lù zhì
○陆贽
lù zhì zì jìng yú sū zhōu jiā xīng rén
陆贽，字敬舆，苏州嘉兴人。
fù kǎn lì yáng lìng yǐ zhì guì zèng lǐ bù shàng shū
父侃，溧阳令，以贽贵，赠礼部尚书。
zhì shǎo gū tè lì bù qún pō qín rú xué
贽少孤，特立不群，颇勤儒学。
nián shí bā dēng jìn shì dì yǐ bó xué hóng cí dēng kē shòu huá zhōu zhèng xiàn wèi
年十八登进士第，以博学宏词登科，授华州郑县尉。
bà zhì dōng guī shěng mǔ lù yóu shòu zhōu cì shǐ zhāng yì yǒu shí míng zhì wǎng yè zhī
罢秩，东归省母，路由寿州，刺史张镒有时名，贽往谒之。
yì chū bù shèn zhī liú sān rì zài jiàn yǔ yǔ suì dà chēng shǎng qǐng jié wàng nián zhī qì
镒初不甚知，留三日，再见与语，遂大称赏，请结忘年之契。
jí cí yí zhì qián bǎi wàn yuē yuàn bèi tài fū rén yī rì zhī shàn
及辞，遗贽钱百万，曰：“愿备太夫人一日之膳。
zhì bù nà wéi shòu xīn chá yī chuàn ér yǐ yuē gǎn bù chéng jūn hòu yì
”贽不纳，唯受新茶一串而已，曰：“敢不承君厚意。
yòu yǐ shū pàn bá cuì xuǎn shòu wèi nán xiàn zhǔ bù qiān jiān chá yù shǐ
”又以书判拔萃，选授渭南县主簿，迁监察御史。
dé zōng zài dōng gōng shí sù zhī zhì míng nǎi zhào wèi hàn lín xué shì zhuǎn cí bù yuán wài láng
德宗在东宫时，素知贽名，乃召为翰林学士，转祠部员外郎。
zhì xìng zhōng jǐn jì jū jìn mì gǎn rén zhǔ zhòng zhī sī yǒu yǐ xiào bào gù zhèng huò yǒu quē jù xì bì chén yóu shì gù dài yì hòu
贽性忠尽，既居近密，感人主重知，思有以效报，故政或有缺，巨细必陈，由是顾待益厚。
jiàn zhōng sì nián zhū cǐ móu nì cóng jià xìng fèng tiān
建中四年，朱泚谋逆，从驾幸奉天。
shí tiān xià pàn luàn jī wù tián wěi zhēng fā zhǐ zōng qiān duān wàn xù yī rì zhī nèi zhào shū shù bǎi
时天下叛乱，机务填委，征发指踪，千端万绪，一日之内，诏书数百。
zhì huī hàn qǐ cǎo sī rú quán zhù chū ruò bù jīng sī lǜ jì chéng zhī hòu mò bù qǔ jìn shì qíng zhōng yú jī huì
贽挥翰起草，思如泉注，初若不经思虑，既成之后，莫不曲尽事情，中于机会；
xū lì jiǎn zhá bù xiá tóng shè jiē fú qí néng
胥吏简札不暇，同舍皆伏其能。
zhuǎn kǎo gōng láng zhōng yī qián chōng zhí
转考功郎中，依前充职。
cháng qǐ dé zōng yuē jīn dào biàn tiān xià yú jià bō qiān bì xià yi tòng zì yǐn guò yǐ gǎn dòng rén xīn
尝启德宗曰：“今盗遍天下，舆驾播迁，陛下宜痛自引过，以感动人心。
xī chéng tāng yǐ zuì jǐ bó xīng chu zhāo yǐ shàn yán fù guó
昔成汤以罪己勃兴，楚昭以善言复国。
bì xià chéng néng bù lìn gǎi guò yǐ yán xiè tiān xià shǐ shū zhào wú jì chén suī yú lòu kě yǐ yǎng fù shèng qíng zhù lìng fǎn cè zhī tú gé xīn xiàng huà
陛下诚能不吝改过，以言谢天下，使书诏无忌，臣虽愚陋，可以仰副圣情，庶令反侧之徒，革心向化。
dé zōng rán zhī
”德宗然之。
gù fèng tiān suǒ xià shū zhào suī wǔ fū hàn zú wú bù huī tì gǎn jī duō zhì suǒ wéi yě
故奉天所下书诏，虽武夫悍卒，无不挥涕感激，多贽所为也。
qí nián dōng yì yù yǐ xīn suì gǎi yuán
其年冬，议欲以新岁改元。
ér bǔ zhù zhī liú jiē yǐ guó jiā shù zhōng bǎi liù fán shì yi yǒu biàn gé yǐ yìng shí shù
而卜祝之流，皆以国家数钟百六，凡事宜有变革，以应时数。
shàng wèi zhì yuē wǎng nián qún chén qǐng shàng zūn hào shèng shén wén wǔ sì zì jīn yuán kòu nán zhū shì bìng yi gǎi gēng zhòng yù zhèn jiù hào zhī zhōng gèng jiā yī liǎng zì qí shì hé rú
上谓贽曰：“往年群臣请上尊号‘圣神文武’四字，今缘寇难，诸事并宜改更，众欲朕旧号之中更加一两字，其事何如？
zhì zòu yuē zūn hào zhī xìng běn fēi gǔ zhì
”贽奏曰：“尊号之兴，本非古制。
xíng yú ān tài zhī rì yǐ lèi qiān chōng
行于安泰之日，已累谦冲；
xí hu sāng luàn zhī shí yóu shāng shì tǐ
袭乎丧乱之时，尤伤事体。
jīn zhě luán yú bō yuè wèi fù gōng wéi zōng shè zhèn jīng shàng qiān yīn sì zhōng qū duō gěng dà duì yóu cún
今者銮舆播越，未复宫闱，宗社震惊，尚愆禋祀，中区多梗，大憝犹存。
cǐ nǎi rén qíng xiàng bèi zhī qiū tiān yì qù jiù zhī jì bì xià yi shēn zì chéng lì shōu lǎn qún xīn tòng zì biǎn sǔn yǐ xiè líng qiǎn bù kě jìn cóng mò yì zhòng yì měi míng
此乃人情向背之秋，天意去就之际，陛下宜深自惩励，收揽群心，痛自贬损，以谢灵谴，不可近从末议，重益美名。
dì yuē qīng suǒ zòu chén suī lǐ tǐ shén qiè rán shí yùn bì xū xiǎo yǒu gǎi jī yì bù kě zhí zhì qīng gèng sī liang
”帝曰：“卿所奏陈，虽理体甚切，然时运必须小有改迹，亦不可执滞，卿更思量。
zhì yuē gǔ zhī rén jūn chēng hào huò chēng huáng chēng dì huò chēng wáng dàn yī zì ér yǐ
”贽曰：“古之人君称号，或称皇称帝，或称王，但一字而已。
zhì bào qín nǎi jiān huáng dì èr zì hòu dài yīn zhī
至暴秦，乃兼皇帝二字，后代因之。
jí hūn pì zhī jūn nǎi yǒu shèng liú tiān yuán zhī hào
及昏僻之君，乃有圣刘、天元之号。
shì zhī rén zhǔ qīng zhòng bù zài zì chēng chóng qí hào wú bǔ yú huī yóu
是知人主轻重，不在自称，崇其号无补于徽猷；
sǔn qí míng bù shāng qí dé měi
损其名不伤其德美。
rán ér sǔn zhī yǒu qiān guāng jī gǔ zhī shàn chóng zhī huò jīn néng nà chǎn zhī jī dé shī bù móu jū rán kě biàn
然而损之有谦光稽古之善，崇之获矜能纳谄之讥，得失不侔，居然可辨。
kuàng jīn shí zāo zhūn fǒu shì shǔ qīng wēi yóu yi jù sī yǐ zì biǎn yì
况今时遭迍否，事属倾危，尤宜惧思，以自贬抑。
bì yě fǔ jī shù shù xū yǒu biàn gèng
必也俯稽术数，须有变更。
yǔ qí zēng měi chēng ér shī rén xīn bù ruò chù jiù hào yǐ zhī tiān jiè
与其增美称而失人心，不若黜旧号以祗天戒。
tiān shí rén shì lǐ bì xiāng fú rén jì hǎo qiān tiān yì zhù shùn
