shuǐ hǔ zhuàn shì yī bù nù shū xī yóu jì shì yī bù wù shū jīn píng méi shì yī bù āi shū
《水浒传》是一部怒书，《西游记》是一部悟书，《金瓶梅》是一部哀书。
dú shū zuì lè ruò dú shǐ shū zé xǐ shǎo nù duō
读书最乐，若读史书，则喜少怒多。
jiū zhī nù chù yì lè chù yě
究之，怒处亦乐处也。
fā qián rén wèi fā zhī lùn fāng shì qí shū
发前人未发之论，方是奇书；
yán qī zǐ nán yán zhī qíng nǎi wèi mì yǒu
言妻子难言之情，乃为密友。
yī jiè zhī shì bì yǒu mì yǒu mì yǒu bù bì dìng shì wěn jǐng zhī jiāo
一介之士，必有密友，密友，不必定是刎颈之交。
dà shuài suī qiān lǐ zhī yáo jiē kě xiāng xìn ér bù wéi fú yán suǒ dòng
大率虽千里之遥，皆可相信，而不为浮言所动；
wén yǒu bàng zhī zhě jí duō fāng wèi zhī biàn xī ér hòu yǐ
闻有谤之者，即多方为之辩析而后已；
shì zhī yi xíng yi zhǐ zhě dài wéi chóu huà jué duàn
事之宜行宜止者，代为筹划决断；
huò shì dāng lì hài guān tóu yǒu suǒ xū ér hòu jì zhě jí bù bì yù wén yì bù lǜ qí fù wǒ yǔ fǒu jìng wéi lì chéng qí shì
或事当利害关头，有所需而后济者，即不必与闻，亦不虑其负我与否，竟为力承其事。
cǐ jiē suǒ wèi mì yǒu yě
此皆所谓密友也。
fēng liú zì shǎng qí róng huā niǎo qū péi
风流自赏，祇容花鸟趋陪；
zhēn shuài shéi zhī
真率谁知？
hé shòu yān xiá gōng yǎng
合受烟霞供养。
wàn shì kě wàng nán wàng zhě míng xīn yī duàn
万事可忘，难忘者名心一段；
qiān bān yì dàn wèi dàn zhě měi jiǔ sān bēi
千般易淡，未淡者美酒三杯。
jì hé kě shí ér yì kě yī
芰荷可食，而亦可衣；
jīn shí kě qì ér yì kě fú
金石可器，而亦可服。
yí yú ěr fù yí yú mù zhě tán qín yě chuī xiāo yě
宜于耳复宜于目者，弹琴也，吹箫也；
yí yú ěr bù yí yú mù zhě chuī shēng yě yè yuán zì yàn shàng shǒu xià guǎn yě
宜于耳不宜于目者，吹笙也，𢬍（原字厌上手下）管也。
kàn xiǎo zhuāng yí yú fù fěn zhī hòu
看晓妆宜于傅粉之后。
wǒ bù zhī wǒ zhī shēng qián dāng chūn qiū zhī jì céng yī shi xī shī fǒu
我不知我之生前，当春秋之季，曾一识西施否？
dāng diǎn wǔ zhī shí céng yī kàn wèi jiè fǒu
当典午之时，曾一看卫玠否？
dāng yì xī zhī shì céng yī zuì yuān míng fǒu
当义熙之世，曾一醉渊明否？
dàng tiān bǎo zhī dài céng yī dǔ tài zhēn fǒu
当天宝之代，曾一睹太真否？
dāng yuán fēng zhī cháo céng yī wù dōng pō fǒu
当元丰之朝，曾一晤东坡否？
qiān gǔ zhī shàng xiāng sī zhě bù zhǐ cǐ shù rén zé qí yóu shén zhě gù gū jǔ zhī yǐ gài qí yú yě
千古之上，相思者不止此，数人则其尤甚者，故姑举之，以概其余也。
wǒ yòu bù zhī zài lóng wàn shí céng yú jiù yuàn zhōng jiāo jǐ míng jì
我又不知在隆万时，曾于旧院中交几名妓？
méi gōng bó hǔ ruò shì chì shuǐ zhū jūn céng gòng wǒ tán xiào jǐ huí
眉公、伯虎、若士、赤水诸君，曾共我谈笑几回？
máng máng yǔ zhòu wǒ jīn dāng xiàng shuí wèn zhī yé
茫茫宇宙，我今当向谁问之耶？
wén zhāng shì yǒu zì jù zhī jǐn xiù jǐn xiù shì wú zì jù zhī wén zhāng liǎng zhě tóng chū yú yī yuán
文章是有字句之锦绣，锦绣是无字句之文章，两者同出于一原。
gū jí cū jì lùn zhī rú jīn líng rú wǔ lín rú gū sū shū lín zhī suǒ zài jí jī zhù zhī suǒ zài yě
姑即粗迹论之，如金陵，如武林，如姑苏，书林之所在，即机杼之所在也。
yǔ cháng jí zhū fǎ tiè zì wèi shī
予尝集诸法帖字为诗。
zì zhī bù fù ér duō zhě mò shàn yú qiān zì wén rán shī jiā mù qián cháng yòng zhī zì yóu kǔ qí wèi bèi
字之不复而多者，莫善于《千字文》，然诗家目前常用之字，犹苦其未备。
rú tiān wén zhī yān xiá fēng xuě
如天文之烟、霞、风、雪，
dì lǐ zhī jiāng shān táng àn
地理之江、山、塘、岸，
shí lìng zhī chūn xiāo xiǎo mù
时令之春、宵、晓、暮，
rén wù zhī wēng sēng yú qiáo
人物之翁、僧、渔、樵，
huā mù zhī huā liǔ tái píng
花木之花、柳、苔、萍，
niǎo shòu zhī fēng dié yīng yàn
鸟兽之蜂、蝶、莺、燕，
gōng shì zhī tái lán xuān chuāng
宫室之台、栏、轩、窗，
qì yòng zhī zhōu chuán hú zhàng
器用之舟、船、壶、杖，
rén shì zhī mèng yì chóu hèn
人事之梦、忆、愁、恨，
yī fú zhī qún xiù jǐn qǐ
衣服之裙、袖、锦、绮，
yǐn shí zhī chá jiāng yǐn zhuó
