǐ chū bǐ yáng dōng běi tài hú shān dōng nán liú guò qí xiàn nán xiè shuǐ cóng nán lái zhù zhī
比水出比阳东北太胡山,东南流过其县南,泄水从南来注之。
tài hú shān zài bǐ yáng běi rú dōng sān shí yú lǐ guǎng yuán wǔ liù shí lǐ zhāng héng fù nán dōu suǒ wèi tiān fēng tài hú zhě yě
太胡山在比阳北,如东,三十余里,广圆五六十里,张衡赋南都,所谓天封太狐者也。
yīng shào yuē bǐ shuǐ chū bǐ yáng xiàn dōng rù cài
应劭曰:比水出比阳县,东入蔡。
jīng yún xiè shuǐ cóng nán lái zhù zhī
《经》云:泄水从南来注之。
rán bǐ yáng wú xiè shuǐ gài wù yǐn shòu chūn zhī bǐ xiè ěr
然比阳无泄水,盖误引寿春之沘泄耳。
yú yǐ yán chāng sì nián méng chú dōng jīng zhōu cì shǐ zhōu zhì bǐ yáng xiàn gù chéng chéng nán yǒu cài shuǐ chū nán pán shí shān gù yì yuē pán shí chuān xī běi liú zhù yú bǐ fēi xiè shuǐ yě
余以延昌四年,蒙除东荆州刺史,州治比阳县故城,城南有蔡水,出南磐石山,故亦曰磐石川,西北流注于比,非泄水也。
lǚ shì chūn qiū yuē qí lìng zhāng zi yǔ hán wèi gōng jīng jīng shǐ táng miè yīng zhī jiā bǐ ér jūn yù shì shuǐ zhī shēn qiǎn jīng rén shè zhī ér mò zhī yě
《吕氏春秋》曰:齐令章子与韩、魏攻荆,荆使唐蔑应之,夹比而军,欲视水之深浅,荆人射之而莫知也。
yǒu chú zhě yuē bīng shèng zé shuǐ qiǎn yǐ
有刍者曰:兵盛则水浅矣。
zhāng zǐ yè xí zhī zhǎn miè yú shì shuǐ zhī shàng yě
章子夜袭之,斩蔑于是水之上也。
bǐ shuǐ yòu xi yù shuǐ zhù zhī
比水又西,澳水注之。
shuǐ běi chū zǐ qiū shān dōng liú qū ér nán zhuǎn yòu nán rù yú bǐ shuǐ
水北出茈丘山,东流,屈而南转,又南入于比水。
àn shān hǎi jīng yún yù shuǐ yòu běi rù shì bù zhù bǐ shuǐ
按《山海经》云:澳水又北入视,不注比水。
yú àn lǚ chén zì lín jí nán zì ěr yǎ bìng yán shuǐ zài bǐ yáng mài qí chuān liú suǒ huì zhěn qí shuǐ tǔ jīn zhù yi shì shuǐ yīn yào yě
余按吕忱《字林》及《难字》、《尔雅》,并言水在比阳,脉其川流所会,诊其水土津注,宜是水,音药也。
bǐ shuǐ yòu xī nán lì zhǎng gāng jiù yuè chéng běi bǐ shuǐ yòu huì mǎ rén bēi shuǐ shuǐ chū yīn běi shān quán liú jìng còu shuǐ jī chéng hú gài dì bǎi qǐng wèi zhī mǎ rén bēi
比水又西南,历长冈旧月城北,比水右会马仁陂水,水出阴北山,泉流竞凑,水积成湖,盖地百顷,谓之马仁陂。
bēi shuǐ lì qí xiàn xià xī nán yè zhī yǐ gài tián chóu
陂水历其县下西南,堨之以溉田畴。
gōng sī yǐn liè shuǐ liú suì duàn gù dú shàng cún
公私引裂,水流遂断,故读尚存。
bǐ shuǐ yòu nán jìng huì kǒu yǔ dǔ shuǐ zhī jīn hé
比水又南径会口,与堵水枝津合。
bǐ shuǐ yòu nán yǔ xuàn shuǐ huì
比水又南与渲水会。
lǐ shuǐ yuán chū yú tóng bǎi shān yǔ huái tóng yuán ér bié liú xi zhù gù yì wèi shuǐ wèi pài shuǐ
澧水源出于桐柏山,与淮同源,而别流西注,故亦谓水为派水。
lǐ shuǐ xī běi liú jìng píng shì xiàn gù chéng dōng běi wáng mǎng gēng míng qí xiàn yuē píng shàn
澧水西北流,径平氏县故城东北,王莽更名其县曰平善。
chéng nèi yǒu nán yáng dōu xiāng zhèng wèi dàn quàn bēi