天时人事，理必相符，人既好谦，天亦助顺。
bì xià chéng néng duàn zì chén jiàn huàn fā dé yīn yǐn jiù jiàng míng shēn shì kè zé wéi qiān yǔ shùn yī jǔ ér èr měi cóng zhī
陛下诚能断自宸鉴，焕发德音，引咎降名，深示刻责，惟谦与顺，一举而二美从之。
dé zōng cóng zhī dàn gǎi xìng yuán nián hào ér yǐ
”德宗从之，但改兴元年号而已。
chū dé zōng cāng huáng chū xìng fǔ cáng wěi qì níng liè zhī jì shì zhòng duō hán fú yù zhī wài wú chǐ jiān zhàng bó
初，德宗仓皇出幸，府藏委弃，凝冽之际，士众多寒，服御之外，无尺缣丈帛。
jí zéi cǐ jiě wéi zhū fān gòng fèng jì zhì nǎi yú fèng tiān xíng zài zhù gòng wù yú láng xià réng tí yuē qióng lín dà yíng èr kù míng
及贼泚解围，诸籓贡奉继至，乃于奉天行在贮贡物于廊下，仍题曰“琼林”、“大盈”二库名。
zhì jiàn yuē
贽谏曰：
qióng lín dà yíng zì gǔ xī wú qí zhì chuán zhū qí jiù zhī shuō jiē yún chuàng zì kāi yuán
“琼林”、“大盈”，自古悉无其制，传诸耆旧之说，皆云创自开元。
guì chén tān quán shì qiǎo qiú mèi nǎi yán jùn yì gòng fù suǒ yòng hé gè qū fēn fù shuì dāng wěi yú yǒu sī yǐ gěi jīng yòng
贵臣贪权，饰巧求媚，乃言：“郡邑贡赋所用，盍各区分：赋税当委于有司，以给经用；
gòng xiàn yi guī yú tiān zǐ yǐ fèng sī qiú
贡献宜归于天子，以奉私求。
xuán zōng yuè zhī
”玄宗悦之。
xīn shì èr kù dàng xīn chǐ yù méng dǐ yú zī dài hu shī bāng zhōng yǐ ěr kòu
新是二库，荡心侈欲，萌柢于兹，迨乎失邦，终以饵寇。
jì yuē huò bèi ér rù bì bèi ér chū
《记》曰：“货悖而入，必悖而出。
qǐ qí xiào yú
”岂其效欤！
bì xià sì wèi zhī chū wu zūn lǐ dào dūn xíng jiǎn yuē chì yuǎn tān tāo
陛下嗣位之初，务遵理道，敦行俭约，斥远贪饕。
suī nèi kù jiù cáng wèi guī tài fǔ ér zhū fāng qǔ xiàn bù rù jìn wéi qīng fēng sù rán hǎi nèi pī biàn
虽内库旧藏，未归太府，而诸方曲献，不入禁闱，清风肃然，海内丕变。
jìn yǐ kòu nì luàn cháng luán yú wài xìng jì shǔ yōu wēi zhī yùn yi zēng jǐng lì zhī chéng
近以寇逆乱常，銮舆外幸，既属忧危之运，宜增儆励之诚。
chén zuó fèng shǐ jūn yíng chū jīng xíng diàn hū dǔ yòu kuò zhī xià bǎng liè èr kù zhī míng jué rán ruò jīng bù shí suǒ yǐ
臣昨奉使军营，出经行殿，忽睹右廓之下，榜列二库之名，戄然若惊，不识所以。
hé zhě
为什么呢？
tiān qú shàng gěng shī lǚ fāng yīn tòng xīn shēn yín zhī shēng ō xǔ wèi xi
天衢尚梗，师旅方殷，痛心呻吟之声，噢咻未息；
zhōng qín zhàn shǒu zhī xiào shǎng lài wèi xíng
忠勤战守之效，赏赉未行。
zhū dào gòng zhēn jù sī bié kù wàn mù suǒ shì shú néng rěn qíng
诸道贡珍，遽私别库，万目所视，孰能忍情？
qiè chuāi jūn qíng huò shēng jué wàng huò fèn xíng bàng dú huò chǒu sì ōu yáo pō hán sī luàn zhī qíng yì yǒu huǐ zhōng zhī yì
窃揣军情，或生觖望，或忿形谤讟，或丑肆讴谣，颇含思乱之情，亦有悔忠之意。
shì zhī méng sú hūn bǐ shi mèi gāo bēi bù kě yǐ zūn jí lín ér kě yǐ chéng yì gǎn
是知氓俗昏鄙，识昧高卑，不可以尊极临，而可以诚义感。
qīng zhě liù shī chū jiàng bǎi wù wú chǔ wài hàn xiōng tú nèi fáng wēi dié zhòu yè bù xī dài jiāng wǔ xún
顷者六师初降，百物无储，外扞凶徒，内防危堞，昼夜不息，殆将五旬。
dòng è jiāo qīn sǐ shāng xiāng zhěn bì mìng tóng lì jìng yí dà jiān
冻饿交侵，死伤相枕，毕命同力，竟夷大艰。
liáng yǐ bì xià bù hòu qí shēn bù sī qí yù jué gān yǐ tóng zú wǔ chuò shí yǐ dàn gōng láo
良以陛下不厚其身，不私其欲，绝甘以同卒伍，辍食以啖功劳。
wú měng zhì rén ér bù xié huái suǒ gǎn yě
无猛制人而不携，怀所感也；
wú hòu shǎng shì ér bù yuàn xī suǒ wú yě
无厚赏士而不怨，悉所无也。
jīn zhě gōng wéi yǐ jiě yī shí yǐ fēng ér bàng dú fāng xìng jūn qíng shāo jū qǐ bù yǐ yǒng fū cháng xìng shì huò jīn gōng qí huàn nàn jì yǔ zhī tóng yōu ér hǎo lè bù yǔ zhī tóng lì gǒu yì tián mò néng wú yuàn zī
今者攻围已解，衣食已丰，而谤讟方兴，军情稍沮，岂不以勇夫常性，嗜货矜功，其患难既与之同忧，而好乐不与之同利，苟异恬默，能无怨咨！
cǐ lǐ zhī cháng gù bù zú guài
此理之常，故不足怪。
jì yuē cái sàn zé mín jù
《记》曰：“财散则民聚。
qǐ qí xiào yú
”岂其效欤！
bì xià tiān zī yīng shèng jiàn shàn bì qiān shì jiāng huà xù yuàn wèi xián ēn fǎn guò chà wèi zhì dāng cù tiǎn yí kòu yǒng chuí hóng míng dà shèng yīng jī gù dāng bù sì zhōng rì
陛下天资英圣，见善必迁，是将化蓄怨为衔恩，反过差为至当，促殄遗寇，永垂鸿名，大圣应机，固当不俟终日。
shàng jiā nà zhī lìng qù qí tí shǔ
上嘉纳之，令去其题署。
xìng yuán yuán nián li huái guāng yì zhì yǐ méng yù jī nù zhū jūn shàng biǎo lùn zhū jūn yī liáng báo shén cè yī liáng hòu hòu bó bù jūn nán yǐ qū zhàn yì zài náo jǔ jìn jūn
兴元元年，李怀光异志已萌，欲激怒诸军，上表论诸军衣粮薄，神策衣粮厚，厚薄不均，难以驱战，意在挠沮进军。
li shèng mì zòu kǒng qí yǒu biàn shàng yōu zhī qiǎn zhì shǐ huái guāng jūn xuān yù
李晟密奏，恐其有变，上忧之，遣贽使怀光军宣谕。
shǐ hái zhì zòu shì yuē
使还，贽奏事曰：
zéi cǐ jī zhū bǎo jù gōng yuàn shì qióng yuán jué yǐn rì tōu shēng
贼泚稽诛，保聚宫苑，势穷援绝，引日偷生。
huái guāng zǒng zhàng shùn zhī jūn chéng zhì shèng zhī qì gǔ xíng shān jiǎn yì ruò cuī kū
怀光总仗顺之军，乘制胜之气，鼓行芟翦，易若摧枯。
ér nǎi kòu bēn bù zhuī shī lǎo bù yòng zhū shuài měi yù jìn qǔ huái guāng zhé jū qí móu
而乃寇奔不追，师老不用，诸帅每欲进取，怀光辄沮其谋。
jù cí shì qíng shū bù kě jiě
据兹事情，殊不可解。
