水经注 · 郦道元 · Chapter 37 of 40

卷三十七

PinyinModern Translation
Size

yān shuǐ chū yuè guī suì jiǔ xiàn jiǎo wài lǚ chén yuē yān shuǐ yī yuē fù shuǐ yě

淹水出越巂遂久县徼外,吕忱曰:淹水,一曰复水也。

dōng nán zhì qīng líng xiàn

东南至青蛉县。

xiàn yǒu yù tóng shān qí shān shén yǒu jīn mǎ bì jī guāng jǐng shū hū mín duō jiàn zhī

县有禺同山,其山神有金马、碧鸡,光景倏忽,民多见之。

hàn xuān dì qiǎn jiàn dài fū wáng bāo jì zhī yù zhì qí jī mǎ bāo dào bìng ér zú shì bù guǒ yān

汉宣帝遣谏大夫王褒祭之,欲至其鸡、马,褒道病而卒,是不果焉。

wáng bāo bì jī sòng yuē jìng yí jīn jīng shén mǎ piāo piāo bì jī

王褒《碧鸡颂》曰:敬移金精神马,缥缥碧鸡。

gù zuǒ tài chòng shǔ dōu fù yuē jīn mǎ chěng guāng ér jué yǐng bì jī shū hū ér yào yí

故左太冲《蜀都赋》曰:金马骋光而绝影,碧鸡倏忽而耀仪。

yòu dōng guò gū fù xiàn nán dōng rù yú ruò shuǐ

又东过姑复县南,东入于若水。

yān shuǐ jìng xiàn zhī lín chí zé ér dōng běi jìng yún nán xiàn xi dōng běi zhù ruò shuǐ yě

淹水径县之临池泽,而东北径云南县西,东北注若水也。

yì zhōu yè yú hé chū qí xiàn běi jiè qū cóng xiàn dōng běi liú xiàn gù diān chí huà yú zhī guó yě hàn wǔ dì yuán fēng èr nián shǐ táng méng kāi zhī yǐ wéi yì zhōu jùn

益州叶榆河,出其县北界,屈从县东北流,县故滇池叱榆之国也,汉武帝元封二年,使唐蒙开之,以为益州郡。

jùn yǒu yè yú xiàn xiàn xī běi bā shí lǐ yǒu diào niǎo shān zhòng niǎo qiān bǎi wèi qún qí huì wū hū zhāo zhā měi suì qī bā yuè zhì shí liù qī rì zé zhǐ

郡有叶榆县,县西北八十里,有吊鸟山,众鸟千百为群,其会呜呼啁哳,每岁七八月至,十六七日则止。

yī suì liù zhì zhì què lái diào yè rán huǒ cì qǔ zhī

一岁六至,雉雀来吊,夜燃火伺取之。

qí wú sù bù shí shì tè bēi zhě yǐ wéi yì niǎo zé bù qǔ yě

其无嗉不食,似特悲者,以为义鸟,则不取也。

sú yán fèng huáng sǐ yú cǐ shān gù zhòng niǎo lái diào yīn míng diào niǎo

俗言凤凰死于此山,故众鸟来吊,因名吊鸟。

xiàn zhī dōng yǒu yè yú zé yè yú shuǐ suǒ zhōng ér wèi cǐ chuān sǒu yě

县之东有叶榆泽,叶榆水所钟而为此川薮也。

guò bù wéi xiàn xiàn gù jiǔ lóng āi láo zhī guó yě

过不韦县,县故九隆哀牢之国也。

yǒu láo shān qí xiān yǒu fù rén míng shā yī jū yú láo shān

有牢山,其先有妇人,名沙壹,居于牢山。

bǔ yú shuǐ zhōng chù chén mù ruò yǒu gǎn yīn huái yùn chǎn shí zǐ

捕鱼水中,触沉木,若有感,因怀孕,产十子。

hòu chén mù huà wèi lóng chū shuǐ jiǔ zǐ jīng zǒu

后沉木化为龙出水,九子惊走。

xiǎo zi bù néng qù bèi lóng ér zuò lóng yīn shì zhī

小子不能去,背龙而坐,龙因舐之。

qí mǔ niǎo yǔ wèi bèi wèi jiǔ wèi zuò wèi lóng yīn míng wéi jiǔ lóng

其母鸟语,谓背为九,谓坐为隆,因名为九隆。

jí zhǎng zhū xiōng suì xiāng gòng tuī jiǔ lóng wèi wáng

及长,诸兄遂相共推九隆为王。

hòu láo shān xià yǒu yī fū yī fù shēng shí nǚ jiǔ lóng jiē yǐ wéi qī suì yīn zī yù jiē huà shēn xiàng lóng wén yī jiē zhe wěi

后牢山下,有一夫一妇,生十女,九隆皆以为妻,遂因孳育,皆画身像龙文,衣皆著尾。

jiǔ lóng sǐ shì shì bù yǔ zhōng guó tōng

九隆死,世世不与中国通。

hàn jiàn wǔ èr shí sān nián wáng qiǎn bīng lái chéng gé chuán nán xià gōng hàn lù duō mín

汉建武二十三年,王遣兵来,乘革船南下,攻汉鹿茤民。

lù duō mín ruò xiǎo jiāng wèi suǒ qín yú shì tiān dà zhèn léi jí yǔ nán fēng piào qǐ shuǐ wèi nì liú bō yǒng èr bǎi yú lǐ gé chuán chén mò nì sǐ shù qiān rén

鹿茤民弱小,将为所擒,于是天大震雷疾雨,南风漂起,水为逆流,波涌二百余里,革船沉没,溺死数千人。

hòu shù nián fù qiǎn liù wáng jiāng wàn xǔ rén gōng lù duō

后数年,复遣六王,将万许人攻鹿茤。

lù duō wáng yǔ zhàn shā liù wáng āi láo qí lǎo gòng mái zhī

鹿茤王与战,杀六王,哀牢耆老共埋之。

qí yè hǔ jué ér shí zhī

其夜,虎掘而食之。

míng dàn dàn jiàn hái gǔ jīng bù yǐn qù

明旦,但见骸骨,惊怖引去。

nǎi jù wèi qí qí lǎo xiǎo wáng yuē āi láo fàn jiào zì gǔ yǒu zhī

乃惧,谓其耆老小王曰:哀牢犯徼,自古有之。

jīn cǐ gōng lù diē zhé bèi tiān zhū

今此攻鹿爹,辄被天诛。

zhōng guó yǒu shòu mìng zhī wáng hu

中国有受命之王乎?

hé tiān yòu zhī míng yě

何天祐之明也。

jí qiǎn shǐ yì yuè guī fèng xiàn

即遣使诣越巂奉献。

qiú qǐ nèi fù zhǎng bǎo sāi jiào

求乞内附,长保塞徼。

hàn míng dì shuǐ píng shí èr nián zhì wèi yǒng chāng jùn

汉明帝水平十二年,置为永昌郡。

jùn zhì bù wéi xiàn gài qín shǐ huáng xǐ lǚ bù wéi zǐ sūn yú cǐ gù yǐ bù wéi míng xiàn

郡治不韦县,盖秦始皇徙吕不韦子孙于此,故以不韦名县。

běi qù yè yú liù bǎi yú lǐ yè yú shuǐ bù jìng qí xiàn zì bù wéi běi zhù zhě lú cāng jìn shuǐ ěr

北去叶榆六百余里,叶榆水不径其县,自不韦北注者,卢仓禁水耳。

yè yú shuǐ zì xiàn nán jìng suì jiǔ xiàn dōng yòu jìng gū fù xiàn xi yǔ yān shuǐ hé

叶榆水自县南,径遂久县东,又径姑复县西,与淹水合。

yòu dōng nán jìng yǒng chāng yá lóng xiàn xiàn yǐ jiàn xìng sān nián liú shàn fēn lì yún nán yú bù wéi xiàn wèi dōng běi

又东南径永昌邪龙县,县以建兴三年,刘禅分隶云南,于不韦县为东北。

dōng nán chū yì zhōu jiè yè yú shuǐ zì yá yóu xiàn dōng nán jìng qín zāng xiàn fu yǔ pú shuǐ tóng zhù diān chí zé yú lián rán shuāng bǎi xiàn yě

东南出益州界,叶榆水自邪尤县东南,径秦臧县,甫与濮水同注滇池泽于连然、双柏县也。

yè yú shuǐ zì zé yòu dōng běi jìng diān chí xiàn nán yòu dōng jìng tóng bìng xiàn nán yòu dōng jìng lòu jiāng xiàn fú liú shān xià fù chū fù kǒu wèi zhī lòu jiāng

叶榆水自泽,又东北径滇池县南,又东径同并县南,又东径漏江县,伏流山下,复出蝮口,谓之漏江。

zuǒ ēn shǔ dōu fù yuē lòu jiāng fu liú kuì qí ā gǔ ruò tāng gǔ zhī yáng tāo pèi ruò méng sì zhī yǒng bō

左恩《蜀都赋》曰:漏江袱流溃其阿,汩若汤谷之扬涛,沛若蒙汜之涌波。

zhū gě liàng zhī píng nán zhōng yě zhàn yú shì shuǐ zhī nán

诸葛亮之平南中也,战于是水之南。

yè yú shuǐ yòu jìng bēn gǔ xiàn běi dōng yǔ pán jiāng hé

叶榆水又径贲古县北,东与盘江合。

pán shuǐ chū lǜ gāo xiàn dōng nán xù tīng shān dōng jìng liáng shuǐ jùn běi zé gǔ xiàn nán

盘水出律高县东南盢町山,东径梁水郡北,责古县南。

shuǐ guǎng bǎi yú bù shēn chù shí zhàng shén yǒu zhàng qì

水广百余步,深处十丈,甚有瘴气。

zhū bāo zhī fǎn li huī zhuī zhì pán jiāng zhě yě

朱褒之反,李恢追至盘江者也。

jiàn wǔ shí jiǔ nián fú bǐ jiāng jūn mǎ yuán shàng yán cóng bēn líng chū bēn gǔ jī yì zhōu

建武十九年,伏彼将军马援上言,从贲泠出贲古,击益州。

chén suǒ jiāng luò yuè wàn yú rén biàn xí zhàn dòu zhě èr qiān bīng yǐ shàng xián dú shǐ lì yǐ shù fā shǐ zhù rú yǔ suǒ zhōng zhé sǐ

臣所将骆越万余人,便习战斗者二千兵以上,弦毒矢利,以数发,矢注如雨,所中辄死。

yú yǐ xíng bīng cǐ dào zuì biàn

愚以行兵,此道最便。

gài chéng jiè shuǐ lì yòng wèi shén jié yě

盖承藉水利,用为神捷也。

pán shuǐ yòu dōng jìng hàn xīng xiàn

盘水又东径汉兴县。

shān xī zhī zhōng duō shēng qióng zhú guāng láng shù shù chū miàn ér yí rén zī yǐ zì jǐ

山溪之中,多生邛竹,桄榔树,树出面,而夷人资以自给。

gù shǔ dōu fù yuē qióng zhú yuán lǐng

故《蜀都赋》曰:邛竹缘岭。

yòu yuē miàn yǒu guāng láng pán shuǐ běi rù yè yú shuǐ zhū gě liàng rù nán zhàn yú pán dōng shì yě

又曰,面有桄榔,盘水北入叶榆水,诸葛亮入南,战于盘东是也。

rù zāng kē jùn xi suí xiàn běi wèi xi suí shuǐ yòu dōng chū jìn sāng guān jìn sāng xiàn zāng kē zhī nán bù dū wèi zhì yě

