水经注 · 郦道元 · Chapter 36 of 40

卷三十六

PinyinModern Translation
Size

qīng yī shuǐ chū qīng yī xiàn xi méng shān dōng yǔ mò shuǐ hé yě

青衣水出青衣县西蒙山,东与沫水合也。

xiàn gù qīng yī qiāng guó yě

县故青衣羌国也。

zhú shū jì nián liáng huì chéng wáng shí nián xiá yáng rén zì qín dào mín shān qīng yī shuǐ lái guī

《竹书纪年》梁惠成王十年,瑕阳人自秦道岷山、青衣水来归。

hàn wǔ dì tiān hàn sì nián ba chén lí jùn fēn liǎng bù dū wèi yī zhì qīng yī zhǔ hàn mín

汉武帝天汉四年,罢沈黎郡,分两部都尉,一治青衣,主汉民。

gōng sūn shù zhī yǒu shǔ yě qīng yī bù fú shì zǔ jiā zhī jiàn wǔ shí jiǔ nián yǐ wéi jùn

公孙述之有蜀也,青衣不服,世祖嘉之,建武十九年以为郡。

ān dì yán guāng yuán nián zhì shǔ jùn shǔ guó dū wèi qīng yī wáng zǐ xīn mù hàn zhì shàng qiú nèi fù

安帝延光元年,置蜀郡属国都尉,青衣王子心慕汉制,上求内附。

shùn dì yáng jiā èr nián gǎi yuē hàn jiā

顺帝阳嘉二年,改曰汉嘉。

jiā de cǐ liáng chén yě

嘉得此良臣也。

xiàn yǒu méng shān qīng yī shuǐ suǒ fā dōng jìng qí xiàn yǔ mò shuǐ huì yú yuè guī jùn zhī líng guān dào

县有蒙山,青衣水所发,东径其县,与沫水会于越巂郡之灵关道。

qīng yī shuǐ yòu dōng qióng shuǐ zhù zhī shuǐ chū hàn jiā yán dào qióng lái shān dōng zhì shǔ jùn lín qióng xiàn dōng rù qīng yī shuǐ

青衣水又东,邛水注之,水出汉嘉严道邛来山,东至蜀郡临邛县,东入青衣水。

zhì qián wéi nán ān xiàn rù yú jiāng

至犍为南安县,入于江。

qīng yī shuǐ jìng píng xiāng wèi zhī píng xiāng jiāng

青衣水径平乡,谓之平乡江。

yì zhōu jì yuē píng xiāng jiāng dōng jìng é méi shān zài nán ān xiàn jiè qù chéng dū nán qiān lǐ

《益州记》曰:平乡江东径峨眉山,在南安县界,去成都南千里。

rán qiū rì qīng chéng wàng jiàn liǎng shān xiāng zhì rú é méi yān

然秋日清澄,望见两山相峙,如蛾眉焉。

qīng yī shuǐ yòu dōng liú zhù yú dà jiāng

青衣水又东流注于大江。

huán shuǐ chū shǔ jùn mín shān xī nán xíng qiāng zhōng rù yú nán hǎi

桓水出蜀郡岷山,西南行羌中,入于南海。

shàng shū

《尚书。

yǔ gòng mín jì yì tuó qián jì dào cài méng lǚ píng hé yí dǐ jì

禹贡》:岷、.既艺,沱、潜既道,蔡、蒙旅平,和夷底绩。

zhèng xuán yuē hé shàng yí suǒ jū zhī de yě hé dú yuē huán

郑玄曰:和上,夷所居之地也,和读曰桓。

dì lǐ zhì yuē huán shuǐ chū shǔ jùn shǔ shān xī nán xíng qiāng zhōng zhě yě

《地理志》曰:桓水出蜀郡蜀山西南行羌中者也。

shàng shū yòu yuē xī qīng yīn huán shì lái

《尚书》又曰:西倾因桓是来。

mǎ róng wáng sù yún xi zhì qīng shān wéi yīn huán shuǐ shì lái yán wú tā dào yě

马融、王肃云:西治倾山,惟因桓水是来,言无他道也。

yú àn jīng jù shū mín shān xī qīng jù yǒu huán shuǐ

余按《经》据《书》岷山、西倾,俱有桓水。

huán shuǐ chū xī qīng shān gèng wú bié liú suǒ dǎo zhě wéi sī shuǐ ěr

桓水出西倾山,更无别流,所导者惟斯水耳。

fú yú qián hàn ér dá jiāng miǎn

浮于潜、汉而达江、沔。

gù jìn dì dào jì yuē liáng zhōu nán zhì huán shuǐ xi dǐ hēi shuǐ dōng xiàn hàn guān

故《晋地道记》曰:梁州南至桓水,西抵黑水,东限扞关。

jīn hàn zhōng ba jùn wèn shān shǔ jùn hàn jiā jiāng yáng zhū tí fú líng yīn píng guǎng hàn xīn dū zǐ tóng qián wéi wǔ dū shàng yōng wèi xìng xīn chéng jiē gǔ liáng zhōu zhī de

今汉中、巴郡、汶山、蜀郡、汉嘉、江阳、朱提、涪陵、阴平、广汉、新都、梓潼、犍为、武都、上庸、魏兴、新城,皆古梁州之地。

zì huán shuǐ yǐ nán wèi yí shū suǒ wèi hé yí dǐ jì yě

自桓水以南为夷,《书》所谓和夷底绩也。

rán suǒ kě dāng zhě wéi sī shuǐ yǔ jiāng ěr

然所可当者,惟斯水与江耳。

huán shuǐ gài èr shuǐ zhī bié míng wèi liǎng chuān zhī tōng chēng yǐ

桓水盖二水之别名,为两川之通称矣。

zhèng xuán zhù shàng shū yán zhī pí wèi xī róng zhī guó yě

郑玄注《尚书》,言织皮谓西戎之国也。

xī qīng yōng zhōu zhī shān yě yōng róng èr yě zhī jiān rén yǒu shì yú jīng shī zhě dào dāng yóu cǐ zhōu ér lái

西倾,雍州之山也,雍、戎二野之间,人有事于京师者,道当由此州而来。

huán shì lǒng bǎn míng qí dào pán huán xuán qǔ ér shàng gù míng yuē huán shì jīn qí xià mín wèi shì bǎn qū wèi pán yě sī nǎi xuán zhī bié zhì kǒng guāi shàng shū yīn huán zhī yì fēi fú qián rù wèi zhī wén

桓是陇坂名,其道盘桓旋曲而上,故名曰桓,是今其下民谓是坂曲为盘也,斯乃玄之别致,恐乖《尚书》因桓之义,非浮潜入渭之文。

yú kǎo xiào zhū shū yǐ jù wén jiàn

余考校诸书,以具闻见。

jīn lüè jī zōng chuān liú yán zhù zhī xù suī jīn gǔ yì róng běn qí liú sú cū chén suǒ yóu

今略缉综川流沿注之绪,虽今古异容,本其流俗,粗陈所由。

rán zì xī qīng zhì jiā méng rén yú xī hàn jí zhèng xuán zhī suǒ wèi qián shuǐ zhě yě

然自西倾至葭萌,人于西汉,即郑玄之所谓潜水者也。

zì xī hàn sù liú ér jiè yú jìn shòu jiè

自西汉溯流而届于晋寿界。

jū yàng zhī jīn nán lì gāng xué yǐ lǐ ér jiē hàn yán cǐ rù yàng shū suǒ wèi fú qián ér yú miǎn yǐ

沮漾枝津南,历冈穴,迤逦而接汉,沿此入漾,《书》所谓浮潜而逾沔矣。

lì hàn chuān zhì nán zhèng xiàn shǔ yú bāo shuǐ

历汉川至南郑县,属于褒水。

sù bāo jì yú yá lǐng zhī nán xī shuǐ zhī guàn yú xié chuān jiè yú wǔ gōng ér běi dá yú wèi shuǐ

溯褒暨于衙岭之南溪水,枝灌于斜川届于武功,而北达于渭水。

cǐ nǎi shuǐ lù zhī xiāng guān chuān liú zhī suǒ jīng fù bù guāi yǔ gòng rù wèi zhī zōng shí fú shàng shū luàn hé zhī yì yě

此乃水陆之相关,川流之所经,复不乖《禹贡》入渭之宗,实符《尚书》乱河之义也。

ruò shuǐ chū shǔ jùn máo niú jiǎo wài dōng nán zhì gù guān wèi ruò shuǐ yě

若水出蜀郡旄牛徼外,东南至故关为若水也。

shān hǎi jīng yuē nán hǎi zhī nèi hēi shuǐ zhī jiān yǒu mù míng yuē ruò mù ruò shuǐ chū yān

《山海经》曰:南海之内,黑水之间,有木名曰若木,若水出焉。

yòu yún huī yě zhī shān yǒu shù yān qīng yè chì huá jué míng ruò mù

又云:灰野之山有树焉,青叶赤华,厥名若木。

shēng kūn lún shān xi fù xī jí yě

生昆仑山西,附西极也。

huái nán zǐ yuē ruò mù zài jiàn mù xi mù yǒu shí huá qí guāng zhào xià dì

《淮南子》曰:若木在建木西,木有十华,其光照下地。

gù qū yuán lí sāo

故屈原《离骚。

tiān wèn yuē xī hé wèi yáng ruò huá hé guāng

天问》曰:羲和未阳,若华何光?

shì yě

就是这样。

rán ruò mù zhī shēng fēi yī suǒ yě

然若木之生,非一所也。

hēi shuǐ zhī jiān jué mù suǒ zhí shuǐ chū qí xià gù shuǐ shòu qí chēng yān

黑水之间,厥木所植,水出其下,故水受其称焉。

ruò shuǐ yán liú jiān guān shǔ tǔ huáng dì zhǎng zǐ chāng yì dé liè bù zú shào chéng dà wèi jiàng jū sī shuǐ wèi zhū hóu yān

若水在蜀地崎岖的山岭间辗转奔流,黄帝的长子昌意品德恶劣,不配继承王位,因而被贬,滴居于若水,成为诸侯。

qǔ shǔ shān shì nǚ shēng zhuān xū yú ruò shuǐ zhī yě

娶蜀山氏女,生颛顼于若水之野。

yǒu shèng dé èr shí dēng dì wèi chéng shǎo hào jīn guān zhī zhèng yǐ shuǐ dé bǎo lì yǐ

有圣德,二十登帝位,承少皞金官之政,以水德宝历矣。

ruò shuǐ dōng nán liú xiān shuǐ zhù zhī yī míng zhōu jiāng

若水东南流,鲜水注之,一名州江。

dà dù shuǐ chū jiǎo wài zhì máo niú dào nán liú rù yú ruò shuǐ

大度水出徼外,至旄牛道,南流入于若水。

yòu jìng yuè guī dà zuó xiàn rù shéng

又径越巂大莋县入绳。

shéng shuǐ chū jiǎo wài

绳水出徼外。

shān hǎi jīng yuē ba suì zhī shān shéng shuǐ chū yān dōng nán liú fēn wéi èr shuǐ qí yī shuǐ zhī liú dōng chū jìng guǎng róu xiàn dōng liú zhù yú jiāng

《山海经》曰:巴遂之山,绳水出焉,东南流分为二水:其一水,枝流东出,径广柔县,东流注于江。

qí yī shuǐ nán jìng máo niú dào zhì dà zuó yǔ ruò shuǐ hé zì xià yì tōng wèi zhī wèi shéng shuǐ yǐ

其一水,南径旄牛道,至大莋与若水合,自下亦通谓之为绳水矣。

zuò yí yě wèn shān yuē yí nán zhōng yuē kūn mí shǔ yuē qióng hàn jiā yuè guī yuē zuó jiē yí zhǒng yě

作,夷也,汶山曰夷,南中曰昆弥,蜀曰邛,汉嘉、越巂曰莋,皆夷种也。

nán guò yuè guī qióng dōu xiàn xi zhí nán zhì huì wú xiàn yān shuǐ dōng nán liú zhù zhī

南过越巂邛都县西,直南至会无县,淹水东南流注之。

qióng dōu xiàn hàn wǔ dì kāi qióng guī zhì zhī

邛都县,汉武帝开邛巂置之。

xiàn xiàn wèi chí jīn yīn míng wéi qióng chí nán rén wèi zhī qióng hé

县陷为池,今因名为邛池,南人谓之邛河。

hé zhōng yǒu bàng guī shān yīng shào yuē yǒu guī shuǐ yán yuè cǐ shuǐ yǐ zhāng xiū shèng yě

河中有蚌巂山,应劭曰:有巂水言越此水以章休盛也。

hòu fù hòu pàn yuán dǐng liù nián hàn bīng zì yuè guī shuǐ fá zhī yǐ wéi yuè guī jùn zhì qióng dōu xiàn