bì xià yì zài quán hù wěi qū tīng cóng guān qí suǒ wèi yì wèi zhī gǎn
陛下意在全护，委曲听从，观其所为，亦未知感。
ruò bù bié wèi guī lüè jiàn xiāng zhì chí wéi yǐ gū xī qiú ān zhōng kǒng biàn gǔ nán cè
若不别为规略，渐相制持，唯以姑息求安，终恐变故难测。
cǐ chéng shì jī wēi pò zhī qiū yě gù bù kě yǐ xún cháng róng yì chù zhī
此诚事机危迫之秋也，故不可以寻常容易处之。
jīn li shèng zòu qǐng yí jūn shì yù chén xián mìng xuān wèi huái guāng ǒu lùn cǐ shì chén suì fàn wèn suǒ yí huái guāng nǎi yún li shèng jì yù bié xíng mǒu yì dōu bú yào jiè
今李晟奏请移军，适遇臣衔命宣慰，怀光偶论此事，臣遂泛问所宜，怀光乃云：“李晟既欲别行，某亦都不要藉。
chén yóu lǜ yǒu fān fù yīn měi qí jūn qiáng shèng
”臣犹虑有翻覆，因美其军强盛。
huái guāng dà zì jīn kuā zhuǎn yǒu qīng shèng zhī yì
怀光大自矜夸，转有轻晟之意。
chén yòu cóng róng wèn yún zuó fā lí xíng zài zhī rì wèi zhī yǒu cǐ shāng liáng
臣又从容问云：“昨发离行在之日，未知有此商量；
jīn rì cóng cǐ què huí huò kǒng shèng zhǐ gù wèn shì zhī kě fǒu jué dìng hé rú
今日从此却回，或恐圣旨顾问，事之可否，决定何如？
huái guāng yǐ sì qīng yán bù kě zhōng biàn suì yún ēn mìng xǔ qù shì yì wú fáng
”怀光已肆轻言，不可中变，遂云：“恩命许去，事亦无妨。
yào yuē zài sān fēi bù xiáng shěn suī yù zhuī huǐ gù nán wéi cí
”要约再三，非不详审，虽欲追悔，固难为词。
fú wàng jí yǐ li shèng biǎo chū fù zhōng shū chì xià yī zòu bié cì huái guāng shǒu zhào shì yǐ yí jūn shì yóu
伏望即以李晟表出付中书，敕下依奏，别赐怀光手诏，示以移军事由。
qí shǒu zhào dà yì yún zuó de li shèng zòu qǐng yí jūn chéng dōng yǐ fēn zéi shì
其手诏大意云：“昨得李晟奏，请移军城东以分贼势。
zhèn yuán wèi zhī lì hài běn yù wěi qīng shāng liáng shì huì lù zhì cóng bǐ xuān wèi huí yún jiàn qīng lùn xù jūn qíng yǔ jí yú cǐ réng yán xǔ qù shì yì wú fáng suì chì běn jūn yǔn qí suǒ qǐng
朕缘未知利害，本欲委卿商量，适会陆贽从彼宣慰回，云见卿论叙军情，语及于此，仍言许去，事亦无妨，遂敕本军允其所请。
qīng yi shòu yǐ móu lüè fēn lù jiā gōng wù shǐ xié qí kè píng kòu niè
卿宜授以谋略，分路夹攻，务使叶齐，克平寇孽。
rú cǐ cí wǎn ér zhí lǐ dāng ér míng suī xù yì duān hé yóu qǐ yuàn
”如此词婉而直，理当而明，虽蓄异端，何由起怨？
chén chū fèng shǐ yù zhǐ běn yuán liáng liào bù jūn ǒu shǔ yí jūn shì xiāng xié huì
臣初奉使谕旨，本缘粮料不均，偶属移军，事相谐会。
yòu xìng huái guāng guǐ duì qiě wú zǔ jué zhī yán jī yí hé bìng
又幸怀光诡对，且无阻绝之言，机宜合并。
ruò yǒu yōu zàn yī shī qí biàn hòu hé kě zhuī xìng chuí cái chá
若有幽赞，一失其便，后何可追，幸垂裁察！
dé zōng chū wàng huái guāng huí yì pò zéi gù shèng lǚ zòu yí jūn bù xǔ
德宗初望怀光回意破贼，故晟屡奏移军不许；
jí zhì lǚ chén huái guāng fǎn zhuàng nǎi kě shèng zhī zòu suì yí jūn dōng wèi qiáo
及贽缕陈怀光反状，乃可晟之奏，遂移军东渭桥。
ér fū fang jié dù li jiàn huī shén cè xíng yíng yáng huì yuán yóu zài xián yáng zhì lǜ huái guāng bìng jiàn huī děng jūn yòu zòu yuē
而鄜坊节度李建徽、神策行营阳惠元犹在咸阳，贽虑怀光并建徽等军，又奏曰：
huái guāng dāng guǎn shī tú zú yǐ dú zhì xiōng kòu dòu liú wèi jìn yì yǒu tā yóu
怀光当管师徒，足以独制凶寇，逗留未进，抑有他由。
suǒ huàn tài qiáng bù zī bàng zhù
所患太强，不资傍助。
bǐ zhě yòu qiǎn li shèng li jiàn huī yáng huì yuán sān jié dù zhī zhòng fù lì qí yíng wú yì chéng gōng zhǐ yōu shēng shì
比者又遣李晟、李建徽、阳惠元三节度之众附丽其营，无益成功，只忧生事。
hé zé
为什么呢？
sì jūn xuán lěi qún shuài yì xīn lùn shì lì zé xuán jué gāo bēi jù zhí míng zé bù xiāng tǒng shǔ
四军悬垒，群帅异心，论势力则悬绝高卑，据职名则不相统属。
huái guāng qīng shèng děng bīng wēi wèi xià ér fèn qí zhì bù cóng xīn
怀光轻晟等兵微位下，而忿其制不从心。
shèng děng yí huái guāng yǎng kòu xù jiān ér yuàn qí shì duō líng jǐ
晟等疑怀光养寇蓄奸，而怨其事多陵己。
duān jū zé hù fáng fēi bàng yù zhàn zé dì kǒng fēn gōng jǔ yǔ bù hé xián xìn suì gòu bǐ zhī tóng chǔ bì bù liǎng quán
端居则互防飞谤，欲战则递恐分功，龃龉不和，嫌衅遂构，俾之同处，必不两全。
qiáng zhě è jī ér hòu wáng ruò zhě shì wēi ér xiān fù fù wáng zhī huò qiáo zú kě qī
强者恶积而后亡，弱者势危而先覆，覆亡之祸，翘足可期。
jiù kòu wèi píng xīn huàn fāng qǐ yōu tàn suǒ qiè shí kān jiù xīn
旧寇未平，新患方起，忧叹所切，实堪疚心。
tài shàng xiāo tè yú wèi méng qí cì jiù shī yú shǐ zhào kuàng hū shì qíng yǐ lù huò nán chuí chéng wěi ér bù móu hé yǐ zhì luàn
太上消慝于未萌，其次救失于始兆，况乎事情已露，祸难垂成，委而不谋，何以制乱？
li shèng jiàn jī lǜ biàn xiān qǐng yí jūn jiù dōng jiàn huī huì yuán shì zhuǎn gū ruò wèi qí tūn shì lǐ zài bì rán
李晟见机虑变，先请移军就东，建徽、惠元，势转孤弱，为其吞噬，理在必然。
tā rì suī yǒu liáng tú yì kǒng bù néng zì bá zhěng qí wēi jí wéi zài cǐ shí
他日虽有良图，亦恐不能自拔，拯其危急，唯在此时。
jīn yīn li shèng yuàn xíng biàn qiǎn hé jūn tóng wǎng tuō yán shèng bīng sù shǎo lǜ wèi zéi cǐ suǒ yāo jiè cǐ liǎng jūn dié wèi jǐ jiǎo
今因李晟愿行，便遣合军同往，托言晟兵素少，虑为贼泚所邀，借此两军，迭为掎角。
réng xiān yù zhǐ mì shǐ cù zhuāng zhào shū zhì yíng jí rì jìn lù
仍先谕旨，密使促装，诏书至营，即日进路。