饮食之茶、浆、饮、酌，
shēn tǐ zhī xū méi yùn tài
身体之须、眉、韵、态，
shēng sè zhī hóng lǜ xiāng yàn
声色之红、绿、香、艳，
wén shǐ zhī sāo fù tí yín
文史之骚、赋、题、吟，
shù mù zhī yī sān shuāng bàn
数目之一、三、双、半，
jiē wú qí zì
皆无其字。
qiān zì wén qiě rán kuàng qí tā hu
《千字文》且然，况其它乎？
huā bù kě jiàn qí luò yuè bù kě jiàn qí chén měi rén bù kě jiàn qí yāo
花不可见其落，月不可见其沉，美人不可见其夭。
zhòng huā xū jiàn qí kāi dài yuè xū jiàn qí mǎn zhù shū xū jiàn qí chéng měi rén xū jiàn qí chàng shì fāng yǒu shí jì
种花须见其开，待月须见其满，著书须见其成，美人须见其畅适，方有实际。
fǒu zé jiē wèi xū shè
否则皆为虚设。
huì shī duō fāng qí shū wǔ chē
惠施多方，其书五车；
yú qīng yǐ qióng chóu zhù shū jīn jiē bù chuán
虞卿以穷愁著书，今皆不传。
bù zhī shū zhōng guǒ zuò hé yǔ
不知书中果作何语？
wǒ bú jiàn gǔ rén ān dé bù hèn
我不见古人，安得不恨！
yǐ sōng huā wèi liàng yǐ sōng shí wèi xiāng yǐ sōng zhī wèi zhǔ wěi yǐ sōng yīn wèi bù zhàng yǐ sōng tāo wèi gǔ chuī
以松花为量，以松实为香，以松枝为麈尾，以松阴为步障，以松涛为鼓吹。
shān jū de qiáo sōng bǎi yú zhāng zhēn nǎi shòu yòng bù jìn
山居得乔松百余章，真乃受用不尽。
wán yuè zhī fǎ jiǎo jié zé yǎng guān méng lóng zé yi fǔ shì
玩月之法，皎洁则仰观，朦胧则宜俯视。
hái tí zhī tóng yī wú suǒ zhī
孩提之童，一无所知。
mù bù néng biàn měi è ěr bù néng pàn qīng zhuó bí bù néng bié xiāng chòu
目不能辨美恶，耳不能判清浊，鼻不能别香臭。
zhì ruò wèi zhī gān kǔ zé bù dì zhī zhī qiě néng qǔ zhī qì zhī
至若味之甘苦，则不第知之，且能取之弃之。
gào zi yǐ gān shí yuè sè wéi xìng dài zhǐ cǐ lèi ěr
告子以甘食、悦色为性，殆指此类耳。
fán shì bù yí kè ruò dú shū zé bù kě bù kè
凡事不宜刻，若读书则不可不刻；
fán shì bù yí tān ruò mǎi shū zé bù kě bù tān
凡事不宜贪，若买书则不可不贪；
fán shì bù yí chī ruò xíng shàn zé bù kě bù chī
凡事不宜痴，若行善则不可不痴。
jiǔ kě hǎo bù kě mà zuò
酒可好，不可骂座；
sè kě hǎo bù kě shāng shēng
色可好，不可伤生；
cái kě hǎo bù kě mèi xīn
财可好，不可昧心；
qì kě hǎo bù kě yuè lǐ
气可好，不可越理。
wén míng kě yǐ dāng kē dì
文名，可以当科第；
jiǎn dé kě yǐ dāng huò cái
俭德，可以当货财；
qīng xián kě yǐ dāng shòu kǎo
清闲，可以当寿考。
bù dú sòng qí shī dú qí shū shì shàng yǒu gǔ rén
不独诵其诗读其书，是尚友古人；
jí guān qí zì huà yì shì shàng yǒu gǔ rén chù
即观其字画，亦是尚友古人处。
wú yì zhī shī shě mò guò yú zhāi sēng
无益之施舍，莫过于斋僧；
wú yì zhī shī wén mò shén yú zhù shòu
无益之诗文，莫甚于祝寿。
qiè měi bù rú qī xián
妾美不如妻贤；
qián duō bù rú jìng shùn
钱多不如境顺。
chuàng xīn ān bù ruò xiū gǔ miào
创新庵，不若修古庙；
dú shēng shū bù ruò wēn jiù yè
读生书，不若温旧业。
zì yǔ huà tóng chū yī yuán guān liù shū shǐ yú xiàng xíng zé kě zhī yǐ
字与画同出一源，观六书始于象形，则可知矣。
máng rén yuán tíng yi yǔ zhù zhái xiāng lián
忙人园亭，宜与住宅相连；
xián rén yuán tíng bù fáng yǔ zhù zhái xiāng yuǎn
闲人园亭，不妨与住宅相远。
jiǔ kě yǐ dāng chá chá bù kě yǐ dāng jiǔ
酒可以当茶，茶不可以当酒；
shī kě yǐ dāng wén wén bù kě yǐ dāng shī
诗可以当文，文不可以当诗；
qū kě yǐ dāng cí cí bù kě yǐ dāng qū
曲可以当词，词不可以当曲；
yuè kě yǐ dāng dēng dēng bù kě yǐ dàng yuè
月可以当灯，灯不可以当月；
bǐ kě yǐ dāng kǒu kǒu bù kě yǐ dāng bǐ
笔可以当口，口不可以当笔；
bì kě yǐ dāng nú nú bù kě yǐ dāng bì
婢可以当奴，奴不可以当婢。
xiōng zhōng xiǎo bù píng kě yǐ jiǔ xiāo zhī
胸中小不平，可以酒消之；
shì jiān dà bù píng fēi jiàn bù néng xiāo yě
世间大不平，非剑不能消也。
bù dé yǐ ér yú zhī zhě níng yǐ kǒu wú yǐ bǐ
不得以而谀之者，宁以口，毋以笔；
bù kě nài ér mà zhī zhě yì níng yǐ kǒu wú yǐ bǐ
不可耐而骂之者，亦宁以口，毋以笔。
duō qíng zhě bì hào sè ér hào sè zhě wèi bì jǐn shǔ duō qíng
多情者必好色，而好色者未必尽属多情；