城内有《南阳都乡正卫弹劝碑》。
lǐ shuǐ yòu xī běi hé jùn shuǐ shuǐ chū hú yáng běi shān
澧水又西北合浚水,水出湖阳北山。
xi liú běi qū jìng píng shì chéng xi ér běi rù lǐ shuǐ
西流北屈,径平氏城西,而北入澧水。
lǐ shuǐ yòu xi zhù bǐ shuǐ
澧水又西注比水。
bǐ shuǐ zì xià yì tōng wèi zhī wèi pài shuǐ
比水自下,亦通谓之为派水。
xī hàn guāng wǔ pò zhēn fù liáng qiū cì yú bǐ shuǐ xī zhǎn zhī yú sī shuǐ yě
昔汉光武破甄阜、梁丘赐于比水西,斩之于斯水也。
bǐ shuǐ yòu fu zhào lǐ èr qú chū yān bǐ shuǐ yòu xī nán liú xiè shuǐ zhù zhī
比水又甫,赵、醴二渠出焉:比水又西南流,谢水注之。
shuǐ chū xiè chéng běi qí yuán wēi xiǎo zhì chéng jiàn dà
水出谢城北,其源微小,至城渐大。
chéng zhōu huí cè shuǐ shēn bó zhī dū yì shī suǒ wèi shēn bó fān fān jì rù yú xiè zhě yě
城周回侧水,申伯之都邑,《诗》所谓申伯番番,既入于谢者也。
shì zǔ jiàn wǔ shí sān nián fēng fán zhòng shǎo zǐ dān wèi xiè yáng hòu jí qí guó yě
世祖建武十三年,封樊重少子丹为谢阳侯,即其国也。
rán zé shì shuǐ jí xiè shuǐ yě
然则是水即谢水也。
gāo àn xià shēn jùn liú xú píng shí rén mù zhī wèi chún shuǐ
高岸下深,浚流徐平,时人目之为淳水。
chéng shù yòu yǐ tíng wèi mù fēi yě
城戍又以渟为目,非也。
qí chéng zhī xi jiù jí yáng xiàn zhì gù yì wèi zhī jí yáng chéng yě
其城之西,旧棘阳县治,故亦谓之棘阳城也。
xiè shuǐ yòu dōng nán jìng xīn dū xiàn zuǒ zhù bǐ shuǐ
谢水又东南径新都县,左注比水。
bǐ shuǐ yòu xī nán liú jìng xīn dū xiàn gù chéng xi wáng mǎng gèng zhī yuē xīn lín
比水又西南流,径新都县故城西,王莽更之曰新林。
jùn guó zhì yǐ wéi xīn yě zhī dōng xiāng gù xīn dū zhě yě
《郡国志》以为新野之东乡,故新都者也。
yòu xi zhì xīn yě xiàn nán rù yú yù
又西至新野县,南入于淯。
bǐ shuǐ yú gāng nán xī nán liú shù zài gāng shàng bǐ shuǐ yòu xī nán yǔ nán cháng bǎn mén èr shuǐ hé
比水于冈南,西南流,戍在冈上,比水又西南,与南长、坂门二水合。
qí shuǐ dōng běi chū hú yáng dōng lóng shān
其水东北出湖阳东隆山。
shān zhī xī cè yǒu hàn rì nán dà shǒu hú zhe bēi
山之西侧有《汉日南大守胡著碑》。
zi zhēn qí dū wèi shàng hú yáng cháng gōng zhǔ jí guāng wǔ zhī bó zǐ yě
子珍,骑都尉,尚湖阳长公主,即光武之伯姊也。
miào táng jiē yǐ qīng shí wèi jiē bì
庙堂皆以青石为阶陛。
miào běi yǒu shí táng zhēn zhī xuán sūn guì yáng tài shǒu chǎng yǐ yán xī sì nián zāo mǔ yōu yú mù cì lì shí cí lè míng yú liáng shí yǔ qīng tuí ér liáng zì wú huǐ
庙北有石堂,珍之玄孙桂阳太守场,以延熹四年遭母忧,于墓次立石祠,勒铭于梁,石宇倾颓,而梁字无毁。
shèng hóng zhī yǐ wéi fán zhòng zhī mǔ wèi léi shì gài chuán yí zhī miù yě
盛弘之以为樊重之母畏雷室,盖传疑之谬也。
lóng shān nán yǒu yī xiǎo shān shān quán yǒu liǎng shí hǔ xiāng duì jiā suì dào suī chù mán huāng quán wú pò huǐ zuò zhì shén gōng xìn wèi miào yǐ
隆山南有一小山,山权有两石虎相对夹隧道,虽处蛮荒,全无破毁,作制甚工,信为妙矣。
