féng àng ā shǐ nà shè ěr zǐ dào zhēn shū zǔ sū ní shī sū ní shī zi zhōng fù
○冯盎阿史那社尔子道真叔祖苏尼失苏尼失子忠附
qì bì hé lì hēi chǐ cháng zhī li duō zuò li sì yè bái xiào dé
契苾何力黑齿常之李多祚李嗣业白孝德
féng àng gāo zhōu liáng dé rén yě
冯盎，高州良德人也。
lěi dài wèi běn bù dà shǒu lǐng
累代为本部大首领。
àng shǎo yǒu wǔ lüè duò kāi huáng zhōng wèi sòng kāng lìng
盎少有武略，隋开皇中为宋康令。
rén shòu chū cháo chéng děng wǔ zhōu liáo pàn àng chí zhì jīng qǐng tǎo zhī
仁寿初，潮、成等五州獠叛，盎驰至京，请讨之。
wén dì chì zuǒ pú yè yáng sù yǔ àng lùn zéi xíng shì sù yuē bù yì mán yí zhōng yǒu cǐ rén dà kě qí yě
文帝敕左仆射杨素与盎论贼形势， 素曰：“不意蛮夷中有此人，大可奇也。
jí lìng àng fā jiāng lǐng bīng jī zhī
”即令盎发江、岭兵击之。
zéi píng shòu jīn zǐ guāng lù dài fu réng chú hàn yáng tài shǒu
贼平，授金紫光禄大夫，仍除汉阳太守。
wǔ dé sān nián guǎng xīn èr zhōu zéi shuài gāo fǎ chéng xǐ bǎo chè děng bìng shòu lín shì hóng jié dù shā hài duò guān lì àng lǜ bīng jī pò zhī
武德三年，广、新二州贼帅高法澄、洗宝彻等并受林士弘节度，杀害隋官吏， 盎率兵击破之。
jì ér bǎo chè xiōng zi zhì chén yòu jù bīng yú xīn zhōu zì wèi qú shuài àng qū wǎng jī zhī
既而宝彻兄子智臣又聚兵于新州，自为渠帅，盎趋往击之。
bīng jiāo àng què dōu móu dà hū yuē ěr děng pō shi wǒ fǒu
兵交， 盎却兜鍪大呼曰：“尔等颇识我否？
zéi duō qì gē ròu tǎn ér bài qí tú suì kuì qín bǎo chè zhì chén děng lǐng wài suì dìng
”贼多弃戈肉袒而拜，其徒遂溃，擒宝彻、智臣等，岭外遂定。
huò yǒu shuō àng yuē zì duò jì bēng lí hǎi nèi sāo dòng
或有说盎曰：“自隋季崩离，海内骚动。
jīn táng suī yìng yùn ér fēng jiào wèi jiā nán yuè yī yú wèi yǒu suǒ dìng
今唐虽应运，而风教未浃，南越一隅，未有所定。
gōng kè píng wǔ lǐng èr shí yú zhōu qǐ yǔ zhào tuó jiǔ jùn xiāng bǐ
公克平五岭二十余州，岂与赵佗九郡相比？
jīn qǐng shàng nán yuè wáng zhī hào
今请上南越王之号。
àng yuē wú jū nán yuè yú zī wǔ dài běn zhōu mù bó wéi wǒ yī mén zǐ nǚ yù bó wú zhī yǒu yě
”盎曰：“吾居南越，于兹五代，本州牧伯，唯我一门，子女玉帛，吾之有也。
rén shēng fù guì rú wǒ dài nán cháng kǒng fú kè fù hè yǐ zhuì xiān yè
人生富贵，如我殆难，常恐弗克负荷，以坠先业。
běn zhōu yì jǐn biàn zú yú fù hé qiú
本州衣锦便足，余复何求？
yuè wáng zhī hào fēi suǒ wén yě
越王之号，非所闻也。
sì nián àng yǐ nán yuè zhī zhòng jiàng gāo zǔ yǐ qí de wèi luō chūn bái yá dān lín děng bā zhōu réng shòu àng shàng zhù guó gāo luō zǒng guǎn fēng wú guó gōng xún gǎi fēng yuè guó gōng
四年，盎以南越之众降，高祖以其地为罗、春、白、崖、儋、林等八州，仍授盎上柱国、高罗总管，封吴国公，寻改封越国公。
bài qí zi zhì dài wèi chūn zhōu cì shǐ zhì huò dōng hé zhōu cì shǐ xǐ fēng àng gěng guó gōng
拜其子智戴为春州刺史，智或东合州刺史，徙封盎耿国公。
zhēn guàn wǔ nián àng lái cháo tài zōng yàn cì shén hòu
贞观五年，盎来朝，太宗宴赐甚厚。
é ér luō dòu zhū dòng liáo pàn zhào lìng àng lǜ bù luò èr wàn wèi zhū jūn xiān fēng
俄而罗窦诸洞獠叛， 诏令盎率部落二万为诸军先锋。
shí yǒu zéi shù wàn tún jù xiǎn yào bù kě gōng bī
时有贼数万屯据险要，不可攻逼。
àng chí nǔ yǔ zuǒ yòu yuē jǐn wú cǐ jiàn kě zhī shèng fù
盎持弩语左右曰： “尽吾此箭，可知胜负。
lián fā qī shǐ ér zhōng qī rén zéi tuì zǒu yīn zòng bīng chéng zhī zhǎn shǒu qiān yú jí
”连发七矢，而中七人，贼退走，因纵兵乘之，斩首千余级。
tài zōng lìng zhì dài hái wèi shěng zhī zì hòu shǎng cì bù kě shèng shǔ
太宗令智戴还慰省之，自后赏赐不可胜数。
àng nú bì wàn yú rén suǒ jū dì fāng èr qiān lǐ qín yú bù lǐng jié tī jiān zhuàng shén de qí qíng
盎奴婢万余人，所居地方二千里， 勤于簿领，诘擿奸状，甚得其情。
èr shí nián zú
二十年卒。
zèng zuǒ qí wèi dà jiàng jūn jīng zhōu dū du
赠左骑卫大将军、荆州都督。
ā shǐ nà shè ěr tū jué chù luō kè hán zi yě
阿史那社尔，突厥处罗可汗子也。
nián shí yī yǐ zhì yǒng chēng yú běn fán bài wèi zhí shè jiàn yá yú qì běi yǔ yù gǔ shè fēn tǒng tiě lè gē gǔ tóng luó děng zhū bù
年十一，以智勇称于本蕃，拜为拓设，建牙于碛北，与欲谷设分统铁勒、纥骨、同罗等诸部。
zài wèi shí nián wú suǒ kè liǎn
在位十年，无所课敛。
zhū shǒu lǐng huò bǐ qí bù néng fù guì shè ěr yuē bù luò jì fēng yú wǒ biàn zú
诸首领或鄙其不能富贵，社尔曰：“部落既丰，于我便足。
zhū shǒu lǐng xián wèi ér ài zhī
”诸首领咸畏而爱之。
wǔ dé jiǔ nián yán tuó huí hé děng zhū bù jiē pàn gōng pò yù gǔ shè shè ěr jī zhī fù wèi yán tuó suǒ bài
武德九年，延陀、回纥等诸部皆叛，攻破欲谷设，社尔击之，复为延陀所败。
zhēn guàn èr nián suì lǜ qí yú zhòng bǎo yú xī piān yī kè hán fú tú
贞观二年，遂率其余众保于西偏，依可汗浮图。
hòu yù xié lì miè ér xī fān yè hù yòu sǐ xī lì bì duō lù kè hán xiōng dì zhēng guó shè ěr yáng yán jiàng zhī yǐn bīng xī shàng yīn xí pò gǔ fán bàn yǒu qí guó de zhòng shí yú wàn zì chēng dōu bù kè hán
后遇颉利灭，而西蕃叶护又死，奚利邲咄陆可汗兄弟争国，社尔扬言降之，引兵西上，因袭破古蕃，半有其国，得众十余万，自称都布可汗。
wèi qí zhū bù yuē shǒu wèi bèi pàn pò wǒ guó zhě yán tuó zhī zuì yě
谓其诸部曰：“首为背叛破我国者，延陀之罪也。
jīn wǒ jù yǒu xī fāng dà de bīng mǎ bù píng yán tuó ér qǔ ān lè shì wàng xiān kè hán wèi bù xiào yě
今我据有西方，大得兵马，不平延陀而取安乐，是忘先可汗，为不孝也。
ruò tiān lìng bù jié sǐ yì wú hèn
若天令不捷，死亦无恨。
qí qiú zhǎng xián jiàn yuē jīn xīn de xī fāng xū liú zhèn yā
”其酋长咸谏曰：“今新得西方，须留镇压。
ruò jí qì qù yuǎn jī yán tuó zhǐ kǒng yè hù zǐ sūn bì lái fù guó