后复后叛,元鼎六年,汉兵自越巂水伐之,以为越巂郡,治邛都县。

wáng mǎng qiǎn rèn guì wèi lǐng róng dà yǐn shǒu zhī gēng míng wèi jí guī yě

王莽遣任贵为领戎大尹,守之,更名为集巂也。

xiàn gù qióng dōu guó yě

县故邛都国也。

yuè guī shuǐ jí shéng ruò yǐ shì suí shuǐ dì ér gēng míng yǐ

越巂水即绳、若矣,似随水地而更名矣。

yòu yǒu wēn shuǐ dōng xià cháng rè qí yuán kě xún jī tún

又有温水,冬夏常热,其源可𬊈鸡豚。

xià tāng mù xǐ néng zhì sù jí

下汤沐洗,能治宿疾。

xī li xiāng bài li liú yú wēn shuǐ shì yě

昔李骧败李流于温水是也。

ruò shuǐ yòu jìng huì wú xiàn xiàn yǒu jùn mǎ hé shuǐ chū xiàn dōng gāo shān

若水又径会无县,县有骏马河,水出县东高山。

shān yǒu tiān mǎ jìng jué jī cún yān

山有天马径,厥迹存焉。

mǎ mì xíng qiān lǐ mín jiā mǎ mù zhī shān xià huò chǎn jùn jū yán shì tiān mǎ zi

马日行千里,民家马牧之山下,或产骏驹,言是天马子。

hé zhōng yǒu bèi zǐ tāi tóng yǐ yáng cí zhī zé kě qǔ yě

河中有贝子胎铜,以羊祠之,则可取也。

yòu yǒu sūn shuǐ yān

又有孙水焉。

shuǐ chū tái gāo xiàn jí tái dēng xiàn yě

水出台高县,即台登县也。

sūn shuǐ yī míng bái shā jiāng nán liú jìng qióng dōu xiàn sī mǎ xiàng rú dìng xī nán yí qiáo sūn shuǐ jí shì shuǐ yě

孙水一名白沙江,南流径邛都县,司马相如定西南夷,桥孙水,即是水也。

yòu nán zhì huì wú rù ruò shuǐ

又南至会无,入若水。

ruò shuǐ yòu nán jìng yún nán jùn zhī suì jiǔ xiàn qīng lǐng shuǐ rù yān

若水又南径云南郡之遂久县,青岭水入焉。

shuǐ chū qīng líng xiàn xi dōng jìng qí xiàn xià xiàn yǐ shì yān yǒu shí zhū yín zhǎng gǔ zhōng yǒu shí zhū zǐ mǔ shù qiān tóu

水出青蛉县西,东径其县下,县以氏焉,有石猪圻,长谷中有石猪,子母数千头。

zhǎng lǎo chuán yán yí xī mù cǐ yī zhāo huà wèi shí qì jīn yí rén bù gǎn wǎng mù

长老传言,夷昔牧此,一朝化为石,迄今夷人不敢往牧。

tān shuǐ chū yān

贪水出焉。

qīng líng shuǐ yòu dōng zhù yú shéng shuǐ

青蛉水又东,注于绳水。

shéng shuǐ yòu jìng sān jiàng xiàn xi yòu jìng gū fù xiàn běi duì sān fēng xiàn yān shuǐ zhù zhī

绳水又径三绛县西,又径姑复县北,对三蜂县,淹水注之。

sān jiàng yī yuē xiǎo huì wú gù jīng yuē yān zhì huì wú zhù ruò shuǐ

三绛一曰小会无,故《经》曰:淹至会无注若水。

ruò shuǐ yòu yǔ mǔ xuè shuǐ hé

若水又与母血水合。

shuǐ chū yì zhōu jùn nòng dòng xiàn dōng nóng shān mǔ xuè gǔ běi liú jìng sān jiàng xiàn nán běi rù shéng

水出益州郡弄栋县东农山母血谷,北流径三绛县南,北入绳。

shéng shuǐ yòu dōng tu shuǐ zhù zhī

绳水又东,涂水注之。

shuǐ chū jiàn níng jùn zhī mù mí nán shān

水出建宁郡之牧靡南山。

xiàn shān bìng jí cǎo yǐ lì míng

县、山并即草以立名。

shān zài xiàn dōng běi wū jù shān nán wǔ bǎi lǐ shān shēng mù mí kě yǐ jiě dú

山在县东北乌句山南五百里,山生牧靡,可以解毒。

bǎi huì fāng shèng niǎo duō wù shí wū huì kǒu zhòng dú bì jí fēi wǎng mù mí shān zhuó mù mí yǐ jiě dú yě

百卉方盛,鸟多误食,乌喙口中毒,必急飞往牧靡山,啄牧靡以解毒也。

tu shuǐ dǎo yuán xī gǔ xī běi liú zhì yuè guī rù shéng shéng shuǐ yòu jìng yuè guī jùn zhī mǎ hú xiàn wèi zhī mǎ hú jiāng

涂水导源腊谷,西北流至越巂入绳,绳水又径越巂郡之马湖县,谓之马湖江。

yòu zuǒ hé bēi shuǐ shuǐ chū bēi shuǐ xiàn ér dōng liú zhù mǎ hú jiāng yě

绳水又流经越禽郡的马湖县,称为马湖江,又在左边汇合了卑水,卑水发源于卑水县,往东注入马湖江。

yòu dōng běi zhì qián wéi zhū tí xiàn xi wèi lú jiāng shuǐ

又东北至犍为朱提县西,为泸江水。

zhū tí shān míng yě

朱提山名也。

yīng shào yuē zài xiàn xī nán xiàn yǐ shì yān

应劭曰:在县西南,县以氏焉。

qián wéi shǔ guó yě zài jùn nán qiān bā bǎi xǔ lǐ

犍为属国也,在郡南千八百许里。

jiàn ān èr shí nián lì zhū tí jùn jùn zhì xiàn gù chéng

建安二十年,立朱提郡,郡治县故城。

jùn xī nán èr bǎi lǐ de suǒ wǎn táng láng xiàn xī běi xíng shàng gāo shān yáng cháng shéng qū bā shí yú lǐ huò pān mù ér shēng huò shéng suǒ xiāng qiān ér shàng yuán shè zhě ruò jiāng jiē tiān

郡西南二百里,得所绾堂琅县,西北行上高山,羊肠绳屈八十余里,或攀木而升,或绳索相牵而上,缘涉者若将阶天。

gù yuán xiū míng bā shǔ zhì yún gāo shān cuó é yán shí lěi luò qīng cè méng huí xià lín qiào hè xíng zhě bān yuán qiān yuán shéng suǒ

故袁休明《巴蜀志》云:高山嵯峨,岩石磊落,倾侧蒙回,下临峭壑,行者扳缘,牵援绳索。

sān shǔ zhī rén jí nán zhōng zhū jùn yǐ wéi zhì xiǎn

三蜀之人,及南中诸郡,以为至险。

yǒu lú jīn dōng qù xiàn bā shí lǐ shuǐ guǎng liù qī bǎi bù shēn shí shù zhàng duō zhàng qì xiǎn yǒu xíng zhě

有泸津,东去县八十里,水广六七百步,深十数丈,多瘴气,鲜有行者。

jìn míng dì tài níng èr nián li xiāng děng qīn yuè guī gōng tái dēng xiàn níng zhōu cì shǐ wáng xùn qiǎn jiàng jūn yáo yuè jī zhī zhàn yú táng láng xiāng jūn dà bài yuè zhuī zhī zhì lú shuǐ fù shuǐ sǐ zhě qiān yú rén

晋明帝太宁二年,李骧等侵越巂,攻台登县,宁州刺史王逊遣将军姚岳击之,战于堂琅,骧军大败,岳追之,至泸水,赴水死者千余人。

xùn yǐ yuè děng bù qióng zhuī nù shén fà shàng chōng guān qià liè ér zú

逊以岳等不穷追,怒甚,发上冲冠,帢裂而卒。

àn yǒng chāng jùn yǒu lán cāng shuǐ chū xī nán bó nán xiàn hàn míng dì yǒng píng èr nián zhì

按永昌郡有兰仓水,出西南博南县,汉明帝永平二年置。

bó nán shān míng yě xiàn yǐ shì zhī

博南,山名也,县以氏之。

qí shuǐ dōng běi liú jìng bó nán shān hàn wǔ dì shí tōng bó nán shān dào dù lán cāng jīn tǔ dì jué yuǎn xíng zhě xī zhī

其水东北流径博南山,汉武帝时,通博南山道,渡兰仓津,土地绝远,行者昔之。

gē yuē hàn dé guǎng kāi bù bīn dù bó nán yuè cāng jīn dù lán cāng wéi zuò rén

歌曰:汉德广,开不宾,渡博南,越仓津,渡兰仓,为作人!

shān gāo sì shí lǐ

山高四十里。

lán cāng shuǐ chū jīn shā yuè rén shōu yǐ wéi huáng jīn

兰仓水出金沙,越人收以为黄金。

yòu yǒu zhū guāng xué xué chū guāng zhū yòu yǒu hǔ pò shān hú huáng bái qīng zhū yě

又有珠光穴,穴出光珠,又有琥珀、珊瑚、黄、白、青珠也。

lán cāng shuǐ yòu dōng běi jìng bù wéi xiàn yǔ lèi shuǐ hé shuǐ chū guī táng xiàn hàn wǔ dì zhì

兰仓水又东北径不韦县,与类水合,水出巂唐县,汉武帝置。

lèi shuǐ xī nán liú

类水西南流。

qū zhé yòu běi liú dōng zhì bù wéi xiàn zhù lán cāng shuǐ

曲折又北流,东至不韦县,注兰仓水。

yòu dōng yǔ jìn shuǐ hé

又东与禁水合。

shuǐ zì yǒng chāng xiàn ér běi jìng qí jùn xi shuǐ zuǒ yòu shén ráo xī xiàng shān yǒu gōu shé zhǎng qī bā zhàng wěi mò yǒu qí shé zài shān jiàn shuǐ zhōng yǐ wěi gōu àn shàng rén niú shí zhī

水自永昌县而北径其郡西,水左右甚饶犀象,山有钩蛇,长七八丈,尾末有岐,蛇在山涧水中,以尾钩岸上人牛食之。

cǐ shuǐ bàng zhàng qì tè è

此水傍瘴气特恶。

qì zhōng yǒu wù bú jiàn qí xíng qí zuò yǒu shēng zhōng mù zé zhé zhōng rén zé hài míng yuē guǐ dàn

气中有物,不见其形,其作有声,中木则折,中人则害,名曰鬼弹。

wéi shí yī yuè shí èr yuè chā kě dù zhēng yuè zhì shí yuè jìng zhī wú bù hài rén

惟十一月、十二月差可渡,正月至十月,径之无不害人。

gù jùn yǒu zuì rén xǐ zhī jìn páng bù guò shí rì jiē sǐ yě

故郡有罪人,徙之禁旁,不过十日皆死也。

jìn shuǐ yòu běi zhù lú jīn shuǐ yòu dōng jìng bù wéi xiàn běi ér dōng běi liú liǎng àn jiē gāo shān shù bǎi zhàng lú fēng zuì wéi jié xiù gū gāo sān qiān yú zhàng

禁水又北注泸津水,又东径不韦县北而东北流,两岸皆高山,数百丈,泸峰最为杰秀,孤高三千余丈。

shì shān yú jìn tài kāng zhōng bēng zhèn dòng jùn yì

是山于晋太康中崩,震动郡邑。

shuǐ zhī zuǒ yòu mǎ bù zhī jìng cái tōng ér shí yǒu zhàng qì sān yuè sì yuè jìng zhī bì sǐ fēi cǐ shí yóu lìng rén mèn tǔ

水之左右,马步之径裁通,而时有瘴气,三月、四月,径之必死,非此时犹令人闷吐。

wǔ yuè yǐ hòu xíng zhě chà dé wú hài

五月以后,行者差得无害。

gù zhū gě liàng biǎo yán wǔ yuè dù lú bìng rì ér shí chén fēi bù zì xī yě gù wáng yè bù kě piān ān yú shǔ gù yě

故诸葛亮表言:五月渡泸,并日而食,臣非不自惜也,顾王业不可偏安于蜀故也。

yì zhōu jì yuē lú shuǐ yuán chū qū luō guī xià sān bǎi lǐ yuē lú shuǐ

《益州记》曰:泸水源出曲罗巂下三百里,曰泸水。

liǎng fēng yǒu shā qì shǔ yuè jiù bù xíng gù wǔ hòu yǐ xià dù wèi jiān

两峰有杀气,暑月旧不行,故武侯以夏渡为艰。

lú shuǐ yòu xià hé zhū shuǐ ér zǒng qí mù yān gù yǒu lú jiāng zhī míng yǐ

泸水又下合诸水而总其目焉,故有庐江之名矣。

zì zhū tí zhì dào yǒu shuǐ bù dào shuǐ dào yǒu hēi shuǐ yáng guān shuǐ zhì xiǎn nán

自朱提至道有水步道,水道有黑水、羊官水,至险难。

sān jīn zhī zǔ xíng zhě kǔ zhī gù sú wèi zhī yǔ yuē qī xī chì shuǐ pán shé qī qū pán yáng wū lóng qì yǔ tiān tōng