huái guāng yì suī bù yù rán yì jì wú suǒ shī
怀光意虽不欲，然亦计无所施。
shì wèi xiān rén yǒu duó rén zhī xīn jí léi bù jí yǎn ěr zhě yě
是谓先人有夺人之心，疾雷不及掩耳者也。
fu zhì jūn yù jiāng suǒ guì jiàn qíng lí hé jí xú gè yǒu yí shì
夫制军驭将，所贵见情，离合疾徐，各有宜适。
dāng lí zhě hé zhī zé zhào luàn dāng hé zhě lí zhī zé guǎ gōng
当离者合之则召乱，当合者离之则寡功；
dāng jí ér xú zé shī jī dāng xú ér jí zé lòu cè
当疾而徐则失机，当徐而疾则漏策。
de qí yào qì qí shí rán hòu jǔ wú bài móu cuò wú wēi shì
得其要，契其时，然后举无败谋，措无危势。
ér jīn zhě tún bīng ér bù kěn wèi yòng jù jiāng ér wǎng néng xié xīn zì wèi jīng ní biàn zài cháo xī
而今者屯兵而不肯为用，聚将而罔能叶心，自为鲸鲵，变在朝夕。
liú zhī bù zú yǐ xiāng zhì tú zhǎng lì jiē
留之不足以相制，徒长历阶；
xī zhī gè jìng yú shàn néng huò chéng xūn jī
析之各竞于擅能，或成勋绩。
shì yǒu bì yìng duàn wú kě yí
事有必应，断无可疑。
dé zōng yuē qīng zhī suǒ liào jí shàn
德宗曰：“卿之所料极善。
rán li shèng yí jūn huái guāng xīn yǐ chóu chàng ruò gèng qiǎn jiàn huī huì yuán jiù dōng zé shǐ de wèi cí
然李晟移军，怀光心已惆怅，若更遣建徽、惠元就东，则使得为词。
qiě sì xún shí
且俟旬时。
shèng zhì dōng wèi qiáo bù xún rì huái guāng guǒ duó liǎng jié dù bīng jiàn huī dān qí dùn ér huò miǎn huì yuán zhōng lù bèi zhí hài zhī
”晟至东渭桥，不旬日，怀光果夺两节度兵，建徽单骑遁而获免，惠元中路被执，害之。
bào zhì xíng zài rén qíng dà kǒng
报至行在，人情大恐。
yì rì yí xìng shān nán
翌日，移幸山南。
zhì liàn dá bīng jī lǜ rú cǐ lèi
贽练达兵机，率如此类。
èr yuè cóng xìng liáng zhōu zhuǎn jiàn yì dài fū yī qián chōng xué shì
二月，从幸梁州，转谏议大夫，依前充学士。
xiān shì fèng xiáng yá jiāng li chu lín chéng jīng shī zhī luàn shā jié dù shǐ zhāng yì guī kuǎn zhū cǐ
先是，凤翔衙将李楚琳乘泾师之乱，杀节度使张镒，归款朱泚。
jí fèng tiān jiě wéi chu lín qiǎn shǐ gòng fèng shí fāng jiān zǔ bù huò yǐ mìng wèi fèng xiáng jié dù shǐ
及奉天解围，楚琳遣使贡奉，时方艰阻，不获已，命为凤翔节度使。
rán dé zōng fèn qí shì nì xīn bù néng róng cái zhì hàn zhōng yù lìng hún jiān dài wéi jié dù
然德宗忿其弑逆，心不能容，才至汉中，欲令浑瑊代为节度。
zhì jiàn yuē chu lín zhī zuì gù bù róng zhū dàn yǐ shèng yú wèi fù dà duì yóu cún qín wáng zhī shī xī zài jī nèi jí xuān sù gào guǐ kè shì zhēng
贽谏曰：“楚琳之罪，固不容诛，但以乘舆未复，大憝犹存，勤王之师，悉在畿内，急宣速告，晷刻是争。
shāng lǐng zé dào yū qiě yáo luò gǔ fù wèi zéi suǒ è jǐn tōng wáng mìng wéi zài bāo xié cǐ lù ruò yòu zǔ jiān nán běi biàn chéng gé jué
商岭则道迂且遥，骆谷复为贼所扼，仅通王命，唯在褒斜，此路若又阻艰，南北便成隔绝。
yǐ zhū zhèn wēi yí zhī shì jū èr nì yòu xié zhī zhōng xiōng qún qíng gè huái xiàng bèi
以诸镇危疑之势，居二逆诱胁之中，恟々群情，各怀向背。
zéi shèng zé wǎng wǒ shèng zé lái qí jiān shì jī bù róng chà diē
贼胜则往，我胜则来，其间事机，不容差跌。
tǎng chu lín fā hàn gōng sì chāng kuáng nán sāi yào chōng dōng yán jù huá zé wǒ yān hóu gěng ér xīn lǚ fēn yǐ qí shì qǐ bù bìng zāi
傥楚琳发憾，公肆猖狂，南塞要冲，东延巨猾，则我咽喉梗而心膂分矣，其势岂不病哉！
shàng shì rán kāi wù nǎi shàn dài chu lín shǐ yōu zhào ān wèi qí xīn
”上释然开悟，乃善待楚琳使，优诏安慰其心。
dé zōng zhì liáng yù yǐ gǔ kǒu yǐ běi cóng chén cì hào yuē fèng tiān dìng nán gōng chén gǔ kǒu yǐ nán suí hù zhě yuē yuán cóng gōng chén bù xuǎn cháo guān yī lì jù cì
德宗至梁，欲以谷口已北从臣赐号曰“奉天定难功臣”，谷口已南随扈者曰“元从功臣”，不选朝官，一例俱赐。
zhì zòu yuē pò zéi hàn nán wǔ chén zhī xiào
贽奏曰：“破贼扞难，武臣之效。
zhì rú gōng wéi jìn shì bān liè yuán liáo dàn chí zǒu cóng xíng ér yǐ hū yǔ jiè zhòu fèn mìng zhī shì jù hào gōng chén fú kǒng wǔ chén fèn wǎn
至如宫闱近侍，班列员僚，但驰走从行而已，忽与介胄奋命之士，俱号功臣，伏恐武臣愤惋。
nǎi zhǐ
于是成子留了下来。
li shèng jì shōu jīng chéng qiǎn zhōng shǐ xuān fù hàn lín yuàn jù lù xiān sàn shī gōng rén míng zì lìng cǎo zhào cì hún jiān qiǎn yú fèng tiān xún fǎng yǐ de wéi xiàn réng liàng yǔ zī liáng sòng fù xíng zài
李晟既收京城，遣中使宣付翰林院具录先散失宫人名字，令草诏赐浑瑊，遣于奉天寻访，以得为限，仍量与资粮送赴行在。
zhì bù shí fèng zhào jìn zhuàng lùn zhī yuē
贽不时奉诏，进状论之曰：
qǐng yǐ lǐ dào guāi cuò huò luàn jiàn zhōng bì xià sī jiù jù zāi yù rén zuì jǐ lǚ jiàng dà hào shì jiāng gēng xīn
顷以理道乖错，祸乱荐钟，陛下思咎惧灾，裕人罪己，屡降大号，誓将更新。
tiān xià zhī rén chuí tì xiāng hè chéng fèn shì yuàn xù rén dài míng bì lì tóng xīn gòng píng duō nàn
天下之人，垂涕相贺，惩忿释怨，煦仁戴明，毕力同心，共平多难。
zhǐ tǔ bēng yú jué àn shōu bǎn dàng yú héng liú tiǎn kòu qīng dōu bù shī jiù wù
止土崩于绝岸，收版荡于横流，殄寇清都，不失旧物。
shí yóu bì xià zhì chéng dòng yú tiān dì shēn huǐ gǎn yú shén rén gù de bǎi líng jiàng kāng zhào shù guī dé
实由陛下至诚动于天地，深悔感于神人，故得百灵降康，兆庶归德。
gǒu bù rú cǐ zì gǔ hé cháng yǒu juān qì gōng què shī shǒu zōng tiāo jì nì yú fù nàn zhī shī zài qiān yú meng chen zhī rì bù yú bàn suì ér fù xīng dà yè zhě hu