入牂柯郡西随县北为西随水,又东出进桑关,进桑县,牂柯之南部都尉治也。

shuǐ shàng yǒu guān gù yuē jìn sāng guān yě

水上有关,故曰进桑关也。

gù mǎ yuán yán cóng líng shuǐ dào chū jìn sāng wáng guó zhì yì zhōu bēn gǔ xiàn zhuǎn shū tōng lì gài bīng chē zī yùn suǒ yóu yǐ

故马援言从泠水道出,进桑王国至益州贲古县,转输通利,盖兵车资运所由矣。

zì xi suí zhì jiāo zhǐ chóng shān jiē xiǎn shuǐ lù sān qiān lǐ

自西随至交趾,崇山接险,水路三千里。

yè yú shuǐ yòu dōng nán jué wēn shuǐ ér dōng nán zhù yú jiāo zhǐ

叶榆水又东南,绝温水,而东南注于交趾。

guò jiāo zhǐ líng xiàn běi fēn wéi wǔ shuǐ luò jiāo zhǐ jùn zhōng zhì nán jiè fù hé wèi sān shuǐ dōng rù hǎi

过交趾泠县北,分为五水,络交趾郡中,至南界复合为三水,东入海。

shàng shū dà chuán yuē yáo nán fǔ jiāo zhǐ yú yǔ gòng jīng zhōu zhī nán chuí yōu huāng zhī wài gù yuè yě

《尚书大传》曰,尧南抚交趾,于《禹贡》荆州之南垂,幽荒之外,故越也。

zhōu lǐ nán bā mán diāo tí jiāo zhǐ yǒu bù lì shí zhě yān

《周礼》南八蛮,雕题、交趾,有不粒食者焉。

chūn qiū bú jiàn yú chuán bù tōng yú huá xià zài hǎi dǎo rén mín niǎo yǔ

《春秋》不见于传,不通于华夏,在海岛,人民鸟语。

qín shǐ huáng kāi yuè lǐng nán lì cāng wú nán hǎi jiāo zhǐ xiàng jùn

秦始皇开越岭南,立苍梧、南海、交趾、象郡。

hàn wǔ dì yuán dǐng èr nián shǐ bìng bǎi yuè qǐ qī jùn yú shì nǎi zhì jiāo zhǐ cì shǐ yǐ dū lǐng zhī chū zhì guǎng xìn suǒ yǐ dú bù chēng zhōu

汉武帝元鼎二年,始并百越,启七郡,于是乃置交趾刺史以督领之,初治广信,所以独不称州。

shí yòu jiàn shuò fāng míng yǐ shǐ kāi běi chuí suì pì jiāo zhǐ yú nán wèi zǐ sūn jī zhǐ yě

时又建朔方,明已始开北垂,遂辟交趾于南,为子孙基址也。

líng xiàn hàn wǔ dì yuán dǐng liù nián kāi dū wèi zhì

泠县,汉武帝元鼎六年开,都尉治。

jiāo zhōu wài yù jì yuē yuè wáng lìng èr shǐ zhě diǎn zhǔ jiāo zhǐ jiǔ zhēn èr jùn mín hòu hàn qiǎn fú bō jiāng jūn lù bó dé tǎo yuè wáng

《交州外域记》曰:越王令二使者典主交趾、九真二郡民,后汉遣伏波将军路博德讨越王。

lù jiāng jūn dào hé pǔ yuè wáng lìng èr shǐ zhě jī niú bǎi tóu jiǔ qiān zhōng jí èr jùn mín hù kǒu bù yì lù jiāng jūn

路将军到合浦,越王令二使者赍牛百头,酒千钟,及二郡民户口簿,诣路将军。

nǎi bài èr shǐ zhě wèi jiāo zhǐ jiǔ zhēn tài shǒu

乃拜二使者为交趾、九真太守。

zhū luò jiāng zhǔ mín rú gù

诸雒将主民如故。

jiāo zhǐ jùn jí zhōu běn zhì yú cǐ yě zhōu míng wéi jiāo zhōu

交趾郡及州本治于此也,州名为交州。

hòu zhū luò jiāng zi míng shī suǒ líng luò jiāng nǚ míng zhēng cè wèi qī cè wéi rén yǒu dǎn yǒng jiāng shī qǐ zéi gōng pò zhōu jùn fú zhū luò jiāng jiē shǔ zhēng cè wèi wáng zhì líng xiàn fù jiāo zhǐ jiǔ zhēn èr jùn mín èr suì diào fù

后朱雒将子名诗,索泠雒将女名征侧为妻,侧为人有胆勇,将诗起贼,攻破州郡,服诸雒将,皆属征侧,为王,治泠县,复交趾、九真二郡民二岁调赋。

hòu hàn qiǎn fú bō jiāng jūn mǎ yuán jiàng bīng tǎo cè shī zǒu rù jīn xī jiū sān suì nǎi de

后汉遣伏波将军马援将兵讨侧,诗走入金溪究,三岁乃得。

ěr shí xī shǔ bìng qiǎn bīng gòng tǎo cè děng xī dìng jùn xiàn wèi lìng zhǎng yě

尔时西蜀并遣兵共讨侧等,悉定郡县为令长也。

shān duō dà shé míng yuē rán shé zhǎng shí zhàng wéi qī bā chǐ cháng zài shù shàng cì lù shòu

山多大蛇,名曰髯蛇,长十丈,围七八尺,常在树上伺鹿兽。

lù shòu guò biàn dī tóu rào zhī yǒu qǐng lù sǐ xiān rú lìng shī qì biàn tūn tóu jiǎo gǔ jiē zuàn pí chū

鹿兽过,便低头绕之,有顷,鹿死,先濡令湿讫,便吞,头角骨皆钻皮出。

shān yí shǐ jiàn shé bù dòng shí biàn yǐ dà zhú qiān qiān shé tóu zhì wěi shā ér shí zhī yǐ wéi zhēn yì

山夷始见蛇不动时,便以大竹签签蛇头至尾,杀而食之,以为珍异。

gù yáng shì nán yì yì wù zhì yuē rán wéi dà shé jì hóng qiě zhǎng

故杨氏《南裔异物志》曰:髯惟大蛇,既洪且长。

cǎi sè bó luò qí wén jǐn zhāng

采色驳荦,其文锦章。

shí shǐ tūn lù yú chéng yǎng chuàng

食豕吞鹿,腴成养创。

bīn xiǎng jiā yàn shì dòu shì shāng

宾享嘉宴,是豆是觞。

yán qí yǎng chuàng zhī shí fáng yú shén féi

言其养创之时,肪腴甚肥。

bó zhī yǐ fù rén yī tóu zhī zé pán ér bù qǐ zǒu biàn kě de yě

搏之,以妇人衣投之,则蟠而不起,走便可得也。

běi èr shuǐ zuǒ shuǐ dōng běi jìng wàng hǎi xiàn nán jiàn wǔ shí jiǔ nián mǎ yuán zhēng zhēng cè zhì yòu dōng jìng lóng yuān xiàn běi yòu dōng hé nán shuǐ

北二水:左水东北径望海县南,建武十九年,马援征征侧置,又东径龙渊县北,又东合南水。

shuǐ zì líng xiàn dōng jìng fēng xī xiàn běi

水自泠县东,径封溪县北。

jiāo zhōu wài yù jì yuē jiāo zhǐ xī wèi yǒu jùn xiàn zhī shí tǔ dì yǒu tān tián

《交州外域记》曰:交趾昔未有郡县之时,土地有滩田。

qí tián cóng cháo shuǐ shàng xià mín kěn shí qí tián yīn míng wéi luò mín

其田从潮水上下,民垦食其田,因名为雒民。

shè luò wáng luò hóu zhǔ zhū jùn xiàn

设雒王、雒侯,主诸郡县。

xiàn duō wèi luò jiāng luò jiāng tóng yìn qīng shòu

县多为雒将,雒将铜印青绶。

hòu shǔ wáng zǐ jiàng bīng sān wàn lái tǎo luò wáng luò hóu fú zhū luò jiāng shǔ wáng zi yīn chēng wéi ān yáng wáng

后蜀王子将兵三万,来讨雒王、雒侯,服诸雒将,蜀王子因称为安阳王。

hòu nán yuè wáng wèi tuó jǔ zhòng gōng ān yáng wáng

后南越王尉佗举众攻安阳王。

ān yáng wáng yǒu shén rén míng gāo tōng xià fǔ zuǒ wèi ān yáng wáng zhì shén nǔ yī zhāng yī fà shā sān bǎi rén

安阳王有神人,名皋通,下辅佐,为安阳王治神弩一张,一发杀三百人。

nán yuè wáng zhī bù kě zhàn

南越王知不可战。

què jūn zhù wǔ níng xiàn

却军住武宁县。

àn jìn tài kāng jì xiàn shǔ jiāo zhǐ

按《晋太康记》县属交趾。

yuè qiǎn tài zǐ míng shǐ xiáng fú ān yáng wáng chēng chén shì zhī

越遣太子名始,降服安阳王,称臣事之。

ān yáng wáng bù zhī tōng shén rén yù zhī wú dào tōng biàn qù yǔ wáng yuē néng chí cǐ nǔ wàng tiān xià bù néng chí cǐ nǔ zhě wáng tiān xià

安阳王不知通神人,遇之无道,通便去,语王曰:能持此弩王天下,不能持此弩者亡天下。

tōng qù ān yáng wáng yǒu nǚ míng yuē mèi zhū jiàn shǐ duān zhèng zhū yǔ shǐ jiāo tōng

皋通去后,安阳王有个女儿叫媚珠,她看到始长得眉清目秀,就和他私通起来。

shǐ wèn zhū lìng qǔ fù nǔ shì zhī shǐ jiàn dū biàn dào yǐ jù jié nǔ qì biàn táo guī bào nán yuè wáng

始问珠,令取父弩视之,始见督,便盗以锯截弩讫,便逃归报南越王。

nán yuè jìn bīng gōng zhī ān yáng wáng fā nǔ nǔ zhé suì bài

南越进兵攻之,安阳王发弩,弩折,遂败。

ān yáng wáng xià chuán jìng chū yú hǎi

安阳王下船,径出于海。

jīn píng dào xiàn hòu wáng gōng chéng jiàn yǒu gù chù

今平道县后王宫城见有故处。

jìn tài kāng dì jì xiàn shǔ jiāo zhǐ

《晋太康地记》县属交趾。

yuè suì fú zhū luò jiāng

越遂服诸雒将。

mǎ yuán yǐ xī nán zhì yuǎn lù jìng qiān lǐ fēn zhì sī xiàn

马援以西南治远,路径千里,分置斯县。

zhì chéng guō chuān qú tōng dǎo gài guàn yǐ lì qí mín

治城郭,穿渠,通导溉灌,以利其民。

xiàn yǒu xīng xīng shòu xíng ruò huáng gǒu yòu zhuàng huán chún

县有猩猩兽,形若黄狗,又状貆纯。

rén miàn tóu yán duān zhèng shàn yú rén yán yīn shēng lì miào rú fù rén hǎo nǚ

人面,头颜端正,善与人言,音声丽妙,如妇人好女。

duì yǔ jiāo yán wén zhī wú bù suān chǔ

对语交言,闻之无不酸楚。

qí ròu gān měi kě yǐ duàn gǔ qióng nián bù yàn

其肉甘美,可以断谷,穷年不厌。

yòu dōng jìng làng pō mǎ yuán yǐ qí de gāo zì xi lǐ jìn tún cǐ

又东径浪泊,马援以其地高,自西里进屯此。

yòu dōng jìng lóng yuān xiàn gù chéng nán yòu dōng zuǒ tái běi shuǐ jiàn ān èr shí sān nián lì zhōu zhī shǐ jiāo lóng pán biān yú nán běi èr jīn gù gǎi lóng yuān yǐ yóu biān wèi míng yě