三津之阻,行者苦之,故俗为之语曰:栖溪赤水,盘蛇七曲,盘羊乌栊,气与天通。

kàn dōu huò cǐ zhù zhù hū yī lái jiàng jiǎ zǐ zuǒ dān liù lǐ

看都濩泚,住柱呼伊,庲降贾子,左担六里。

yòu yǒu niú kòu tóu mǎ bó jiá bǎn qí jiān xiǎn rú cǐ yě

又有牛叩头、马搏颊坂,其艰险如此也。

yòu dōng běi zhì dào xiàn rù yú jiāng

又东北至道县,入于江。

ruò shuǐ zhì dào yòu wèi zhī mǎ hú jiāng shéng shuǐ lú shuǐ sūn shuǐ yān shuǐ dà dù shuǐ suí jué rù ér nà tōng chēng

若水至道,又谓之马湖江,绳水、泸水、孙水、淹水、大渡水随决入而纳通称。

shì yǐ zhū shū lù jì qún shuǐ huò yán rù ruò yòu yán zhù shéng yì xián yán zhì dào rù jiāng zhèng shì yì shuǐ yán zhù tōng wèi yī lǜ gèng wú bié chuān kě yǐ dāng zhī

是以诸书录记群水,或言入若,又言注绳,亦咸言至道入江,正是异水沿注,通为一律,更无别川可以当之。

shuǐ yǒu xiào zǐ shí xī xiàn rén yǒu wěi shū tōng zhě xìng zhì xiào wèi mǔ gěi jiāng lǚ shuǐ tiān wèi chū píng shí zhì jiāng lǚ zhōng

水有孝子石,昔县人有隗叔通者,性至孝,为母给江膂水,天为出平石,至江膂中。

jīn yóu wèi zhī xiào zǐ shí kě wèi zhì chéng fā zhōng ér xiū yìng zì tiān yǐ

今犹谓之孝子石,可谓至诚发中而休应自天矣。

mò shuǐ chū guǎng róu wēi wài xiàn yǒu shí niǔ xiāng yǔ suǒ shēng yě

沫水出广柔微外,县有石纽乡,禹所生也。

jīn yí rén gòng yíng zhī dì fāng bǎi lǐ bù gǎn jū mù

今夷人共营之,地方百里,不敢居牧。

yǒu zuì táo yě bǔ zhī zhě bù bī néng cáng sān nián bù wéi rén de zé gòng yuán zhī yán dà yǔ zhī shén suǒ yòu zhī yě

有罪逃野,捕之者不逼,能藏三年,不为人得,则共原之,言大禹之神所祐之也。

dōng nán guò máo niú xiàn běi yòu dōng zhì yuè guī líng dào xiàn chū méng shān nán líng dào xiàn yī míng líng guān dào hàn zhì yí dí yuē dào

东南过旄牛县北,又东至越巂灵道县,出蒙山南,灵道县一名灵关道,汉制:夷狄曰道。

xiàn yǒu tóng shān yòu yǒu lì cí zhǔ

县有铜山,又有利慈渚。

jìn tài shǐ jiǔ nián huáng lóng èr jiàn yú lì cí chí

晋太始九年,黄龙二见于利慈池。

xiàn lìng dǒng xuán zhī lǜ lì mín guān zhī yǐ bái cì shǐ wáng jùn jùn biǎo shàng zhī jìn cháo gǎi hù lóng xiàn yě

县令董玄之率吏民观之,以白刺史王濬,濬表上之晋朝,改护龙县也。

mò shuǐ chū mín shān xi dōng liú guò hàn jiā jùn nán liú chōng yī gāo shān shān shàng hé xià kāi shuǐ jìng qí jiān shān jí méng shān yě

沫水出岷山西,东流过汉嘉郡,南流冲一高山,山上合下开,水径其间,山即蒙山也。

dōng běi yǔ qīng yī shuǐ hé huá yáng guó zhì yuē èr shuǐ yú hàn jiā qīng yī xiàn dōng hé wéi yī chuān zì xià yì wèi zhī wèi qīng yī shuǐ

东北与青衣水合,《华阳国志》曰:二水于汉嘉青衣县东,合为一川,自下亦谓之为青衣水。

mò shuǐ yòu dōng jìng kāi kān xiàn gù píng xiāng yě jìn chū zhì

沫水又东,径开刊县,故平乡也,晋初置。

mò shuǐ yòu dōng jìng lín qióng nán ér dōng chū yú jiāng yuán xiàn yě

沫水又东径临邛南,而东出于江原县也。

dōng rù yú jiāng

东入于江。

xī mò shuǐ zì méng shān zhì nán ān xi hùn yá shuǐ mài piào jí pò hài zhōu chuán lì dài wéi huàn

昔沫水自蒙山至南安西溷崖,水脉漂疾,破害舟船,历代为患。

shǔ jùn tài shǒu lǐ bīng fā zú záo píng hùn yá

蜀郡太守李冰发卒,凿平溷崖。

hé shén bì nù bīng nǎi cāo dāo rù shuǐ yǔ shén dòu suì píng hùn yá tōng zhèng shuǐ lù kāi chù jí bīng suǒ chuān yě

河神赑怒,冰乃操刀入水与神斗,遂平溷崖,通正水路,开处即冰所穿也。

yán jiāng shuǐ chū jiàn wèi nán guǎng xiàn dōng zhì zāng kē bì xiàn yòu dōng qū běi liú bì xiàn gù jiàn wèi jùn zhì yě xiàn yǒu jiān shān jìn jiàn xìng yuán nián zhì píng yí jùn

延江水出健为南广县,东至牂柯鄨县,又东屈北流,鄨县故健为郡治也,县有犍山,晋建兴元年,置平夷郡。

xiàn yǒu bì shuǐ chū bì yì xi bù láng shān dōng yǔ wēn shuǐ hé

县有鄨水,出鄨邑西不狼山,东与温水合。

wēn shuǐ yī yuē nuǎn shuǐ chū qián wéi fú xiàn ér nán rù bì shuǐ bì shuǐ yì chū fú xiàn nán yǔ wēn shuǐ huì hǎn yīn wèi zhī hǎn shuǐ jù nán rù bì shuǐ

温水一曰暖水,出犍为符县,而南入鄨水,鄨水亦出符县,南与温水会,阚骃谓之阚水,俱南入鄨水。

bì shuǐ yú qí xiàn ér dōng zhù yán jiāng shuǐ

鄨水于其县而东注延江水。

yán jiāng shuǐ yòu yǔ hàn shuǐ hé shuǐ chū qián wéi hàn yáng dào shān xì gǔ wáng mǎng zhī xīn tōng yě

延江水又与汉水合,水出犍为、汉阳道山闟谷,王莽之新通也。

dōng zhì bì yì rù yán jiāng shuǐ yě

东至鄨邑入延江水也。

zhì ba jùn fú líng xiàn zhù gēng shǐ shuǐ

至巴郡涪陵县注更始水。

gēng shǐ shuǐ jí yán jiāng zhī fēn zhī shǐ yě

更始水,即延江枝分之始也。

yán jiāng shuǐ běi rù fú líng shuǐ fú líng shuǐ chū xiàn dōng gù ba jùn zhī nán bǐ wáng mǎng gēng míng ba tíng wèi wǔ fēn yì lì wèi fú líng jùn

延江水北入涪陵水,涪陵水出县东,故巴郡之南鄙,王莽更名巴亭,魏武分邑立为涪陵郡。

zhāng kān wèi xiàn huì gōng sūn shù jī kān tóng xīn yì shì xuǎn xí shuǐ zhě fá dù kān yú xiǎo bié jiāng jí cǐ shuǐ yě

魏武帝分邑,立为涪陵郡,张堪当县令,适逢公孙述来攻打他,有个同心的义士挑选了熟悉水性的人,用竹筏送他渡过小别江,就是此水。

qí shuǐ běi zhì zhǐ xiàn rù jiāng gēng shǐ shuǐ dōng rù bā dōng zhī nán pǔ xiàn qí shuǐ zhù yǐn dú kǒu shí mén kōng xiù yīn shēn suì jiàn àn mì qīng yá shàng hé héng yǒu luò shì xíng lǚ bì zhàng shí yǒu jīng zhī wú bù wēi xīn yú qí xià

其水北至枳县入江,更始水东入巴东之南浦县,其水注引渎口石门,空岫阴深,邃涧暗密,倾崖上合,恒有落势,行旅避瘴,时有经之,无不危心于其下。

yòu wèi zhī xī xiāng shuǐ yì wèi zhī xī xiāng xī xī shuǐ jiān guān èr bǎi xǔ lǐ fāng dé chū shān

又谓之西乡水,亦谓之西乡溪,溪水间关二百许里,方得出山。

yòu tōng bō zhù yuǎn fù èr bǎi yú lǐ dōng nán rù qiān líng xiàn yě

又通波注远,复二百余里,东南入迁陵县也。

yòu dōng nán zhì wǔ líng xī yáng xiàn rù yú xi shuǐ

又东南至武陵西阳县,入于西水。

wǔ líng xiān xián chuán yuē pān jīng shì zhǎng wèi jùn zhǔ bù tài shǒu zhào wěi shén qì zhī wèn jīng guì jùn hé yǐ míng wǔ líng

《武陵先贤传》曰:潘京世长为郡主簿,太守赵伟甚器之,问京:贵郡何以名武陵?

jīng dá yuē bǐ jùn běn míng yì líng zài chén yáng xiàn jiè yǔ yí xiāng jiē shù wèi suǒ pò

京答曰:鄙郡本名义陵,在辰阳县界,与夷相接,数为所破。

guāng wǔ shí yí tái dōng shān zhī shàng suì ěr yì hào

光武时移抬东山之上,遂尔易号。

chuán yuē zhǐ gē wéi wǔ

《传》曰:止戈为武。

shī yún gāo píng yuē líng yú shì míng yān

《诗》云高平曰陵,于是名焉。

xi shuǐ běi àn yǒu qián yáng xiàn xǔ shèn yuē wēn shuǐ nán rù qián

西水北岸有黚阳县,许慎曰:温水南入黚。

gài bì shuǐ yǐ xià jīn liú yán zhù zhī tōng chēng yě

盖鄨水以下津流沿注之通称也。

gù xiàn shòu míng yān

故县受名焉。

xī xiāng xī kǒu zài qiān líng xiàn gù chéng shàng wǔ shí lǐ zuǒ hé yǒu shuǐ xi shuǐ yòu dōng jì qí gù chéng běi yòu dōng jìng xī yáng gù xiàn nán ér dōng chū yě

西乡溪口在迁陵县故城上五十里,左合酉水,西水又东际其故城北,又东径西阳故县南而东出也。

liǎng xiàn xiāng qù shuǐ dào kě sì bǎi xǔ lǐ yú yǒu yáng hé yě

两县相去,水道可四百许里,于酉阳合也。

xi shuǐ dōng nán zhì yuán líng xiàn rù yú yuán

西水东南至沅陵县,入于沅。

cún shuǐ chū qián wèi xiàn wáng mǎng zhī chán yě

存水出犍为县,王莽之孱也。

yì zhōu dà xìng yōng kǎi fǎn jié lěi yú shān xì mǎ liǔ zhù zhù shēng chéng lín jīn yí rén míng yuē yōng wú liáng lín liáng yí yán mǎ yě

益州大姓雍闿反,结垒于山,系马柳柱,柱生成林,今夷人名曰雍无粱林,梁,夷言马也。

cún shuǐ zì xiàn dōng nán liú jìng mù mí xiàn běi yòu dōng jìng jū lán xiàn běi ér dōng nán chū yě

存水自县东南流,径牧靡县北,又东径且兰县北而东南出也。

dōng nán zhì yù lín dìng zhōu xiàn wèi zhōu shuǐ

东南至郁林定周县,为周水。

cún shuǐ yòu dōng jìng zāng kē jùn zhī wú liǎn xiàn běi ér dōng nán yǔ wú liǎn shuǐ hé shuǐ shǒu shòu zāng kē shuǐ dōng jìng wú liǎn xiàn wèi wú liǎn shuǐ yòu dōng zhù yú cún shuǐ

存水又东,径牂柯郡之毋敛县北,而东南与毋敛水合,水首受牂柯水,东径毋敛县为毋敛水,又东注于存水。

cún shuǐ yòu dōng jìng yù lín dìng zhōu xiàn wèi zhōu shuǐ gài shuǐ biàn míng yě

存水又东径郁林定周县,为周水,盖水变名也。

yòu dōng běi zhì tán zhōng xiàn zhù yú tán

又东北至潭中县,注于潭。

wēn shuǐ chū zāng kē yè láng xiàn xiàn gù yè láng hòu guó yě táng méng kāi yǐ wéi xiàn wáng mǎng míng yuē tóng tíng yǐ

温水出牂柯夜郎县,县故夜郎侯国也,唐蒙开以为县,王莽名曰同亭矣。

wēn shuǐ zì xiàn xī běi liú jìng tán gǎo yǔ mí shuǐ hé

温水自县西北流,径谈藁,与迷水合。

shuǐ xī chū yì zhōu jùn zhī tóng lài xiàn tán lǔ shān dōng jìng tán gǎo xiàn yòu zhù wēn shuǐ

水西出益州郡之铜濑县谈虏山,东径谈藁县,右注温水。

wēn shuǐ yòu xi jìng kūn zé xiàn nán yòu jìng wèi xiàn xiàn gù diān guó dū yě

温水又西径昆泽县南,又径味县,县故滇国都也。

zhū gě liàng tǎo píng nán zhōng liú shàn jiàn xìng sān nián fēn yì zhōu jùn zhì jiàn níng jùn yú cǐ