苟不如此，自古何尝有捐弃宫阙，失守宗祧，继逆于赴难之师，再迁于蒙尘之日，不逾半岁，而复兴大业者乎！
jīn qú kuí shǐ píng fǎ jià jiāng fǎn jìn zì jiāo diàn yuǎn zhōu huán yíng bǎi yì pí zhài zhī máng zhòng zhàn shāng cán zhī zú jiē rěn sǐ fú bìng qīng ěr sǒng jiān xiǎng wén dé shēng qiáo wàng shèng zé
今渠魁始平，法驾将返，近自郊甸，远周寰瀛，百役疲瘵之氓，重战伤残之卒，皆忍死扶病，倾耳耸肩，想闻德声，翘望圣泽。
bì xià gù dāng gǎn shàng tiān huǐ huò zhī juàn hé liè zǔ chuí yù zhī xiū niàn jiàng shì fēng rèn zhī yāng mǐn lí yuán tú tàn zhī kù
陛下固当感上天悔祸之眷，荷列祖垂裕之休，念将士锋刃之殃，愍黎元涂炭之酷。
yǐ zhì kòu wèi jiè yǐ jū shàng wèi wēi yǐ wu lǐ wèi yōu yǐ fù gōng wèi jí
以致寇为戒，以居上为危，以务理为忧，以复宫为急。
sǔn zhī yòu sǔn shàng jù tài chǐ zhī yì zī
损之又损，尚惧汰侈之易滋；
jiān zhī wéi jiān yóu huàn jiè shèn zhī nán jiǔ
艰之惟艰，犹患戒慎之难久。
móu shǐ jìn shàn kè zhōng yǐ xī
谋始尽善，克终已稀；
shǐ ér bù móu zhōng zé hé yǒu
始而不谋，终则何有！
fu yǐ nèi rén wéi hào gài shì zhōng hú mò liú
夫以内人为号，盖是中壶末流。
tiān zǐ zhī zūn fù yǒu gōng yè rú cǐ děng bèi gù fán yǒu tú dàn kǒng shāng duō qǐ yōu fá shǐ
天子之尊，富有宫掖，如此等辈，固繁有徒，但恐伤多，岂忧乏使！
jiǎn chú yuán è céng wèi jiā chén bēn hè wǎng lái dào tú rú zhī
翦除元恶，曾未浃辰，奔贺往来，道途如织。
hé bì zì kuī jūn dé shǒu fǎng fù rén yòu lìng zī zhuāng sù fù xíng zài
何必自亏君德，首访妇人，又令资装速赴行在！
wàn mù yuè shì zhòng kǒu liú chuán kǒng fēi suǒ yǐ dá qìng lài zhī xīn fù wéi xīn zhī wàng yě
万目阅视，众口流传，恐非所以答庆赖之心，副惟新之望也。
fu shì yǒu xiān hòu yì yǒu zhòng qīng zhòng zhě yi xiān qīng zhě yi hòu
夫事有先后，义有重轻，重者宜先，轻者宜后。
wǔ wáng kè yīn yǒu wèi jí xià chē ér wèi zhī zhě yǒu xià chē ér wèi zhī zhě gài měi qí bù shī xiān hòu zhī yi yě
武王克殷，有未及下车而为之者，有下车而为之者，盖美其不失先后之宜也。
zì cuì huá bō yuè wàn xìng mǐ yī qīng miào zhèn jīng sān shí fá sì dāng jīn suǒ wu mò dà yú sī
自翠华播越，万姓靡依，清庙震惊，三时乏祀，当今所务，莫大于斯。
chéng yi sù qiǎn dà chén chí chuán xiān wǎng yíng fù shén zhǔ xiū zhěng jiāo tán zhǎn yīn xiǎng zhī yí shēn gào xiè zhī yì
诚宜速遣大臣，驰传先往，迎复神主，修整郊坛，展禋享之仪，申告谢之意。
rán hòu diào xù sǐ yì wèi kào yǒu gōng suí jí lí zhēng yōu wèn qí dié
然后吊恤死义，慰犒有功，绥辑黎蒸，优问耆耋。
ān dìng fǎn cè kuān yòu xié cóng
安定反侧，宽宥胁从；
xuān chàng yù yīn bāo jiǎng zhōng zhí
宣畅郁堙，褒奖忠直；
guān shī zhí zhī shì fù fèi yè zhī rén
官失职之士，复废业之人。
shì jiē yi xiān bù kě hòu yě
是皆宜先，不可后也。
zhì rú chóng shì fú qì shàn jī diàn tái bèi ěr mù zhī yú xuǎn jīn zhì zhī shì shì jiē yi hòu bù kě xiān yě
至如崇饰服器，缮缉殿台，备耳目之娱，选巾栉之侍，是皆宜后，不可先也。
sàn shī nèi rén yǐ jīng lěi yuè jì dāng lí luàn zhī jì bì wèi jiàng shì suǒ sī
散失内人，已经累月，既当离乱之际，必为将士所私。
qí rén ruò shāo yǒu zhī bù qiú dāng zì chén xiàn
其人若稍有知，不求当自陈献；
qí rén ruò shén wú shí qiú zhī shì shǐ yōu yú
其人若甚无识，求之适使忧虞。
zì yīn kòu luàn sàng wáng pō yǒu dà yú cǐ zhě yī wén sōu suǒ huái jù bì duō
自因寇乱丧亡，颇有大于此者，一闻搜索，怀惧必多；
yú niè shàng fán qún qíng wèi yī yīn ér shàn fǔ yóu kǒng wēi yí ruò yòu jù zhī yú hé bù yǒu
余孽尚繁，群情未一，因而善抚，犹恐危疑，若又惧之，于何不有！
xī rén suǒ yǐ yǎn jué yīng ér yǐn dào mǎ zhě qǐ bì wàng qí qíng ài gài zhī wèi jūn zhī tǐ rán yě
昔人所以掩绝缨而饮盗马者，岂必忘其情爱，盖知为君之体然也。
yǐ xiǎo fáng dà míng zhě bù wéi
以小妨大，明者不为。
tiān xià gù duō xiè rén hé bì dú zài yú cǐ
天下固多亵人，何必独在于此。
suǒ lìng zhuàn cì hún jiān zhào shū wèi gǎn shùn zhǐ
所令撰赐浑瑊诏书，未敢顺旨。
dì suì bù jiàng zhào dàn qiǎn shǐ ér yǐ
帝遂不降诏，但遣使而已。
dé zōng hái jīng zhuǎn zhōng shū shè rén xué shì rú gù
德宗还京，转中书舍人，学士如故。
chū zhì shòu zhāng yì zhī de jū nèi zhí
初，贽受张镒知，得居内职；
jí yì wèi lú qǐ suǒ pái zhì cháng yōu zhuì
及镒为卢杞所排，贽常忧惴；
jí qǐ biǎn chù shǐ gǎn shàng shū yán shì
及杞贬黜，始敢上书言事。
dé zōng hǎo wén yì shēn gù yù
德宗好文，益深顾遇。
fèng tiān jiě wéi hòu dé zōng yán jí wéi lí zōng miào wū yè liú tì yuē zhì kòu zhī yóu shí zhèn zhī guò
奉天解围后，德宗言及违离宗庙，呜咽流涕曰：“致寇之由，实朕之过。
zhì yì liú tì ér duì yuē chén sī zhì jīn rì zhī huàn zhě qún chén zhī zuì yě
”贽亦流涕而对曰：“臣思致今日之患者，群臣之罪也。
zhì yì gài wèi lú qǐ zhào zàn děng yě
”贽意盖为卢杞、赵赞等也。
shàng yù yǎn qǐ zhī shī zé yuē suī zhèn dé bó zhì cí huò luàn yì yùn shù qián dìng shì bù yóu rén
上欲掩杞之失，则曰：“虽朕德薄，致兹祸乱，亦运数前定，事不由人。
zhì yòu jí yán qǐ děng zuì zhuàng shàng suī mào cóng xīn pō bù shuō
”贽又极言杞等罪状，上虽貌从，心颇不说。
wú tōng wēi xiōng dì jù zài hàn lín yì chéng dé zōng chǒng yù wén zhāng cái qì bù dài zhì
吴通微兄弟俱在翰林，亦承德宗宠遇，文章才器不迨贽；
ér néng jiāo jié quán xìng gòng duǎn zhì yú shàng qián
而能交结权幸，共短贽于上前。
gù liú cóng yī jiāng gōng fǔ zì bēi pǐn cāng huáng zhī zhōng jiē dēng fǔ xiāng