又东径龙渊县故城南,又东,左台北水,建安二十三年,立州之始,蛟龙蟠编于南、北二津,故改龙渊,以尤编为名也。

lú xún zhī kòu jiāo zhōu yě jiāo zhōu cì shǐ dù huì dù lǜ shuǐ bù jūn chen chū nán jīn yǐ huǒ jiàn gōng zhī shāo qí chuán jiàn yī shí kuì sàn xún yì zhōng shǐ fù shuǐ ér sǐ

卢循之寇交州也,交州刺史杜慧度,率水步军晨出南津,以火箭攻之,烧其船舰,一时溃散,循亦中矢赴水而死。

yú shì zhǎn zhī chuán shǒu jīng shī

于是斩之,传首京师。

huì dù yǐ zhǎn xún xūn fēng lóng biān hóu

慧度以斩循勋,封龙编侯。

liú xīn qī jiāo zhōu jì yuē lóng biān xiàn gōng cáo zuǒ fēi céng huà wèi hǔ shù yuè hái zuò lì

刘欣期《交州记》曰:龙编县功曹左飞,曾化为虎,数月,还作吏。

jì yán qí huà yì huà wú bù zài niú āi yì hǔ bù shí jué xiōng dāng qí gé zhuàng ān zhī qí é biàn zāi

既言其化,亦化无不在,牛哀易虎,不识厥兄,当其革状,安知其讹变哉?

qí shuǐ yòu dōng jìng qū yì xiàn dōng liú zhù yú yín yù

其水又东径曲易县,东流注于泿郁。

jīng yán yú jùn dōng jiè fù hé wèi sān shuǐ cǐ qí èr yě

《经》言于郡东界,复合为三水,此其二也。

qí cì yī shuǐ dōng jìng fēng xī xiàn nán yòu xī nán jìng xi yú xiàn nán yòu dōng jìng yíng bì xiàn běi yòu dōng jìng běi dài xiàn nán yòu dōng jìng jī xú xiàn jìng shuǐ zhù zhī

其次一水东径封溪县南,又西南径西于县南,又东径赢陛县北,又东径北带县南,又东径稽徐县,径水注之。

shuǐ chū lóng biān xiàn gāo shān dōng nán liú rù jī xú xiàn zhù yú zhōng shuǐ

水出龙编县高山,东南流入稽徐县,注于中水。

zhōng shuǐ yòu dōng jìng léi líng xiàn nán jiāo zhōu wài yù jì yuē xiàn běn jiāo zhǐ jùn zhì yě

中水又东径羸陵县南,《交州外域记》曰:县本交趾郡治也。

lín yì jì yuē zì jiāo zhǐ nán xíng dōu guān sāi pǔ chū yān

《林邑记》曰:自交趾南行,都官塞浦出焉。

qí shuǐ zì xiàn dōng jìng ān dìng xiàn běi dài cháng jiāng jiāng zhōng yǒu yuè wáng suǒ zhù tóng chuán cháo shuǐ tuì shí rén yǒu jiàn zhī zhě

其水自县东径安定县,北带长江,江中有越王所铸铜船,潮水退时,人有见之者。

qí shuǐ yòu dōng liú gé shuǐ yǒu ní lí chéng yán ā yù wáng suǒ zhù yě

其水又东流,隔水有泥黎城,言阿育王所筑也。

yòu dōng nán hé nán shuǐ

又东南合南水。

nán shuǐ yòu dōng nán jìng jiǔ dé jùn běi

南水又东南,径九德郡北。

jiāo zhōu wài yù jì yuē jiāo zhǐ jùn jiè yǒu fú yán jiū zài jùn zhī běi gé dù yī jiāng

《交州外域记》曰:交趾郡界有扶严究,在郡之北,隔渡一江。

jí shì shuǐ yě

即是水也。

jiāng shuǐ duì jiāo zhǐ zhū xiàn yòu dōng jìng pǔ yáng xiàn běi yòu dōng jìng wú qiè xiàn běi

江水对交趾朱县,又东径浦阳县北,又东径无切县北。

jiàn wǔ shí jiǔ nián jiǔ yuè mǎ yuán shàng yán chén jǐn yǔ jiāo zhǐ jīng bīng wàn èr qiān rén yǔ dà bīng hé èr wàn rén chuán chē dà xiǎo èr qiān sōu zì rù jiāo zhǐ yú jīn wèi shèng

建武十九年九月,马援上言:臣谨与交趾精兵万二千人,与大兵合二万人,船车大小二千艘,自入交趾,于今为盛。

shí yuè yuán nán rù jiǔ zhēn zhì wú qiè xiàn zéi qú jiàng

十月,援南入九真,至无切县,贼渠降。

jìn rù yú fā qú shuài zhū bó qì jùn wáng rù shēn lín jù sǒu

进入余发,渠帅朱伯弃郡,亡入深林巨薮。

xī xiàng suǒ jù yáng niú shù qiān tóu shí jiàn xiàng shù shí bǎi wéi qún

犀象所聚,羊牛数千头,时见象数十百为群。

yuán yòu fēn bīng rù wú biān xiàn wáng mǎng zhī jiǔ zhēn tíng

援又分兵入无编县,王莽之九真亭。

zhì jū fēng xiàn shuài bù jiàng bìng zhǎn jí shù shí bǎi jiǔ zhēn nǎi jìng

至居风县,帅不降,并斩级数十百,九真乃靖。

qí shuǐ yòu dōng jìng jù lòu xiàn xiàn dài jiāng shuǐ jiāng shuǐ duì ān dìng xiàn lín yì jì suǒ wèi wài yuè ān dìng jì sù zhě yě

其水又东径句漏县,县带江水,江水对安定县,《林邑记》所谓外越、安定、纪粟者也。

xiàn jiāng zhōng yǒu qián niú xíng sì shuǐ niú shàng àn dòu jiǎo ruǎn hái rù jiāng shuǐ jiǎo jiān fù chū

县江中有潜牛,形似水牛,上岸斗,角软还入江水,角坚复出。

yòu dōng yǔ běi shuǐ hé yòu dōng zhù yù luàn liú ér shì yǐ

又东与北水合,又东注郁,乱流而逝矣。

cǐ qí sān yě

此其三也。

píng cuō tōng chēng tóng guī yù hǎi gù jīng yǒu rù hǎi zhī wén yǐ

平撮通称,同归郁海,故《经》有入海之文矣。

yí shuǐ chū ba jùn yú fù xiàn jiāng yí shuǐ jí hěn shān qīng jiāng yě shuǐ sè qīng zhāo shí zhàng fēn shā shí shǔ rén jiàn qí chéng qīng yīn míng qīng jiāng yě

夷水出巴郡鱼复县江,夷水即佷山清江也,水色清照,十丈分沙石,蜀人见其澄清,因名清江也。

xī lǐn jūn fú tǔ zhōu yú yí shuǐ jù hàn guān ér wáng ba

昔凛君浮土舟于夷水,据捍关而王巴。

shì yǐ fǎ xiào zhí yǒu yán yú fù hàn guān lín jiāng jù shuǐ shí yì zhōu huò fú zhī mén

是以法孝直有言:鱼复捍关,临江据水,实益州祸福之门。

yí shuǐ yòu dōng jìng jiàn píng shā qú xiàn xiàn yǒu wū chéng shuǐ nán àn shān dào wǔ bǎi lǐ qí shuǐ lì xiàn dōng chū yān

夷水又东径建平沙渠县,县有巫城水,南岸山道五百里,其水历县东出焉。

dōng nán guò hěn shān xiàn nán yí shuǐ zì shā qú xiàn rù shuǐ liú qiǎn xiá cái de tōng chuán

东南过佷山县南,夷水自沙渠县入,水流浅狭,裁得通船。

dōng jìng nán liú chéng nán chéng jí shān yě

东径难留城南,城即山也。

dú lì jùn jué xī miàn shàng lǐ yú de shí xué

独立峻绝,西面上里余,得石穴。

bǎ huǒ xíng bǎi xǔ bù dé èr dà shí qì bìng lì xué zhōng xiāng qù yī zhàng sú míng yīn yáng shí

把火行百许步,得二大石碛,并立穴中,相去一丈,俗名阴阳石。

yīn shí cháng shī yáng shí cháng zào

阴石常湿,阳石常燥。

měi shuǐ hàn bù tiáo jū mín zuò wēi yí fú shì wǎng rù xué zhōng hàn zé biān yīn shí yìng shí yǔ duō yǔ zé biān yáng shí é ér tiān qíng

每水旱不调,居民作威仪服饰,往入穴中,旱则鞭阴石,应时雨多,雨则鞭阳石,俄而天晴。

xiāng chéng suǒ shuō wǎng wǎng yǒu xiào dàn zhuō biān zhě bù shòu rén pō è zhī gù bù wéi yě

相承所说,往往有效,但捉鞭者不寿,人颇恶之,故不为也。

dōng běi miàn yòu yǒu shí shì kě róng shù bǎi rén

东北面又有石室,可容数百人。

měi luàn mín rén shì bì zéi wú kě gōng lǐ yīn míng nán liú chéng yě xī ba mán yǒu wǔ xìng wèi yǒu jūn zhǎng jù shì guǐ shén nǎi gòng zhì jiàn yú shí xué yuē néng zhōng zhě fèng yǐ wéi jūn

每乱,民人室避贼,无可攻理,因名难留城也,昔巴蛮有五姓,未有君长,俱事鬼神,乃共掷剑于石穴,约能中者奉以为君。

bā shì zi wu xiāng nǎi zhōng zhī

巴氏子务相乃中之。

yòu lìng gè chéng tǔ zhōu yuē fú zhě dāng yǐ wéi jūn wéi wu xiāng dú fú yīn gòng lì zhī shì wèi lǐn jūn

又令各乘土舟,约浮者当以为君,惟务相独浮,因共立之,是为廪君。

nǎi chéng tǔ zhōu cóng yí shuǐ xià zhì yán yáng

乃乘土舟,从夷水下,至盐阳。

yán shuǐ yǒu shén nǚ wèi lǐn jūn yuē cǐ dì guǎng dà yú yán suǒ chū yuàn liú gòng jū

盐水有神女,谓廪君曰:此地广大,鱼盐所出,愿留共居。

lǐn jūn bù xǔ yán shén mù zhé lái sù dàn huà wèi chóng qún fēi bì rì tiān dì huì míng jī shí yú rì

廪君不许,盐神暮辄来宿,旦化为虫,群飞蔽日,天地晦瞑,积十余日。

lǐn jūn yīn sì biàn shè shā zhī tiān nǎi kāi míng

廪君因伺便射杀之,天乃开明。

lǐn jūn chéng tǔ zhōu xià jí yí chéng

廪君乘土舟,下及夷城。

yí chéng shí àn xiǎn qǔ qí shuǐ yì qū lǐn jūn wàng zhī ér tàn chū yá wèi bēng

夷城石岸险曲,其水亦曲,廪君望之而叹,出崖为崩。

lǐn jūn dēng zhī

廪君登之。

shàng yǒu píng shí fāng èr zhàng wǔ chǐ yīn lì chéng qí bàng ér jū zhī sì xìng chén zhī