若即弃去，远击延陀，只恐叶护子孙必来复国。
shè ěr bù cóng qīn lǜ wǔ wàn yú qí tǎo yán tuó yú qì běi lián bīng bǎi yú rì
”社尔不从，亲率五万余骑讨延陀于碛北，连兵百余日。
yù wǒ xíng rén liú shàn yīn lì tóng é shè wèi xì lì shǐ kè hán shè ěr bù bīng yòu kǔ jiǔ yì duō wěi zhī táo
遇我行人刘善因立同娥设为咥利始可汗，社尔部兵又苦久役，多委之逃。
yán tuó yīn zòng jī bài zhī fù bǎo gāo chāng guó
延陀因纵击败之，复保高昌国。
qí jiù bīng zài zhě cái wàn yú rén yòu yǔ xī fān jié xì
其旧兵在者才万余人，又与西蕃结隙。
jiǔ nián lǜ zhòng nèi shǔ bài zuǒ qí wèi dà jiàng jūn
九年，率众内属，拜左骑卫大将军。
suì yú lìng shàng héng yáng cháng gōng zhǔ shòu fù mǎ dū wèi diǎn tún bīng yú yuàn nèi
岁余，令尚衡阳长公主，授驸马都尉，典屯兵于苑内。
shí sì nián shòu xíng jūn zǒng guǎn yǐ píng gāo chāng
十四年，授行军总管，以平高昌。
zhū rén xián jí shòu shǎng shè ěr yǐ wèi fèng zhào zhǐ qiū háo wú suǒ qǔ
诸人咸即受赏，社尔以未奉诏旨， 秋毫无所取。
jí jiàng bié chì rán hòu shòu zhī
及降别敕，然后受之。
jí suǒ qǔ wéi lǎo ruò gù bì ér yǐ
及所取，唯老弱故弊而已。
jūn hái tài zōng měi qí lián shèn yǐ gāo chāng suǒ de bǎo dāo bìng zá cǎi qiān duàn cì zhī réng lìng jiǎn jiào běi mén zuǒ tún yíng fēng bì guó gōng
军还，太宗美其廉慎，以高昌所得宝刀并杂彩千段赐之，仍令检校北门左屯营，封毕国公。
shí jiǔ nián cóng tài zōng zhēng liáo zhì zhu bi zhèn pín zāo liú shǐ bá ér yòu jìn
十九年， 从太宗征辽，至驻跸阵，频遭流矢，拔而又进。
qí suǒ bù bīng shì rén bǎi qí yǒng jǐn huò shū xūn
其所部兵士，人百其勇，尽获殊勋。
shī xuán jiān shòu hóng lú qīng
师旋，兼授鸿胪卿。
èr shí yī nián wèi kūn qiū dào héng jūn dà zǒng guǎn zhēng qiū cí
二十一年，为昆丘道行军大总管，征龟兹。
míng nián jūn cì xi tū jué jī chù mì dà pò zhī yú zhòng xī jiàng
明年，军次西突厥， 击处密，大破之，余众悉降。
yòu xià qiū cí dà bō huàn chéng lǔ qiū cí wáng bái hē lí bù shī bì jí dà chén nà lì děng bǎi yú rén ér hái
又下龟兹大拨换城，虏龟兹王白诃黎布失毕及大臣那利等百余人而还。
shǔ tài zōng bēng qǐng yǐ shēn xùn zàng gāo zōng qiǎn shǐ yù yǐ xiān zhǐ bù xǔ
属太宗崩，请以身殉葬，高宗遣使喻以先旨，不许。
qiān yòu wèi dà jiàng jūn
迁右卫大将军。
yǒng huī sì nián jiā wèi zhèn jūn dà jiàng jūn
永徽四年，加位镇军大将军。
liù nián zú zèng fǔ guó dà jiàng jūn bīng zhōu dū du péi zàng zhāo líng
六年卒，赠辅国大将军、并州都督，陪葬昭陵。
qǐ zhǒng yǐ xiàng cōng shān réng wèi lì bēi shì yuē yuán
起冢以象葱山，仍为立碑，谥曰元。
zǐ dào zhēn wèi zhì zuǒ tún wèi dà jiàng jūn
子道真，位至左屯卫大将军。
zhēn guàn chū ā shǐ nà sū ní shī zhě qǐ mín kè hán zhī mǔ dì shè rén xiǎo shū zǔ yě
贞观初，阿史那苏尼失者，启民可汗之母弟，社{人小}叔祖也。
qí fù shǐ bì kè hán yǐ wéi shā bō luō shè dū bù luò wǔ wàn jiā yá zhí líng zhōu zhī xī běi xiāo xióng yǒu ēn huì shén de zhǒng luò zhī xīn
其父始毕可汗以为沙钵罗设，督部落五万家，牙直灵州之西北，骁雄有恩惠，甚得种落之心。
jí xié lì zhèng luàn ér sū ní shī suǒ bù dú bù xié lí
及颉利政乱，而苏尼失所部独不携离。
tū lì zhī lái bēn yě xié lì nǎi lì sū ní shī wèi xiǎo kě hàn
突利之来奔也，颉利乃立苏尼失为小可汗。
jí xié lì wèi lǐ jìng suǒ pò dú qí ér tóu zhī sū ní shī suì jǔ qí zhòng guī guó yīn lìng zǐ zhōng qín xié lì yǐ xiàn
及颉利为李靖所破，独骑而投之，苏尼失遂举其众归国，因令子忠擒颉利以献。
tài zōng shǎng cì yōu hòu
太宗赏赐优厚。
bài běi níng zhōu dū dū yòu wèi dà jiàng jūn fēng huái dé jùn wáng
拜北宁州都督、右卫大将军，封怀德郡王。
zhēn guàn bā nián zú
贞观八年卒。
zhōng yǐ qín xié lì gōng bài zuǒ tún wèi jiāng jūn qī yǐ zōng nǚ dìng xiāng xiàn zhǔ cì míng wèi zhōng dān chēng shǐ shì
忠以擒颉利功，拜左屯卫将军，妻以宗女定襄县主，赐名为忠，单称史氏。
zhēn guān jiǔ nián qiān yòu wèi dà jiàng jūn
贞观九年，迁右卫大将军。
yǒng huī chū fēng xuē guó gōng lèi qiān yòu xiāo wèi dà jiàng jūn
永徽初，封薛国公，累迁右骁卫大将军。
suǒ lì jiē yǐ qīng jǐn jiàn chēng shí rén bǐ zhī jīn rì dī
所历皆以清谨见称，时人比之金日䃅。
shàng yuán chū zú zèng zhèn jūn dà jiàng jūn péi zàng zhāo líng
上元初卒，赠镇军大将军，陪葬昭陵。
zi jiǎn xí fēng xuē guó gōng chuí gǒng zhōng lì wèi sī pū qīng
子暕，袭封薛国公，垂拱中，历位司仆卿。
qì bì hé lì qí xiān tiě lè bié bù zhī qiú zhǎng yě
契苾何力，其先铁勒别部之酋长也。
fù gé duò dà yè zhōng jì wèi mò hè duō tè lè yǐ de bī tǔ yù hún suǒ jū ài xiá yòu duō zhàng lì suì rù qiū cí jū yú rè hǎi zhī shàng
父葛，隋大业中继为莫贺咄特勒，以地逼吐谷浑，所居隘狭，又多瘴疠，遂入龟兹，居于热海之上。
tè qín sǐ hé lì shí nián jiǔ suì
特勤死，何力时年九岁。
jiàng hào dà sì lì fā
降号大俟利发。
zhì zhēn guān liù nián suí qí mǔ lǜ zhòng qiān yú jiā yì shā zhōu fèng biǎo nèi fù tài zōng zhì qí bù luò yú gān liáng èr zhōu
至贞观六年，随其母率众千余家诣沙州，奉表内附，太宗置其部落于甘、凉二州。
hé lì zhì jīng shòu zuǒ lǐng jūn jiāng jūn
何力至京，授左领军将军。
qī nián yǔ liáng zhōu dū du li dà liàng jiāng jūn xuē wàn jūn tóng zhēng tǔ yù hún
七年，与凉州都督李大亮、将军薛万均同征吐谷浑。
jūn cì chì shuǐ chuān wàn jūn lǜ qí xiān xíng wèi zéi suǒ gōng xiōng dì jiē zhòng qiāng duò mǎ tú bù ér dòu bīng shì sǐ zhě shí liù qī
军次赤水川，万均率骑先行，为贼所攻，兄弟皆中枪堕马，徒步而斗，兵士死者十六七。
hé lì wén zhī jiāng shù bǎi qí chí wǎng tū wéi ér qián zòng héng fèn jī zéi bīng pī mǐ wàn jūn xiōng dì yóu shì huò miǎn