诸葛亮讨平南中,刘禅建兴三年,分益州郡,置建宁郡于此。

shuǐ cè jiē shì gāo shān shān shuǐ zhī jiān xī shì mù ěr yí jū yǔ yán bù tóng shì yù yì yì suī yuē shān jū tǔ chà píng hé ér wú zhàng dú

水侧皆是高山,山水之间,悉是木耳夷居,语言不同,嗜欲亦异,虽曰山居,土差平和而无瘴毒。

wēn shuǐ yòu xī nán jìng diān chí chéng chí zài xiàn xi zhōu sān bǎi xǔ lǐ shàng yuán shēn guǎng xià liú qiǎn xiá sì rú dào liú gù yuē diān chí yě

温水又西南径滇池城,池在县西,周三百许里,上源深广,下流浅狭,似如倒流,故曰滇池也。

zhǎng lǎo chuán yán chí zhōng yǒu shén mǎ jiā mǎ jiāo zhī zé shēng jùn jū rì xíng wǔ bǎi lǐ

长老传言:池中有神马,家马交之,则生骏驹,日行五百里。

jìn tài yuán shí sì nián níng zhōu cì shǐ fèi tǒng yán jìn níng jùn diān chí xiàn liǎng shén mǎ yī bái yī hēi pán xì hé shuǐ zhī shàng

晋太元十四年,宁州刺史费统言:晋宁郡滇池县两神马,一白一黑,盘戏河水之上。

yǒu diān zhōu yuán fēng èr nián lì yì zhōu jùn zhì diān chí chéng

有滇州,元封二年立益州郡,治滇池城。

liú shàn jiàn níng jùn yě

刘禅建宁郡也。

wēn shuǐ yòu xi huì dà zé yǔ yè yú pū shuǐ hé

温水又西会大泽,与叶榆仆水合。

wēn shuǐ yòu dōng nán jìng zāng kē zhī wú shàn xiàn

温水又东南,径牂柯之毋单县。

jiàn xìng zhōng liú shàn gē shǔ jiàn níng jùn

建兴中,刘禅割属建宁郡。

qiáo shuǐ zhù zhī

桥水注之。

shuǐ shàng chéng shù yuán zhī nán chí

水上承俞元之南池。

xiàn zhì lóng chí zhōu zhōu sì shí qī lǐ

县治龙池洲,周四十七里。

yī míng hé shuǐ yǔ yá lóng fēn pǔ hòu lì hé yáng jùn zhì hé yáng xiàn xiàn zài hé yuán zhōu shàng yòu yǒu yún píng xiàn bìng zài zhōu zhōng

一名河水,与邪龙分浦,后立河阳郡,治河阳县,县在河源洲上,又有云平县,并在洲中。

qiáo shuǐ dōng liú zhì wú shàn xiàn zhù yú wēn

桥水东流至毋单县,注于温。

wēn shuǐ yòu dōng nán jìng xìng gǔ jùn zhī wú zhuō xiàn dōng

温水又东南,径兴古郡之毋棳县东。

wáng mǎng gēng míng yǒu zhuō yě

王莽更名有棳也。

yǔ nán qiáo shuǐ hé

与南桥水合。

shuǐ chū xiàn zhī qiáo shān dōng liú liáng shuǐ zhù zhī

水出县之桥山,东流,梁水注之。

liáng shuǐ shàng chéng hé shuǐ yú shù yuán xiàn ér dōng nán jìng xìng gǔ zhī shèng xiū xiàn wáng mǎng gēng míng shèng zhuō xiàn

梁水上承河水于俞元县而东南径兴古之胜休县,王莽更名胜棳县。

liáng shuǐ yòu dōng jìng wú zhuō xiàn zuǒ zhù qiáo shuǐ

梁水又东径毋棳县,左注桥水。

qiáo shuǐ yòu dōng zhù yú wēn

桥水又东,注于温。

wēn shuǐ yòu dōng nán jìng lǜ gāo xiàn nán liú shàn jiàn xìng sān nián fēn zāng kē zhì xìng gǔ jùn zhì wēn xiàn

温水又东南,径律高县南,刘禅建兴三年,分牂柯置兴古郡,治温县。

jìn shū dì dào jì zhì cǐ

《晋书地道记》治此。

wēn shuǐ yòu dōng nán jìng liáng shuǐ jùn nán wēn shuǐ shàng hé liáng shuǐ gù zì xià tōng de liáng shuǐ zhī chēng shì yǐ liú shàn fēn xìng gǔ zhī xù nán zhì jùn yú rǎn běn xiàn yě

温水又东南,径梁水郡南,温水上合梁水,故自下通得梁水之称,是以刘禅分兴古之盢南,置郡于染本县也。

wēn shuǐ dōng nán jìng chán fēng xiàn běi yòu jìng lái wéi xiàn dōng ér pū shuǐ yòu chū yān

温水东南,径镡封县北,又径来惟县东,而仆水右出焉。

yòu dōng zhì yù lín guǎng yù xiàn wèi yù shuǐ

又东至郁林广郁县,为郁水。

qín guì lín jùn yě

秦桂林郡也。

hàn wǔ dì yuán dǐng liù nián gēng míng yù lín jùn

汉武帝元鼎六年,更名郁林郡。

wáng mǎng yǐ wéi yù píng jùn yǐ

王莽以为郁平郡矣。

yīng shào dì lǐ fēng sú jì yuē zhōu lǐ yù rén zhǎng qì fán jì zhuì bīn kè zhī shì hé yù chàng yǐ shí zūn yí

应劭《地理风俗记》曰:《周礼》郁人掌器,凡祭醊宾客之事,和郁鬯以实樽彝。

yù fāng cǎo yě bǎi cǎo zhī huá zhǔ yǐ hé niàng hēi shǔ yǐ jiàng shén zhě yě

郁,芳草也,百草之华,煮以合酿黑黍,以降神者也。

huò shuō jīn yù jīn xiāng shì yě

或说,今郁金香是也。

yī yuē yù rén suǒ gòng yīn shì jùn yǐ

一曰郁人所贡,因氏郡矣。

wēn shuǐ yòu dōng jìng zēng shí xiàn yǒu wén xiàng shuǐ zhù zhī qí shuǐ dǎo yuán zāng kē jù tīng xiàn

温水又东径增食县,有文象水注之,其水导源牂柯句町县。

yīng shào yuē gù jù tīng guó yě

应劭曰:故句町国也。

wáng mǎng yǐ wéi cóng huà

王莽以为从化。

wén xiàng shuǐ méng shuǐ yǔ lú wéi shuǐ lái xì shuǐ fá shuǐ bìng zì xiàn dōng lì guǎng yù zhì zēng shí xiàn zhù yú yù shuǐ yě

文象水、蒙水与卢惟水、来细水、伐水,并自县东,历广郁至增食县,注于郁水也。

yòu dōng zhì lǐng fāng xiàn dōng yǔ jīn nán shuǐ hé

又东至领方县,东与斤南水合。

xiàn yǒu zhū yá shuǐ chū lín chén xiàn dōng běi liú yín shuǐ zhù zhī

县有朱涯水,出临尘县,东北流,泿水注之。

shuǐ yuán shàng chéng zāng kē shuǐ dōng jìng zēng shí xiàn ér xià zhù zhū yá shuǐ

水源上承牂柯水,东径增食县而下注朱涯水。

zhū yá shuǐ yòu dōng běi jìng lín chén xiàn wáng mǎng zhī jiān chén yě

朱涯水又东北径临尘县,王莽之监尘也。

xiàn yǒu jīn nán shuǐ qīn lí shuǐ bìng jìng lín chén dōng rù lǐng fāng xiàn liú zhù yù shuǐ

县有斤南水、侵离水,并径临尘,东入领方县,流注郁水。

dōng běi rù yú yù

东北入于郁。

yù shuǐ jí yè láng tún shuǐ yě

郁水即夜郎豚水也。

hàn wǔ dì shí yǒu zhú wáng xìng yú tún shuǐ yǒu yī nǚ zǐ huàn yú shuǐ bīn yǒu sān jié dà zhú liú rù nǚ zǐ zú jiān tuī zhī bù qù

汉武帝时,有竹王兴于豚水,有一女子,浣于水滨,有三节大竹,流入女子足间,推之不去。

wén yǒu shēng chí guī pò zhī dé yī nán ér

闻有声,持归破之,得一男儿。

suì xióng yí pú shì zhú wèi xìng

遂雄夷濮,氏竹为姓。

suǒ juān pò zhú yú yě chéng lín jīn zhú wáng cí zhú lín shì yě

所捐破竹,于野成林,今竹王祠竹林是也。

wáng cháng cóng rén zhǐ dà shí shàng mìng zuò gēng

王尝从人止大石上,命作羹。

cóng zhě bái wú shuǐ

从者白无水。

wáng yǐ jiàn jī shí chū shuǐ jīn zhú wáng shuǐ shì yě

王以剑击石出水,今竹王水是也。

hòu táng méng kāi zāng kē zhǎn zhú wáng shǒu yí liáo xián yuàn yǐ zhú wáng fēi xuè qì suǒ shēng qiú wèi lì cí

后唐蒙开牂柯,斩竹王首,夷獠咸怨,以竹王非血气所生,求为立祠。

dì fēng sān zi wèi hóu jí sǐ pèi fù miào jīn zhú wáng sān láng cí qí shén yě

帝封三子为侯,及死,配父庙,今竹王三郎祠,其神也。

tún shuǐ dōng běi liú jìng tán gǎo xiàn dōng jìng zāng kē jùn jū lán xiàn wèi zhī zāng kē shuǐ

豚水东北流,径谈藁县,东径牂柯郡且兰县,谓之牂柯水。

shuǐ guǎng shù lǐ xiàn lín jiāng shàng gù jū lán hòu guó yě

水广数里,县临江上,故且兰侯国也。

yī míng tóu lán zāng kē jùn zhì yě

一名头兰,牂柯郡治也。

chu jiāng zhuāng qiāo sù yuán fá yè láng zhuó zāng kē xì chuán yīn míng jū lán wèi zāng kē yǐ

楚将庄𫏋溯沅伐夜郎,椓牂柯系船,因名且兰为牂柯矣。

hàn wǔ dì yuán dǐng liù nián kāi

汉武帝元鼎六年开。

wáng mǎng gēng míng tóng tíng

王莽更名同亭。

yǒu zhù pǔ guān

有柱浦关。

zāng kē yì jiāng zhōng liǎng shān míng yě

牂柯亦江中两山名也。

zuǒ sī wú dōu fù yún tǔ làng zāng kē zhě yě

左思《吴都赋》云吐浪牂柯者也。

yuán dǐng wǔ nián wǔ dì fá nán yuè fā yè láng jīng bīng xià zāng kē jiāng tóng huì pān yú shì yě

元鼎五年,武帝伐南越,发夜郎精兵,下牂柯江,同会番禺是也。

zāng kē shuǐ yòu dōng nán jìng wú liǎn xiàn xi wú liǎn shuǐ chū yān

牂柯水又东南径毋敛县西,毋敛水出焉。

yòu dōng huān shuǐ chū yān

又东,驩水出焉。

yòu jìng yù lín guǎng yù xiàn wèi yù shuǐ

又径郁林广郁县为郁水。

yòu dōng běi jìng lǐng fāng xiàn běi yòu dōng jìng bù shān xiàn běi yù lín jùn zhì yě

又东北径领方县北,又东径布山县北,郁林郡治也。

wú lù jī yuē cóng jīn yǐ qù liù shí nián chē tóng guǐ shū tóng wén

吴陆绩曰:从今以去六十年,车同轨,书同文。

zhì dà kāng yuán nián jìn guǒ píng wú

至大康元年,晋果平吴。

yòu jìng zhōng liú xiàn nán yǔ wēn shuǐ hé yòu dōng rù ā lín xiàn tán shuǐ xìng zhī

又径中留县南,与温水合,又东入阿林县,潭水性之。

shuǐ chū wǔ líng jùn chán chéng xiàn yù shān dōng liú jìng yù lín jùn tán zhōng xiàn zhōu shuǐ zì xī nán lái zhù zhī

水出武陵郡镡成县玉山,东流径郁林郡潭中县,周水自西南来注之。

tán shuǐ yòu dōng nán liú yǔ gāng shuǐ hé

潭水又东南流,与刚水合。

shuǐ xī chū yàng kē wú liǎn xiàn wáng mǎng zhī yǒu liǎn yě dōng zhì tán zhōng rù tán

水西出样柯毋敛县,王莽之有敛也,东至潭中入潭。

tán shuǐ yòu jìng zhōng liú xiàn dōng ā lín xiàn xi yòu rù yù shuǐ

潭水又径中留县东,阿林县西,右入郁水。

dì lǐ zhì yuē qiáo shuǐ dōng zhì zhōng liú rù tán

《地理志》曰:桥水东至中留入潭。

yòu yún lǐng fāng xiàn yòu yǒu qiáo shuǐ

又云:领方县又有桥水。

yú zhěn qí chuān liú gèng wú shū jīn zhèng shì qiáo wēn luàn liú gù jiān tōng chēng