上有平石,方二丈五尺,因立城其傍而居之,四姓臣之。

sǐ jīng hún huà ér wèi bái hǔ gù bā shì yǐ hǔ yǐn rén xuè suì yǐ rén sì

死,精魂化而为白虎,故巴氏以虎饮人血,遂以人祀。

yán shuǐ jí yí shuǐ yě

盐水即夷水也。

yòu yǒu yán shí jí yáng shí yě

又有盐石,即阳石也。

shèng hóng zhī yǐ shì tuī zhī yí jí lǐn jūn suǒ shè yán shén chù yě

盛弘之以是推之,疑即廪君所射盐神处也。

jiāng zhī yīn shí shì duì yáng shí lì míng yǐ

将知阴石,是对阳石立名矣。

shì jì hóng gǔ nán wéi míng zhēng

事既鸿古,难为明征。

yí shuǐ yòu dōng jìng shí shì zài céng yán zhī shàng

夷水又东径石室,在层岩之上。

shí shì nán xiàng shuǐ chū qí xià xuán yá qiān rèn zì shuǐ shàng jìng wàng jiàn

石室南向,水出其下,悬崖千仞,自水上径望见。

měi yǒu zhì shān lǐng zhě bān mù cè zú ér xíng mò zhī qí shuí

每有陟山岭者,扳木侧足而行,莫知其谁。

cūn rén luò dōu xiǎo shí dào cǐ shì biān cǎi mì jiàn yī xiān rén zuò shí chuáng shàng

村人骆都,小时到此室边采蜜,见一仙人,坐石床上;

jiàn dōu níng zhǔ bù zhuǎn

见都,凝瞩不转。

dōu hái zhāo cūn rén zhòng wǎng zé bù fù jiàn

都还招村人重往,则不复见。

xiāng rén jīn míng wéi xiān rén shì

乡人今名为仙人室。

yuán shān sōng yún dōu sūn xī shàng cún

袁山松云:都孙息尚存。

yí shuǐ yòu dōng yǔ wēn quán sān shuǐ hé

夷水又东与温泉三水合。

dà xī nán běi jiā àn yǒu wēn quán duì zhù xià nuǎn dōng rè shàng cháng yǒu wù qì yáng yí bǎi bìng yù zhě duō yù

大溪南北夹岸,有温泉对注,夏暖冬热,上常有雾气,疡痍百病,浴者多愈。

fù lǎo chuán cǐ quán xiān chū yán yú jīn shuǐ yǒu yán qì

父老传此泉先出盐,于今水有盐气。

yí shuǐ yǒu yán shuǐ zhī míng cǐ yì qí yī yě

夷水有盐水之名,此亦其一也。

yí shuǐ yòu dōng jìng hěn shān xiàn gù chéng nán xiàn jí shān míng yě

夷水又东径佷山县故城南,县即山名也。

mèng kāng yuē yīn héng chū yào cǎo

孟康曰:音恒,出药草。

héng shān jīn shì yǐ yín wèi yīn yě jiù wǔ líng zhī shǔ xiàn

恒山今世以银为音也,旧武陵之属县。

nán yī lǐ jí qīng jiāng dōng zhù yǐ

南一里即清江东注矣。

nán duì cháng yáng xī

南对长杨溪。

xī shuǐ xī nán qián xué xué zài shè táng cūn dōng liù qī lǐ gǔ zhōng yǒu shí xué qīng quán kuì liú sān shí xǔ bù fù rù xué jí cháng yáng zhī yuán yě

溪水西南潜穴,穴在射堂村东六七里,谷中有石穴,清泉溃流三十许步,复入穴,即长杨之源也。

shuǐ zhōng yǒu shén yú dà zhě èr chǐ xiǎo zhě yī chǐ

水中有神鱼,大者二尺,小者一尺。

jū mín diào yú shī chén suǒ xū duō shǎo bài ér qǐng zhī bài qì tóu gōu ěr

居民钓鱼,失陈所须多少,拜而请之,拜讫,投钩饵。

de yú guò shù zhě shuǐ zhé bō yǒng bào fēng zú qǐ shù mù cuī shé

得鱼过数者,水辄波涌,暴风卒起,树木摧折。

shuǐ cè shēng yì huā lù rén yù zhāi zhě jiē dāng xiān qǐng bù dé zhé qǔ

水侧生异花,路人欲摘者,皆当先请,不得辄取。

shuǐ yuán dōng běi zhī fēng jǐng shān huí qǔ yǒu yì shì xué kǒu dà rú pén

水源东北之风井山,回曲有异势,穴口大如盆。

yuán shān sōng yún xià zé fēng chū dōng zé fēng rù chūn qiū fēn zé jìng

袁山松云:夏则风出,冬则风入,春秋分则静。

yú wǎng guān zhī qí shí sì yuè zhōng qù xué shù zhàng xū yú hán piāo zú zhì liù yuè zhōng yóu bù kě dāng

余往观之,其时四月中,去穴数丈,须臾寒飘卒至,六月中,尤不可当。

wǎng rén yǒu dōng guò zhě zhì lì xué zhōng fēng xī zhī

往人有冬过者,置笠穴中,风吸之。

jīng yuè hái bù yáng xī de qí lì zé zhī qián tōng yǐ

经月还步杨溪,得其笠,则知潜通矣。

qí shuǐ zhòng yuán xiǎn fā běi liú zhù yú yí shuǐ

其水重源显发,北流注于夷水。

cǐ shuǐ qīng líng shén yú dà xī zòng shǔ fú zhī chén shàng wú néng zǎo qí jīn liú yě

此水清泠,甚于大溪,纵暑伏之辰,尚无能澡其津流也。

xiàn běi shí yú lǐ yǒu shén xué píng jū wú shuǐ shí yǒu kě zhě chéng qǐ qǐng qǐ zhé de shuǐ

县北十余里,有神穴,平居无水,时有渴者,诚启请乞,辄得水。

huò xì qiú zhě shuǐ zhōng bù chū

或戏求者,水终不出。

xiàn dōng shí xǔ lǐ zhì píng lè cūn yòu yǒu shí xué chū qīng quán zhōng yǒu qián lóng měi zhì dà hàn píng lè zuǒ jìn cūn jū niǎn cǎo huì zhe xué zhōng

县东十许里至平乐村,又有石穴,出清泉,中有潜龙,每至大旱,平乐左近村居,辇草秽著穴中。

lóng nù xū yú shuǐ chū dàng qí cǎo huì bàng cè zhī tián jiē de jiāo guàn

龙怒,须臾水出,荡其草秽,傍侧之田,皆得浇灌。

cóng píng lè shùn liú wǔ liù lǐ dōng tíng cūn běi shān shén gāo jùn shàng hé xià kōng kōng qiào dōng xī guǎng èr zhàng xǔ qǐ gāo rú wū zhōng yǒu shí chuáng shén zhěng dùn bàng shēng yě jiǔ

从平乐顺流五六里,东亭村北山甚高峻,上合下空,空窍东西广二丈许,起高如屋,中有石床,甚整顿,傍生野韭。

rén wǎng qǐ zhě shén xǔ zé fēng chuī bié fēn suí yǎn ér shū bù dé guò yuè bù yǎn ér shū zhé xiōng

人往乞者,神许,则风吹别分,随偃而输,不得过越,不偃而输,辄凶。

wǎng guān zhě qù shí tè píng jì chù zì rán gōng sù yǐ

往观者去时特平,暨处自然恭肃矣。

yòu dōng guò yí dào xiàn běi yí shuǐ yòu dōng jìng hǔ tān àn shí yǒu hǔ xiàng gù yīn yǐ míng tān yě

又东过夷道县北,夷水又东径虎滩,岸石有虎像,故因以名滩也。

yí shuǐ yòu dōng jìng fǔ lài qí shí dà zhě rú fǔ xiǎo zhě rú diāo dǒu xíng sè luàn zhēn wéi shí zhōng ěr

夷水又东径釜濑,其石大者如釜,小者如刁斗,形色乱真,惟实中耳。

yí shuǐ yòu dōng běi dān shuǐ zhù zhī

夷水又东北,丹水注之。

qí yuán bǎi lǐ chū xī nán wàng zhōu shān shān xíng sǒng jùn fēng xiù shén gāo

其源百里,出西南望州山,山形竦峻,峰秀甚高。

dōng běi bái yán bì lì xī nán xiǎo yǎn tōng xíng

东北白岩壁立,西南小演通行。

dēng qí dǐng píng kě yǒu sān mǔ xǔ shàng yǒu gù chéng chéng zhōng yǒu shuǐ dēng chéng wàng jiàn yī zhōu zhī jìng gù míng wàng zhōu shān sú yǔ é jīn míng wǔ zhōng shān

登其顶平,可有三亩许,上有故城,城中有水,登城望见一州之境,故名望州山,俗语讹,今名武钟山。

shān gēn dōng yǒu yǒng quán chéng xī jí dān shuǐ suǒ fā yě

山根东有涌泉成溪,即丹水所发也。

xià zhù dān shuǐ yāo yīn yù yǔ zhé yǒu chì qì gù míng yuē dān shuǐ yǐ

下注丹水,夭阴欲雨,辄有赤气,故名曰丹水矣。

dān shuǐ yòu jìng tíng xià yǒu shí xué shén shēn wèi cháng cè qí yuǎn jìn

丹水又径亭下,有石穴甚深,未尝测其远近。

xué zhōng biān fú dà rú wū duō dào xuán

穴中蝙蝠,大如乌,多倒悬。

xuán zhōng jì yuē biān fú bǎi suì zhě dào xuán de ér fú zhī shǐ rén shén xiān

《玄中记》曰:蝙蝠百岁者倒悬,得而服之,使人神仙。

xué kǒu yǒu quán dōng wēn xià lěng qiū zé rù cáng chūn zé chū yóu

穴口有泉,冬温夏冷,秋则入藏,春则出游。

mín zhì qiū lán duàn shuǐ kǒu de yú dà zhě zhǎng sì wǔ chǐ gǔ ruǎn ròu měi yì yú yú yú

民至秋,阑断水口,得鱼,大者长四五尺,骨软肉美,异于余鱼。

dān shuǐ yòu jìng qí xià jī ér wèi yuān

丹水又径其下,积而为渊。

yuān yǒu shén lóng měi hàn cūn rén yǐ ruì cǎo tóu yuān shàng liú yú zé duō sǐ

渊有神龙,每旱,村人以芮草投渊上流,鱼则多死。

lóng nù dāng shí dà yǔ

龙怒,当时大雨。

dān shuǐ yòu dōng běi liú liǎng àn shí shàng yǒu hǔ jī shén duō huò shēn huò qiǎn jiē xī chéng jiù zì rán xián fēi rén gōng

丹水又东北流,两岸石上有虎迹甚多,或深或浅,皆悉成就自然,咸非人工。

dān shuǐ yòu běi zhù yú yí shuǐ shuǐ sè qīng chè yǔ dà xī tóng

丹水又北注于夷水,水色清澈,与大溪同。

yí shuǐ yòu dōng běi jìng yí dào xiàn běi ér dōng zhù

夷水又东北径夷道县北而东注。

dōng rù yú jiāng

东入于江。

yí shuǐ yòu jìng yí dū běi dōng rù dà jiāng yǒu jīng wèi zhī bǐ yì wèi zhī hěn shān běi xī

夷水又径宜都北,东入大江,有泾渭之比,亦谓之佷山北溪。

shuǐ suǒ jīng jiē shí shān lüè wú tǔ àn

水所经皆石山,略无土岸。

qí shuǐ xū yìng fǔ shì yóu yú rú chéng kōng yě

其水虚映,俯视游鱼,如乘空也。

qiǎn chù duō wǔ sè shí dōng xià jī sù fēi qīng bàng duō mào mù kōng xiù jìng yè tīng zhī héng yǒu qīng xiǎng

浅处多五色石,冬夏激素飞清,傍多茂木空岫,静夜听之,恒有清响。

bǎi niǎo xiáng qín āi míng xiāng hè xún tuí làng zhě bù jué pí ér wàng guī yǐ

百鸟翔禽,哀鸣相和,巡颓浪者,不觉疲而忘归矣。

yóu shuǐ chū wǔ líng chán líng xiàn xi jiè xiàn yǒu bái shí shān yóu shuǐ suǒ chū dōng jìng qí xiàn xi yǔ wéi shuǐ hé