何力闻之，将数百骑驰往，突围而前，纵横奋击，贼兵披靡，万均兄弟由是获免。
shí tǔ yù hún zhǔ zài tū lún chuān hé lì fù yù xí zhī wàn jūn chéng qí qián bài gù yán bù kě
时吐谷浑主在突沦川，何力复欲袭之，万均惩其前败，固言不可。
hé lì yuē zéi fēi yǒu chéng guō zhú shuǐ cǎo yǐ wéi shēng ruò bù xí qí bù yú biàn kǒng niǎo jīng yú sàn yī shī jī huì ān kě qīng qí cháo xué yé
何力曰：“贼非有城郭，逐水草以为生，若不袭其不虞，便恐鸟惊鱼散，一失机会，安可倾其巢穴耶！
nǎi zì xuǎn xiāo bīng qiān yú qí zhí rù tū lún chuān xí pò tǔ yù hún yá zhàng zhǎn shǒu shù qiān jí huò tuó mǎ niú yáng èr shí yú wàn tóu hún zhǔ tuō shēn yǐ miǎn fú qí qī zǐ ér hái
”乃自选骁兵千余骑，直入突沦川，袭破吐谷浑牙帐，斩首数千级，获驼马牛羊二十余万头，浑主脱身以免，俘其妻子而还。
yǒu zhào láo yú dà dǒu bá gǔ
有诏劳于大斗拔谷。
wàn jūn nǎi pái huǐ hé lì zì chēng jǐ gōng
万均乃排毁何力，自称己功。
hé lì bù shèng fèn nù bá dāo ér qǐ yù shā wàn jūn zhū jiāng quàn zhǐ zhī
何力不胜愤怒，拔刀而起，欲杀万均，诸将劝止之。
tài zōng wén ér zé wèn qí gù hé lì yán wàn jūn bài nǜ zhī shì tài zōng nù jiāng jiě qí guān huí shòu hé lì gù ràng yuē yǐ chén zhī gù ér jiě wàn jūn kǒng zhū fān wén zhī yǐ wéi bì xià hòu fán qīng hàn zhuǎn xiāng wū gào chí jìng bì duō
太宗闻而责问其故，何力言万均败恧之事，太宗怒，将解其官回授，何力固让曰：“以臣之故而解万均，恐诸蕃闻之，以为陛下厚蕃轻汉，转相诬告，驰竞必多。
yòu yí dí wú zhī huò wèi hàn chén jiē rú cǐ bèi gù fēi ān níng zhī shù yě
又夷狄无知，或谓汉臣皆如此辈， 固非安宁之术也。
tài zōng nǎi zhǐ
”太宗乃止。
xún lìng běi mén sù wèi jiǎn jiào tún yíng shì chì shàng lín táo xiàn zhǔ
寻令北门宿卫，检校屯营事，敕尚临洮县主。
shí sì nián wèi cōng shān dào fù dà zǒng guǎn tǎo píng gāo chāng
十四年，为葱山道副大总管，讨平高昌。
shí hé lì mǔ gū zāng fū rén mǔ dì hè lán zhōu dū dū shā mén bìng zài liáng fǔ
时何力母姑臧夫人、母弟贺兰州都督沙门并在凉府。
shí liù nián zhào xǔ hé lì guān shěng qí mǔ jiān fǔ xún bù luò
十六年，诏许何力观省其母，兼抚巡部落。
shí xuē yán tuó qiáng shèng qì bì bù luò jiē yuàn cóng zhī
时薛延陀强盛，契苾部落皆愿从之。
hé lì zhì wén ér dà jīng yuē zhǔ shàng yú rǔ yǒu hòu ēn rèn wǒ yòu zhòng hé rěn ér tú pàn nì
何力至，闻而大惊曰：“主上于汝有厚恩，任我又重，何忍而图叛逆！
zhū shǒu lǐng jiē yuē kě dūn jí dū du yǐ qù hé gù bù xíng
” 诸首领皆曰：“可敦及都督已去，何故不行？
hé lì yuē wǒ dì shā mén xiào ér néng yǎng wǒ yǐ shēng xǔ guó zhōng bù néng qù yě
”何力曰：“我弟沙门孝而能养，我以身许国，终不能去也。
yú shì zhòng gòng zhí hé lì zhì yán tuó suǒ zhì yú kè hán yá qián
”于是众共执何力至延陀所，置于可汗牙前。
hé lì jī jù ér zuò bá pèi dāo dōng xiàng dà hū yuē qǐ yǒu dà táng liè shì shòu rǔ fán tíng tiān dì rì yuè yuàn zhī wǒ xīn
何力箕踞而坐，拔佩刀东向大呼曰：“岂有大唐烈士，受辱蕃庭，天地日月，愿知我心！
yòu gē zuǒ ěr yǐ míng zhì bù duó yě
”又割左耳以明志不夺也。
kè hán nù yù shā zhī wèi qí qī suǒ yì ér zhǐ
可汗怒，欲杀之，为其妻所抑而止。
chū tài zōng wén hé lì zhī yán tuó míng fēi qí běn yì
初，太宗闻何力之延陀， 明非其本意。
huò yuē rén xīn gè lè qí tǔ hé lì jīn rù yán tuó yóu yú zhī de shuǐ yě
或曰：“人心各乐其土，何力今入延陀，犹鱼之得水也。
tài zōng yuē bù rán cǐ rén xīn rú tiě shí bì bù bèi wǒ
”太宗曰： “不然，此人心如铁石，必不背我。
huì yǒu shǐ zì yán tuó zhì jù yán qí zhuàng tài shǒu qì wèi qún chén yuē qì bì hé lì jìng rú hé
”会有使自延陀至，具言其状，太守泣谓群臣曰：“契苾何力竟如何？
jù qiǎn bīng bù shì láng cuī dūn lǐ chí jié rù yán tuó xǔ jiàng gōng zhǔ qiú hé lì
”遽遣兵部侍郎崔敦礼持节入延陀，许降公主，求何力。
yóu shì hái bài yòu xiāo wèi dà jiàng jūn
由是还，拜右骁卫大将军。
tài zōng jì xǔ gōng zhǔ yú yán tuó xíng yǒu rì yǐ hé lì kàng biǎo gù yán bù kě
太宗既许公主于延陀，行有日矣，何力抗表固言不可。
tài zōng yuē wú wén tiān zǐ wú xì yán jì yǐ xǔ zhī ān kě fèi
太宗曰：“吾闻天子无戏言，既已许之，安可废？
hé lì yuē rán
”何力曰：“然。
chén běn qǐng yán huǎn qí shì bù wèi zǒng tíng
臣本请延缓其事，不谓总停。
chén wén liù lǐ zhī nèi xù hé qīn yíng yi gào yán tuó qīn lái yíng fù zòng bù gǎn zhì jīng yì jí dāng shǐ yì líng zhōu
臣闻六礼之内，婿合亲迎，宜告延陀亲来迎妇，纵不敢至京邑，即当使诣灵州。
wèi hàn bì bù gǎn lái lùn qīn wèi kě yǒu chéng rì
畏汉必不敢来，论亲未可有成日。
jì yōu mèn chén yòu xié lí bù yíng yī nián zì xiāng cāi jì
既忧闷，臣又携离，不盈一年，自相猜忌。
yán tuó zhì xìng hěn lì ruò sǐ bì liǎng zi xiāng zhēng zuò ér zhì zhī bì rán zhī lǐ
延陀志性狠戾，若死，必两子相争，坐而制之，必然之理。
tài zōng cóng zhī
”太宗从之。
yán tuó kǒng yǒu zhà jìng bù zhì líng zhōu
延陀恐有诈，竟不至灵州。
zì hòu cháng yì yì bù dé zhì yī nián ér sǐ liǎng zi guǒ zhēng quán gè lì wéi zhǔ
自后常悒悒不得志，一年而死，两子果争权，各立为主。
tài zōng zhēng liáo dōng yǐ hé lì wèi qián jūn zǒng guǎn jūn cì bái yá chéng wèi zéi suǒ wéi bèi máo zhōng yāo chuāng zhòng jí shén tài zōng zì wèi fu yào
太宗征辽东，以何力为前军总管，军次白崖城，为贼所围，被矛中腰，疮重疾甚，太宗自为傅药。
jí bá zéi chéng chì qiú shāng zhī zhě gāo tū bó fù hé lì zì shā zhī
及拔贼城，敕求伤之者高突勃，付何力自杀之。
hé lì zòu yán quǎn mǎ yóu wèi qí zhǔ kuàng yú rén hu
何力奏言： “犬马犹为其主，况于人乎？
bǐ wèi qí zhǔ kuàng zhì mìng mào bái rèn ér cì chén shì qí yì yǒng shì yě
彼为其主，况致命冒白刃而刺臣，是其义勇士也。
běn bù xiāng shí qǐ shì yuān chóu