余诊其川流,更无殊津,正是桥、温乱流,故兼通称。

zuò zhě xián yán zhì zhōng liú rù tán tán shuǐ yòu de yù zhī jiān chēng ér zì dāng wèi wēn fēi qiáo shuǐ yě gài shū zì wù yǐ

作者咸言至中留入潭,潭水又得郁之兼称,而字当为温,非桥水也,盖书字误矣。

yù shuǐ yòu zé liú shuǐ zhù zhī shuǐ nán chū bù shān xiàn xià jìng zhōng liú rù yù yù shuǐ dōng jìng ā lín xiàn yòu dōng jìng měng líng xiàn yín shuǐ zhù zhī

郁水右则留水注之,水南出布山县下,径中留入郁,郁水东径阿林县,又东径猛陵县,泿水注之。

yòu dōng jìng cāng wú guǎng xìn xiàn lí shuǐ zhù zhī

又东径苍梧广信县,漓水注之。

yù shuǐ yòu dōng fēng shuǐ zhù zhī

郁水又东,封水注之。

shuǐ chū lín hè jùn féng chéng xiàn xi xiè shù xiàn dōng jiè niú zhūn shān

水出临贺郡冯乘县西,谢沭县东界牛屯山。

yì wèi zhī lín shuǐ dōng nán liú jìng méng zhǔ jiào xi yòu dōng nán zuǒ hé jiāo shuǐ

亦谓之临水,东南流径萌渚峤西,又东南左合娇水。

yǔ zhòng chū yún shuǐ chū méng zhǔ qiáo nán liú rù yú lín

庾仲初云:水出萌渚峤南流入于临。

lín shuǐ yòu jìng lín hè xiàn dōng yòu nán zhì jùn zuǒ huì hè shuǐ shuǐ chū dōng běi xīng ān xiàn xī běi luó shān dōng nán liú jìng xīng ān xiàn xi

临水又径临贺县东,又南至郡,左会贺水,水出东北兴安县西北罗山,东南流径兴安县西。

shèng hóng zhī jīng zhōu jì yún xīng ān xiàn shuǐ biān yǒu píng shí shàng yǒu shí lǚ yán yuè wáng dù xī tuō lǚ yú cǐ

盛弘之《荆州记》云:兴安县水边有平石,上有石履,言越王渡溪,脱履于此。

hè shuǐ yòu xī nán liú zhì lín hè jùn dōng yòu zhù lín shuǐ

贺水又西南流,至临贺郡东,右注临水。

jùn duì èr shuǐ zhī jiāo huì gù jùn xiàn qǔ míng yān

郡对二水之交会,故郡、县取名焉。

lín shuǐ yòu xī nán liú jìng jùn nán yòu xī nán jìng fēng yáng xiàn dōng wèi fēng xī shuǐ

临水又西南流,径郡南,又西南径封阳县东,为封溪水。

gù dì lǐ zhì yuē xiàn yǒu fēng shuǐ

故《地理志》曰:县有封水。

yòu xī nán liú rù guǎng xìn xiàn nán liú zhù yú yù shuǐ wèi zhī fēng xī shuǐ kǒu zhě yě

又西南流入广信县,南流注于郁水,谓之封溪水口者也。

yù shuǐ yòu dōng jìng gāo yào xiàn láo shuǐ zhù zhī

郁水又东径高要县,牢水注之。

shuǐ nán chū jiāo zhōu hé pǔ jùn zhì hé pǔ xiàn hàn wǔ dì yuán dǐng liù nián píng yuè suǒ zhì yě

水南出交州合浦郡,治合浦县,汉武帝元鼎六年平越所置也。

wáng mǎng gēng míng yuē huán hé

王莽更名曰桓合。

xiàn yuē huán tíng sūn quán huáng wǔ qī nián gǎi yuē zhū guān jùn

县曰桓亭,孙权黄武七年,改曰珠官郡。

jùn bù chǎn gǔ duō cǎi zhū bǎo qián zhèng fán kē zhū xǐ jiāo zhǐ

郡不产谷,多采珠宝,前政烦苛,珠徙交趾。

kuài jī mèng bó zhōu wèi shǒu yǒu huì huà

会稽孟伯周为守,有惠化。

qù zhū fù huán

去珠复还。

jùn tǒng lín yǔn xiàn wáng mǎng zhī dà yǔn yě

郡统临允县,王莽之大允也。

láo shuǐ zì xiàn běi liú jìng gāo yào xiàn rù yú yù shuǐ

牢水自县北流径高要县,入于郁水。

yù shuǐ nán jìng guǎng zhōu nán hǎi jùn xi yín shuǐ chū yān

郁水南径广州南海郡西,泿水出焉。

yòu nán yòu nà xī suí sān shuǐ yòu nán jìng sì huì pǔ shuǐ shàng chéng rì nán jùn lú róng xiàn xi gǔ láng jiū pǔ nèi cáo kǒu mǎ yuán suǒ cáo

又南,右纳西随三水,又南径四会浦水,上承日南郡卢容县西古郎究浦,内漕口,马援所漕。

shuǐ dōng nán qǔ qū tōng láng hú hú shuǐ chéng jīn shān láng jiū jiū shuǐ běi liú zuǒ huì lú róng shòu líng èr shuǐ

水东南曲屈通郎湖,湖水承金山郎究,究水北流,左会卢容、寿泠二水。

lú róng shuǐ chū xī nán qū sù chéng nán gāo shān shān nán cháng lǐng lián jiē tiān zhàng lǐng xi

卢容水出西南区粟城南高山,山南长岭连接天障岭西。

lú róng shuǐ còu yǐn shān rào xi wèi běi ér dōng jìng qū sù chéng běi yòu dōng yòu yǔ shòu líng shuǐ hé shuǐ chū shòu líng xiàn jiè

卢容水凑隐山绕西卫北,而东径区粟城北,又东,右与寿泠水合,水出寿泠县界。

wèi zhèng shǐ jiǔ nián lín yì jìn qīn zhì shòu líng xiàn yǐ wéi jiāng jiè jí cǐ xiàn yě

魏正始九年,林邑进侵至寿泠县,以为疆界,即此县也。

shòu lěng xiàn yǐ shuǐ còu gù shuǐ de qí míng

寿冷县以水凑,故水得其名。

dōng jìng qū sù gù chéng nán

东径区粟故城南。

kǎo gǔ zhì bìng wú qū sù zhī míng

考古《志》并无区粟之名。

yīng shào dì lǐ fēng sú jì yuē rì nán gù qín xiàng jùn hàn wǔ dì yuán dǐng liù nián kāi rì nán jùn zhì xi juǎn xiàn

应劭《地理风俗记》曰:日南故秦象郡,汉武帝元鼎六年开日南郡,治西卷县。

lín yì jì yuē chéng qù lín yì bù dào sì bǎi yú lǐ

《林邑记》曰:城去林邑步道四百余里。

jiāo zhōu wài yù jì yuē cóng rì nán jùn nán qù dào lín yì guó sì bǎi yú lǐ

《交州外域记》曰:从日南郡南去,到林邑国,四百余里。

zhǔn jìng xiāng fú rán zé chéng gù xi juǎn xiàn yě

准径相符,然则城故西卷县也。

dì lǐ zhì yuē shuǐ rù hǎi yǒu zhú kě wèi zhàng

《地理志》曰:水入海,有竹可为杖。

wáng mǎng gèng zhī yuē rì nán tíng

王莽更之曰日南亭。

lín yì jì yuē qí chéng zhì èr shuǐ zhī jiān sān fāng jì shān nán běi kàn shuǐ

《林邑记》曰:其城治二水之间,三方际山,南北瞰水。

dōng xī jiàn pǔ liú còu chéng xià

东西涧浦,流凑城下。

chéng xi zhé shí jiǎo zhōu wéi liù lǐ yī bǎi qī shí bù dōng xī dù liù bǎi wǔ shí bù zhuān chéng èr zhàng shàng qǐ zhuān qiáng yī zhàng kāi fāng xì kǒng

城西折十角,周围六里,一百七十步,东西度六百五十步,砖城二丈,上起砖墙一丈,开方隙孔。

zhuān shàng yǐ bǎn bǎn shàng wǔ zhòng céng gé gé shàng jià wū wū shàng jià lóu lóu gāo zhě qī bā zhàng xià zhě wǔ liù zhàng

砖上倚板,板上五重层阁,阁上架屋,屋上架楼,楼高者七八丈,下者五六丈。

chéng kāi shí sān mén fán gōng diàn nán xiàng wū yǔ èr qiān yī bǎi yú jiān

城开十三门,凡宫殿南向,屋宇二千一百余间。

shì jū zhōu rào zǔ qiào dì xiǎn

市居周绕,阻峭地险。

gù lín yì bīng qì zhàn jù xī zài qū sù

故林邑兵器战具,悉在区粟。

duō chéng lěi zì lín yì wáng fàn hú dá shǐ

多城垒,自林邑王范胡达始。

qín yú xǐ mín rǎn tóng yí huà rì nán jiù fēng biàn yì jù jǐn cháo qī shù sù fù guō jiē shān zhēn jí pú báo téng lín fú yún yōu yān míng miǎn fēi shēng rén suǒ ān

秦余徙民,染同夷化,日南旧风,变易俱尽,巢栖树宿,负郭接山,榛棘蒲薄,腾林拂云,幽烟冥缅,非生人所安。

qū sù jiàn bā chǐ biǎo rì yǐng dù nán bā cùn zì cǐ yǐng yǐ nán zài rì zhī nán gù yǐ míng jùn

区粟建八尺表,日影度南八寸,自此影以南,在日之南,故以名郡。

wàng běi chén xīng luò zài tiān jì rì zài běi gù kāi běi hù yǐ xiàng rì cǐ qí dà jiào yě

望北辰星,落在天际,日在北,故开北户以向日,此其大较也。

fàn tài gǔ jīn shàn yán yuē rì nán zhāng zhòng jǔ jì rù luò

范泰《古今善言》曰:日南张重,举计入洛。

zhēng dàn dà huì míng dì wèn rì nán jùn běi xiàng shì rì yá

正旦大会,明帝问:日南郡北向视日邪?

zhòng yuē jīn jùn yǒu yún zhōng jīn chéng zhě bù bì jiē yǒu qí shí

重曰:今郡有云中、金城者,不必皆有其实。

rì yì jù chū yú dōng ěr

日亦俱出于东耳。

zhì yú fēng qì xuān nuǎn rì yǐng yǎng dāng guān mín jū zhǐ suí qíng miàn xiàng dōng xī nán běi huí bèi wú dìng

至于风气暄暖,日影仰当,官民居止随情,面向东西南北,回背无定。

rén xìng xiōng hàn guǒ yú zhàn dòu biàn shān xí shuǐ bù xián píng dì

人性凶悍,果于战斗,便山习水,不闲平地。

gǔ rén yún wǔ lǐng zhě tiān dì yǐ gé nèi wài kuàng mián tú yú hǎi biǎo gù jiǔ lǐng ér mí miǎo fēi fù xíng lù zhī jìng zǔ xìn yōu huāng zhī míng yù zhě yǐ

古人云:五岭者,天地以隔内外,况绵途于海表,顾九岭而弥邈,非复行路之径阻,信幽荒之冥域者矣。

shòu líng shuǐ zì chéng nán dōng yǔ lú róng shuǐ hé dōng zhù láng jiū jiū shuǐ suǒ jī xià tán wèi hú wèi zhī láng hú pǔ kǒu

寿泠水自城南,东与卢容水合,东注郎究,究水所积,下潭为湖,谓之郎湖浦口。

yǒu qín shí xiàng jùn xū yù yóu cún

有秦时象郡,墟域犹存。

zì hú nán wàng wài tōng shòu líng cóng láng hú rù sì huì pǔ

自湖南望,外通寿泠,从郎湖入四会浦。

yuán jiā èr shí nián yǐ lín yì wán xiōng lì dài nán huà shì yuǎn fù zhòng màn wēi bèi dé

元嘉二十年,以林邑顽凶,历代难化,恃远负众,慢威背德。

běi bǎo jì zhēn nán jīn quē gòng nǎi mìng piān jiàng yǔ lóng xiāng jiāng jūn jiāo zhōu cì shǐ tán hé zhī chén bīng rì nán xiū wén fú yuǎn

北宝既臻,南金阙贡,乃命偏将,与龙骧将军、交州刺史檀和之,陈兵日南,修文服远。

èr shí sān nián yáng jīng cóng sì huì pǔ kǒu rù láng hú

二十三年,扬旌从四会浦口,入郎湖。

jūn cì qū sù jìn bī wéi chéng yǐ fēi tī yún qiáo xuán lóu dēng lěi

军次区粟,进逼围城,以飞梯云桥,悬楼登垒。

zhēng gǔ dà zuò hǔ shì diàn nù fēng liè huǒ yáng chéng cuī zhòng xiàn zhǎn qū sù wáng fàn fú lóng shǒu shí wǔ yǐ shàng kēng jié wú shè lóu gé yǔ xuè tián shī chéng guān