hóng yán zhě bì bó mìng ér bó mìng zhě wèi bì jǐn shǔ hóng yán
红颜者必薄命，而薄命者未必尽属红颜；
néng shī zhě bì hǎo jiǔ ér hǎo jiǔ zhě wèi bì jǐn shǔ néng shī
能诗者必好酒，而好酒者未必尽属能诗。
méi lìng rén gāo lán lìng rén yōu jú lìng rén yě lián lìng rén dàn chūn hǎi táng lìng rén yàn mǔ dān lìng rén háo jiāo yǔ zhú lìng rén yùn qiū hǎi táng lìng rén mèi sōng lìng rén yì tóng lìng rén qīng liǔ lìng rén gǎn
梅令人高，兰令人幽，菊令人野，莲令人淡，春海棠令人艳，牡丹令人豪，蕉与竹令人韵，秋海棠令人媚，松令人逸，桐令人清，柳令人感。
wù zhī néng gǎn rén zhě zài tiān mò rú yuè zài lè mò rú qín zài dòng wù mò rú juān zài zhí wù mò rú liǔ
物之能感人者：在天莫如月，在乐莫如琴，在动物莫如鹃，在植物莫如柳。
qī zǐ pō zú lèi rén xiàn hé jìng méi qī hè zǐ
妻子颇足累人，羡和靖梅妻鹤子；
nú bì yì néng gòng zhí xǐ zhì hé qiáo bì yú nú
奴婢亦能供职，喜志和樵婢渔奴。
shè liè suī yuē wú yòng yóu shèng yú bù tōng gǔ jīn
涉猎虽曰无用，犹胜于不通古今；
qīng gāo gù rán kě jiā mò liú yú bù shí shí wù
清高固然可嘉，莫流于不识时务。
suǒ wèi měi rén zhě yǐ huā wèi mào yǐ niǎo wèi shēng yǐ yuè wèi shén yǐ liǔ wèi tài yǐ yù wèi gǔ yǐ bīng xuě wèi fū yǐ qiū shuǐ wèi zī yǐ shī cí wèi xīn
所谓美人者：以花为貌，以鸟为声，以月为神，以柳为态，以玉为骨，以冰雪为肤，以秋水为姿，以诗词为心。
wú wú jiàn rán yǐ
吾无间然矣。
ying jí rén miàn wén chuài rén fū bù zhī yǐ rén wéi hé wù
蝇集人面，蚊嘬人肤，不知以人为何物？
yǒu shān lín yǐn yì zhī lè ér bù zhī xiǎng zhě yú qiáo yě nóng pǔ yě zī huáng yě
有山林隐逸之乐，而不知享者，渔樵也，农圃也，缁黄也；
yǒu yuán tíng jī qiè zhī lè ér bù néng xiǎng bù shàn xiǎng zhě fù shāng yě dà liáo yě
有园亭姬妾之乐，而不能享、不善享者，富商也，大僚也。
lí jǔ yún yù lìng méi pìn hǎi táng chéng zǐ chén yīng táo yǐ jiè jià sǔn dàn shí bù tóng ěr
黎举云：“欲令梅聘海棠，枨子臣樱桃，以芥嫁笋，但时不同耳。
yǔ wèi wù gè yǒu ǒu nǐ bì yú lún jīn zhī jià qǔ shū jué wèi dāng
”予谓物各有偶，儗必于伦，今之嫁娶，殊觉未当。
rú méi zhī wèi wù pǐn zuì qīng gāo
如梅之为物，品最清高；
táng zhī wèi wù zī jí yāo yàn
棠之为物，姿极妖艳。
jí shǐ tóng shí yì bù kě wèi fū fù
即使同时，亦不可为夫妇。
bù ruò méi pìn lí huā hǎi táng jià xìng yuán chén fó shǒu lì zhī chén yīng táo qiū hǎi táng jià yàn lái hóng shù jī xiāng chèn ěr
不若梅聘梨花，海棠嫁杏，橼臣佛手，荔枝臣樱桃，秋海棠嫁雁来红，庶几相称耳。
zhì ruò yǐ jiè jià sǔn sǔn rú yǒu zhī bì shòu hé dōng shī zi zhī lèi yǐ
至若以芥嫁笋，笋如有知，必受河东狮子之累矣。
wǔ sè yǒu tài guò yǒu bù jí wéi hēi yǔ bái wú tài guò
五色有太过，有不及，惟黑与白无太过。
xǔ shì shuō wén fēn bù yǒu zhǐ yǒu qí bù ér wú suǒ shǔ zhī zì zhě xià bì zhù yún fán mǒu zhī shǔ jiē cóng mǒu
许氏《说文》分部，有止有其部，而无所属之字者，下必注云：“凡某之属，皆从某。
zhuì jù shū jué kě xiào hé bù shěng cǐ yī jù hu
”赘句殊觉可笑，何不省此一句乎？
yuè shuǐ hǔ zhuàn zhì lǔ dá dǎ zhèn guān xī wǔ sōng dǎ hǔ yīn sī rén shēng bì yǒu yī zhuāng jí kuài yì shì fāng bù wǎng zài shēng yī chǎng
阅《水浒传》，至鲁达打镇关西，武松打虎，因思人生必有一桩极快意事，方不枉在生一场；
jí bù néng yǒu qí shì yì xū zhe dé yī zhǒng dé yì zhī shū shù jī wú hàn ěr
即不能有其事，亦须着得一种得意之书，庶几无憾耳。
chūn fēng rú jiǔ xià fēng rú míng qiū fēng rú yān dōng fēng rú jiāng jiè
春风如酒，夏风如茗，秋风如烟，冬风如姜芥。
bīng liè wén jí yā rán yi xì bù yí féi
冰裂纹极雅，然宜细，不宜肥。
ruò yǐ zhī zuò chuāng lán shū bù nài guān yě
若以之作窗栏，殊不耐观也。
niǎo shēng zhī zuì jiā zhě huà méi dì yī huáng lí bǎi shé cì zhī
鸟声之最佳者：画眉第一，黄鹂、百舌次之。
rán huáng lí bǎi shé shì wèi yǒu lóng ér chù zhī zhě qí dài gāo shì zhī chóu kě wén ér bù kě qū zhě yé
然黄鹂、百舌，世未有笼而畜之者，其殆高士之俦，可闻而不可屈者耶。
bù zhì shēng chǎn qí hòu bì zhì lèi rén