本不相识，岂是冤仇？
suì shě zhī
”遂舍之。
èr shí èr nián wèi kūn qiū dào zǒng guǎn jī qiū cí huò qí wáng hē lí bù shī bì jí zhū shǒu lǐng děng
二十二年，为昆丘道总管，击龟兹，获其王诃梨布失毕及诸首领等。
tài zōng bēng hé lì yù shā shēn yǐ xùn gāo zōng yù ér zhǐ zhī
太宗崩，何力欲杀身以殉，高宗谕而止之。
yǒng huī èr nián chù yuè chù mì pàn yǐ hé lì wèi gōng yuè dào dà zǒng guǎn tǎo píng zhī qín qí qú shuài chù mì shí jiàn sì jīn hé zhī hè děng yǐ guī
永徽二年，处月、处密叛，以何力为弓月道大总管，讨平之，擒其渠帅处密时健俟斤、合支贺等以归。
xiǎn qìng èr nián qiān zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn lèi fēng chéng guó gōng jiān jiǎn jiào hóng lú qīng
显庆二年，迁左骁卫大将军，累封郕国公，兼检校鸿胪卿。
lóng shuò yuán nián yòu wèi liáo dōng dào héng jūn dà zǒng guǎn
龙朔元年，又为辽东道行军大总管。
jiǔ yuè cì yú yā lǜ shuǐ qí de jí gāo lí zhī xiǎn zǔ mò lí zhī nán shēng yǐ jīng bīng shù wàn shǒu zhī zhòng mò néng jì
九月，次于鸭绿水，其地即高丽之险阻，莫离支男生以精兵数万守之，众莫能济。
hé lì shǐ zhì huì céng bīng dà hé qù jí dù bīng gǔ zào ér jìn zéi suì dà kuì zhuī bēn shù shí lǐ zhǎn shǒu sān wàn jí yú zhòng jǐn jiàng nán shēng jǐn yǐ shēn miǎn
何力始至，会层冰大合，趣即渡兵，鼓噪而进， 贼遂大溃，追奔数十里，斩首三万级，余众尽降，男生仅以身免。
huì yǒu zhào bān shī nǎi hái
会有诏班师，乃还。
qí nián jiǔ xìng pàn yǐ hé lì wèi tiě lè dào ān fǔ dà shǐ
其年，九姓叛，以何力为铁勒道安抚大使。
nǎi jiǎn jīng qí wǔ bǎi chí rù jiǔ xìng zhōng zéi dà jīng hé lì nǎi wèi yuē guó jiā zhī rǔ bèi guà wù suì yǒu fān dòng shǐ wǒ shě rǔ děng guò jiē kě zì xīn
乃简精骑五百驰入九姓中，贼大惊， 何力乃谓曰：“国家知汝被诖误，遂有翻动，使我舍汝等过，皆可自新。
zuì zài qiú qú de zhī zé yǐ
罪在酋渠， 得之则已。
zhū xìng dà xǐ gòng qín wěi yè hù jí shè tè qín děng tóng è èr bǎi yú rén yǐ guī hé lì shù qí zuì ér zhū zhī
”诸姓大喜，共擒伪叶护及设、特勤等同恶二百余人以归，何力数其罪而诛之。
qián fēng yuán nián yòu wèi liáo dōng dào héng jūn dà zǒng guǎn jiān ān fǔ dà shǐ
干封元年，又为辽东道行军大总管，兼安抚大使。
gāo lí yǒu zhòng shí wǔ wàn zhūn yú liáo shuǐ yòu yǐn mò hé shù wàn jù nán sū chéng
高丽有众十五万，屯于辽水，又引靺鞨数万据南苏城。
hé lì fèn jī jiē dà pò zhī
何力奋击，皆大破之。
zhǎn shǒu wàn yú jí chéng shèng ér jìn fán bá qī chéng
斩首万余级，乘胜而进，凡拔七城。
nǎi huí jūn huì yīng guó gōng li jī yú yā lǜ shuǐ gòng gōng rǔ yí dà xíng èr chéng pò zhī
乃回军会英国公李𪟝于鸭绿水，共攻辱夷、大行二城，破之。
jī dùn jūn yú yā lǜ zhà hé lì yǐn fán hàn bīng wǔ shí wàn xiān lín píng rǎng
𪟝顿军于鸭绿栅，何力引蕃汉兵五十万先临平壤。
jī réng jì zhì gòng bá píng rǎng chéng zhí nán jiàn lǔ qí wáng hái
𪟝仍继至，共拔平壤城，执男建，虏其王还。
shòu zhèn jūn dà jiàng jūn xíng zuǒ wèi dà jiàng jūn xǐ fēng liáng guó gōng réng jiǎn jiào yòu yǔ lín jūn
授镇军大将军，行左卫大将军，徙封凉国公，仍检校右羽林军。
yí fèng èr nián zú zèng fǔ guó dà jiāng jūn bīng zhōu dū du péi zàng zhāo líng shì yuē liè
仪凤二年卒，赠辅国大将军、并州都督，陪葬昭陵，谥曰烈。
yǒu sān zi míng guāng zhēn
有三子：明、光、贞。
míng zuǒ yīng yáng wèi dà jiàng jūn jiān hè lán dū du xí jué liáng guó gōng
明，左鹰扬卫大将军，兼贺兰都督，袭爵凉国公。
guāng zé tiān shí yòu bào tāo wèi jiāng jūn wèi kù lì suǒ shā
光， 则天时右豹韬卫将军，为酷吏所杀。
zhēn sī shàn shǎo qīng
贞，司膳少卿。
hēi chǐ cháng zhī bǎi jì xī bù rén
黑齿常之，百济西部人。
zhǎng qī chǐ yú xiāo yǒng yǒu móu lüè
长七尺余，骁勇有谋略。
chū zài běn fán shì wèi dá lǜ jiān jùn jiāng yóu zhōng guó zhī cì shǐ yě
初在本蕃，仕为达率兼郡将， 犹中国之刺史也。
xiǎn qìng wǔ nián sū dìng fāng tǎo píng bǎi jì cháng zhī lǜ suǒ bù suí lì sòng jiàng kuǎn
显庆五年，苏定方讨平百济，常之率所部随例送降款。
shí dìng fāng zhí zuǒ wáng jí tài zǐ lóng děng réng zòng bīng jié lüè dīng zhuàng zhě duō bèi lù
时定方絷左王及太子隆等，仍纵兵劫掠，丁壮者多被戮。
cháng zhī kǒng jù suì yǔ zuǒ yòu shí yú rén dùn guī běn bù jiū jí wáng yì gòng bǎo rèn cún shān zhù zhà yǐ zì gù xún rì ér guī fù zhě sān wàn yú rén
常之恐惧，遂与左右十余人遁归本部，鸠集亡逸，共保任存山，筑栅以自固，旬日而归附者三万余人。
dìng fāng qiǎn bīng gōng zhī cháng zhī lǐng gǎn sǐ zhī shì jù zhàn guān jūn bài jì suì fù běn guó èr bǎi yú chéng dìng fāng bù néng tǎo ér hái
定方遣兵攻之， 常之领敢死之士拒战，官军败绩，遂复本国二百余城，定方不能讨而还。
lóng shuò sān nián gāo zōng qiǎn shǐ zhāo yù zhī cháng zhī jǐn lǜ qí zhòng jiàng
龙朔三年， 高宗遣使招谕之，常之尽率其众降。
lèi zhuǎn zuǒ lǐng jūn yuán wài jiāng jūn
累转左领军员外将军。
yí fèng zhōng tǔ bō fàn biān cháng zhī cóng li jìng xuán jī zhī
仪凤中，吐蕃犯边，常之从李敬玄击之。
liú shěn lǐ zhī méi zéi jìng xuán yù chōu jūn què zǔ ní gōu ér jì wú suǒ chū
刘审礼之没贼，敬玄欲抽军，却阻泥沟，而计无所出。
cháng zhī yè lǜ gǎn sǐ zhī bīng wǔ bǎi rén jìn yǎn zéi yíng tǔ bō shǒu lǐng bá de shè qì jūn xiāo dùn jìng xuán yīn cǐ de hái
常之夜率敢死之兵五百人进掩贼营，吐蕃首领跋地设弃军宵遁， 敬玄因此得还。
gāo zōng tàn qí cái lüè zhuó shòu zuǒ wǔ wèi jiāng jūn jiān jiǎn jiào zuǒ yǔ lín jūn cì jīn wǔ bǎi liǎng juàn wǔ bǎi pǐ réng chōng hé yuán jūn fù shǐ
高宗叹其才略，擢授左武卫将军，兼检校左羽林军，赐金五百两、 绢五百匹，仍充河源军副使。
shí tǔ bō zàn pó jí sù hé guì děng zéi tú sān wàn yú zhūn yú liáng fēi chuān