钲鼓大作,虎士电怒,风烈火扬,城摧众陷,斩区粟王范扶龙首,十五以上,坑截无赦,楼阁雨血,填尸成观。

zì sì huì nán rù de lú róng pǔ kǒu

自四会南入,得卢容浦口。

jìn tài kāng sān nián shěng rì nán jùn shǔ guó dū wèi yǐ qí suǒ tǒng lú róng xiàn zhì rì nán jùn jí xiàng lín xiàn zhī gù zhì

晋太康三年,省日南郡属国都尉,以其所统卢容县,置日南郡,及象林县之故治。

jìn shū dì dào jì yuē jùn qù lú róng pǔ kǒu èr bǎi lǐ gù qín xiàng jùn xiàng lín xiàn zhì yě

《晋书地道记》曰:郡去卢容浦口二百里,故秦象郡,象林县治也。

yǒng hé wǔ nián zhēng xi huán wēn qiǎn dū hù téng jùn lǜ jiāo guǎng bīng fá fàn wén yú jiù rì nán zhī lú róng xiàn wéi wén suǒ bài jí shì chù yě

永和五年,征西桓温遣督护滕畯、率交、广兵伐范文于旧日南之卢容县,为文所败,即是处也。

tuì cì jiǔ zhēn gèng zhì bīng wén bèi chuàng sǐ zi fú dài lì

退次九真,更治兵,文被创死,子佛代立。

qī nián jùn yǔ jiāo zhōu cì shǐ yáng píng fù jìn jūn shòu líng pǔ rù dùn láng hú tǎo fú yú rì nán gù zhì

七年,畯与交州刺史杨平,复进军寿泠浦,入顿郎湖,讨佛于日南故治。

fú yǐ jù lián lěi wǔ shí yú lǐ jùn píng pò zhī

佛蚁聚连垒五十余里,畯、平破之。

fú táo cuàn chuān sǒu qiǎn dà shuài miàn fù qǐng zuì jūn mén

佛逃窜川薮,遣大帅面缚请罪军门。

qiǎn wǔ shì chén yán láo fú yǔ méng ér hái

遣武士陈延劳佛,与盟而还。

kāng tài fú nán jì yuē cóng lín yì zhì rì nán lú róng pǔ kǒu kě èr bǎi yú lǐ

康泰《扶南记》曰:从林邑至日南卢容浦口,可二百余里。

cóng kǒu nán fā wǎng fú nán zhū guó cháng cóng cǐ kǒu chū yě

从口南发,往扶南诸国,常从此口出也。

gù lín yì jì yuē jǐn hóng cāng zhī jiào yuǎn jí liú fú zhī xiān wài de bīn cāng hǎi zhòng guó jīn jìng

故《林邑记》曰:尽纮沧之徼远,极流服之先外,地滨沧海,众国津径。

yù shuǐ nán tōng shòu líng jí yī pǔ yě

郁水南通寿泠,即一浦也。

pǔ shàng chéng jiāo zhǐ jùn nán dōu guān sāi pǔ

浦上承交趾郡南都官塞浦。

lín yì jì yuē pǔ tōng tóng gǔ wài yuè ān dìng huáng gāng xīn kǒu gài jiè dù tóng gǔ jí luò yuè yě

《林邑记》曰:浦通铜鼓、外越、安定、黄冈心口,盖藉度铜鼓,即骆越也。

yǒu tóng gǔ yīn de qí míng

有铜鼓,因得其名。

mǎ yuán qǔ qí gǔ yǐ zhù tóng mǎ

马援取其鼓以铸铜马。

zhì záo kǒu mǎ yuán suǒ záo nèi tōng jiǔ zhēn pǔ yáng

至凿口,马援所凿,内通九真、浦阳。

jìn shū dì dào jì jiǔ dé jùn yǒu pǔ yáng xiàn

《晋书地道记》九德郡有浦阳县。

jiāo zhōu jì yuē záo nán táng zhě jiǔ zhēn lù zhī suǒ jīng yě qù zhōu wǔ bǎi lǐ

《交州记》曰:凿南塘者,九真路之所经也,去州五百里。

jiàn wǔ shí jiǔ nián mǎ yuán suǒ kāi

建武十九年,马援所开。

lín yì jì yuē wài yuè jì sù

《林邑记》曰:外越纪粟。

wàng dū jì sù chū pǔ yáng dù biàn zhōu zhì diǎn yóu dù gù xiàn zhì xián huān

望都纪粟出浦阳,渡便州至典由,渡故县至咸驩。

xián huān shǔ jiǔ zhēn

咸驩属九真。

xián huān yǐ nán zhāng jǐ mǎn gāng míng páo mìng chóu jǐng xiào guō yě

咸驩已南,獐麂满冈,鸣咆命畴,警啸聒野。

kǒng què fēi xiáng bì rì lóng shān

孔雀飞翔,蔽日笼山。

dù zhì kǒu zhì jiǔ dé

渡治口,至九德。

àn jìn shū dì dào jì yǒu jiǔ dé xiàn jiāo zhōu wài yù jì yuē jiǔ dé xiàn shǔ jiǔ zhēn jùn zài jùn zhī nán yǔ rì nán jiē

按《晋书地道记》有九德县,《交州外域记》曰:九德县属九真郡,在郡之南,与日南接。

mán lú yú jū qí de sǐ zi bǎo gāng dài sūn dǎng fú cóng wú huà dìng wèi jiǔ dé jùn yòu wèi lì zhī

蛮卢舆居其地,死,子宝纲代,孙党服从吴化,定为九德郡,又为隶之。

lín yì jì yuē jiǔ dé jiǔ yí suǒ jí gù yǐ míng jùn

《林邑记》曰:九德,九夷所极,故以名郡。

jùn míng suǒ zhì zhōu yuè cháng shì zhī yí guó

郡名所置,周越裳氏之夷国。

zhōu lǐ jiǔ yí yuǎn jí yuè cháng

《周礼》九夷,远极越裳。

bái zhì xiàng yá chóng jiǔ yì ér lái

白雉象牙,重九译而来。

zì jiǔ dé tōng lèi kǒu shuǐ yuán cóng xī běi yuǎn huāng jìng níng zhōu jiè lái yě

自九德通类口,水源从西北远荒,径宁州界来也。

jiǔ dé pǔ nèi jìng yuè cháng jiū jiǔ dé jiū nán líng jiū

九德浦内径越裳究、九德究、南陵究。

àn jìn shū dì dào jì jiǔ dé jùn yǒu nán líng xiàn jìn zhì yě

按《晋书地道记》,九德郡有南陵县,晋置也。

dǔ zhī fú nán jì shān xī lài zhōng wèi zhī jiū

竺枝《扶南记》,山溪濑中谓之究。

dì lǐ zhì yuē jùn yǒu xiǎo shuǐ wǔ shí èr bìng xíng dà chuān jiē jiū zhī wèi yě

《地理志》曰:郡有小水五十二,并行大川,皆究之谓也。

lín yì jì yuē yì xī jiǔ nián jiāo zhǐ tài shǒu dù huì dù zào jiǔ zhēn shuǐ kǒu yǔ lín yì wáng fàn hú dá zhàn qín zhǎn hú dá èr zi lǔ huò bǎi yú rén hú dá dùn

《林邑记》曰:义熙九年,交趾太守杜慧度造九真水口,与林邑王范胡达战,擒斩胡达二子,虏获百余人,胡达遁。

wǔ yuè huì dù zì jiǔ zhēn shuǐ lì dōu sù pǔ fù xí jiǔ zhēn

五月,慧度自九真水历都粟浦,复袭九真。

cháng wéi kuà shān zhòng shān duàn pǔ qū xiàng qián fēng jiē rèn chéng xià lián rì jiāo zhàn shā shāng nǎi tuì

长围跨山,重栅断浦,驱象前锋,接刃城下,连日交战,杀伤乃退。

dì lǐ zhì yuē jiǔ zhēn jùn hàn wǔ dì yuán dǐng liù nián kāi zhì xū pǔ xiàn

《地理志》曰:九真郡,汉武帝元鼎六年开,治胥浦县。

wáng mǎng gèng zhī yuē huān chéng yě

王莽更之曰驩成也。

jìn shū dì dào jì yuē jiǔ zhēn jùn yǒu sōng yuán xiàn

《晋书地道记》曰:九真郡有松原县。

lín yì jì yuē sōng yuán yǐ xī niǎo lǔ xùn liáng bù zhī wèi gōng

《林邑记》曰:松原以西,鸟鲁驯良,不知畏弓。

guǎ fù gū jū sàn fà zhì lǎo

寡妇孤居,散发至老。

nán yí zhī lǐng zú bù yú rèn

南移之岭,崪不逾仞。

cāng gēng huái chūn yú qí běi fěi cuì xī jǐng hu qí nán suī yīng huan jiē xiǎng chéng gé shū fēi dú bù nán yóu sú xìng tu fēn gù yě

仓庚怀春于其北,翡翠熙景乎其南,虽嘤欢接响,城隔殊非,独步难游,俗姓涂分故也。

zì nán líng jiū chū yú nán jiè mán jìn de héng shān

自南陵究出于南界蛮,进得横山。

tài hé sān nián fàn wén qīn jiāo zhōu yú héng shān fēn jiè

太和三年,范文侵交州,于横山分界。

dù bǐ jǐng miào yóu mén pǔ zhì gǔ zhàn wān wú chì wū shí yī nián wèi zhèng shǐ jiǔ nián jiāo zhōu yǔ lín yì yú wān dà zhàn chū shī qū sù yě

度比景庙,由门浦至古战湾,吴赤乌十一年,魏正始九年,交州与林邑于湾大战,初失区粟也。

dù lú róng xiàn rì nán jùn zhī shǔ xiàn yě

渡卢容县,日南郡之属县也。

zì lú róng xiàn zhì wú biàn yuè fēng huǒ zhì bǐ jǐng xiàn rì zhōng tóu shàng jǐng dāng shēn xià yǔ jǐng wéi bǐ

自卢容县至无变越烽火,至比景县,日中,头上景当身下,与景为比。

rú chún yuē gù yǐ bǐ jǐng míng xiàn

如淳曰:故以比景名县。

hǎn yīn yuē bǐ dú yìn bì zhī bì jǐng zài jǐ xià yán wéi shēn suǒ bì yě

阚骃曰:比读荫庇之庇,景在己下,言为身所庇也。

lín yì jì yuē dù bǐ jǐng zhì zhū wú zhū wú xiàn pǔ jīn zhī fēng jiè

《林邑记》曰:渡比景至朱吾,朱吾县浦,今之封界。

zhū wú yǐ nán yǒu wén láng rén yě jū wú shì zhái yī shù zhǐ sù shí shēng yú ròu cǎi xiāng wèi yè yú rén jiāo shì ruò shàng huáng zhī mín yǐ

朱吾以南,有文狼人,野居无室宅,依树止宿,食生鱼肉,采香为业,与人交市,若上皇之民矣。

jù nán yǒu wén láng jiū xià liú jìng tōng

具南有文狼究,下流径通。

jìn shū dì dào jì yuē zhū wú xiàn shǔ rì nán jùn qù jùn èr bǎi lǐ

《晋书地道记》曰:朱吾县属日南郡,去郡二百里。

cǐ xiàn mín hàn shí bù kān èr qiān dàn zhǎng lì diào qiú yǐn qū dōu qián wèi guó

此县民,汉时不堪二千石长吏调求,引屈都干为国。

lín yì jì yuē qū dōu yí yě

《林邑记》曰:屈都,夷也。

zhū wú pǔ nèi tōng wú láo hú wú láo jiū shuǐ tōng shòu líng pǔ

朱吾浦内通无劳湖,无劳究水通寿泠浦。

yuán jiā yuán nián jiāo zhōu cì shǐ yuán mí zhī zhēng lín yì yáng mài chū hūn bù zài

元嘉元年,交州刺史阮弥之征林邑,阳迈出婚,不在。

fèn wēi jiāng jūn yuán qiān zhī lǐng qī qiān rén xiān xí qū sù yǐ guò sì huì wèi rù shòu líng sān rì sān yè wú dùn zhǐ chù

奋威将军阮谦之领七千人,先袭区粟,已过四会,未入寿泠,三日三夜,无顿止处。

níng hǎi zhí àn yù fēng dà bài

凝海直岸,遇风大败。

yáng mài xié hūn dōu bù wu sān bǎi xǔ chuán lái xiāng jiù shòu

阳迈携婚都部伍三百许船,来相救授。

qiān zhī zāo fēng yú shù chuán jiàn yè yú shòu líng pǔ lǐ xiāng yù àn zhōng dà zhàn qiān zhī shǒu shè yáng mài tuó gōng chuán bài zòng héng

谦之遭风,余数船舰,夜于寿泠浦里相遇,暗中大战,谦之手射阳迈柁工,船败纵横。

kūn lún dān gě jiē de yáng mài

昆仑单舸,接得阳迈。

qiān zhī yǐ fēng ruò zhī yú zhì shèng lǐ nán

谦之以风溺之余,制胜理难。

zì cǐ hái dù shòu líng zhì wēn gōng pǔ

自此还渡寿泠,至温公浦。

shēng píng sān nián wēn fàng zhī zhēng fàn fú yú wān fēn jiè yīn yáng yín rù xīn luó wān zhì yān xià yī míng ā bēn pǔ rù péng lóng wān yǐn bì fēng bō jí lín yì zhī hǎi zhǔ