故刘从一、姜公辅自卑品苍黄之中，皆登辅相；
ér zhì wèi péng dǎng suǒ jǐ tóng zhí hài qí néng jiā yǐ yán shì jī qiè dòng shī shàng zhī huān xīn gù jiǔ zhī bù wéi fǔ xiāng
而贽为朋党所挤，同职害其能，加以言事激切，动失上之欢心，故久之不为辅相。
qí yú yì lùn yìng duì míng liàn lǐ tǐ fū chén pōu pàn xià bǐ rú shén dāng shí míng liú wú bù tuī yì
其于议论应对，明练理体，敷陈剖判，下笔如神，当时名流，无不推挹。
zhēn yuán chū li bào zhēn rù cháo cóng róng zòu yuē bì xià xìng fèng tiān shān nán shí shè shū zhì shān dōng xuān yù zhī shí shì zú wú bù gǎn qì
贞元初，李抱真入朝，从容奏曰：“陛下幸奉天、山南时，赦书至山东，宣谕之时，士卒无不感泣。
chén jí shí jiàn rén qíng rú cǐ zhī zéi bù zú píng yě
臣即时见人情如此，知贼不足平也。
shí zhì mǔ wéi shì zài jiāng dōng shàng qiǎn zhōng shǐ yíng zhì jīng shī jìn shēn róng zhī
时贽母韦氏在江东，上遣中使迎至京师，搢绅荣之。
é dīng mǔ yōu dōng guī luò yáng yù jū sōng shān fēng lè sì
俄丁母忧，东归洛阳，寓居嵩山丰乐寺。
fān zhèn fù zèng jí bié chén xiǎng yí yī wú suǒ qǔ
籓镇赙赠及别陈饷遗，一无所取。
yǔ wéi gāo bù yī shí xiāng shàn wéi xi chuān zhì yí zòu ér shòu zhī
与韦皋布衣时相善，唯西川致遗，奏而受之。
zhì fù chū zàng sū zhōu zhì shì yù hé zàng
贽父初葬苏州，至是欲合葬。
shàng qiǎn zhōng shǐ hù qí jiù chē zhì luò qí lǐ yù rú cǐ
上遣中使护其柩车至洛，其礼遇如此。
miǎn sàng quán zhī bīng bù shì láng yī qián chōng xué shì
免丧，权知兵部侍郎，依前充学士。
shēn xiè rì zhì fú dì ér qì dé zōng wèi zhī gǎi róng xù wèi
申谢日，贽伏地而泣，德宗为之改容叙慰。
ēn yù jì lóng zhōng wài zhǔ yì wèi fǔ bì ér zǎi xiàng dòu cān sù jì zhì zhì yì duǎn cān zhī suǒ wéi yán cān dú huò yóu shì yǔ cān bù píng
恩遇既隆，中外属意为辅弼，而宰相窦参素忌贽，贽亦短参之所为，言参黩货，由是与参不平。
qī nián bà xué shì zhèng bài bīng bù shì láng zhī gòng jǔ
七年，罢学士，正拜兵部侍郎，知贡举。
shí cuī yuán hàn liáng sù wén yì guān shí zhì shū xīn yú sù
时崔元翰、梁肃文艺冠时，贽输心于肃。
sù yǔ yuán hàn tuī jiàn yì shí zhī shì shēng dì zhī rì suī zhòng wàng bù qiè rán yī suì xuǎn shì cái shí sì wǔ shù nián zhī nèi jū tái shěng qīng jìn zhě shí yú rén
肃与元翰推荐艺实之士，升第之日，虽众望不惬，然一岁选士，才十四五，数年之内，居台省清近者十余人。
bā nián sì yuè dòu cān dé zuì yǐ zhì wèi zhōng shū shì láng mén xià tóng píng zhāng shì
八年四月，窦参得罪，以贽为中书侍郎、门下同平章事。
zhì jiǔ wèi xié dǎng suǒ jǐ kùn ér de wèi yì zài bù fù ēn jiǎng xī xīn bào guó yǐ tiān xià shì wéi jǐ rèn
贽久为邪党所挤，困而得位，意在不负恩奖，悉心报国，以天下事为己任。
shàng jí wèi zhī chū yòng yáng yán lú qǐ bǐng zhèng shù lì péng dǎng pái bìn liáng shàn zú zhì tiān xià fèi téng luán yú bēn bō
上即位之初，用杨炎、卢杞秉政，树立朋党，排摈良善，卒致天下沸腾，銮舆奔播。
chéng shì zhī shī zhēn yuán yǐ hòu suī lì fǔ chén zhì yú xiǎo guān chú nǐ shàng bì zài sān xiáng wèn jiǔ zhī fāng xià
惩是之失，贞元已后，虽立辅臣，至于小官除拟，上必再三详问，久之方下。
jí zhì zhī zhèng shì qǐng xǔ tái shěng zhǎng guān zì jiàn shǔ guān réng bǎo rèn zhī shì yǒu kuàng bài jiān zuò jǔ zhǔ
及贽知政事，请许台省长官自荐属官，仍保任之，事有旷败，兼坐举主。
shàng xǔ zhī é yòu xuān zhǐ yuē wài yì yún zhū sī suǒ jǔ duō yǐn yòng qīn dǎng jiān tōng lù yí bù dé shí cái
上许之，俄又宣旨曰：“外议云：‘诸司所举，多引用亲党，兼通赂遗，不得实才。
cǐ fǎ xíng zhī fēi biàn jīn hòu qīng děng yí zì xuǎn zé wù yòng zhū sī yán jiàn
’此法行之非便，今后卿等宜自选择，勿用诸司延荐。
zhì lùn zòu yuē
”贽论奏曰：
chén shí wán bǐ yī wú suǒ kān wěi méng rèn shǐ dài zuì zǎi xiàng
臣实顽鄙，一无所堪，猥蒙任使，待罪宰相。
suī huái qiè wèi zhī jù qiě fá zhī rén zhī míng zì chuāi yōng xū zhōng nán shàng bào
虽怀窃位之惧，且乏知人之明，自揣庸虚，终难上报。
wéi zhī guǎng qiú cái zhī lù shǐ xián zhě gè yǐ huì zhēng
唯知广求才之路，使贤者各以汇征；
qǐ zhì gōng zhī mén lìng zhí sī jiē de zì dá
启至公之门，令职司皆得自达。
jì méng yǔn xǔ jí yi xuān xíng
既蒙允许，即宜宣行。
nán gōng jǔ rén cái zhì shí shù huò fēi tái shěng jiù lì zé shì shǐ fǔ zuǒ liáo lèi jīng jiàn yán duō lì shì rèn
南宫举人，才至十数，或非台省旧吏，则是使府佐僚，累经荐延，多历事任。
lùn qí zī wàng jì bù kuì yú bān háng
论其资望，既不愧于班行；
kǎo qí xíng néng yòu wèi wén yú quē bài
考其行能，又未闻于阙败。
jù yǐ téng kǒu shàng fán shèng cōng dào zhī nán xíng yì kě zhī yǐ
遽以腾口，上烦圣聪，道之难行，亦可知矣！
bì xià qín qiú lǐ dào wu xùn wù qíng yīn wèi jǔ jiàn fēi yi fù wěi zǎi chén jiǎn zé
陛下勤求理道，务徇物情，因谓举荐非宜，复委宰臣拣择。
qí wèi chóng rèn fǔ bì bó cǎi yú cí kě wèi shèng dé zhī shèng zhě
其为崇任辅弼，博采舆词，可谓圣德之盛者。
rán yú wěi rèn zé chéng zhī dào tīng yán kǎo shí zhī fāng xián xié cún chéng yóu kǒng yǒu quē
然于委任责成之道，听言考实之方，闲邪存诚，犹恐有阙。
bì xià jì nà chén yán ér yòng zhī xuán wén hèng yì ér zhǐ zhī yú chén móu bù zé chéng yú hèng yì bù kǎo shí cǐ nǎi móu shī zhě dé yǐ cí qí zuì yì qū zhě dé yǐ sì qí wū
陛下既纳臣言而用之，旋闻横议而止之，于臣谋不责成，于横议不考实，此乃谋失者得以辞其罪，议曲者得以肆其诬。