时吐蕃赞婆及素和贵等贼徒三万余屯于良非川。
cháng zhī lǜ jīng qí sān qiān yè xí zéi yíng shā huò èr qiān jí huò yáng mǎ shù wàn zàn pó děng dān qí ér dùn
常之率精骑三千夜袭贼营，杀获二千级，获羊马数万，赞婆等单骑而遁。
zhuó cháng zhī wèi dà shǐ yòu shǎng wù sì bǎi pǐ
擢常之为大使， 又赏物四百匹。
cháng zhī yǐ hé yuán jūn zhèng dāng zéi chōng yù jiā bīng zhèn shǒu kǒng yǒu yùn zhuàn zhī fèi suì yuǎn zhì fēng shù qī shí yú suǒ dù kāi yíng tián wǔ qiān yú qǐng suì shōu bǎi yú wàn dàn
常之以河源军正当贼冲，欲加兵镇守，恐有运转之费，遂远置烽戍七十余所，度开营田五千余顷，岁收百余万石。
kāi yào zhōng zàn pó děng zhūn yú qīng hǎi cháng zhī lǜ jīng bīng yī wàn qí xí pò zhī shāo qí liáng zhù ér hái
开耀中，赞婆等屯于青海，常之率精兵一万骑袭破之，烧其粮贮而还。
cháng zhī zài jūn qī nián tǔ bō shēn wèi dàn zhī bù gǎn fù wèi biān huàn
常之在军七年，吐蕃深畏惮之，不敢复为边患。
sì shèng yuán nián qiān zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn réng jiǎn jiào zuǒ yǔ lín jūn
嗣圣元年，迁左武卫大将军，仍检校左羽林军。
chuí gǒng èr nián tū jué fàn biān mìng cháng zhī lǜ bīng jù zhī
垂拱二年，突厥犯边，命常之率兵拒之。
niè zhì liǎng jǐng hū féng zéi sān qiān yú zhòng cháng zhī jiàn zéi tú zhēng xià mǎ zhe jiǎ suì lǐng èr bǎi yú qí shēn dāng xiān fēng zhí chōng zéi suì qì jiǎ ér sàn
蹑至两井，忽逢贼三千余众，常之见贼徒争下马著甲，遂领二百余骑，身当先锋直冲，贼遂弃甲而散。
é qǐng zéi zhòng dà zhì
俄顷，贼众大至。
jí rì jiāng mù cháng zhī lìng fá mù yíng zhōng rán huǒ rú fēng suì shí dōng nán hū yǒu dà fēng qǐ zéi yí yǒu jiù bīng xiāng yìng suì láng bèi yè dùn
及日将暮，常之令伐木，营中燃火如烽燧，时东南忽有大风起，贼疑有救兵相应，遂狼狈夜遁。
yǐ gōng jìn fēng yān guó gōng
以功进封燕国公。
sān nián tū jué rù kòu shuò zhōu cháng zhī yòu chōng dà zǒng guǎn yǐ li duō zuò wáng jiǔ yán wèi fù
三年， 突厥入寇朔州，常之又充大总管，以李多祚、王九言为副。
zhuī niè zhì huáng huā duī dà pò zhī zhuī bēn sì shí yú lǐ zéi sàn zǒu qì běi
追蹑至黄花堆，大破之， 追奔四十余里，贼散走碛北。
shí yǒu zhōng láng jiàng cuàn bǎo bì biǎo qǐng qióng zhuī yú zéi zhì cháng zhī yǔ bǎo bì huì yáo wèi shēng yuán
时有中郎将爨宝璧表请穷追余贼，制常之与宝璧会， 遥为声援。
bǎo bì yǐ wéi pò zéi zài cháo xī tān gōng xiān xíng jìng bù yǔ cháng zhī móu yì suì quán jūn ér méi
宝璧以为破贼在朝夕，贪功先行，竟不与常之谋议，遂全军而没。
xún wèi zhōu xìng děng wū gòu yún yǔ yòu yīng yáng jiāng jūn zhào huái jié děng móu fǎn xì yù suì zì yì ér sǐ
寻为周兴等诬构，云与右鹰扬将军赵怀节等谋反系狱，遂自缢而死。
cháng zhī cháng yǒu suǒ chéng mǎ wèi bīng shì suǒ sǔn fù shǐ niú shī jiǎng děng qǐng biān zhī
常之尝有所乘马为兵士所损，副使牛师奖等请鞭之。
cháng zhī yuē qǐ kě yǐ sǔn sī mǎ ér jué guān bīng hu
常之曰：“岂可以损私马而决官兵乎！
jìng shè zhī
”竟赦之。
qián hòu suǒ de shǎng cì jīn bó děng jiē fēn gěi jiàng shì
前后所得赏赐金帛等，皆分给将士；
jí sǐ shí shén xī zhī
及死，时甚惜之。
li duō zuò dài wéi mò hé qiú zhǎng
李多祚，代为靺鞨酋长。
duō zuò xiāo yǒng shàn shè yì qì gǎn jī
多祚骁勇善射，意气感激。
shǎo yǐ jūn gōng lì wèi yòu yǔ lín jūn dà jiāng jūn qián hòu zhǎng jìn bīng běi mén sù wèi èr shí yú nián
少以军功历位右羽林军大将军，前后掌禁兵，北门宿卫二十余年。
shén lóng chū zhāng jiǎn zhī jiāng zhū zhāng yì zhī xiōng dì yǐn duō zuò jiāng chóu qí shì wèi yuē jiāng jūn zài běi mén jǐ nián
神龙初，张柬之将诛张易之兄弟，引多祚将筹其事，谓曰：“将军在北门几年？
yuē sān shí nián yǐ
” 曰：“三十年矣。
jiǎn zhī yuē jiāng jūn jī zhōng dǐng shí jīn zhāng zǐ shòu guì chǒng dāng dài wèi jí wǔ chén qǐ fēi dà dì zhī ēn hu
”柬之曰：“将军击钟鼎食，金章紫绶，贵宠当代，位极武臣， 岂非大帝之恩乎？
yuē rán
他回答说：“是的。
yòu yuē jiāng jūn jì gǎn dà dì shū zé néng yǒu bào hu
”又曰：“将军既感大帝殊泽，能有报乎？
dà dì zhī zi jiàn zài dōng gōng nì shù zhāng yì zhī xiōng dì shàn quán zhāo xī wēi bī
大帝之子见在东宫，逆竖张易之兄弟擅权，朝夕危逼。
zōng shè zhī zhòng yú jiāng jūn chéng néng bào ēn zhèng shǔ jīn rì
宗社之重，于将军，诚能报恩，正属今日。
duō zuò yuē gǒu yuán wáng shì wéi xiàng gōng suǒ shǐ zhōng bù gù qī zǐ xìng mìng
”多祚曰：“苟缘王室，惟相公所使，终不顾妻子性命。
yīn jí yǐn tiān dì shén zhī wèi yào shì cí qì gǎn dòng yì xíng yú sè
”因即引天地神祗为要誓，词气感动，义形于色。
suì yǔ jiǎn zhī děng dìng móu zhū yì zhī xiōng dì yǐ gōng jìn fēng liáo yáng jùn wáng shí shí fēng bā bǎi hù réng bài qí zi chéng xùn wèi wèi wèi shǎo qīng
遂与柬之等定谋诛易之兄弟，以功进封辽阳郡王， 食实封八百户，仍拜其子承训为卫尉少卿。
qí nián jiāng yǒu shì yú tài miào tè lìng duō zuò yǔ ān guó xiāng wáng dēng niǎn jiā shì
其年，将有事于太庙，特令多祚与安国相王登辇夹侍。
jiān chá yù shǐ wáng dí shàng shū jiàn yuē qiè wéi fù miào zhī lǐ zài yú zūn zǔ fèng xiān
监察御史王觌上疏谏曰：“窃惟祔庙之礼，在于尊祖奉先；
sù shì zhī yí qǐ yàn wéi qīn yǔ dé
肃事之仪，岂厌惟亲与德。
fú jiàn ēn chì lìng ān guó xiāng wáng yǔ li duō zuò cān chéng qiě duō zuò yí rén yǒu gōng yú guó shì kě jiā zhī chǒng jué qǐ yi bī fèng zhì zūn shì dì dì ér lián héng yǔ wú jūn ér gòng niǎn
伏见恩敕令安国相王与李多祚参乘，且多祚夷人，有功于国， 适可加之宠爵，岂宜逼奉至尊，侍帝弟而连衡，与吾君而共辇？
chéng kǒng wàn fāng zhī rén bù yǔn suǒ wàng
诚恐万方之人，不允所望。