不治生产，其后必致累人；
zhuān wù jiāo yóu qí hòu bì zhì lèi jǐ
专务交游，其后必致累己。
xī rén yún fù rén shí zì duō zhì huì yín
昔人云：“妇人识字，多致诲淫。
yǔ wèi cǐ fēi shí zì zhī guò yě
”予谓此非识字之过也。
gài shí zì zé fēi wú wén zhī rén qí yín yě rén yì de ér zhī ěr
盖识字则非无闻之人，其淫也，人易得而知耳。
shàn dú shū zhě wú zhī ér fēi shū shān shuǐ yì shū yě qí jiǔ yì shū yě huā yuè yì shū yě
善读书者，无之而非书：山水亦书也，棋酒亦书也，花月亦书也。
shàn yóu shān shuǐ zhě wú zhī ér fēi shān shuǐ shū shǐ yì shān shuǐ yě shī jiǔ yì shān shuǐ yě huā yuè yì shān shuǐ yě
善游山水者，无之而非山水：书史亦山水也，诗酒亦山水也，花月亦山水也。
yuán tíng zhī miào zài qiū hè bù zhì bù zài diāo huì suǒ xiè
园亭之妙在邱壑布置，不在雕绘琐屑。
wǎng wǎng jiàn rén jiā yuán tíng wū jǐ qiáng tóu diāo zhuān lòu wǎ
往往见人家园亭，屋脊墙头，雕砖镂瓦。
fēi bù qióng jí gōng qiǎo rán wèi jiǔ jí huài huài hòu jí nán xiū qì
非不穷极工巧，然未久即坏，坏后极难修葺。
shì hé rú pǔ sù zhī wèi jiā hu
是何如朴素之为佳乎？
qīng xiāo dú zuò yāo yuè yán chóu
清宵独坐，邀月言愁；
liáng yè gū mián hū qióng yǔ hèn
良夜孤眠，呼蛩语恨。
guān shēng cǎi yú yú lùn háo yòu zhī kǒu yǔ hán qǐ zhī kǒu jù bù dé qí zhēn
官声采于舆论，豪右之口与寒乞之口，俱不得其真；
huā àn dìng yú chéng xīn yàn mèi zhī píng yǔ qǐn lòu zhī píng gài kǒng shī qí shí
花案定于成心，艳媚之评与寝陋之评，概恐失其实。
xiōng cáng qiū hè chéng shì bù yì shān lín
胸藏邱壑，城市不异山林；
xīng jì yān xiá yán fú yǒu rú péng dǎo
兴寄烟霞，阎浮有如蓬岛。
wú tóng wèi zhí wù zhōng qīng pǐn ér xíng jiā dú jì zhī shèn qiě wèi wú tóng dà rú dòu zhǔ rén wǎng wài zǒu
梧桐为植物中清品，而形家独忌之，甚且谓“梧桐大如斗，主人往外走。
ruò jìng shì wéi bù xiáng zhī wù yě zhě
”若竟视为不祥之物也者。
fu jiǎn tóng fēng dì qí wèi gōng zhōng zhī tóng kě zhī
夫翦桐封弟，其为宫中之桐可知。
ér bǔ shì zuì jiǔ zhě mò guò yú zhōu
而卜世最久者，莫过于周。
sú yán zhī bù zú jù lèi rú cǐ fu
俗言之不足据，类如此夫！
duō qíng zhě bù yǐ shēng sǐ yì xīn
多情者，不以生死易心；
hǎo yǐn zhě bù yǐ hán shǔ gǎi liàng
好饮者，不以寒暑改量；
xǐ dú shū zhě bù yǐ máng xián zuò chuò
喜读书者，不以忙闲作辍。
zhū wèi dié zhī dí guó lǘ wèi mǎ zhī fù yōng
蛛为蝶之敌国，驴为马之附庸。
lì pǐn xū fà hu sòng rén zhī dào xué
立品，须发乎宋人之道学；
shè shì xū cān yǐ jìn dài zhī fēng liú
涉世，须参以晋代之风流。
gǔ wèi qín shòu yì zhī rén lún
古谓禽兽亦知人伦。
yǔ wèi fěi dú qín shòu yě jí cǎo mù yì fù yǒu zhī
予谓匪独禽兽也，即草木亦复有之。
mǔ dān wèi wáng sháo yào wèi xiāng qí jūn chén yě
牡丹为王，芍药为相，其君臣也；
nán shān zhī qiáo běi shān zhī zǐ qí fù zǐ yě
南山之乔，北山之梓，其父子也；
jīng zhī wén fēn ér kū wén bù fēn ér huó qí xiōng dì yě
荆之闻分而枯，闻不分而活，其兄弟也；
lián zhī bìng dì qí fū fù yě
莲之并蒂，其夫妇也；
lán zhī tóng xīn qí péng yǒu yě
兰之同心，其朋友也。
háo jié yì yú shèng xián wén rén duō yú cái zǐ
豪杰易于圣贤，文人多于才子。
niú yǔ mǎ yī shì ér yī yǐn yě
牛与马，一仕而一隐也；
lù yǔ shǐ yī xian ér yī fán yě
鹿与豕，一仙而一凡也。
gǔ jīn zhì wén jiē yǐ xuè lèi suǒ chéng
古今至文，皆以血泪所成。
qíng zhī yī zì suǒ yǐ wéi chí shì jiè
情之一字，所以维持世界；
shān zhī yī zì suǒ yǐ fěn shì qián kūn
才之一字，所以粉饰乾坤。
kǒng zǐ shēng yú dōng lǔ dōng zhě shēng fāng
孔子生于东鲁，东者生方。
gù lǐ yuè wén zhāng qí dào jiē zì wú ér yǒu
故礼乐文章，其道皆自无而有。
shì jiā shēng yú xī fāng xi zhě sǐ dì
释迦生于西方，西者死地。
gù shòu xiǎng xíng shi qí jiào jiē zì yǒu ér wú
故受想行识，其教皆自有而无。
yǒu qīng shān fāng yǒu lǜ shuǐ shuǐ wéi jiè sè yú shān
有青山方有绿水，水惟借色于山；
yǒu měi jiǔ biàn yǒu jiā shī shī yì qǐ líng yú jiǔ
有美酒便有佳诗，诗亦乞灵于酒。