shì rén yīn wèi zhī wèi shí hǔ shān
世人因谓之为石虎山。
qí shuǐ xī nán liú jìng hú yáng xiàn gù chéng nán
其水西南流,径湖阳县故城南。
dì lǐ zhì yuē gù liáo guó yě
《地理志》曰:故廖国也。
zhú shū jì nián yuē chu gòng wáng huì sòng píng gōng yú hú yáng zhě yǐ
《竹书纪年》曰:楚共王会宋平公于湖阳者矣。
dōng chéng zhōng yǒu èr bēi shì shì fán zhòng bēi xī zài gù lì rén míng
东城中有二碑,似是《樊重碑》,悉载故吏人名。
sī mǎ biāo yuē zhòng shān fu fēng yú fán yīn shì guó yān ài zì zhái yáng tú jū hú yáng néng zhì tián zhí zhì sān bǎi qǐng guǎng qǐ lú shè gāo lóu lián gé bō bēi guàn zhù zhú mù chéng lín liù chù fàng mù yú luǒ lí guǒ tán jí sāng má bì mén chéng shì
司马彪曰:仲山甫封于樊,因氏国焉,爱自宅阳,徒居湖阳,能治田,殖至三百顷,广起庐舍,高楼连阁,波陂灌注,竹木成林,六畜放牧,鱼蠃梨果,檀棘桑麻,闭门成市。
bīng nǔ qì xiè zī zhì bǎi wàn
兵弩器械,赀至百万。
qí xīng gōng zào zuò wèi wú qióng zhī gōng qiǎo bù kě yán fù nǐ fēng jūn
其兴工造作,为无穷之功,巧不可言,富拟封君。
shì zǔ zhī shǎo shù guī wài shì jí zhī cháng ān shòu yè jī sòng shèn zhì
世祖之少,数归外氏,及之长安受业,赍送甚至。
shì zǔ jí wèi zhuī jué jìng hóu
世祖即位,追爵敬侯。
zhào hú yáng wéi zhòng lì miào zhì lì fèng cí
诏湖阳为重立庙,置吏奉祠。
xún cí zhāng líng cháng xìng zhòng mù
巡词章陵,常幸重墓。
qí shuǐ sì zhōu chéng gài chéng zhī dōng nán yǒu ruò lìng fán méng zhōng cháng shì fán ān bēi
其水四周城溉,城之东南,有若令樊萌、中常侍樊安碑。
chéng nán yǒu shù bēi wú zì
城南有数碑无字。
yòu yǒu shí miào shù jiān yī yú mù cè dòng zì bēng huǐ wéi shí bì ér yǐ yì bù zhī shuí zhī zhòu zú yǐ
又有石庙数间,依于墓侧,栋字崩毁,惟石壁而已,亦不知谁之胄族矣。
qí shuǐ nán rù dà hú hú yáng zhī míng xiàn jiè cí ér nà chēng yě
其水南入大湖,湖阳之名县,藉兹而纳称也。
hú shuǐ xī nán liú yòu yǔ hú yáng zhū bēi sàn shuǐ hé wèi zhī bǎn qiáo shuǐ
湖水西南流,又与湖阳诸陂散水合,谓之板桥水。
yòu xī nán yǔ lǐ qú hé yòu yǒu zhào qú zhù zhī
又西南与醴渠合,又有赵渠注之。
èr shuǐ shàng chéng pài shuǐ
二水上承派水。
nán jìng xīn dū xiàn gù chéng dōng liǎng dú shuāng yǐn nán hé bǎn qiáo shuǐ
南径新都县故城东,两读双引,南合板桥水。
bǎn qiáo shuǐ yòu xī nán yǔ nán cháng shuǐ huì
板桥水又西南与南长水会。
shuǐ shàng chéng táng zǐ xiāng xiāng zhū bēi sàn liú yě
水上承唐子襄乡诸陂散流也。
táng zǐ bēi zài táng zǐ shān xī nán yǒu táng zǐ tíng
唐子陂在唐子山西南,有唐子亭。
hàn guāng wǔ zì xīn yě tú táng zǐ xiāng shā hú yáng wèi yú shì de
汉光武自新野屠唐子乡,杀湖阳尉于是地。
bēi shuǐ qīng shēn guāng wǔ hòu yǐ wéi shén yuān
陂水清深,光武后以为神渊。
xī nán liú yú xīn yě xiàn yǔ bǎn qiáo shuǐ hé xī nán zhù yú bǐ shuǐ
西南流于新野县,与板桥水合,西南注于比水。
bǐ shuǐ yòu xī nán liú zhù yú yù shuǐ yě
比水又西南流,注于淯水也。