xī wén dì yǐn zhào tán cān chéng àng fú chē qián yuē chén wén tiān zǐ suǒ gòng liù chǐ yú zhě jiē tiān xià háo yīng
昔文帝引赵谈参乘，盎伏车前曰：‘臣闻天子所共六尺舆者，皆天下豪英。
jīn hàn suī fá rén bì xià dú nài hé yǔ dāo jù zhī yú gòng zài
今汉虽乏人，陛下独奈何与刀锯之余共载！
yú shì chì ér xià zhī
’于是斥而下之。
duō zuò suī wú zhào tán zhī lèi yì fēi qīng xiàng zhī zhòng bù zì xún shěng wú wén gù ràng qǐ guó fá liáng fǔ gèng wú qí rén
多祚虽无赵谈之累， 亦非卿相之重，不自循省，无闻固让，岂国乏良辅，更无其人。
shǐ guān suǒ shū jiāng shì yú hòu
史官所书，将示于后。
hé yuán àng zhī qiáng jiàn dú wēi chén zhī bù jí
何袁盎之强谏，独微臣之不及。
wéi bì xià xiáng zé yān
惟陛下详择焉。
shàng wèi dí yuē duō zuò suī shì yí rén yuán qí yǒu gōng wěi yǐ xīn fù tè lìng shì niǎn qīng wù fù yán yě
”上谓觌曰：“多祚虽是夷人， 缘其有功，委以心腹，特令侍辇，卿勿复言也。
jié mǐn tài zǐ zhī shā wǔ sān sī yě duō zuò yǔ yǔ lín dà jiàng jūn li qiān lǐ děng lǜ bīng yǐ cóng
节愍太子之杀武三思也，多祚与羽林大将军李千里等率兵以从。
tài zǐ lìng duō zuò xiān zhì xuán wǔ lóu xià jì shàng wèn yǐ shā sān sī zhī yì suì àn bīng bù zhàn
太子令多祚先至玄武楼下，冀上问以杀三思之意，遂按兵不战。
shí yǒu gōng wéi lìng yáng sī xù yú lóu shàng shì dì qǐng jù qí xiān fēng
时有宫闱令杨思勖于楼上侍帝， 请拒其先锋。
duō zuò zǐ xù yǔ lín zhōng láng jiàng yě hū lì wèi xiān jūn zǒng guǎn sī xù tǐng rèn zhǎn zhī bīng zhòng dà jū
多祚子婿羽林中郎将野呼利为先军总管，思勖挺刃斩之，兵众大沮。
duō zuò é wèi zuǒ yòu suǒ shā bìng shā qí èr zi jí mò qí jiā
多祚俄为左右所杀，并杀其二子，籍没其家。
ruì zōng jí wèi xià zhì yuē yǐ zhōng bào guó diǎn cè suǒ chēng
睿宗即位，下制曰：“以忠报国，典册所称；
gǎn yì juān qū míng jié sī zài
感义捐躯，名节斯在。
gù yòu yǔ lín dà jiàng jūn shàng zhù guó liáo yáng jùn wáng li duō zuò sān hán guì zhǒng bǎi zhàn yú xióng
故右羽林大将军、上柱国、辽阳郡王李多祚，三韩贵种，百战余雄。
xí chǒng jìn yíng nǎi xīn wáng shì zhàng cí chéng xìn fān xiàn zhū yí
席宠禁营，乃心王室，仗兹诚信，翻陷诛夷。
lài bǐ shén míng zhòng qīng jiān tè yǒng yán huī liè shēn hé bāo chóng
赖彼神明，重清奸慝，永言徽烈，深合褒崇。
yi zhuī mò hòu zhī róng yǐ fù shēng qián zhī mìng
宜追殁后之荣，以复生前之命。
kě hái jiù guān réng yòu qí qī zǐ
可还旧官，仍宥其妻子。
li sì yè jīng zhào gāo líng rén yě
李嗣业，京兆高陵人也。
shēn cháng qī chǐ zhuàng yǒng jué lún
身长七尺，壮勇绝伦。
tiān bǎo chū suí mù zhì ān xī pín jīng zhàn dòu yú shí zhū jūn chū yòng mò dāo xián tuī sì yè wèi néng
天宝初，随募至安西，频经战斗，于时诸军初用陌刀，咸推嗣业为能。
měi wèi duì tóu suǒ xiàng bì xiàn
每为队头，所向必陷。
jié dù shǐ mǎ líng chá zhī qí yǒng jiàn měi chū shī lìng sì yè yǔ yān
节度使马灵察知其勇健，每出师，令嗣业与焉。
lèi qiān zhì zhōng láng jiàng
累迁至中郎将。
tiān bǎo qī zài ān xī dōu zhī bīng mǎ shǐ gāo xiān zhī fèng zhào zǒng jūn zhuān zhēng bó lǜ xuǎn sì yè yǔ láng jiàng tián zhēn wèi zuǒ yòu mò dāo jiāng
天宝七载，安西都知兵马使高仙芝奉诏总军，专征勃律，选嗣业与郎将田珍为左右陌刀将。
yú shí tǔ bō jù shí wàn zhòng yú suō lēi chéng jù shān yīn shuǐ qiàn duàn yá gǔ biān mù wèi chéng
于时吐蕃聚十万众于娑勒城，据山因水，堑断崖谷，编木为城。
xiān zhī yè yǐn jūn dù xìn tú hé yǎn zhì chéng xià
仙芝夜引军渡信图河，奄至城下。
xiān zhī wèi sì yè yǔ tián zhēn yuē bù wǔ shí xū pò cǐ zéi
仙芝谓嗣业与田珍曰：“不午时须破此贼。
sì yè yǐn bù jūn chí zhǎng dāo shàng shān tóu pāo léi bì kōng ér xià sì yè dú yǐn yī qí yú jué xiǎn chù xiān dēng zhū jiāng yīn zhī qí shàng
”嗣业引步军持长刀上，山头抛櫑蔽空而下，嗣业独引一旗于绝险处先登，诸将因之齐上。
zéi bù yú hàn jūn bào zhì suì dà kuì tián xī gǔ tóu shuǐ nì sǐ jǐn shí bā jiǔ
贼不虞汉军暴至，遂大溃，填溪谷，投水溺死，仅十八九。
suì zhǎng qū zhì bó lǜ chéng qín bó lǜ wáng tǔ bō gōng zhǔ zhǎn téng qiáo yǐ bīng sān qiān rén shù
遂长驱至勃律城擒勃律王、吐蕃公主，斩藤桥，以兵三千人戍。
yú shì fú lín dà shí zhū hú qī shí èr guó jiē guī guó jiā kuǎn sāi cháo xiàn sì yè zhī gōng yě
于是拂林、大食诸胡七十二国皆归国家， 款塞朝献，嗣业之功也。
yóu cǐ bài yòu wēi wèi jiāng jūn
由此拜右威卫将军。
shí zài yòu cóng píng shí guó jí pò jiǔ guó hú bìng bèi pàn tū qí shī yǐ tiào dàng jiā tè jìn jiān běn guān
十载，又从平石国，及破九国胡并背叛突骑施，以跳荡加特进，兼本官。
chū xiān zhī dài shí guó wáng yuē wèi hé hǎo nǎi jiàng bīng xí pò zhī shā qí lǎo ruò lǔ qí dīng zhuàng qǔ jīn bǎo sè sè tuó mǎ děng guó rén hào kū yīn lüè shí guó wáng dōng xiàn zhī yú què xià
初，仙芝绐石国王约为和好，乃将兵袭破之， 杀其老弱，虏其丁壮，取金宝瑟瑟驼马等，国人号哭，因掠石国王东，献之于阙下。
qí zi táo nàn bēn zǒu gào yú zhū hú guó
其子逃难奔走，告于诸胡国。
qún hú fèn zhī yǔ dà shí lián móu jiāng yù gōng sì zhèn
群胡忿之，与大食连谋，将欲攻四镇。
xiān zhī jù lǐng bīng èr wàn shēn rù hú dì yǔ dà shí zhàn xiān zhī dà bài
仙芝惧，领兵二万深入胡地，与大食战，仙芝大败。
huì yè liǎng jūn jiě xiān zhī zhòng wèi dà shí suǒ shā cún zhě bù guò shù qiān
会夜，两军解，仙芝众为大食所杀，存者不过数千。
shì jiǒng sì yè bái xiān zhī yuē jiāng jūn shēn rù hú dì hòu jué jiù bīng
事窘，嗣业白仙芝曰：“将军深入胡地，后绝救兵。
jīn dà shí zhàn shèng zhū hú zhī bì chéng shèng ér bìng lì shì hàn
今大食战胜，诸胡知， 必乘胜而并力事汉。