yán jūn píng yǐ bo jiǎng xué zhě yě
严君平，以卜讲学者也；
sūn sī miǎo yǐ yī jiǎng xué zhě yě
孙思邈，以医讲学者也；
zhū gě wǔ hòu yǐ chū shī jiǎng xué zhě yě
诸葛武侯，以出师讲学者也。
rén zé nǚ měi yú nán qín zé xióng huá yú cí shòu zé pìn mǔ wú fēn zhě yě
人则女美于男，禽则雄华于雌，兽则牝牡无分者也。
jìng bù xìng ér yù mó mǔ yàn bù xìng ér yù sú zǐ jiàn bù xìng ér yù yōng jiāng jiē wú kě nài hé zhī shì
镜不幸而遇嫫母，砚不幸而遇俗子，剑不幸而遇庸将，皆无可奈何之事。
tiān xià wú shū zé yǐ yǒu zé bì dāng dú
天下无书则已，有则必当读；
wú jiǔ zé yǐ yǒu zé bì dāng yǐn
无酒则已，有则必当饮；
wú míng shān zé yǐ yǒu zé bì dāng yóu
无名山则已，有则必当游；
wú huā yuè zé yǐ yǒu zé bì dāng shǎng wán
无花月则已，有则必当赏玩；
wú cái zǐ jiā rén zé yǐ yǒu zé bì dāng ài mù lián xī
无才子佳人则已，有则必当爱慕怜惜。
qiū chóng chūn niǎo shàng néng diào shēng nòng shé shí tǔ hào yīn
秋虫春鸟，尚能调声弄舌，时吐好音。
wǒ bèi nuò guǎn niān háo qǐ kě gān zuò yā míng niú chuǎn
我辈搦管拈毫，岂可甘作鸦鸣牛喘？
chī yán lòu zhì bù yǔ jìng wèi chóu zhě yì yǐ jìng wèi wú zhī zhī sǐ wù ěr
媸颜陋质，不与镜为仇者，亦以镜为无知之死物耳。
shǐ jìng ér yǒu zhī bì zāo pū pò yǐ
使镜而有知，必遭扑破矣。
wú jiā gōng yì shì bǎi rěn yǐ tóng jū qiān gǔ chuán wéi měi tán
吾家公艺，恃百忍以同居，千古传为美谈。
shū bù zhī rěn ér zhì yú bǎi zé qí jiā tíng guāi lì kuí gé zhī chù zhèng wèi yì gēng pú shù yě
殊不知忍而至于百，则其家庭乖戾睽隔之处，正未易更仆数也。
jiǔ shì tóng jū chéng wèi shèng shì rán zhǐ dāng yǔ gē gǔ lú mù zhě zuò yī lì kàn kě yǐ wéi nán yǐ bù kě yǐ wéi fǎ yě yǐ qí fēi zhōng yōng zhī dào yě
九世同居，诚为盛事，然止当与割股庐墓者，作一例看，可以为难矣，不可以为法也，以其非中庸之道也。
zuò wén zhī fǎ yì zhī qū zhé zhě yi xiě zhī yǐ xiǎn qiǎn zhī cí
作文之法：意之曲折者，宜写之以显浅之词；
lǐ zhī xiǎn qiǎn zhě yi yùn zhī yǐ qū zhé zhī bǐ
理之显浅者，宜运之以曲折之笔；
tí zhī shú zhě cān zhī yǐ xīn qí zhī xiǎng
题之熟者，参之以新奇之想；
tí zhī yōng zhě shēn zhī yǐ guān xì zhī lùn
题之庸者，深之以关系之论。
zhì yú jiǒng zhě shū zhī shǐ cháng rù zhě shān zhī shǐ jiǎn lǐ zhě wén zhī shǐ yā nào zhě shè zhī shǐ jìng jiē suǒ wèi cái zhì yě
至于窘者舒之使长，缛者删之使简，俚者文之使雅，闹者摄之使静，皆所谓裁制也。
sǔn wèi shū zhōng yóu wù lì zhī wèi guǒ zhōng yóu wù xiè wèi shuǐ zú zhōng yóu wù jiǔ wèi yǐn shí zhōng yóu wù yuè wèi tiān wén zhōng yóu wù xī hú wéi shān shuǐ zhōng yóu wù cí qǔ wéi wén zì zhōng yóu wù
笋为蔬中尤物，荔枝为果中尤物，蟹为水族中尤物，酒为饮食中尤物，月为天文中尤物，西湖为山水中尤物，词曲为文字中尤物。
mǎi dé yī běn hǎo huā yóu qiě ài hù ér lián xī zhī shěn qí wèi jiě yǔ huā hu
买得一本好花，犹且爱护而怜惜之，矧其为解语花乎！
guān shǒu zhōng biàn miàn zú yǐ zhī qí rén zhī yǎ sú zú yǐ shi qí rén zhī jiāo yóu
观手中便面，足以知其人之雅俗，足以识其人之交游。
shuǐ wèi zhì wū zhī suǒ huì guī huǒ wèi zhì wū zhī suǒ bú dào ruò biàn bù jié wèi zhì jié zé shuǐ huǒ jiē rán
水为至污之所会归，火为至污之所不到，若变不洁为至洁，则水火皆然。
mào yǒu chǒu ér kě guān zhě yǒu suī bù chǒu ér bù zú guān zhě
貌有丑而可观者，有虽不丑而不足观者；
wén yǒu bù tōng ér kě ài zhě yǒu suī tōng ér jí kě yàn zhě
文有不通而可爱者，有虽通而极可厌者。
cǐ wèi yì yǔ qiǎn rén dào yě
此未易与浅人道也。
yóu wán shān shuǐ yì fù yǒu yuán gǒu jī yuán wèi zhì zé suī jìn zài shù shí lǐ zhī nèi yì wú xiá dào yě
游玩山水亦复有缘，苟机缘未至，则虽近在数十里之内，亦无暇到也。
pín ér wú chǎn fù ér wú jiāo gǔ rén zhī suǒ xián yě
贫而无谄，富而无骄，古人之所贤也；
pín ér wú jiāo fù ér wú chǎn jīn rén zhī suǒ shǎo yě
贫而无骄，富而无谄，今人之所少也。
zú yǐ zhī shì fēng zhī jiàng yǐ
足以知世风之降矣。
xī rén yù yǐ shí nián dú shū shí nián yóu shān shí nián jiǎn cáng