油水出武陵孱陵县西界,县有白石山,油水所出,东径其县西,与洈水合。

shuǐ chū gāo chéng xiàn wéi shān dōng jìng qí xiàn xià dōng zhì chán líng xiàn rù yóu shuǐ yě

水出高城县洈山,东径其县下,东至孱陵县,入油水也。

dōng guò qí xiàn běi xiàn zhì gù chéng wáng mǎng gēng míng chán lù yě

东过其县北,县治故城,王莽更名孱陆也。

liú bèi sūn fū rén quán mèi yě

刘备孙夫人,权妹也。

yòu gèng xiū zhī qí chéng bèi yóu xiàng zé

又更修之,其城背油向泽。

yòu dōng běi rù yú jiāng

又东北入于江。

yóu shuǐ zì chán líng xiàn zhī dōng běi jìng gōng ān xiàn xi yòu běi liú zhù yú dà jiāng

油水自孱陵县之东北,径公安县西,又北流注于大江。

lǐ shuǐ chū wǔ líng chōng xiàn xī lì shān dōng guò qí xiàn nán lǐ shuǐ zì xiàn dōng jìng lín lǐ líng yáng èr xiàn gù jiè

澧水出武陵充县西历山,东过其县南,澧水自县东径临澧、零阳二县故界。

shuǐ zhī nán àn bái shí shuāng lì jué zhuàng lèi rén gāo gè sān shí zhàng zhōu sì shí zhàng

水之南岸,白石双立,厥状类人,高各三十丈,周四十丈。

gǔ lǎo chuán yán xī chōng xiàn wèi yǔ líng yáng wèi bìng lùn fēng jìng yīn xiāng shāng hài huà ér wèi shí dōng biāo líng yáng xi jiē chōng xiàn

古老传言,昔充县尉与零阳尉并论封境,因相伤害,化而为石,东标零阳,西揭充县。

chōng xiàn fèi shěng lín lǐ jí qí de xiàn jí chōng xiàn zhī gù zhì lín cè lǐ shuǐ gù wèi xiàn míng jìn dà kāng sì nián zhì

充县废省,临澧即其地,县即充县之故治,临侧澧水,故为县名,晋大康四年置。

lǐ shuǐ yòu dōng rú shuǐ zhù zhī

澧水又东,茹水注之。

shuǐ chū lóng rú shān shuǐ sè qīng chè lòu shí fēn shā

水出龙茹山,水色清澈,漏石分沙。

zhuāng xīn shuō chu xiāng wáng suǒ wèi yǐn rú xī zhī liú zhě yě

庄辛说楚襄王所谓饮茹溪之流者也。

rú shuǐ dōng zhù lǐ shuǐ

茹水东注澧水。

yòu dōng guò líng yáng xiàn zhī běi lǐ shuǐ dōng yǔ wēn quán shuǐ huì

又东过零阳县之北,澧水东与温泉水会。

shuǐ fā běi shān shí xué zhōng cháng sān shí zhàng dōng xià fèi yǒng cháng ruò tāng yān

水发北山石穴中,长三十丈,冬夏沸涌,常若汤焉。

wēn shuǐ nán liú zhù yú lǐ shuǐ

温水南流注于澧水。

lǐ shuǐ yòu dōng hé líng xī shuǐ yuán nán chū líng yáng zhī shān lì xī běi zhù lǐ shuǐ

澧水又东合零溪水,源南出零阳之山,历溪北注澧水。

lǐ shuǐ yòu dōng jiǔ dù shuǐ zhù zhī

澧水又东,九渡水注之。

shuǐ nán chū jiǔ dù shān shān xià yǒu xī yòu yǐ jiǔ dù wèi míng

水南出九渡山,山下有溪,又以九渡为名。

shān shòu xián yǐn cǐ shuǐ ér jìng yuè tā jīn jiē bù yǐn zhī

山兽咸饮此水,而径越他津,皆不饮之。

jiǔ dù shuǐ běi jìng xiān rén lóu xià bàng yǒu shí xíng jí fāng qiào shì míng zhī wèi xiān lóu

九渡水北径仙人楼下,傍有石形极方峭,世名之为仙楼。

shuǐ zì xià lì xī qū zhé tòu yǐ qīng zhù

水自下历溪曲折,透迤倾注。

xíng zhě jiān guān měi suǒ zhài sù shān shuǐ zhī hào gài yì yīn shì shēng yān

行者间关,每所寨溯,山、水之号,盖亦因事生焉。

jiǔ dù shuǐ yòu běi liú zhù yú lǐ shuǐ

九渡水又北流,注于澧水。

lǐ shuǐ yòu dōng lóu shuǐ rù yān

澧水又东娄水入焉。

shuǐ yuán chū bā dōng jiè dōng jìng tiān mén jùn lóu zhōng xiàn běi yòu dōng jìng líng yáng xiàn zhù yú lǐ shuǐ

水源出巴东界,东径天门郡娄中县北,又东径零阳县,注于澧水。

lǐ shuǐ yòu dōng jìng líng yáng xiàn nán xiàn jí líng xī yǐ zhù chēng yǐ

澧水又东,径零阳县南,县即零溪以著称矣。

lǐ shuǐ yòu jìng xiè yáng xiàn yòu huì xiè shuǐ

澧水又径渫阳县,右会渫水。

shuǐ chū jiàn píng jùn dōng jìng xiè yáng xiàn nán jìn tài kāng zhōng zhì

水出建平郡,东径渫阳县南,晋太康中置。

xiè shuǐ yòu zuǒ hé huáng shuǐ huáng shuǐ chū líng yáng xiàn xi běi lián wū shān xī chū xióng huáng pō yǒu shén yì

渫水又左合黄水,黄水出零阳县西,北连巫山溪,出雄黄,颇有神异。

cǎi cháng yǐ dōng yuè jì sì záo shí shēn shù zhàng fāng de jiā huáng gù xī shuǐ qǔ míng yān

采常以冬月祭祀,凿石深数丈,方得佳黄,故溪水取名焉。

huáng shuǐ běi liú zhù yú xiè shuǐ

黄水北流注于渫水。

xiè shuǐ yòu dōng zhù lǐ shuǐ wèi zhī xiè kǒu

渫水又东注澧水,谓之渫口。

lǐ shuǐ yòu dōng jìng lǐ yáng xiàn nán nán lín lǐ shuǐ jìn tài kāng sì nián lì tiān mén jùn zhì yě

澧水又东径澧阳县南,南临澧水,晋太康四年立天门郡治也。

wú yǒng ān liù nián wǔ líng jùn sōng liáng shān gāo fēng gū sǒng sù bì qiān xún wàng zhī tiáo tíng yǒu sì xiāng lú

吴永安六年,武陵郡嵩梁山,高峰孤竦,素壁千寻,望之苕亭,有似香炉。

qí shān dòng kāi xuán lǎng rú mén gāo sān bǎi zhàng guǎng èr bǎi zhàng mén jiǎo shàng gè shēng yī zhú dǎo chuí xià fú wèi zhī tiān zhǒu

其山洞开,玄朗如门,高三百丈,广二百丈,门角上各生一竹,倒垂下拂,谓之天帚。

sūn xiū yǐ wéi jiā yàng fēn wǔ líng zhì tiān mén jùn

孙休以为嘉样,分武陵,置天门郡。

lǐ shuǐ yòu dōng lì céng bù shān gāo xiù tè chū

澧水又东历层步山,高秀特出。

shān xià yǒu qiào jiàn quán liú suǒ fā nán liú zhù yú lǐ shuǐ

山下有峭涧,泉流所发,南流注于澧水。

yòu dōng guò zuò táng xiàn běi

又东过作唐县北。

zuò táng xiàn hòu hàn fēn chán líng xiàn zhì

作唐县,后汉分孱陵县置。

lǐ shuǐ rù xiàn zuǒ hé cén shuǐ

澧水入县,左合涔水。

shuǐ chū xī běi tiān mén jùn jiè nán liú jìng cén píng zhūn zhūn yè cén shuǐ gài tián shù qiān qǐng

水出西北天门郡界,南流径涔坪屯,屯堨涔水,溉田数千顷。

yòu dōng nán liú zhù yú lǐ shuǐ

又东南流注于澧水。

lǐ shuǐ yòu dōng dàn shuǐ chū yān

澧水又东,澹水出焉。

lǐ shuǐ yòu nán jìng gù jùn chéng dōng dōng zhuǎn jìng zuò táng xiàn nán

澧水又南径故郡城东,东转径作唐县南。

lǐ shuǐ yòu dōng jìng nán ān xiàn nán jìn tài kāng yuán nián fēn chán líng lì

澧水又东径南安县南,晋太康元年分孱陵立。

dàn shuǐ zhù zhī

澹水注之。

shuǐ shàng chéng lǐ shuǐ yú zuò táng xiàn dōng jìng qí xiàn běi yòu dōng zhù yú lǐ wèi zhī dàn kǒu

水上承澧水于作唐县,东径其县北,又东注于澧,谓之澹口。

wáng zhòng xuān zèng shì sūn zhàng shǐ shī yuē yōu yōu dàn lǐ zhě yě

王仲宣《赠士孙丈始诗》曰:悠悠澹澧者也。

lǐ shuǐ yòu dōng yǔ chì shā hú shuǐ huì hú shuǐ běi tōng jiāng ér nán zhù lǐ wèi zhī shā kǒu

澧水又东,与赤沙湖水会,湖水北通江而南注澧,谓之沙口。

lǐ shuǐ yòu dōng nán zhù yú chén shuǐ yuē lǐ kǒu gài qí zhī dú ěr

澧水又东南注于沉水,曰澧口,盖其枝渎耳。

lí sāo yuē yuán yǒu zhǐ xī lǐ yǒu lán

《离骚》曰:沅有芷兮澧有兰。

yòu dōng zhì cháng shā xià juàn xiàn xī běi dōng rù yú jiāng

又东至长沙下隽县西北,东入于江。

lǐ shuǐ liú zhù yú dòng tíng hú sú wèi zhī yuē lǐ jiāng kǒu yě

澧水流注于洞庭湖,俗谓之曰澧江口也。

yuán shuǐ chū zāng kē jū lán xiàn wèi páng gōu shuǐ yòu dōng zhì chán chéng xiàn wèi yuán shuǐ

沅水出牂柯且兰县,为旁沟水,又东至镡成县,为沅水。

dōng guò wú yáng xiàn wú shuǐ chū gù jū lán nán liú zhì wú yáng gù xiàn

东过无阳县,无水出故且兰,南流至无阳故县。

xiàn duì wú shuǐ yīn yǐ shì xiàn

县对无水,因以氏县。

wú shuǐ yòu dōng nán rù yuán wèi zhī wú kǒu

无水又东南入沅,谓之无口。

yuán shuǐ dōng jìng wú yáng xiàn nán lín yùn shuǐ

沅水东径无阳县,南临运水。

shuǐ yuán chū dōng nán àn xǔ shān xī běi jìng qí xiàn nán liú zhù yú xióng xī

水源出东南岸许山,西北径其县南,流注于熊溪。

xióng xī nán dài yí shān shān běn zài shuǐ běi xī zhòng fēng yǔ dàn ér shān yí shuǐ nán gù shān yǐ yí wèi míng gài yì cāng wú yù zhōu dōng wǔ guài shān zhī lèi yě