升平三年,温放之征范佛于湾分界阴阳圻,入新罗湾,至焉下,一名阿贲浦,入彭龙湾,隐避风波,即林邑之海渚。

yuán jiā èr shí sān nián jiāo zhōu cì shǐ tán hé zhī pò qū sù yǐ fēi jīng gài hǎi jiāng zhǐ diǎn chōng yú péng lóng wān shàng guǐ tǎ yǔ lín yì dà zhàn hái dù diǎn chōng

元嘉二十三年,交州刺史檀和之破区粟,已,飞旍盖海,将指典冲,于彭龙湾上鬼塔,与林邑大战,还渡典冲。

lín yì rù pǔ lìng jūn dà jìn chí zhòng gù yě

林邑入浦,令军大进,持重故也。

pǔ xi jí lín yì dōu yě zhì diǎn chōng qù hǎi àn sì shí lǐ

浦西即林邑都也,治典冲,去海岸四十里。

chù huāng liú zhī xí biǎo guó yuè cháng zhī jiāng nán qín hàn xiàng jùn zhī xiàng lín xiàn yě dōng bīn cāng hǎi xi jì xú láng nán jiē fú nán běi lián jiǔ dé hòu qù xiàng lín lín yì zhī hào

处荒流之檄表,国越裳之疆南,秦、汉象郡之象林县也,东滨沧海,西际徐狼,南接扶南,北连九德,后去象林、林邑之号。

jiàn guó qǐ zì hàn mò chū píng zhī luàn rén huái yì xīn xiàng lín gōng cáo xìng qū yǒu zi míng kuǐ gōng qí xiàn shā lìng zì hào wèi wáng

建国起自汉末,初平之乱,人怀异心,象林功曹姓区,有子名逵,攻其县,杀令,自号为王。

zhí shì luàn lí lín yì suì lì hòu nǎi xí dài chuán wèi zǐ sūn

值世乱离,林邑遂立,后乃袭代,传位子孙。

sān guó dǐng zhēng wèi yǒu suǒ fù

三国鼎争,未有所附。

wú yǒu jiāo tǔ yǔ zhī lín jiē jìn qīn shòu líng yǐ wéi jiāng jiè

吴有交土,与之邻接,进侵寿泠,以为疆界。

zì qū kuǐ yǐ hòu guó wú wén shǐ shī qí zuǎn dài shì shù nán xiáng zōng yìn miè jué wú fù zhǒng yì

自区逵以后,国无文史,失其纂代,世数难详,宗胤灭绝,无复种裔。

wài sūn fàn xióng dài lì rén qíng lè tuī

外孙范熊代立,人情乐推。

hòu xióng sǐ zi yì lì yǒu fàn wén rì nán xi juǎn xiàn yí shuài fàn zhuī nú yě

后熊死,子逸立,有范文,日南西卷县夷帅范椎奴也。

wén wèi nú shí shān jiàn mù yáng yú jiàn shuǐ zhōng de liǎng lǐ yú yǐn cáng xié guī guī yù sī shí

文为奴时,山涧牧羊,于涧水中,得两鲤鱼,隐藏挟归,规欲私食。

láng zhī jiǎn qiú wén dà cán jù qǐ tuō yún jiāng ér shí hái fēi wéi yú yě

郎知检求,文大惭惧,起托云:将而石还,非为鱼也。

láng zhì yú suǒ jiàn shì liǎng shí xìn zhī ér qù

郎至鱼所,见是两石,信之而去。

wén shǐ yì zhī

文始异之。

shí yǒu tiě wén rù shān zhōng jiù shí yě tiě duàn zuò liǎng dāo

石有铁,文入山中,就石冶铁,锻作两刀。

jǔ dāo xiàng zhāng yīn zhù yuē lǐ yú biàn huà yě shí chéng dāo zhuó shí zhāng pò zhě shì yǒu shén líng wén dāng de cǐ wèi guó jūn wáng

举刀向鄣,因祝曰:鲤鱼变化,冶石成刀,斫石鄣破者,是有神灵,文当得此,为国君王。

zhuó bù rù zhě shì dāo wú shén líng

斫不入者,是刀无神灵。

jìn zhuó shí zhāng rú lóng yuān gàn jiàng zhī zhǎn lú gǎo yóu shì rén qíng jiàn fù

进斫石鄣,如龙渊、干将之斩芦藁,由是人情渐附。

jīn zhuó shí shàng zài yú dāo yóu cún chuán guó zǐ sūn rú zhǎn shé zhī jiàn yě

今斫石尚在,鱼刀犹存,传国子孙,如斩蛇之剑也。

chuí cháng shǐ wén yuǎn xíng shāng gǔ běi dào shàng guó duō suǒ wén jiàn yǐ jìn mǐn dì jiàn xìng zhōng nán zhì lín yì jiào wáng fàn yì zhì zào chéng tā shàn zhì róng jiǎ jīng shǐ kuò lüè

椎尝使文远行商贾,北到上国,多所闻见,以晋愍帝建兴中,南至林邑,教王范逸,制造城他,缮治戎甲,经始廓略。

wáng ài xìn zhī shǐ wèi jiàng shuài néng de zhòng xīn

王爱信之,使为将帅,能得众心。

wén chán wáng zhū zǐ huò xǐ huò bēn wáng nǎi dú lì

文谗王诸子,或徙或奔,王乃独立。

chéng dì xián hé liù nián sǐ wú yìn sì

成帝咸和六年死,无胤嗣。

wén yíng wáng zǐ yú wài guó hǎi xíng qǔ shuǐ zhì dú zi zhōng

文迎王子于外国,海行取水,置毒子中。

yǐn ér shā zhī suì xié guó rù zì lì wèi wáng

饮而杀之,遂胁国入,自立为王。

qǔ qián wáng qī qiè zhì gāo lóu tǔ yǒu cóng jǐ zhě qǔ ér nà zhī bù cóng jǐ zhě jué qí yǐn shí ér sǐ

取前王妻妾,置高楼土,有从己者,取而纳之,不从己者,绝其饮食而死。

jiāng dōng jiù shì yún fàn wén běn yáng zhōu rén shǎo bèi lüè wèi nú mài duò jiāo zhōu

《江东旧事》云:范文,本扬州人,少被掠为奴,卖堕交州。

nián shí wǔ liù yù zuì dāng de zhàng wèi bù yīn táo suí lín yì gǔ rén dù hǎi yuǎn qù mò rù yú wáng dà bèi xìng ài

年十五六,遇罪当得杖,畏怖因逃,随林邑贾人渡海远去,没入于王,大被幸爱。

jīng shí yú nián wáng sǐ wén hài wáng èr zi zhà shā hóu jiāng zì lì wèi wáng wēi jiā zhū guó

经十余年,王死,文害王二子,诈杀侯将,自立为王,威加诸国。

huò yí chuí mán yǔ kǒu shí bí yǐn huò diāo miàn lòu shēn láng luǒ zhǒng hàn wèi liú zhě wēi wèi qí yòng

或夷椎蛮语,口食鼻饮,或雕面镂身,狼裸种,汉魏流赭,威为其用。

jiàn yuán èr nián gōng rì nán jiǔ dé jiǔ zhēn bǎi xìng bēn bèng qiān lǐ wú yān nǎi hái lín yì

建元二年,攻日南、九德、九真,百姓奔迸,千里无烟,乃还林邑。

lín yì xi qù guǎng zhōu èr qiān wǔ bǎi lǐ chéng xī nán jiǎo gāo shān cháng lǐng lián jiē tiān zhāng lǐng běi jiē jiàn

林邑西去广州二千五百里,城西南角高山长岭,连接天鄣岭,北接涧。

dà yuán huái shuǐ chū nuó nuó yuǎn jiè sān chóng cháng zhōu yǐn shān rào xi wèi běi huí dōng qí lǐng nán kāi jiàn xiǎo yuán huái shuǐ chū sōng gēn jiè shàng shān hè liú yǐn shān rào nán qǔ jiē huí dōng hé huái liú yǐ zhù diǎn chōng

大源淮水出郍郍远界,三重长洲,隐山绕西,卫北回东,其岭南开涧,小源淮水出松根界,上山壑流,隐山绕南曲街回,东合淮流,以注典冲。

qí chéng xī nán jì shān dōng běi kàn shuǐ zhòng qiàn liú pǔ zhōu rào chéng xià

其城西南际山,东北瞰水,重堑流浦,周绕城下。

dōng nán qiàn wài yīn bàng báo chéng dōng xī héng zhǎng nán běi zòng xiá běi biān xī duān huí shé qū rù

东南堑外,因傍薄城,东西横长,南北纵狭,北边西端,回折曲入。

chéng zhōu wéi bā lǐ yī bǎi bù zhuān chéng èr zhàng shàng qǐ zhuān qiáng yī zhàng kāi fāng xì kǒng zhuān shàng yǐ bǎn bǎn shàng céng gé gé shàng jià wū wū shàng gòu lóu

城周围八里一百步,砖城二丈,上起砖墙一丈,开方隙孔,砖上倚板,板上层阁,阁上架屋,屋上构楼。

gāo zhě liù qī zhàng xià zhě sì wǔ zhàng

高者六七丈,下者四五丈。

fēi guān chī wěi yíng fēng fú yún yuán shān kàn shuǐ qiān zhù wéi è

飞观鸱尾,迎风拂云,缘山瞰水,骞翥嵬崿。

dàn zhì zào zhuàng zhuō

但制造壮拙。

jī gǔ yí sú chéng kāi sì mén dōng wèi qián mén dāng liǎng huái zhǔ bīn yú qū lù yǒu gǔ bēi yí shū míng zàn qián wáng hú dá zhī dé

稽古夷俗,城开四门,东为前门,当两淮渚滨,于曲路有古碑,夷书铭赞前王胡达之德。

xī mén dāng liǎng chóng qiàn běi huí shàng shān shān xī jí huái liú yě

西门当两重堑,北回上山,山西即淮流也。

nán mén dù liǎng chóng qiàn duì wēn gōng lěi

南门度两重堑,对温公垒。

shēng píng èr nián jiāo zhōu cì shǐ wēn fàng zhī shā jiāo zhǐ tài shǒu dù bǎo bié jià yuán lǎng suì zhēng lín yì shuǐ lù lèi zhàn fú bǎo chéng zì shǒu zhòng qiú qǐng fú tīng zhī

升平二年,交州刺史温放之,杀交趾太守杜宝别驾阮朗,遂征林邑,水陆累战,佛保城自守,重求请服,听之。

jīn lín yì dōng chéng nán wǔ lǐ yǒu wēn gōng èr lěi shì yě

今林邑东城南五里,有温公二垒是也。

běi mén bīn huái lù duàn bù tōng

北门滨淮,路断不通。

chéng nèi xiǎo chéng zhōu wéi sān bǎi èr shí bù hé táng wǎ diàn nán bì bù kāi liǎng tóu zhǎng wū jí chū nán běi nán nǐ bèi rì

城内小城,周围三百二十步,合堂瓦殿,南壁不开,两头长屋,脊出南北,南拟背日。

xi qū chéng nèi shí shān shùn huái miàn yáng kāi dōng xiàng diàn fēi yán chī wěi qīng suǒ dan chi cuī tí jué chuán duō zhū gǔ fǎ

西区城内,石山顺淮面阳,开东向殿,飞檐鸱尾,青琐丹墀,榱题桷椽,多诸古法。

gé diàn shàng zhù gāo chéng zhàng yú wǔ niú shǐ wèi ní

阁殿上柱,高城丈余五,牛屎为埿。

qiáng bì qīng guāng huí dù qū yè qǐ yǒu zǐ chuāng jiāo fáng pín yìng wú bié gōng guàn lù qǐn yǒng xiàng gòng zài diàn shàng lín jù dōng xuān jìng yǔ xià yǔ

墙壁青光回度,曲掖绮牖,紫窗椒房,嫔媵无别,宫观,路寝,永巷,共在殿上,临踞东轩,径与下语。

zǐ dì chén shì jiē bù dé shàng

子弟臣侍,皆不得上。

wū yǒu wǔ shí yú qū lián méng jiē dòng yán yǔ xiāng chéng

屋有五十余区,连甍接栋,檐宇相承。

shén cí guǐ tǎ xiǎo dà bā miào céng tái zhòng shù zhuàng shì fó shā

神祠鬼塔,小大八庙,层台重树,状似佛刹。

guō wú shì lǐ yì guǎ rén jū hǎi àn xiāo tiáo fēi shēng mín suǒ chǔ ér shǒu qú yǐ yǒng ān yǎng guó shí shì qǐ jiǔ cún zāi

郭无市里,邑寡人居,海岸萧条,非生民所处,而首渠以永安,养国十世,岂久存哉?

yuán jiā zhōng tán hé zhī zhēng lín yì qí wáng yáng mài jǔ guó yè bēn cuàn shān sǒu

元嘉中,檀和之征林邑,其王阳迈,举国夜奔窜山薮。

jù qí chéng yì shōu bǎo jù yì

据其城邑,收宝巨亿。

jūn hái zhī hòu yáng mài guī guó jiā guó huāng tiǎn shí rén mǐ cún chóu chú bēng pǐ fèn jué fù sū jí yǐ yuán jiā èr shí sān nián sǐ