lǜ shì ér xíng chù lèi ér cháng gù wú bì dìng zhī jì yì wú bì shí zhī yán
率是而行，触类而长，固无必定之计，亦无必实之言。
jì bù dìng zé lǐ dào nán chéng yán bù shí zé xiǎo rén dé zhì
计不定则理道难成，言不实则小人得志。
guó jiā zhī bìng cháng bì yóu zhī
国家之病，常必由之。
xī qí huán gōng wèn guǎn zhòng hài bà zhī shì duì yuē de xián bù néng rèn hài bà yě
昔齐桓公问管仲害霸之事，对曰：“得贤不能任，害霸也；
yòng ér bù néng zhōng hài bà yě
用而不能终，害霸也；
yǔ xián rén móu shì ér yǔ xiǎo rén yì zhī hài bà yě
与贤人谋事，而与小人议之，害霸也。
wèi xiǎo rén zhě bù bì xī huái xiǎn bì gù fù bāng jiā
”为小人者，不必悉怀险诐，故覆邦家。
gài yǐ qí yì xìng huí xié qù xiàng xiá cù yǐ jǔ yì wèi chū zhòng yǐ zì yì wèi bù qún qū jìn lì ér mèi yuǎn tú xiào xiǎo xìn ér shāng dà dào kuàng yòu yán xíng nán bǎo zì qí fēi xīn zhě hu
盖以其意性回邪，趣向狭促，以沮议为出众，以自异为不群，趋近利而昧远图，效小信而伤大道，况又言行难保，恣其非心者乎！
fú yǐ zǎi fǔ cháng zhì bù guò shù rén rén zhī suǒ zhī gù yǒu xiàn jí bù yǒu biàn ān zhū shì bèi yuè qún cái
伏以宰辅，常制不过数人，人之所知，固有限极，不有遍谙诸士，备阅群才。
ruò lìng xī mìng qún guān lǐ xū zhǎn zhuǎn xún fǎng shì zé biàn gōng jǔ wèi sī jiàn yì míng yì pū wèi àn tóu
若令悉命群官，理须展转询访，是则变公举为私荐，易明易攵为暗投。
tǎng rú yì zhě zhī yán suǒ jǔ duō yǒu qíng gù jǔ yú jūn shàng qiě wèi jué sī
傥如议者之言，所举多有情故，举于君上，且未绝私；
jiàn yú zǎi chén ān kěn wú zhà
荐于宰臣，安肯无诈！
shī rén zhī bì bì yòu shén yān
失人之弊，必又甚焉。
suǒ yǐ chéng qián mìng guān hǎn yǒu bù shè sī bàng suī zé bǐng jūn bù yī huò zì xíng qíng yì yóu sī fǎng suǒ qīn zhuǎn wéi suǒ mài
所以承前命官，罕有不涉私谤，虽则秉钧不一，或自行情，亦由私访所亲，转为所卖。
qí bì fēi yuǎn shèng jiàn míng zhī
其弊非远，圣鉴明知。
jīn yòu jiāng xùn fú yán zhuān rèn zǎi chén chú lì zǎi chén bù biàn ān shí zhǒng qián xū fǎng yú rén
今又将徇浮言，专任宰臣除吏，宰臣不遍谙识，踵前须访于人。
ruò fǎng qīn péng zé shì huǐ qí fù chē bù yì gù zhé
若访亲朋，则是悔其覆车，不易故辙；
ruò fǎng yú cháo liè zé shì qiú qí sī jiàn bù rú gōng jǔ zhī yù yě
若访于朝列，则是求其私荐，不如公举之愈也。
èr zhě lì hài wéi bì xià gèng xiáng zé yān
二者利害，惟陛下更详择焉。
kǒng bù rú wěi rèn zhǎng guān shèn jiǎn liáo shǔ suǒ jiǎn jì shǎo suǒ qiú yì jīng de xián yǒu jiàn shí zhī míng shī shí dāng àn miù zhī zé
恐不如委任长官，慎拣僚属，所拣既少，所求亦精，得贤有鉴识之名，失实当暗谬之责。
rén zhī cháng xìng mò bù ài shēn kuàng yú tái shěng zhǎng guān jiē shì dāng cháo huá xuǎn shú kěn xùn sī wàng jǔ yǐ shāng míng qǔ zé zhě yé
人之常性，莫不爱身，况于台省长官，皆是当朝华选，孰肯徇私妄举，以伤名取责者耶！
suǒ wèi tái shěng zhǎng guān jí pú yè shàng shū zuǒ yòu chéng shì láng jí yù shǐ dài fū zhōng chéng shì yě
所谓台省长官，即仆射、尚书、左右丞、侍郎及御史大夫、中丞是也。
bì xià bǐ zé fǔ xiāng duō yì chū yú qí zhōng
陛下比择辅相，多亦出于其中。
jīn zhī zǎi chén zé wǎng rì tái shěng zhǎng guān yě
今之宰臣，则往日台省长官也；
jīn zhī tái shěng zhǎng guān nǎi jiāng lái zhī zǎi chén yě dàn shì zhí míng zàn yì gù fēi xíng yè dùn shū
今之台省长官，乃将来之宰臣也，但是职名暂异，固非行业顿殊。
qǐ yǒu wéi zhǎng guān zhī shí bù néng jǔ yī èr shǔ lì jū zǎi chén zhī wèi zé kě zé qiān bǎi jù liáo wù yì yōu yōu qí huò sī shén
岂有为长官之时不能举一二属吏，居宰臣之位则可择千百具僚，物议悠悠，其惑斯甚。
fu qiú cái guì guǎng kǎo kè guì jīng
夫求才贵广，考课贵精。
qiú guǎng zài yú gè jǔ suǒ zhī zhǎng lì zhī jiàn zé shì yě
求广在于各举所知，长吏之荐择是也；
guì jīng zài yú àn míng zé shí zǎi chén zhī xù jìn shì yě
贵精在于按名责实，宰臣之序进是也。
wǎng zhě zé tiān tài hòu jiàn zuò lín cháo yù shōu rén xīn yóu wu bá zhuó hóng wěi rèn zhī yì kāi jí yǐn zhī mén jìn yòng bù yí qiú fǎng wú juàn fēi dàn rén de jiàn shì yì xǔ zì jǔ qí cái
往者则天太后践祚临朝，欲收人心，尤务拔擢，弘委任之意，开汲引之门，进用不疑，求访无倦，非但人得荐士，亦许自举其才。
suǒ jiàn bì xíng suǒ jǔ zhé shì qí yú xuǎn shì zhī dào qǐ bù shāng yú róng yì zāi
所荐必行，所举辄试，其于选士之道，岂不伤于容易哉！
rán ér kè zé jì yán jìn tuì jiē sù bù xiào zhě xuán chù cái néng zhě zhòu shēng shì yǐ dāng dài wèi zhī rén zhī míng lèi cháo lài duō shì zhī yòng
然而课责既严，进退皆速，不肖者旋黜，才能者骤升，是以当代谓知人之明，累朝赖多士之用。
cǐ nǎi jìn yú qiú cái guì guǎng kǎo kè guì jīng zhī xiào yě
此乃近于求才贵广，考课贵精之效也。
bì xià dàn yīng bǎo lì sī zhì lǐ píng suī hǎo xián zhī xīn yǒu yú yú qián zhé ér dé rén zhī shèng wèi dài yú wǎng shí
陛下诞膺宝历，思致理平，虽好贤之心，有逾于前哲，而得人之盛，未迨于往时。
gài yóu shǎng jiàn dú rèn yú shèng cōng sōu zé pō nán yú gōng jǔ réng qǐ dēng yán zhī lù hǎn shī liàn hé zhī fāng
盖由赏鉴独任于圣聪，搜择颇难于公举，仍启登延之路，罕施练核之方。
suì shǐ xiān jìn zhě jiàn yì diāo é hòu lái zhě bù xiāng jiē xù shī yī lìng zé bàng jǔ hù qǐ yòng yī rén zé chuāng pán lì chéng
遂使先进者渐益凋讹，后来者不相接续，施一令则谤沮互起，用一人则疮磐立成。