熊溪南带移山,山本在水北,夕中风雨,旦而山移水南,故山以移为名,盖亦苍梧郁州,东武怪山之类也。

xióng xī xià zhù yuán shuǐ

熊溪下注沅水。

yuán shuǐ yòu dōng jìng chén yáng xiàn xiàn yǒu lóng xī shuǐ nán chū yú lóng jiào zhī shān běi liú rù yú yuán

沅水又东径辰阳县,县有龙溪,水南出于龙峤之山,北流入于沅。

yuán shuǐ yòu dōng fǔ shuǐ zhù zhī

沅水又东,滏水注之。

shuǐ nán chū fú yáng zhī shān běi liú huì yú yuán

水南出扶阳之山,北流会于沅。

yuán shuǐ yòu dōng yǔ xù xī hé shuǐ chū wǔ líng jùn yì líng xiàn fū liáng shān xī běi liú jìng yì líng xiàn wáng mǎng zhī jiàn píng xiàn yě zhì xù xī

沅水又东,与序溪合,水出武陵郡义陵县鄜梁山,西北流径义陵县,王莽之建平县也,治序溪。

qí chéng liú bèi zhī zhǒng guī mǎ liáng chū wǔ xī suí fǔ mán yí liáng lǜ zhū mán suǒ zhù yě

其城,刘备之种归,马良出五溪,绥抚蛮夷,良率诸蛮所筑也。

suǒ zhì xù xī zuì wéi wò rǎng liáng tián shù bǎi qǐng tè yi dào xiū zuò wú fèi

所治序溪,最为沃壤,良田数百顷,特宜稻,修作无废。

yòu xī běi rù yú yuán

又西北入于沅。

yuán shuǐ yòu dōng hé shū shuǐ shuǐ dǎo yuán jiāo xī běi liú zhù yuán

沅水又东,合淑水,水导源椒溪,北流注沅。

yuán shuǐ yòu dōng jìng chén yáng xiàn nán dōng hé chén shuǐ

沅水又东径辰阳县南,东合辰水。

shuǐ chū xiàn sān shān gǔ dōng nán liú dú mǔ shuǐ zhù zhī

水出县三山谷,东南流,独母水注之。

shuǐ yuán nán chū lóng mén shān lì dú mǔ xī běi rù chén shuǐ

水源南出龙门山,历独母溪,北入辰水。

chén shuǐ yòu jìng qí xiàn běi jiù zhì zài chén shuǐ zhī yáng gù jí míng yān

辰水又径其县北,旧治在辰水之阳,故即名焉。

chǔ cí suǒ wèi xī sù chén yáng zhě yě

《楚辞》所谓夕宿辰阳者也。

wáng mǎng gēng míng huì tíng yǐ

王莽更名会亭矣。

chén shuǐ yòu yòu huì yuán shuǐ míng zhī wèi chén xī kǒu

辰水又右会沅水,名之为辰溪口。

wǔ líng yǒu wǔ xī wèi xióng xī xī wú xī yǒu xī chén xī qí yī yān

武陵有五溪,谓雄溪、溪、无溪、酉溪,辰溪其一焉。

jiā xī xī shì mán zuǒ suǒ jū gù wèi cǐ mán wǔ xī mán yě

夹溪悉是蛮左所居,故谓此蛮五溪蛮也。

shuǐ yòu jìng yuán líng xiàn xi yǒu wǔ xī yuán chū wǔ shān yǔ xī yáng fēn shān

水又径沅陵县西,有武溪,源出武山,与西阳分山。

shuǐ yuán shí shàng yǒu pán hù jī yóu cún yǐ

水源石上有盘瓠迹犹存矣。

pán hù zhě gāo xīn shì zhī chù gǒu yě qí máo wǔ sè gāo xīn shì huàn quǎn róng zhī bào nǎi mù tiān xià yǒu néng de quǎn róng zhī jiāng jūn wú jiāng jūn tóu zhě qī yǐ shào nǚ

盘瓠者,高辛氏之畜狗也,其毛五色,高辛氏患犬戎之暴,乃募天下有能得犬戎之将军吴将军头者,妻以少女。

xià lìng zhī hòu pán hù suì xíng wú jiāng jūn zhī shǒu yú què xià dì dà xǐ wèi zhī suǒ bào

下令之后,盘瓠遂行吴将军之首于阙下,帝大喜,未知所报。

nǚ wén zhī yǐ wéi xìn bù kě wéi qǐng xíng nǎi yǐ pèi zhī pán hù fù nǚ rù nán shān shàng shí shì zhōng

女闻之,以为信不可违,请行,乃以配之,盘瓠负女入南山,上石室中。

suǒ chǔ xiǎn jué rén jì bù zhì

所处险绝,人迹不至。

dì bēi sī zhī qiǎn shǐ bù dé jìn jīng èr nián shēng liù nán liù nǚ

帝悲思之,遣使不得进,经二年,生六男六女。

pán hù sǐ yīn zì xiāng fū qī

盘瓠死,因自相夫妻。

zhī jì mù pí rǎn yǐ cǎo shí hǎo wǔ sè yī cái zhì jiē yǒu wěi

织绩木皮,染以草实,好五色衣,裁制皆有尾。

qí mǔ bái dì cì yǐ míng shān

其母白帝,赐以名山。

qí hòu zī màn hào yuē mán yí

其后滋蔓,号曰蛮夷。

jīn wǔ líng jùn yí jí pán hù zhī zhǒng luò yě

今武陵郡夷,即盘瓠之种落也。

qí gǒu pí máo dí sūn shì bǎo lù zhī

其狗皮毛,嫡孙世宝录之。

wǔ shuǐ nán liú zhù yú yuán

武水南流注于沅。

yuán shuǐ yòu dōng shī shuǐ zhù zhī

沅水又东,施水注之。

shuǐ nán chū shī shān xī yuán yǒu yáng qī yá yá sè chún sù wàng tóng jī xuě

水南出施山,溪源有阳欺崖,崖色纯素,望同积雪。

xià yǒu èr shí shì xiān yǒu rén jū chù qí jiān

下有二石室,先有人居处其间。

xì quán qīng liú wàng chuān jìng zhù gù bù kě dé yǐ yán yě

细泉轻流,望川竞注,故不可得以言也。

shī shuǐ běi liú huì yú yuán

施水北流会于沅。

yuán shuǐ yòu dōng jìng yuán líng xiàn běi hàn gù qǐng hóu wú yáng zhī yì yě

沅水又东径沅陵县北,汉故顷侯吴阳之邑也。

wáng mǎng gǎi yuē yuán lù

王莽改曰沅陆。

xiàn běi zhěn yuán shuǐ

县北枕沅水。

yuán shuǐ yòu dōng jìng xiàn gù zhì běi yí xiàn zhì

沅水又东径县故治北,移县治。

xiàn zhī jiù chéng zhì dōu wèi fǔ

县之旧城置都尉府。

yīn gāng bàng ā shì jǐn chuān lù lín yuán duì yǒu èr chuān zhī jiāo huì yě

因冈傍阿,势尽川陆,临沅对酉,二川之交会也。

yǒu shuǐ dǎo yuán yì zhōu ba jùn lín jiāng xiàn gù wǔ líng zhī chōng xiàn xi yuán shān dōng nán liú zài wú yáng gù jù fu yòu dōng jìng qiān líng gù xiàn jiè yǔ xī xiāng xī hé jí yán jiāng zhī zhī jīn gēng shǐ zhī xià liú wèi zhī xī xiāng xī kǒu

酉水导源益州巴郡临江县,故武陵之充县西源山,东南流,在无阳故具甫,又东径迁陵故县界,与西乡溪合,即延江之枝津,更始之下流,谓之西乡溪口。

yǒu shuǐ yòu dōng jìng qiān líng xiàn gù chéng běi wáng mǎng gēng míng yuē qiān lù yě

酉水又东径迁陵县故城北,王莽更名曰迁陆也。

yǒu shuǐ dōng jìng yǒu yáng gù xiàn nán xiàn gù xī líng yě

酉水东径酉阳故县南,县故西陵也。

yǒu shuǐ yòu dōng jìng yuán líng xiàn běi yòu dōng nán jìng pān chéng míng lěi xi chéng míng tǎo wǔ xī mán yíng jūn suǒ zhù yě

酉水又东径沅陵县北,又东南径潘承明垒西,承明讨五溪蛮,营军所筑也。

qí chéng kuà shān zhěn gǔ

其城跨山枕谷。

xi shuǐ yòu nán zhù yuán shuǐ hǎn yīn wèi zhī shòu shuǐ qí shuǐ suǒ jué rù míng yuē yǒu kǒu

西水又南注沅水,阚骃谓之受水,其水所决入,名曰酉口。

yuán shuǐ yòu jìng dòu yīng míng chéng cè yīng míng yǐ yuán jiā chū dài mán suǒ zhù yě

沅水又径窦应明城侧,应明以元嘉初代蛮所筑也。

yuán shuǐ yòu dōng xī shuǐ nán chū míng shān shān shēn huí xiǎn rén shòu zǔ jué xī shuǐ běi xiè yuán chuān

沅水又东,溪水南出茗山,山深回险,人兽阻绝,溪水北泻沅川。

yuán shuǐ yòu dōng yǔ zhū yú xī shuǐ hé shuǐ běi chū zhū yú shān shān yǔ tiān mén jùn zhī lǐ yáng xiàn fēn lǐng xī shuǐ nán liú huì yú yuán

沅水又东,与诸鱼溪水合,水北出诸鱼山,山与天门郡之澧阳县分岭,溪水南流会于沅。

yuán shuǐ yòu dōng yí shuǐ rù yān

沅水又东,夷水入焉。

shuǐ nán chū yí shān běi liú zhù yuán

水南出夷山,北流注沅。

yí shān dōng jiē hú tóu shān shān gāo yī bǎi lǐ guǎng yuán sān bǎi lǐ

夷山东接壶头山,山高一百里,广圆三百里。

shān xià shuǐ jì yǒu xīn xī hóu mǎ yuán zhēng wǔ xī mán tíng jūn chù hú tóu jìng qū duō xiǎn qí zhōng yū shé qiān tān

山下水际,有新息侯马援征武溪蛮停军处,壶头径曲多险,其中纡折千滩。

yuán jiù hú tóu xī xiào zǎo chéng dào yù zhàng dú zhōng méi yú cǐ

援就壶头,希效早成,道遇瘴毒,终没于此。

zhōng gōng huò bàng xìn kě bēi yǐ

忠公获谤,信可悲矣!

liú chéng zhī yuē yuán shuǐ zì hú tóu zhī fēn kuà sān shí sān dù jìng jiāo zhǐ lóng biān xiàn dōng běi rù yú hǎi

刘澄之曰:沅水自壶头枝分,跨三十三渡,径交趾龙编县东北,入于海。

mài shuǐ xún liáng nǎi fēi guān jiū dàn gǔ rén xǔ yǐ chuán yí liáo shū suǒ wén ěr

脉水寻梁,乃非关究,但古人许以传疑,聊书所闻耳。

yòu dōng běi guò lín yuán xiàn nán lín yuán xiàn yǔ yuán nán xiàn fēn shuǐ

又东北过临沅县南,临沅县与沅南县分水。

yuán nán xiàn xi yǒu yí wàng shān gū sǒng zhōng liú fú xiǎn sì jué xī yǒu mán mín bì kòu jū zhī gù wèi zhī yí wàng yě

沅南县西有夷望山,孤竦中流,浮险四绝,昔有蛮民避寇居之,故谓之夷望也。

nán yǒu yí wàng xī shuǐ nán chū chóng shān yuǎn zhù yuán

南有夷望溪水,南出重山,远注沅。

yuán shuǐ yòu dōng de guān xià shān dōng dài guān xī xiè zhù yuán dú

沅水又东得关下山,东带关溪,泻注沅渎。

yuán shuǐ yòu dōng lì lín yuán xiàn xi wèi míng yuè chí bái bì wān

沅水又东历临沅县西,为明月池白壁湾。

wān zhuàng bàn yuè qīng tán jìng chè shàng zé fēng lài kōng chuán xià zé quán xiǎng bù duàn