ruò quán jūn méi sì yè yǔ jiāng jūn jù wèi zéi suǒ lǔ zé hé rén guī bào zhǔ
若全军没，嗣业与将军俱为贼所虏，则何人归报主？
bù rú chí shǒu bái shí lǐng zǎo tú bēn yì zhī jì
不如驰守白石岭，早图奔逸之计。
xiān zhī yuē ěr zhàn jiàng yě
”仙芝曰：“尔，战将也。
wú yù shōu hé yú jìn míng rì fù zhàn qī yī shèng ěr
吾欲收合余烬，明日复战，期一胜耳。
sì yè yuē yú zhě qiān lǜ huò yǒu yī dé shì wēi ruò cǐ bù kě jiāo zhù
”嗣业曰：“愚者千虑，或有一得，势危若此，不可胶柱。
gù qǐng xíng nǎi cóng zhī
”固请行，乃从之。
lù ài rén mǎ yú guàn ér bēn
路隘，人马鱼贯而奔。
huì bá hàn nà bīng zhòng xiān bēn rén jí tuó mǎ sāi lù bù kè guò
会跋汗那兵众先奔，人及驼马塞路，不克过。
sì yè chí dà bàng qián qū jī zhī rén mǎ yìng shǒu jù bì
嗣业持大棒前驱击之，人马应手俱毙。
hú děng dùn lù kāi xiān zhī huò miǎn
胡等遁，路开，仙芝获免。
xiān zhī biǎo qí gōng jiā piào qí zuǒ jīn wú dà jiàng jūn
仙芝表其功，加骠骑左金吾大将军。
jí lù shān fǎn liǎng jīng xiàn shàng zài líng wǔ zhào sì yè fù xíng zài
及禄山反，两京陷，上在灵武，诏嗣业赴行在。
sì yè zì ān xi tǒng zhòng wàn lǐ wēi lìng sù rán suǒ guò jùn xiàn qiū háo bù fàn
嗣业自安西统众万里，威令肃然，所过郡县，秋毫不犯。
zhì fèng xiáng yè jiàn shàng yuē jīn rì de qīng shèng shù wàn zhòng shì zhī jì fǒu shí zài qīng yě
至凤翔谒见，上曰：“今日得卿，胜数万众，事之济否， 实在卿也。
suì yǔ guō zi yí pú gù huái ēn děng cháng jī jiǎo wèi xiān fēng jiāng
”遂与郭子仪、仆固怀恩等常犄角为先锋将。
sì yè měi chí dà bàng chōng jī zéi zhòng pī mǐ suǒ xiàng wú dí
嗣业每持大棒冲击，贼众披靡，所向无敌。
lù shān zhī luàn liǎng jīng wèi fù sù zōng zài fèng xiáng
禄山之乱，两京未复，肃宗在凤翔。
zhì dé èr nián jiǔ yuè sì yè cóng guǎng píng wáng shōu fù jīng chéng yǔ zéi dà zhàn yú xiāng jī sì běi xi jù fēng shuǐ dōng lín dà chuān shí lǐ jiān jūn róng bù duàn
至德二年九月，嗣业从广平王收复京城， 与贼大战于香积寺北，西拒沣水，东临大川，十里间军容不断。
sì yè shí wéi zhèn xi běi tíng zhī dù xíng yíng jié dù shǐ wèi qián jūn shuò fāng yòu xíng yíng jié dù shǐ guō zi yí wèi zhōng jūn guān nèi xíng yíng jié dù wáng sī lǐ wèi hòu jūn
嗣业时为镇西、北庭支度行营节度使，为前军，朔方右行营节度使郭子仪为中军，关内行营节度王思礼为后军。
gē dìng gǔ pí zhèn yào shān yě jù zéi jūn shù lǐ liè zhǎng zhèn ér dài zhī
戈铤鼓鞞，震曜山野，距贼军数里，列长阵而待之。
zéi jiāng li guī rén chū yǐ ruì shī shù lái tiǎo zhàn wǒ shī zǎn shǐ ér zhú zhī zéi jūn dà zhì bī wǒ zhuī qí tū rù wǒ yíng wǒ shī áo luàn
贼将李归仁初以锐师数来挑战，我师攒矢而逐之，贼军大至，逼我追骑，突入我营，我师嚣乱。
sì yè wèi guō zi yí yuē jīn rì zhī shì ruò bù yǐ shēn dàn kòu jué zhàn yú zhèn wàn sǐ ér jì qí yī shēng
嗣业谓郭子仪曰：“今日之事，若不以身啖寇，决战于阵，万死而冀其一生。
bù rán zé wǒ jūn wú jié yí yǐ
不然，则我军无孑遗矣。
sì yè nǎi tuō yī tú bó zhí zhǎng dāo lì yú zhèn qián dà hū dāng sì yè dāo zhě rén mǎ jù suì shā shí shù rén zhèn róng fāng zhù
”嗣业乃脱衣徒搏，执长刀立于阵前大呼，当嗣业刀者，人马俱碎， 杀十数人，阵容方驻。
qián jūn zhī shì jǐn zhí zhǎng dāo ér chū rú qiáng ér jìn
前军之士尽执长刀而出，如墙而进。
sì yè xiān dēng fèn mìng suǒ xiàng cuī mǐ
嗣业先登奋命，所向摧靡。
shì shí zéi xiān fú bīng yú yíng dōng zhēn zhě zhī zhī yuán shuài guǎng píng wáng fēn huí hé ruì zú lìng jī qí fú bīng zéi jiāng dà bài
是时，贼先伏兵于营东，侦者知之，元帅广平王分回纥锐卒，令击其伏兵，贼将大败。
sì yè chū zéi yíng zhī bèi yǔ huí hé hé shì biǎo lǐ jiā gōng zì wǔ jí yǒu zhǎn shǒu liù wàn jí tián gōu hè ér sǐ zhě shí èr sān
嗣业出贼营之背，与回纥合势，表里夹攻，自午及酉，斩首六万级，填沟壑而死者十二三。
zéi shuài zhāng tōng rú ān shǒu zhōng li guī rén děng shōu hé cán zú dōng zǒu bǎo shǎn jùn
贼帅张通儒、安守忠、李归仁等收合残卒，东走保陕郡。
qìng xù yòu mìng yán zhuāng lǜ zhòng shù wàn fù shǎn zhù tōng rú bèi yǐ jù guān jūn
庆绪又命严庄率众数万，赴陕助通儒辈以拒官军。
guǎng píng wáng guō zi yí wáng sī lǐ děng dà jūn yíng yú shǎn xi
广平王、郭子仪、王思礼等大军营于陕西。
sì yè yǔ zi yí yù zéi yú xīn diàn yǔ zhī lì zhàn shù hé wǒ shī chū shèng ér hòu bài sì yè zhú jí yìng jiē
嗣业与子仪遇贼于新店，与之力战，数合，我师初胜而后败，嗣业逐急应接。
huí hé cóng nán shān wàng jiàn guān jūn bài yè bái qí ér xià jìng dǐ zéi bèi chuān zéi zhèn zéi zhèn xī běi jiǎo xiān xiàn
回纥从南山望见官军败，曳白旗而下，径抵贼背，穿贼阵，贼阵西北角先陷。
sì yè yòu lǜ jīng qí qián jī biǎo lǐ qí jìn zéi zhòng dà bài zǒu hé běi
嗣业又率精骑前击，表里齐进，贼众大败，走河北。
zi yí suì shōu dōng dōu
子仪遂收东都。
sì yè yǐ gōng jiā kāi fǔ yí tóng sān sī wèi wèi qīng fēng guó guó gōng shí shí fēng èr bǎi hù
嗣业以功加开府仪同三司、卫尉卿，封虢国公，食实封二百户。
qián yuán èr nián zhū jiāng tóng wéi xiāng zhōu
乾元二年，诸将同围相州。
shì shí zhù dī yǐn zhāng shuǐ guàn chéng jīng yuè yú chéng bù bá
是时筑堤引漳水灌城，经月余，城不拔。
shì shí jūn wú tǒng shuài zhū jiāng zì tú quán rén wú dòu zhì
是时，军无统帅，诸将自图全，人无斗志。
zéi měi chū zhàn sì yè bèi jiān chōng tū lǚ fēng mào rèn wèi liú shǐ suǒ zhōng
贼每出战，嗣业被坚冲突，履锋冒刃，为流矢所中。
shù rì chuāng yù yù wò yú zhàng zhōng hū wén jīn gǔ zhī shēng yīn ér dà jiào chuāng zhōng xuè chū shù shēng zhù de ér zú
数日，疮欲愈，卧于帐中，忽闻金鼓之声，因而大叫，疮中血出数升注地而卒。
shàng wén zhī zhèn dào jiē xī jiǔ zhī zhào yuē lín nàn wàng shēn wéi chén zhī dà jié