昔人欲以十年读书，十年游山，十年检藏。
yǔ wèi jiǎn cáng jǐn kě bù bì shí nián zhǐ èr sān zài zú yǐ ruò dú shū yǔ yóu shān suī huò xiāng bèi xǐ kǒng yì bù zú yǐ cháng suǒ yuàn yě bì yě rú huáng jiǔ yān qián bèi zhī suǒ yún rén shēng bì sān bǎi suì ér hòu kě hu
予谓检藏尽可不必十年，只二、三载足矣，若读书与游山，虽或相倍蓰，恐亦不足以偿所愿也，必也如黄九烟前辈之所云：“人生必三百岁而后可乎！
níng wèi xiǎo rén zhī suǒ mà wú wèi jūn zǐ zhī suǒ bǐ
宁为小人之所骂，毋为君子之所鄙；
níng wèi máng zhǔ sī zhī suǒ bìn qì wú wèi zhū míng sù zhī suǒ bù zhī
宁为盲主司之所摈弃，毋为诸名宿之所不知。
ào gǔ bù kě wú ào xīn bù kě yǒu
傲骨不可无，傲心不可有；
wú ào gǔ zé jìn yú bǐ fū yǒu ào xīn bù dé wèi jūn zǐ
无傲骨则近于鄙夫，有傲心不得为君子。
chán wèi chóng zhōng zhī yí qí fēng wèi chóng zhōng zhī guǎn yàn
蝉为虫中之夷齐，蜂为虫中之管晏。
yuē chī yuē yú yuē zhuō yuē kuáng jiē fēi hǎo zì miàn ér rén měi lè jū zhī
曰“痴”、曰“愚”、曰“拙”、曰“狂”，皆非好字面，而人每乐居之；
yuē jiān yuē xiá yuē qiáng yuē nìng fǎn shì ér rén měi bù lè jū zhī
曰“奸”、曰“黠”、曰“强”、曰“佞”反是，而人每不乐居之。
hé yě
为什么呢？
táng yú zhī jì yīn yuè kě gǎn niǎo shòu cǐ gài táng yú zhī niǎo shòu gù kě gǎn ěr
唐虞之际，音乐可感鸟兽，此盖唐虞之鸟兽，故可感耳。
ruò hòu shì zhī niǎo shòu kǒng wèi bì rán
若后世之鸟兽，恐未必然。
tòng kě rěn ér yǎng bù kě rěn
痛可忍，而痒不可忍；
kǔ kě nài ér suān bù kě nài
苦可耐，而酸不可耐。
jìng zhōng zhī yǐng zhuó sè rén wù yě
镜中之影，着色人物也；
yuè xià zhī yǐng xiě yì rén wù yě
月下之影，写意人物也；
jìng zhōng zhī yǐng gōu biān huà yě
镜中之影，钩边画也；
yuè xià zhī yǐng méi gǔ huà yě
月下之影，没骨画也；
yuè zhōng shān hé zhī yǐng tiān wén zhōng dì lǐ yě
月中山河之影，天文中地理也；
shuǐ zhōng xīng yuè zhī xiàng dì lǐ zhōng tiān wén yě
水中星月之象，地理中天文也。
néng dú wú zì zhī shū fāng kě de jīng rén miào jù
能读无字之书，方可得惊人妙句；
néng huì nán tōng zhī jiě fāng kě cān zuì shàng chán jī
能会难通之解，方可参最上禅机。
ruò wú shī jiǔ zé shān shuǐ wèi jù wén
若无诗酒，则山水为具文；
ruò wú jiā lì zé huā yuè jiē xū shè
若无佳丽，则花月皆虚设。
cái zǐ ér měi zī róng jiā rén ér gōng zhù zuò duàn bù néng yǒng nián zhě
才子而美姿容，佳人而工著作，断不能永年者。
fěi dú wèi zào wù zhī suǒ jì gài cǐ zhǒng yuán bù dú wèi yī shí zhī bǎo nǎi gǔ jīn wàn shì zhī bǎo gù bù yù jiǔ liú rén shì yǐ qǔ xiè ěr
匪独为造物之所忌，盖此种原不独为一时之宝，乃古今万世之宝，故不欲久留人世，以取亵耳。
chén píng fēng qǔ nì hóu shǐ hàn zhù jiē yún yīn qù yù
陈平封“曲逆侯”，《史》、《汉》注皆云：“音去遇。
yǔ wèi cǐ shì běi rén tǔ yīn ěr
”予谓此是北人土音耳。
ruò nán rén sì yīn jù quán shì réng dāng dú zuò běn yīn wéi shì
若南人四音俱全，似仍当读作本音为是。
gǔ rén sì shēng jù bèi rú liù guó èr zì jiē rù shēng yě
古人四声俱备，如“六”“国”二字，皆入声也。
jīn lí yuán yǎn sū qín jù bì dú liù wèi liū dú guó wèi guǐ cóng wú dú rù shēng zhě
今梨园演《苏秦剧》，必读“六”为溜，读“国”为鬼，从无读入声者。
rán kǎo zhī shī jīng rú liáng mǎ liù zhī wú yī liù xī zhī lèi jiē bù yǔ qù shēng xié ér xié zhù gào yù
然考之《诗经》，如“良马六之”，“无衣六兮”之类，皆不与去声协，而协祝、告、燠。
guó zì jiē bù yǔ shǎng shēng xié ér xié rù mò zhì yùn
“国”字皆不与上声协，而协入、陌、质韵。
zé shì gǔ rén shì yì yǒu rù shēng wèi bì jǐn dú liù wèi liū dú guó wèi guǐ yě
则是古人似亦有入声，未必尽读“六”为溜，读“国”为鬼也。
cǐ zé zhī xié yuán wén wèi zuǒ kǒu yòu shí kǒu shí xié de gǔ zì
（此则之协，原文为左口右十口十，协的古字）
xián rén zhī yàn gù yù qí jiā ér máng rén zhī yàn yóu bù kě bù jiā
闲人之砚，固欲其佳，而忙人之砚，尤不可不佳；
yú qíng zhī qiè gù yù qí měi ér guǎng sì zhī qiè yì bù kě bù měi
娱情之妾，固欲其美，而广嗣之妾，亦不可不美。
rú hé shì dú lè lè
如何是独乐乐？
yuē gǔ qín