湾状半月,清潭镜澈,上则风籁空传,下则泉响不断。

xíng zhě mò bù yōng jí xī yóu pái huái ài wán

行者莫不拥楫嬉游,徘徊爱玩。

yuán shuǐ yòu dōng lì sān shí jiàn dǐng zú jūn zhì xiù ruò xuē chéng qí cè mào zhú biàn juān zhì kě wán yě

沅水又东,历三石涧,鼎足均峙,秀若削成,其侧茂竹便娟,致可玩也。

yòu dōng dài lǜ luó shān lǜ luó méng tuí yán lín shuǐ shí diào zhǔ yú yǒng zhī shèng dì qí dié xiǎng ruò zhōng yīn xìn wèi shén xiān zhī suǒ jū

又东带绿萝山,绿萝蒙,颓岩临水,实钓渚渔咏之胜地,其迭响若钟音,信为神仙之所居。

yuán shuǐ yòu dōng jìng píng shān xi nán lín yuán shuǐ hán sōng shàng yīn qīng quán xià zhù qī tuō zhě bù néng zì jué yú qí cè

沅水又东径平山西,南临沅水,寒松上荫,清泉下注,栖托者不能自绝于其侧。

yuán shuǐ yòu dōng jìng lín yuán xiàn nán xiàn nán lín yuán shuǐ yīn yǐ wéi míng wáng mǎng gèng zhī yuē jiān yuán yě

沅水又东径临沅县南,县南临沅水,因以为名,王莽更之曰监沅也。

xiàn nán yǒu jìn zhēng shì hàn shòu rén xí xuán zhī mù

县南有晋征士汉寿人袭玄之墓。

míng tài yuán zhōng chē wǔ zi lì

铭,太元中车武子立。

xiàn zhì wǔ líng jùn xià běn chu zhī qián zhōng jùn yǐ

县治武陵郡下,本楚之黔中郡矣。

qín zhāo xiāng wáng èr shí liù nián shǐ sī mǎ cuò yǐ lǒng shǔ jūn gōng chu chu gē hàn běi yǔ qín zhì sān shí nián qín yòu qǔ chu wū qián jí jiāng nán de yǐ wéi qián zhōng jùn

秦昭襄王二十六年,使司马错以陇蜀军攻楚,楚割汉北与秦,至三十年,秦又取楚巫黔及江南地,以为黔中郡。

hàn gāo zǔ èr nián gē qián zhōng gù zhì wèi wǔ líng jùn wáng mǎng gèng zhī yuē jiàn píng yě

汉高祖二年,割黔中故治为武陵郡,王莽更之曰建平也。

nán duì yuán nán xiàn hòu hàn jiàn wǔ zhōng suǒ zhì yě

南对沅南县,后汉建武中所置也。

xiàn zài yuán shuǐ zhī yīn yīn yǐ yuán nán wéi míng

县在沅水之阴,因以沅南为名。

xiàn zhì gù chéng xī mǎ yuán tǎo lín xiāng suǒ zhù yě

县治故城,昔马援讨临乡所筑也。

yuán shuǐ yòu dōng lì xiǎo wān wèi zhī wǎng zhǔ

沅水又东历小湾,谓之枉渚。

zhǔ dōng lǐ xǔ biàn de wǎng rén shān

渚东里许,便得枉人山。

shān xī dài xiū xī yī bǎi yú lǐ mào zhú biàn juān pī xī yīn zhǔ cháng chuān jìng yǐn yuǎn zhù yú yuán

山西带修溪一百余里,茂竹便娟,披溪荫渚,长川径引,远注于沅。

yuán shuǐ yòu dōng rù lóng yáng xiàn yǒu dàn shuǐ chū hàn shòu xiàn xi yáng shān

沅水又东入龙阳县,有澹水,出汉寿县西杨山。

nán liú dōng zhé jìng qí xiàn nán

南流东折,径其县南。

xiàn zhì suǒ chéng jí suǒ xiàn zhī gù chéng yě

县治索城,即索县之故城也。

hàn shùn dì yáng jiā zhōng gǎi cóng jīn míng

汉顺帝阳嘉中改从今名。

hǎn yīn yǐ wéi xìng shuǐ suǒ chū dōng rù yuán

阚骃以为兴水所出,东入沅。

ér shì shuǐ yòu dōng lì zhū hú fāng nán zhù yuán yì yuē jiàn shuǐ yě

而是水又东历诸湖,方南注沅,亦曰渐水也。

shuǐ suǒ rù zhī chù wèi zhī dǐng kǒu

水所入之处,谓之鼎口。

yuán shuǐ yòu dōng lì lóng yáng xiàn zhī sì zhōu zhōu zhǎng èr shí lǐ wú dān yáng tài shǒu li héng zhí gān yú qí shàng

沅水又东历龙阳县之汜洲,洲长二十里,吴丹杨太守李衡植柑于其上。

lín sǐ chì qí zǐ yuē wú zhōu lǐ yǒu mù nú qiān tóu bù zé yī shí suì juàn qiān pǐ

临死,敕其子曰:吾州里有木奴千头,不责衣食,岁绢千匹。

tài shǐ gōng yuē jiāng líng qiān shù jú kě dāng fēng jūn

太史公曰:江陵千树橘,可当封君。

cǐ zhī wèi yǐ

此之谓矣。

wú mò héng gān chéng suì juàn qiān pǐ

吴末,衡柑成,岁绢千匹。

jīn zhōu shàng yóu yǒu chén gēn yú niè gài qí yí yě

今洲上犹有陈根余枿,盖其遗也。

yuán shuǐ yòu dōng jìng lóng yáng xiàn běi chéng cè yuán shuǐ yuán shuǐ yòu dōng hé shòu xī nèi tōng dà xī kǒu yǒu mù lián lǐ gēn gè yī àn ér líng kōng jiāo hé

沅水又东径龙阳县北,城侧沅水,沅水又东合寿溪,内通大溪口,有木连理,根各一岸,而凌空交合。

qí shàng chéng zhū hú xià zhù yuán shuǐ

其上承诸湖,下注沅水。

yòu dōng zhì cháng shā xià juàn xiàn xi běi rù yú jiāng

又东至长沙下隽县西,北入于江。

yuán shuǐ xià zhù dòng tíng hú fāng huì yú jiāng

沅水下注洞庭湖,方会于江。

yuán shuǐ chū wǔ líng chán chéng xiàn běi jiè yuán shuǐ gǔ shān hǎi jīng yuē dǎo guò zhī shān yuán shuǐ chū yān ér nán liú zhù yú hǎi shì yě

沅水出武陵镡成县北界沅水谷,《山海经》曰:祷过之山,沅水出焉,而南流注于海是也。

nán zhì yù lín tán zhōng xiàn yǔ lín shuǐ hé

南至郁林潭中县,与邻水合。

shuǐ chū wú yáng xiàn xiàn gù chán chéng yě

水出无阳县,县故镡成也。

jìn yì xī zhōng gǎi cóng jīn míng

晋义熙中,改从今名。

sú wèi zhī yí xī xī shuǐ nán lì tán zhōng zhù yú yín shuǐ

俗谓之移溪,溪水南历潭中,注于泿水。

yòu dōng zhì cāng wú měng líng xiàn wèi yù xī yòu dōng zhì gāo yào xiàn wèi dà shuǐ

又东至苍梧猛陵县为郁溪,又东至高要县为大水。

yù shuǐ chū yù lín zhī ā lín xiàn dōng jìng měng líng xiàn

郁水出郁林之阿林县,东径猛陵县。

měng líng xiàn zài guǎng xìn zhī xī nán wáng mǎng zhī měng lù yě

猛陵县在广信之西南,王莽之猛陆也。

yín shuǐ yú xiàn zuǒ hé yù xī luàn liú jìng guǎng xìn xiàn dì lǐ zhì cāng wú jùn zhì wǔ dì yuán dǐng liù nián kāi

泿水于县左合郁溪,乱流径广信县,《地理志》苍梧郡治,武帝元鼎六年开。

wáng mǎng zhī xīn guǎng jùn xiàn yuē guǎng xìn tíng

王莽之新广郡,县曰广信亭。

wáng shì jiāo guǎng chūn qiū yuē yuán fēng wǔ nián jiāo zhōu zì yíng bì xiàn yí zhì yú cǐ

王氏《交广春秋》曰:元封五年,交州自赢陛县移治于此。

jiàn ān shí liù nián wú qiǎn lín huái bù zhì wèi jiāo zhōu cì shǐ jiāng wǔ lì sì bǎi rén zhī jiāo zhōu dào lù bù tōng

建安十六年,吴遣临淮步骘为交州刺史,将武吏四百人之交州,道路不通。

cāng wú tài shǒu cháng shā wú jù yōng zhòng wǔ qiān zhì yǒu yí yú jù xiān shǐ yū jù jù yíng zhī yú líng líng suì de jìn zhōu

苍梧太守长沙吴巨拥众五千,骘有疑于巨,先使渝巨,巨迎之于零陵,遂得进州。

jù jì nà zhì ér hòu yǒu huǐ zhì yǐ bīng shǎo kǒng bù cún lì

巨既纳骘,而后有悔,骘以兵少,恐不存立。

jù yǒu dū du qū jǐng yǒng lüè yǔ jù tóng shì wèi yòng

巨有都督区景,勇略与巨同,士为用。

zhì è zhī yīn shǐ rén qǐng jù jù wǎng gào jǐng wù yì zhì

骘恶之,阴使人请巨,巨往告景,勿诣骘。

zhì qǐng bù yǐ jǐng yòu wǎng nǎi yú tīng shì qián zhōng tíng jù zhǎn yǐ shǒu xùn zhòng jí cǐ yě

骘请不已,景又往,乃于厅事前中庭俱斩,以首徇众,即此也。

yù shuǐ yòu jìng gāo yào xiàn

郁水又径高要县。

jìn shū

《晋书。

dì lǐ zhì yuē xiàn dōng qù jùn wǔ bǎi lǐ cì shǐ xià bì dú xǐ xiàn shuǐ jū yě

地理志》曰:县东去郡五百里,刺史夏避毒,徙县水居也。

xiàn yǒu hú bēn tíng guǎng xìn sū shī qī shǐ zhū guǐ sòng yú jiāo zhōu cì shǐ hé chang chù shì yǔ lí tíng nǚ guǐ tóng

县有鹄奔亭,广信苏施妻始珠,鬼讼于交州刺史何敞处,事与斄亭女鬼同。

wáng shì jiāo guǎng chūn qiū yuē bù zhì shā wú jù qū jǐng shǐ yán zhōu chuán hé bīng èr wàn xià qǔ nán hǎi

王氏《交广春秋》曰:步骘杀吴巨、区景,使严舟船,合兵二万,下取南海。

cāng wú rén héng yì qián bó sù jù bù wǔ xìng jūn nì zhì yú cāng wú gāo yào xiá kǒu liǎng jūn xiāng féng yú shì suì jiāo zhàn yì yǔ zhòng tóu shuǐ sǐ zhě qiān yǒu yú rén