上闻之震悼，嗟惜久之，诏曰：“临难忘身，为臣之大节；
niàn gōng jiā zèng jīng guó zhī cháng diǎn
念功加赠，经国之常典。
gù wèi wèi qīng jiān huái zhōu cì shǐ chōng běi tíng xíng yíng jié dù shǐ guó guó gōng li sì yè zhí cāo chén hòu bǐng xīn zhōng liè huái gàn shí zhī yǒng lüè yǒu kān nán zhī yuǎn móu
故卫尉卿、兼怀州刺史、充北庭行营节度使、虢国公李嗣业，植操沉厚，秉心忠烈， 怀干时之勇略，有戡难之远谋。
jiǔ shì biān chuí bèi jīng rèn shǐ
久仕边陲，备经任使。
zì xiōng qú gòu luàn zhōng xià bù níng chí gǎn jī zhī chéng zǒng xiāo guǒ zhī zhòng qīn dāng shǐ shí pín lì xūn yōng
自凶渠构乱，中夏不宁，持感激之诚，总骁果之众，亲当矢石，频立勋庸。
zhuàng jié kě jiā jiāng móu yú bǎi shèng
壮节可嘉，将谋于百胜；
zhōng chéng wèi suì kōng hèn yú jiǔ yuán
忠诚未遂， 空恨于九原。
yán niàn qí gōng liáng shēn mǐn dào
言念其功，良深悯悼。
sǐ yú wáng shì lǐ yǒu kě jiā yi zèng liè tǔ zhī fēng yòng guǎng shì zhōng zhī yì
死于王事，礼有可加，宜赠裂土之封，用广饰终之义。
kě zèng wǔ wēi jùn wáng
可赠武威郡王。
qí fù zèng jí yuán zàng shì suǒ sī bèi yú cháng shì réng lìng guān gěi líng yú dì hái suǒ zài
其赙赠及缘葬事，所司倍于常式，仍令官给灵舆，递还所在。
yǐ qí zi zuǒ guó xí qí guān jué shí shí fēng èr bǎi hù
以其子佐国袭其官爵，食实封二百户。
bái xiào dé ān xī hú rén yě xiāo hàn yǒu dǎn lì
白孝德，安西胡人也，骁悍有胆力。
qián yuán zhōng shì li guāng bì wèi piān pí
乾元中，事李光弼为偏裨。
shǐ sī míng gōng hé yáng shǐ xiāo jiàng liú lóng xiān lǜ tiě qí wǔ qiān lín chéng tiǎo zhàn
史思明攻河阳， 使骁将刘龙仙率铁骑五千临城挑战。
lóng xiān jié yǒng zì shì jǔ yòu zú jiā mǎ liè shàng màn mà guāng bì
龙仙捷勇自恃，举右足加马鬣上，嫚骂光弼。
guāng bì dēng chéng wàng gù zhū jiāng yuē shú kě qǔ zhě
光弼登城望，顾诸将曰：“孰可取者？
pú gù huái ēn qǐng xíng guāng bì yuē cǐ fēi dà jiàng suǒ wéi
”仆固怀恩请行，光弼曰：“此非大将所为。
lì xuǎn qí cì zuǒ yòu yuē bái xiào dé kě
” 历选其次，左右曰：“白孝德可。
guāng bì nǎi zhāo xiào dé qián wèn yuē kě hu
”光弼乃招孝德前，问曰：“可乎？
yuē kě
”回答说：“可以。
guāng bì wèn suǒ yào jǐ hé bīng
” 光弼问：“所要几何兵？
xiào dé yuē kě dú wǎng ěr
”孝德曰：“可独往耳。
guāng bì zhuàng zhī
”光弼壮之。
zhōng wèn suǒ yù duì yuē yuàn xuǎn wǔ shí qí yú jūn mén wèi jì jiān qǐng dà jūn gǔ zào yǐ zēng qì shì tā wú suǒ yòng
终问所欲，对曰： “愿选五十骑于军门为继，兼请大军鼓噪以增气势，他无所用。
guāng bì fǔ qí bèi yǐ qiǎn zhī
”光弼抚其背以遣之。
xiào dé xié èr máo cè mǎ jié liú ér dù
孝德挟二矛，策马截流而渡。
bàn jì huái ēn hè yuē kè yǐ
半济，怀恩贺曰：“克矣。
guāng bì yuē wèi jí hé zhī qí kè
”光弼曰：“未及， 何知其克？
huái ēn yuē guān qí lǎn pèi biàn pì kě wàn quán zhě
”怀恩曰：“观其揽辔便辟，可万全者。
lóng xiān jiàn qí dú lái shén yì zhī zú bù jiàng liè
”龙仙见其独来，甚易之，足不降鬣。
shāo jìn jiāng dòng xiào dé yáo shǒu shì zhī ruò shǐ qí bù dòng lóng xiān bù zhī cè nǎi zhǐ
稍近，将动，孝德摇手示之，若使其不动，龙仙不之测，乃止。
xiào dé hū yuē shì zhōng shǐ yú zhì cí fēi tā yě
孝德呼曰： “侍中使余致辞，非他也。
lóng xiān qù shí bù yǔ zhī yán xiè mà rú chū
”龙仙去十步与之言，亵骂如初。
xiào dé xī mǎ sì biàn yīn zhēn mù yuē zéi shi wǒ hu
孝德息马伺便，因 真目曰：“贼识我乎？
lóng xiān yuē shuí yé
”龙仙曰：“谁耶？
yuē wǒ guó zhī dà jiàng bái xiào dé yě
”曰：“我，国之大将白孝德也。
lóng xian yuē shì hé zhū gǒu
”龙仙曰：“是何猪狗！
xiào dé fā shēng shí dàn chí máo yuè mǎ ér bó zhī
”孝德发声寔啖，持矛跃马而搏之。
chéng shàng gǔ zào wǔ shí qí jì jìn
城上鼓噪，五十骑继进。
lóng xiān shǐ bù xiá fā huán zǒu dī shàng
龙仙矢不暇发，环走堤上。
xiào dé zhuī jí zhǎn shǒu xié zhī ér guī zéi tú dà hài
孝德追及，斩首，携之而归，贼徒大骇。
qí hòu lèi zhàn gōng zhì ān xī běi tíng xíng yíng jié dù fū fang bīn níng jié dù shǐ lì jiǎn jiào xíng bù shàng shū fēng chāng huà jùn wáng
其后，累战功至安西北庭行营节度、鄜坊邠宁节度使，历检校刑部尚书，封昌化郡王。
yǐ jiā nán qù zhí fú què fù jiù guān
以家难去职，服阕复旧官。
dà lì shí sì nián jiǔ yuè zhuǎn tài zǐ shǎo fù xún zú shí nián liù shí liù zèng tài zǐ tài bǎo
大历十四年九月，转太子少傅，寻卒，时年六十六，赠太子太保。
shǐ chén yuē lì dài wǔ chén zhuàng yǒng chū zhòng zhě yǒu zhū jié xíng lì sú zhě xiān yǐ shěn mán yí zhī rén hu
史臣曰：历代武臣，壮勇出众者有诸，节行励俗者鲜矣，矧蛮夷之人乎！
rú féng àng zhì yǒng shǒu jié shè rén xiǎo lián shèn zhī zú sū ní shī ēn huì shǐ zhōng qīng jǐn
如冯盎智勇守节，社{人小}廉慎知足，苏尼失恩惠，史忠清谨。
fán yòng bīng pò tǔ bō yù hún yǒng yě
凡用兵破吐蕃、谷浑， 勇也；
xīn rú tiě shí zhōng yě
心如铁石，忠也；
bù jiě wàn jūn guān shù yě
不解万均官，恕也；
zǔ yán tuó zhī qīn zhì yě
阻延陀之亲，智也；
shě gāo tū bó zhī sǐ shi yě
舍高突勃之死， 识也。
lì dà gōng jū xiǎn wèi sù yè fěi xiè zhě hé lì yǒu yān
立大功，居显位，夙夜匪懈者，何力有焉。
cháng zhī yǐ sī mǎ shù guān bīng yǔ jiàng shì jūn shǎng cì gǔ zhī míng jiàng wú yǐ jiā yān
常之以私马恕官兵，与将士均赏赐，古之名将，无以加焉。
duō zuò wàng shēn xǔ guó xiào dé zhuàng yǒng lì gōng jiē sān jūn zhī jié yě qǐ jiǔ yí zhī lòu zāi
多祚忘身许国，孝德壮勇立功，皆三军之杰也，岂九夷之陋哉！
sì yè lì zàn zhōng xīng zhōng mò wáng shì wèi kě lún ér nǐ yě
嗣业力赞中兴，终殁王事，未可伦而拟也。
zàn yuē jūn zǐ zhī jū jiǔ yí wú lòu
赞曰：君子之居，九夷无陋。
zhuàng zāi sì yè shú chū qí yòu
壮哉嗣业，孰出其右！