曰鼓琴；
rú hé shì yú rén lè lè
如何是与人乐乐？
yuē yì qí
曰弈棋；
rú hé shì yǔ zhòng lè lè
如何是与众乐乐？
yuē mǎ diào
曰马吊。
bù dài jiào ér wéi shàn wèi è zhě tāi shēng yě
不待教而为善为恶者，胎生也；
bì dài jiào ér hòu wéi shàn wèi è zhě luǎn shēng yě
必待教而后为善为恶者，卵生也；
ǒu yīn yī shì zhī gǎn chù ér tū rán wéi shàn wèi è zhě shī shēng yě
偶因一事之感触，而突然为善为恶者，湿生也；
qián hòu pàn ruò liǎng jié jiū fēi yī rì zhī gù zhě huà shēng yě
前后判若两截，究非一日之故者，化生也。
fán wù jiē yǐ xíng yòng qí yǐ shén yòng zhě zé jìng yě fú yìn yě rì guǐ yě zhǐ nán zhēn yě
凡物皆以形用，其以神用者，则镜也，符印也，日晷也，指南针也。
cái zǐ yù cái zǐ měi yǒu lián cái zhī xīn
才子遇才子，每有怜才之心；
měi rén yù měi rén bì wú xī měi zhī yì
美人遇美人，必无惜美之意。
wǒ yuàn lái shì tuō shēng wèi jué dài jiā rén yī fǎn qí jú ér hòu kuài
我愿来世托生为绝代佳人，一反其局而后快。
yǔ cháng yù jiàn yī wú zhē dà huì yī jì lì dài cái zǐ yī jì lì dài jiā rén
予尝欲建一无遮大会，一祭历代才子，一祭历代佳人。
sì yù yǒu zhēn zhèng gāo sēng jí dāng wèi zhī
俟遇有真正高僧，即当为之。
shèng xián zhě tiān dì zhī tì shēn
圣贤者，天地之替身。
tiān jí bù nán zuò zhǐ xū shēng rén rén jūn zǐ yǒu cái dé zhě èr sān shí rén zú yǐ
天极不难做，只须生仁人、君子、有才德者，二、三十人足矣。
jūn yī xiāng yī zhǒng zǎi yī jí zhū lù zǒng zhì fǔ jūn shì yě
君一、相一、冢宰一，及诸路总制抚军是也。
zhì shēng guān tú suǒ zhòng zài dé suǒ jì zài zāng
掷升官图，所重在德，所忌在赃。
hé yī dēng shì bǎn zhé yǔ zhī xiāng fǎn yé
何一登仕版，辄与之相反耶？
dòng wù zhōng yǒu sān jiào yān jiāo lóng lín fèng zhī shǔ jìn yú rú zhě yě
动物中有三教焉：蛟龙麟凤之属，近于儒者也；
yuán hú hè lù zhī shǔ jìn yú xiān zhě yě
猿狐鹤鹿之属，近于仙者也；
shī zi gǔ niú zhī shǔ jìn yú shì zhě yě
狮子牯牛之属，近于释者也。
zhí wù zhōng yǒu sān jiào yān zhú wú lán huì zhī shǔ jìn yú rú zhě yě
植物中有三教焉：竹梧兰蕙之属，近于儒者也；
pán táo lǎo guì zhī shǔ jìn yú xiān zhě yě
蟠桃老桂之属，近于仙者也；
lián huā zhān bo zhī shǔ jìn yú shì zhě yě
莲花薝卜之属，近于释者也。
fó shì yún rì yuè zài xū mí shān yāo
佛氏云：“日月在须弥山腰。
guǒ ěr zé rì yuè bì shì rào shān héng xíng ér hòu kě gǒu yǒu shēng yǒu jiàng bì wéi shān diān suǒ ài yǐ
”果尔，则日月必是遶山横行而后可，苟有升有降，必为山巅所碍矣。
yòu yún dì shàng yǒu ā nòu dá chí qí shuǐ sì chū liú rù zhū yìn dù
又云：“地上有阿耨达池，其水四出，流入诸印度。
yòu yún dì lún zhī xià wèi shuǐ lún shuǐ lún zhī xià wèi fēng lún fēng lún zhī xià wèi kōng lún
”又云：“地轮之下为水轮，水轮之下为风轮，风轮之下为空轮。
yú wèi cǐ jiē yù yán rén shēn yě xū mí shān yù rén shǒu rì yuè yù liǎng mù chí shuǐ sì chū yù xuè mài liú dòng dì lún yù cǐ shēn shuǐ wèi biàn niào fēng wèi xiè qì cǐ xià zé wú wù yǐ
”余谓此皆喻言人身也，须弥山喻人首，日月喻两目，池水四出喻血脉流动，地轮喻此身，水为便溺，风为泄气，此下则无物矣。
sū dōng pō hé táo shī shàng yí shù shí shǒu yǔ cháng yù jí pō jù yǐ bǔ zhī kǔ yú yùn zhī fú bèi ér zhǐ
苏东坡〈和陶诗〉，尚遗数十首，予尝欲集坡句以补之，苦于韵之弗备而止。
rú zé zi shī zhōng bù shí liù yǔ qī dàn mì lí yǔ lì
如〈责子诗〉中：“不识六与七，但觅梨与栗。
qī zì lì zì jiē wú qí yùn yě
”“七”字、“栗”字，皆无其韵也。
yǔ cháng ǒu de jù yì shū kě xǐ xī wú jiā duì suì wèi chéng shī
予尝偶得句，亦殊可喜，惜无佳对，遂未成诗。
qí yī wèi kū yè dài chóng fēi qí yī wèi xiāng yuè dà yú chéng gū cún zhī yǐ sì yì rì
其一为“枯叶带虫飞”，其一为“乡月大于城”，姑存之，以俟异日。
kōng shān wú rén shuǐ liú huā kāi èr jù jí qín xīn zhī miào jìng
“空山无人，水流花开”二句，极琴心之妙境；
shèng gù xīn rán bài yì kě xǐ èr jù jí shǒu tán zhī miào jìng
“胜固欣然，败亦可喜”二句，极手谈之妙境；
fān suí xiāng zhuǎn wàng héng jiǔ miàn èr jù jí fàn zhōu zhī miào jìng