苍梧人衡毅、钱博,宿巨部伍,兴军逆骘于苍梧高要峡口,两军相逢于是,遂交战,毅与众投水死者,千有余人。

yòu dōng zhì nán hǎi pān yú xiàn xi fēn wéi èr qí yī nán rù yú hǎi

又东至南海番禺县西,分为二:其一,南入于海。

yù shuǐ fèn yín nán zhù

郁水分泿南注。

qí yī yòu dōng guò xiàn dōng nán rù yú hǎi

其一,又东过县东,南入于海。

yín shuǐ dōng bié jìng pān yú shān hǎi jīng wèi zhī bēn yú zhě yě

泿水东别径番禺,《山海经》谓之贲禺者也。

jiāo zhōu zhì zhōng hé pǔ yáo wén shì wèn yún hé yǐ míng wéi pān yú

交州治中合浦姚文式问云:何以名为番禺?

dá yuē nán hǎi jùn xī zhì zài jīn zhōu chéng zhōng yǔ pān yú xiàn lián jiē jīn rù chéng dōng nán piān yǒu shuǐ kēng líng chéng yǐ qí shàng wén cǐ xiàn rén míng zhī wèi fān shān

答曰:南海郡昔治在今州城中,与番禺县连接,今入城东南偏,有水坑陵,城倚其上,闻此县人名之为番山。

xiàn míng fān yǔ tǎng wèi fān shān zhī yǔ yě

县名番禹,傥谓番山之禹也。

hàn shū suǒ wèi fú zāng kē xià lí jīn tóng huì pān yú gài chéng sī shuǐ ér rù yuè yě

《汉书》所谓浮牂柯,下离津,同会番禺,盖乘斯水而入越也。

qín bìng tiān xià lüè dìng yáng yuè zhì dōng nán yī wèi xī běi yī hòu kāi nán hǎi yǐ zhé xǐ mín

秦并天下,略定扬越,置东南一尉,西北一候,开南海以谪徙民。

zhì èr shì shí nán hǎi wèi rèn áo zhào lóng chuān lìng zhào tuó yuē wén chén shèng zuò luàn háo jié pàn qín wú yù qǐ bīng zǔ jué xīn dào pān yú fù xiǎn kě yǐ wèi guó

至二世时,南海尉任嚣召龙川令赵佗曰:闻陈胜作乱,豪桀叛秦,吾欲起兵,阻绝新道,番禺负险,可以为国。

huì bìng mián dǔ wú rén yǔ yán gù zhào gōng lái gào yǐ dà móu

会病绵笃,无人与言,故召公来,告以大谋。

áo zú tuó xíng nán hǎi wèi shì zé jù guān mén shè shǒu yǐ fǎ zhū qín suǒ zhì lì yǐ qí dǎng wèi shǒu zì lì wèi wáng

嚣卒,佗行南海尉事,则拒关门设守,以法诛秦所置吏,以其党为守,自立为王。

gāo dì dìng tiān xià shǐ lù gǔ jiù lì tuó wèi nán yuè wáng pōu fú tōng shǐ

高帝定天下,使陆贾就立佗为南越王,剖符通使。

zhì wǔ dì yuán dǐng wǔ nián qiǎn fú bō jiāng jūn lù bó dé děng gōng nán yuè wáng wǔ shì jiǔ shí èr suì ér wáng

至武帝元鼎五年,遣伏波将军路博德等攻南越王,五世九十二岁而亡。

yǐ qí de wèi nán hǎi cāng wú yù lín hé pǔ jiāo zhǐ jiǔ zhēn rì nán yě

以其地为南海、苍梧、郁林、合浦、交趾、九真、日南也。

jiàn ān zhōng wú qiǎn bù zhì wèi jiāo zhōu zhì dào nán hǎi jiàn tǔ dì xíng shì guān wèi tuó jiù zhì chù fù shān dài hǎi bó chǎng miǎo mù gāo zé sāng tǔ xià zé wò yǎn lín lù niǎo shòu yú hé bù yǒu

建安中,吴遣步骘为交州,骘到南海见土地形势,观尉佗旧治处,负山带海,博敞渺目,高则桑土,下则沃衍,林麓鸟兽,于何不有?

hǎi guài yú biē yuán tuó xiān è zhēn guài yì wù qiān zhǒng wàn lèi bù kě shèng jì

海怪鱼鳖,鼋鼍鲜鳄,珍怪异物,千种万类,不可胜记。

tuó yīn gāng zuò tái běi miàn cháo hàn yuán jī qiān bù zhí qiào bǎi zhàng dǐng shàng sān mǔ fù dào huí huán wēi yí qū zhé shuò wàng shēng bài míng yuē cháo tái

佗因冈作台,北面朝汉,圆基千步,直峭百丈,顶上三亩,复道回环,逶迤曲折,朔望升拜,名曰朝台。

qián hòu cì shǐ jùn shǒu qiān chú xīn zhì wèi cháng bù chéng chē shēng lǚ yú yān xiāo yáo

前后刺史、郡守,迁除新至,未尝不乘车升履,于焉逍遥。

zhì dēng gāo yuǎn wàng dǔ jù hǎi zhī hào máng guān yuán sǒu zhī yīn fù nǎi yuē sī chéng hǎi dǎo gāo yú zhī dì yi wèi dū yì

骘登高远望,睹巨海之浩茫,观原薮之殷阜,乃曰:斯诚海岛膏腴之地,宜为都邑。

jiàn ān èr shí èr nián qiān zhōu pān yú zhù lì chéng guō suí hé bǎi yuè suì yòng níng jí

建安二十二年,迁州番禺,筑立城郭,绥和百越,遂用宁集。

jiāo zhōu zhì zhōng yáo wén shì wèn dá yún cháo tái zài zhōu chéng dōng běi sān shí lǐ

交州治中姚文式《问答》云:朝台在州城东北三十里。

péi yuān guǎng zhōu jì yuē chéng běi yǒu wèi lún mù mù hòu yǒu dà gāng wèi zhī mǎ ān gāng

裴渊《广州记》曰:城北有尉伦墓,墓后有大冈,谓之马鞍冈。

qín shí zhàn qì zhě yán nán fāng yǒu tiān zǐ qì

秦时占气者言,南方有天子气。

shǐ huáng fā mín záo pò cǐ gāng dì zhōng chū xuè jīn záo chù yóu cún

始皇发民凿破此冈,地中出血,今凿处犹存。

yǐ zhuàng qǔ mù gù gāng shòu jué chēng yān

以状取目,故冈受厥称焉。

wáng shì jiāo guǎng chūn qiū yuē yuè wáng zhào tuó shēng yǒu fèng zhì chēng fān zhī jié sǐ yǒu mì ào shén mì zhī mù

王氏《交广春秋》曰:越王赵佗,生有奉制称藩之节,死有秘奥神密之墓。

tuó zhī zàng yě yīn shān wèi fén qí lǒng yíng kě wèi shē dà zàng jī zhēn wán

佗之葬也,因山为坟,其垅茔可谓奢大,葬积珍玩。

wú shí qiǎn shǐ fā jué qí mù qiú suǒ guān jiù záo shān pò shí fèi rì sǔn lì zú wú suǒ huò

吴时,遣使发掘其墓,求索棺柩,凿山破石,费日损力,卒无所获。

tuó suī shē qián shèn zhōng qí shēn nǎi jīn hòu rén bù zhī qí chù yǒu sì sōng qiáo qiān jǐng mù shù gù wú suǒ cán yǐ

佗虽奢潜,慎终其身,乃今后人不知其处,有似松、乔迁景,牧竖固无所残矣。

shān dé míng nán kāng jì yuē xī yǒu lú dān shì zhōu wèi zhì zhōng shǎo qī xiān shù shàn jiě yún fēi

邓德明《南康记》曰:昔有卢耽,仕州为治中,少栖仙术,善解云飞。

měi xī zhé líng xū guī jiā xiǎo zé hái zhōu

每夕,辄凌虚归家,晓则还州。

cháng yú yuán huì zhì cháo bù jí cháo liè huà wèi bái hú zhì quē qián huí xiáng yù xià wēi yí yǐ shí zhì zhī dé yī zhī lǚ dān jīng hái jiù liè nèi wài zuǒ yòu mò bù hài yì

尝于元会至朝,不及朝列,化为白鹄,至阙前,回翔欲下,威仪以石掷之,得一只履,耽惊还就列,内外左右,莫不骇异。

shí bù zhì wèi guǎng zhōu yì shén è zhī biàn yǐ zhuàng liè wén suì zhì zhū miè

时步骘为广州,意甚恶之,便以状列闻,遂至诛灭。

guǎng zhōu jì chēng wú píng jìn téng xiū wéi cì shǐ xiū xiāng rén yǔ xiū xiā xū zhǎng yī chì xiū zé yǐ wéi xū

《广州记》称吴平,晋滕修为刺史,修乡人语修,虾须长一赤,修责以为虚。

qí rén nǎi zhì dōng hǎi qǔ xiā xū zhǎng sì chì sù sòng shì xiū xiū shǐ fú xiè hòu wèi qiǎn

其人乃至东海,取虾须,长四赤,速送示修,修始服谢,厚为遣。

qí yī shuǐ nán rù zhě yù chuān fēn pài jìng sì huì rù hǎi yě

其一水南入者,郁川分派,径四会入海也。

qí yī jí chuān dōng bié jìng pān yú chéng xià hàn shū suǒ wèi fú zāng kē xià lí jīn tóng huì pān yú gài chéng sī shuǐ ér rù yú yuè yě

其一即川东别径番禺城下,《汉书》所谓浮牂柯、下离津,同会番禺,盖乘斯水而入于越也。

yín shuǐ yòu dōng jìng huái huà xiàn rù yú hǎi

泿水又东径怀化县,入于海。

shuǐ yǒu yú

水有鱼。

péi yuān guǎng zhōu jì yuē yú zhǎng èr zhàng dà shù wéi pí jiē lǜ wù

裴渊《广州记》曰:鱼长二丈,大数围,皮皆鑢物。

shēng zǐ zi xiǎo suí mǔ shí jīng zé hái rù mǔ fù

生子,子小随母食,惊则还入母腹。

wú lù

《吴录。

dì lǐ zhì yuē yú zǐ cháo suǒ shí mù rù mǔ fù

地理志》曰:鱼子朝索食,暮入母腹。

nán yuè zhì yuē mù cóng qí rù dàn cóng kǒu chū

《南越志》曰:暮从脐入,旦从口出。

fù lǐ liǎng dòng cháng zhù shuǐ yǐ yǎng zǐ

腹里两洞,肠贮水以养子。

cháng róng èr zi liǎng zé sì yān

肠容二子,两则四焉。

qí yú shuǐ yòu dōng zhì lóng chuān wèi niè shuǐ qū běi rù yuán shuǐ

其余水又东至龙川为涅水,屈北入员水。

yín shuǐ zhī jīn yǎn zhù zì pān yú dōng lì zēng chéng xiàn

泿水枝津衍注,自番禺东历增城县。

nán yuè zhì yuē xiàn duō

《南越志》曰:县多。

shān jī yě

,山鸡也。

guāng cǎi xiān míng wǔ sè xuàn yào lì jù shàn dòu shì yǐ jiā jī dòu zhī zé kě qín yě

光采鲜明,五色炫耀,利距善斗,世以家鸡斗之,则可擒也。

yòu jìng bó luó xiàn xi jiè lóng chuān zuǒ sī suǒ wèi mù lóng chuān ér dài jiōng zhě yě

又径博罗县西界龙川,左思所谓目龙川而带坰者也。

zhào tuó chéng cǐ xiàn ér kuà jù nán yuè yǐ

赵佗乘此县而跨据南越矣。

yuán shuǐ yòu dōng nán yī qiān wǔ bǎi lǐ rù nán hǎi

员水又东南一千五百里,入南海。

dōng lì jiē yáng xiàn wáng mǎng zhī nán hǎi tíng ér zhù yú hǎi yě

东历揭阳县,王莽之南海亭,而注于海也。

✦ You read 卷三十七

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.