军还之后,阳迈归国,家国荒殄,时人靡存,踌蹰崩擗,愤绝复苏,即以元嘉二十三年死。

chū yáng mài mǔ huái shēn mèng rén pù yáng mài jīn xí yǔ qí r luò xí shàng jīn guāng sè qǐ zhāo zhé yàn yào

初,阳迈母怀身,梦人铺阳迈金席,与其儿落席上,金光色起、昭晣艳曜。

huá sú wèi shàng jīn wèi zǐ mó jīn yí sú wèi shàng jīn wèi yáng mài jīn fù hú dá sǐ xí wáng wèi néng dé rén qíng zì yǐ líng mèng wèi guó xiáng qìng

华俗谓上金为紫磨金,夷俗谓上金为阳迈金,父胡达死,袭王位,能得人情,自以灵梦,为国祥庆。

qí tài zǐ chū míng duō hòu yáng mài sǐ duō nián shí jiǔ dài lì mù xiān jūn zhī dé fù gǎi míng yáng mài

其太子初名咄,后阳迈死,咄年十九,代立,慕先君之德,复改名阳迈。

zhāo mù èr shì fù zǐ gòng míng zhī lín yì zhī jiāng wáng yǐ

昭穆二世,父子共名,知林邑之将亡矣。

qí chéng huáng qiàn zhī wài lín jí huāng màn zhēn gěng míng yù téng pán guì xiù cēn cuò jì tiān

其城隍堑之外,林棘荒蔓,榛梗冥郁,藤盘筀秀,参错际天。

qí zhōng xiāng guì chéng lín qì qīng yān chéng

其中香桂成林,气清烟澄。

guì fù xiàn rén yě qī jū cǐ lín fú guì dé dào

桂父,县人也,栖居此林,服桂得道。

shí qín yì yǔ

时禽异羽,

xiáng jí jiān guān

翔集间关,

jiān bǐ yì niǎo

兼比翼鸟,

bù bǐ bù fēi

不比不飞,

niǎo míng guī fēi

鸟名归飞,

míng shēng zì hū

鸣声自呼,

cǐ liàn xiāng zhī sī kǒng bēi

此恋乡之思孔悲,

sāng zǐ zhī jìng chéng sú yě

桑梓之敬成俗也,

yù zhāng shù yì qī

豫章俞益期,

xìng qì gāng zhí

性气刚直,

bù xià qǔ sú

不下曲俗,

róng shēn wú suǒ

容身无所,

yuǎn shì zài nán

远适在南,

yǔ hán kāng bó shū yuē wéi bīng láng shù

《与韩康伯书》曰:惟槟榔树,

zuì nán yóu zhī kě guān

最南游之可观,

dàn xìng bù nài shuāng

但性不耐霜,

bù dé běi zhí

不得北植,

bù yù zhǎng zhě zhī mù

不遇长者之目,

lìng rén hèn shēn

令人恨深。

cháng duì fēi niǎo liàn tǔ zēng sī jì yì

尝对飞鸟恋土,增思寄意。

wèi cǐ niǎo qí bèi qīng qí fù chì dān xīn wài lù míng qíng wèi dá zhōng rì guī fēi fēi bù shí qiān lù yú wàn lǐ hé yóu guī zāi

谓此鸟其背青,其腹赤,丹心外露,鸣情未达,终日归飞,飞不十千,路余万里,何由归哉!

jiǔ zhēn tài shǒu rèn yán shǐ jiào gēng lí sú huà jiāo tǔ fēng xíng xiàng lín zhī gēng yǐ lái liù bǎi yú nián huǒ nòu gēng yì fǎ yǔ huá tóng míng bái tián zhǒng bái gǔ qī yuè huǒ zuò shí yuè dēng shú

九真太守任延,始教耕犁,俗化交土,风行象林,知耕以来,六百余年,火耨耕艺,法与华同,名白田,种白谷,七月火作,十月登熟;

míng chì tián zhǒng chì gǔ shí èr yuè zuò sì yuè dēng shú suǒ wèi liǎng shú zhī dào yě

名赤田,种赤谷,十二月作,四月登熟,所谓两熟之稻也。

zhì yú cǎo jiǎ méng yá gǔ yuè dài zhǒng tóng zǎo wǎn wú yuè bù xiù gēng yún gōng zhòng shōu huò lì qīng shú sù gù yě

至于草甲萌芽,谷月代种,穜早晚,无月不秀,耕耘功重,收获利轻,熟速故也。

mǐ bù wài sàn héng wèi fēng guó

米不外散,恒为丰国。

sāng cán nián bā shú jiǎn

桑蚕年八熟茧。

sān dōu fù suǒ wèi bā cán zhī mián zhě yǐ

《三都赋》所谓八蚕之绵者矣。

qí yá xiǎo shuǐ cháng tǔ fēi liū huò xuě fēi shā zhǎng qīng hán wú dǐ fēn xī bié hè jīn jì xiāng tōng

其崖小水,常吐飞溜,或雪霏沙涨,清寒无底,分溪别壑,津济相通。

qí shuǐ zì chéng dōng běi jiǎo liú shuǐ shàng xuán qǐ gāo qiáo dù huái běi àn jí péng lóng qū sù zhī tōng kuí yě

其水自城东北角流,水上悬起高桥,渡淮北岸,即彭龙、区粟之通逵也。

tán hé zhī dōng qiáo dà zhàn yáng mài bèi chuàng luò xiàng jí shì chù yě

檀和之东桥大战,阳迈被创落象,即是处也。

qí shuǐ yòu dōng nán liú jìng chuán guān kǒu chuán guān chuān yuán xú láng wài yí jiē luǒ shēn nán yǐ zhú tǒng yǎn tǐ nǚ yǐ shù yè bì xíng wài míng láng suǒ wèi luǒ guó zhě yě

其水又东南流径船官口,船官川源徐狼外,夷皆裸身,男以竹筒掩体,女以树叶蔽形,外名狼,所谓裸国者也。

suī xí sú luǒ tǎn yóu chǐ wú bì wéi yī míng yè yú rén jiāo shì dǔ zhōng ào jīn biàn zhī hào wù míng cháo xiǎo kàn jiē rú qí yán

虽习俗裸袒,犹耻无蔽,惟依瞑夜,与人交市睹中,奥金便知好恶,明朝晓看,皆如其言。

zì cǐ wài háng de zhì fú nán

自此外行,得至扶南。

àn dǔ zhī fú nán jì yuē jué nán qù lín yì sì qiān lǐ shuǐ bù dào tōng

按竺枝《扶南记》曰:抉南去林邑四千里,水步道通。

tán hé zhī lìng jūn rù yì pǔ jù chuán guān kǒu chéng liù lǐ zhě yě

檀和之令军入邑浦,据船官口城六里者也。

zì chuán guān xià zhù dà pǔ zhī dōng hú dà shuǐ lián xíng cháo shàng xi liú

自船官下注大浦之东湖,大水连行,潮上西流。

cháo shuǐ rì yè zhǎng qī bā chǐ cóng cǐ yǐ xī shuò wàng bìng cháo yī shàng qī rì shuǐ zhǎng zhàng liù qī

潮水日夜长七八尺,从此以西,朔望并潮,一上七日,水长丈六七。

liù rì zhī hòu rì yè fēn wéi zài cháo shuǐ zhǎng yī èr chǐ

六日之后,日夜分为再潮,水长一二尺。

chūn xià qiū dōng lì rán yī xiàn gāo xià dìng dù shuǐ wú yíng suō shì wèi hǎi yùn yì yuē xiàng shuǐ yě yòu jiān xiàng pǔ zhī míng

春夏秋冬,厉然一限,高下定度,水无盈缩,是为海运,亦曰象水也,又兼象浦之名。

jìn gōng chén biǎo suǒ wèi jīn lín qīng jìng xiàng zhǔ chéng yuán zhě yě

《晋功臣表》所谓金潾清径,象渚澄源者也。

qí chuān pǔ zhǔ yǒu shuǐ chóng mí wēi zǎn mù shí chuán shù shí rì huài

其川浦渚,有水虫弥微,攒木食船,数十日坏。

yuán tán chén lài yǒu xiān yú sè hēi shēn wǔ zhàng tóu rú mǎ shǒu cì rén rù shuǐ biàn lái wéi hài

源潭湛濑,有鲜鱼,色黑,身五丈,头如马首,伺人入水,便来为害。

shān hǎi jīng yuē lí ěr guó diāo tí guó jiē zài yù shuǐ nán

《山海经》曰:离耳国、雕题国皆在郁水南。

lín yì jì yuē hàn zhì jiǔ jùn dān ěr yǔ yān

《林邑记》曰:汉置九郡,儋耳与焉。

mín hǎo tú xiǎn ěr guǎng chuí yǐ wéi shì suī nán nǚ xiè lù bù yǐ wèi xiū

民好徒跣,耳广垂以为饰,虽男女亵露,不以为羞。

shǔ xiè báo rì zì shǐ rén hēi jī xí chéng cháng yǐ hēi wèi měi

暑亵薄日,自使人黑,积习成常,以黑为美。

lí sāo suǒ wèi xuán guó yǐ

《离骚》所谓玄国矣。

rán zé xìn ěr jí lí ěr yě

然则信耳,即离耳也。

wáng shì jiāo guǎng chūn qiū yuē zhū yá dān ěr èr jùn yǔ jiāo zhōu jù kāi jiē hàn wǔ dì suǒ zhì dà hǎi zhōng nán jí zhī wài duì hé pǔ xú wén xiàn qīng lǎng wú fēng zhī rì jìng wàng zhū yá zhōu rú qūn lǐn dà

王氏《交广春秋》曰:朱崖、儋耳二郡,与交州俱开,皆汉武帝所置,大海中,南极之外,对合浦徐闻县,清朗无风之日,径望朱崖州,如囷廪大。

cóng xú wén duì dù běi fēng jǔ fān yī rì yī yè ér zhì

从徐闻对渡,北风举帆,一日一夜而至。

zhōu huí èr qiān yú lǐ jìng dù bā bǎi lǐ

周回二千余里,径度八百里。

rén mín kě shí wàn yú jiā jiē shū zhǒng yì lèi

人民可十万余家,皆殊种异类。

bèi fā diāo shēn ér nǚ duō jiāo hǎo bái xī cháng fà měi bìn

被发雕身,而女多姣好,白皙,长发美鬓。

quǎn yáng xiāng jù bù fú dé jiào

犬羊相聚,不服德教。

dān ěr xiān fèi zhū yá shù pàn yuán dì yǐ gǔ juān zhī yì ba jùn

儋耳先废,朱崖数叛,元帝以贾捐之议罢郡。

yáng shì nán yì yì wù zhì yuē dān ěr zhū yá jù zài hǎi zhōng fēn wéi dōng fán

杨氏《南裔异物志》曰:儋耳、朱崖俱在海中,分为东蕃。

gù shān hǎi jīng yuē zài yù shuǐ nán yě

故《山海经》曰:在郁水南也。

yù shuǐ yòu nán zì shòu líng xiàn zhù yú hǎi

郁水又南,自寿泠县注于海。

xī mǎ wén yuān jī shí wèi táng dá yú xiàng pǔ jiàn jīn biāo wèi nán jí zhī jiè

昔马文渊积石为塘,达于象浦,建金标为南极之界。

shù yì qī jiān yuē mǎ zhàng yuān lì liǎng tóng zhù yú lín yì àn běi yǒu yí bīng shí yú jiā bù fǎn jū shòu líng àn nán ér duì tóng zhù

俞益期《笺》曰:马丈渊立两铜柱于林邑岸北,有遗兵十余家不反,居寿泠岸南,而对铜柱。

xī xìng mǎ zì hūn yīn jīn yǒu èr bǎi hù

悉姓马,自婚姻,今有二百户。

jiāo zhōu yǐ qí liú yù hào yuē mǎ liú

交州以其流寓,号曰马流。

yán yǔ yǐn shí shàng yǔ huá tóng

言语饮食,尚与华同。

shān chuān yí yì tóng zhù jīn fù zài hǎi zhōng zhèng lài cǐ mín yǐ shi gù chǔ yě

山川移易,铜柱今复在海中,正赖此民以识故处也。

lín yì jì yuē jiàn wǔ shí jiǔ nián mǎ yuán shù liǎng tóng zhù yú xiàng lín nán jiè yǔ xī tú guó fēn hàn zhī nán jiāng yě

《林邑记》曰:建武十九年,马援树两铜柱于象林南界,与西屠国分,汉之南疆也。

tǔ rén yǐ zhī liú yù hào yuē mǎ liú shì chēng hàn zi sūn yě

土人以之流寓,号曰马流,世称汉子孙也。

shān hǎi jīng yuē yù shuǐ chū xiàng jùn ér xī nán zhù nán hǎi rù xū líng dōng nán zhě yě

《山海经》曰:郁水出象郡而西南注南海,入须陵东南者也。

yīng shào yuē yù shuǐ chū guǎng xìn dōng rù hǎi

应劭曰:郁水出广信东入海。

yán shǐ huò kě zhōng zé fēi yǐ

言始或可,终则非矣。

✦ You read 卷三十六

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.