“帆随湘转，望衡九面”二句，极泛舟之妙境；
hú rán ér tiān hú rán ér dì èr jù jí měi rén zhī miào jìng
“胡然而天，胡然而帝”二句，极美人之妙境。
jìng yǔ shuǐ zhī yǐng suǒ shòu zhě yě
镜与水之影，所受者也；
rì yǔ dēng zhī yǐng suǒ shī zhě yě
日与灯之影，所施者也。
yuè zhī yǒu yǐng zé zài tiān zhě wèi shòu ér zài dì zhě wèi shī yě
月之有影，则在天者为受，而在地者为施也。
shuǐ zhī wèi shēng yǒu sì yǒu pù bù shēng yǒu liú quán shēng yǒu tān shēng yǒu gōu huì shēng
水之为声，有四：有瀑布声，有流泉声，有滩声，有沟浍声。
fēng zhī wèi shēng yǒu sān yǒu sōng tāo shēng yǒu qiū yè shēng yǒu bō làng shēng
风之为声，有三：有松涛声，有秋叶声，有波浪声。
yǔ zhī wèi shēng yǒu èr yǒu wú yè hé yè shǎng shēng yǒu chéng yán liù zhú yǒng zhōng shēng
雨之为声，有二：有梧叶荷叶上声，有承檐溜竹筩中声。
wén rén měi hǎo bǐ bó fù rén rán yú shī wén zhī jiā zhě yòu wǎng wǎng yǐ jīn yù zhū jī jǐn xiù yù zhī zé yòu hé yě
文人每好鄙薄富人，然于诗文之佳者，又往往以金玉、珠玑、锦绣誉之，则又何也？
néng xián shì rén zhī suǒ máng zhě fāng néng máng shì rén zhī suǒ xián
能闲世人之所忙者，方能忙世人之所闲。
xiān dú jīng hòu dú shǐ zé lùn shì bù miù yú shèng xián
先读经，后读史，则论事不谬于圣贤；
jì dú shǐ fù dú jīng zé guān shū bù tú wèi zhāng jù
既读史，复读经，则观书不徒为章句。
jū chéng shì zhōng dāng yǐ huà fú dāng shān shuǐ yǐ pén jǐng dāng yuàn yòu yǐ shū jí dāng péng yǒu
居城市中，当以画幅当山水，以盆景当苑囿，以书籍当朋友。
xiāng jū xū de liáng péng shǐ jiā
乡居须得良朋始佳。
ruò tián fū qiáo zǐ jǐn néng biàn wǔ gǔ ér cè qíng yǔ jiǔ qiě shù wèi miǎn shēng yàn yǐ
若田夫樵子，仅能辨五谷而测晴雨，久且数，未免生厌矣。
ér you zhī zhōng yòu dāng yǐ néng shī wèi dì yī néng tán cì zhī néng huà cì zhī néng gē yòu cì zhī jiě shāng zhèng zhě yòu cì zhī
而友之中，又当以能诗为第一，能谈次之，能画次之，能歌又次之，解觞政者又次之。
yù lán huā zhōng zhī bó yí yě
玉兰，花中之伯夷也；
kuí huā zhōng zhī yī yǐn yě
葵，花中之伊尹也；
lián huā zhōng zhī liǔ xià huì yě
莲，花中之柳下惠也。
hè niǎo zhōng zhī bó yí yě
鹤，鸟中之伯夷也；
jī niǎo zhōng zhī yī yǐn yě
鸡，鸟中之伊尹也；
yīng niǎo zhōng zhī liǔ xià huì yě
莺，鸟中之柳下惠也。
wú qí zuì ér xū shòu è míng zhě dù yú yě
无其罪而虚受恶名者，蠹鱼也；
yǒu qí zuì ér héng táo qīng yì zhě zhī zhū yě
有其罪而恒逃清议者，蜘蛛也。
chòu fǔ huà wèi shén qí jiàng yě fǔ rǔ yě jīn zhī yě
臭腐化为神奇，酱也、腐乳也、金汁也；
zhì shén qí huà wèi chòu fǔ zé shì wù jiē rán
至神奇化为臭腐，则是物皆然。
hēi yǔ bái jiāo hēi néng wū bái bái bù néng yǎn hēi
黑与白交，黑能污白，白不能掩黑；
xiāng yǔ chòu hùn chòu néng shèng xiāng xiāng bù néng dí chòu
香与臭混，臭能胜香，香不能敌臭；
cǐ jūn zi xiǎo rén xiāng gōng zhī dà shì yě
此君子小人相攻之大势也。
chǐ zhī yī zì suǒ yǐ zhì jūn zǐ
“耻”之一字，所以治君子；
tòng zhī yī zì suǒ yǐ zhì xiǎo rén
“痛”之一字，所以治小人。
jìng bù néng zì zhào héng bù néng zì quán jiàn bù néng zì jī
镜不能自照，衡不能自权，剑不能自击。
gǔ rén yún shī bì qióng ér hòu gōng
古人云：“诗必穷而后工。
gài qióng zé yǔ duō gǎn kǎi yì yú jiàn zhǎng ěr
”盖穷则与多感慨，易于见长耳。
ruò fù guì zhōng rén jì bù kě yōu pín tàn jiàn suǒ tán zhě bù guò fēng yún yuè lù ér yǐ shī ān dé jiā
若富贵中人，既不可忧贫叹贱，所谈者不过风云月露而已，诗安得佳？
gǒu sī suǒ biàn jì wéi yǒu chū yóu yī fǎ
苟思所变，计惟有出游一法。
jí yǐ suǒ jiàn zhī shān chuān fēng tǔ wù chǎn rén qíng huò dāng chuāng yí bīng xiǎn zhī yú huò zhí hàn lǎo zāi jìn zhī hòu wú yī bù kě yù zhī shī zhōng
即以所见之山川风土物产人情，或当疮痍兵燹之余，或值旱潦灾祲之后，无一不可寓之诗中。
jiè tā rén zhī qióng chóu yǐ gōng wǒ zhī yǒng tàn zé shī yì bù bì dài qióng ér hòu gōng yě
借他人之穷愁，以供我之咏叹，则诗亦不必待穷而后工也。