cǐ nǎi shī yú xuǎn cái tài jīng zhì fǎ bù yī zhī huàn yě
此乃失于选才太精，制法不一之患也。
zé tiān jǔ yòng zhī fǎ shāng yì ér dé rén
则天举用之法，伤易而得人；
bì xià shèn jiǎn zhī guī tài jīng ér shī shì
陛下慎拣之规，太精而失士。
bì xià xuǎn rèn zǎi xiàng bì yì yú shù guān
陛下选任宰相，必异于庶官；
jīng zé zhǎng guān bì yù yú mò pǐn
精择长官，必愈于末品。
jí zhì zǎi xiàng xiàn guī zhǎng lì jiàn shì bì xià jí dàn nà hèng yì bù jī shǐ móu
及至宰相献规，长吏荐士，陛下即但纳横议，不稽始谋。
shì nǎi rèn yǐ zhòng zhě qīng qí yán dài yǐ qīng zhě zhòng qí shì qiě yòu bù biàn suǒ huǐ zhī xū shí bù jiào suǒ shì zhī duǎn cháng
是乃任以重者轻其言，待以轻者重其事，且又不辨所毁之虚实，不校所试之短长。
rén zhī duō yán hé suǒ bù zhì shì jiāng shǐ rén wú suǒ cuò qí shǒu zú qǐ dú xuǎn rèn zhī dào shī qí duān ér yǐ hu
人之多言，何所不至，是将使人无所措其手足，岂独选任之道失其端而已乎！
shàng suī jiā qí suǒ chén zhǎng guān jiàn shì zhī zhào jìng zhuī qǐn zhī
上虽嘉其所陈，长官荐士之诏，竟追寝之。
guó cháo jiù zhì lì bù xuǎn rén měi nián diào jí
国朝旧制，吏部选人，每年调集。
zì qián yuán yǐ hòu shǔ sù bīng yú yě
自乾元已后，属宿兵于野。
suì huò xiōng huāng suì sān nián yī zhì xuǎn
岁或凶荒，遂三年一置选。
yóu shì xuǎn rén tíng yōng qí shù wěi duō wén shū bù jiē zhēn wěi nán biàn lì yuán wèi jiān zhù shòu guāi làn ér yǒu shí nián bù dé diào zhě
由是选人停拥，其数猥多，文书不接，真伪难辨，吏缘为奸，注授乖滥，而有十年不得调者。
zhì zòu lì bù fèn nèi wài guān yuán wèi sān fēn jì quē jí rén měi nián zhì xuǎn
贽奏吏部分内外官员为三分，计阙集人，每年置选。
gù xuǎn sī zhī bì shí qù qī bā tiān xià chēng zhī
故选司之弊，十去七八，天下称之。
zhì yǔ gǔ dān lú mài zhào jǐng tóng zhī zhèng shì bǎi sī yǒu suǒ shēn fù jiē gèng ràng bù yán kě fǒu
贽与贾耽、卢迈、赵憬同知政事，百司有所申复，皆更让不言可否。
jiù lì zǎi chén dāng xún bǐng bǐ jué shì měi shí rì yī yì zhì qǐng zhǔn gù shì lìng bǐng bǐ zhě yǐ yīng zhī
旧例，宰臣当旬，秉笔决事，每十日一易，贽请准故事，令秉笔者以应之。
yòu yǐ hé lǒng xiàn fán yǐ lái xī běi biān cháng yǐ zhòng bīng shǒu bèi wèi zhī fáng qiū jiē hé nán jiāng huái zhū zhèn zhī jūn yě gēng fān wǎng lái pí yú shù yì
又以河陇陷蕃已来，西北边常以重兵守备，谓之防秋，皆河南、江淮诸镇之军也，更番往来，疲于戍役。
zhì yǐ zhōng yuán zhī bīng bù xí biān shì jí hàn lǔ zhàn zéi duō yǒu bài nǜ yòu kǔ biān jiāng míng mù tài duō zhū jūn tǒng zhì bù yī huǎn jí wú yǐ yìng dí nǎi shàng shū lùn qí shì yuē
贽以中原之兵，不习边事，及扞虏战贼，多有败衄，又苦边将名目太多，诸军统制不一，缓急无以应敌，乃上疏论其事曰：
chén lì guān qián dài shū shǐ jiē wèi zhèn fǔ sì yí zǎi xiàng zhī rèn bù kuí ān liè lǚ gǎn shàng yán
臣历观前代书史，皆谓镇抚四夷，宰相之任，不揆暗劣，屡敢上言。
chéng yǐ bèi biān yù róng guó jiā zhī zhòng shì
诚以备边御戎，国家之重事；
lǐ bīng zú shí bèi yù zhī dà jīng
理兵足食，备御之大经。
bīng bù zhì zé wú kě yòng zhī shī shí bù zú zé wú kě gù zhī de
兵不治则无可用之师，食不足则无可固之地。
lǐ bīng zài zhì zhì de suǒ zú shí zài liǎn dǎo yǒu fāng
理兵在制置得所，足食在敛导有方。
bì xià xìng tīng yú yán xiān wù jī gǔ rén wú jiā fù guān bù fèi cái zuò zhì biān chǔ shù yú bǎi wàn
陛下幸听愚言，先务积谷，人无加赋，官不费财，坐致边储，数逾百万。
zhū zhèn shōu dí jīn yǐ xiàng zhōng fēn zhù jūn chéng yòng fáng jiān jí zòng yǒu kòu róng zhī huàn bì wú fá jué zhī yōu
诸镇收籴，今已向终，分贮军城，用防艰急，纵有寇戎之患，必无乏绝之忧。
shǒu cǐ chéng guī yǐ wéi yǒng zhì cháng shōu rǒng fèi yì shàn biān nóng zé gèng jīng èr nián kě jī shí wàn rén sān suì zhī liáng yǐ
守此成规，以为永制，常收冗费，益赡边农，则更经二年，可积十万人三岁之粮矣。
zú shí zhī yuán cū lì lǐ bīng zhī shù wèi jīng gǎn yì chóu liàng zhù bèi cǎi zé
足食之原粗立，理兵之术未精，敢议筹量，庶备采择。
fú yǐ róng dí wéi huàn zì gǔ yǒu zhī qí yú zhì yù zhī fāng dé shī zhī lùn bèi cún shǐ jí kě de ér yán
伏以戎狄为患，自古有之，其于制御之方，得失之论，备存史籍，可得而言。
dà dǐ zūn jí xù zhě zé yuē fēi dé wú yǐ huà yào huāng céng mò zhī wēi bù lì zé dé bù néng xún yě
大抵尊即序者，则曰“非德无以化要荒”，曾莫知威不立，则德不能驯也。
lè wǔ wēi zhě zé yuē fēi bīng wú yǐ fú xiōng guǎng céng mò zhī dé bù xiū zé bīng bù kě shì yě
乐武威者，则曰“非兵无以服凶犷”，曾莫知德不修，则兵不可恃也。
wu hé qīn zhě zé yuē yào jié kě yǐ mù lín hǎo céng mò zhī wǒ jié zhī ér bǐ fù jiě yě
务和亲者，则曰“要结可以睦邻好”，曾莫知我结之而彼复解也。
měi cháng chéng zhě zé yuē shè xiǎn kě yǐ gù bāng guó ér hàn kòu chóu céng mò zhī lì bù zú bīng bù kān zé xiǎn zhī bù néng yǒu yě
美长城者，则曰“设险可以固邦国而扞寇仇”，曾莫知力不足，兵不堪，则险之不能有也。
shàng báo fá zhě zé yuē qū è kě yǐ jìn qīn bào ér shěng zhēng yáo céng mò zhī bīng bù ruì lěi bù wán zé è zhī bù néng shèng qū zhī bù néng qù yě
尚薄伐者，则曰“驱遏可以禁侵暴而省征徭，”曾莫知兵不锐，垒不完，则遏之不能胜，驱之不能去也。
yì biān zhī yào lüè jìn yú sī suī hù xiāng jī píng rán gè yǒu piān bó
议边之要，略尽于斯，虽互相讥评，然各有偏驳。
tīng yī jiā zhī shuō zé lì lǐ kě zhēng
听一家之说，则例理可征；
kǎo lì dài suǒ xíng zé chéng bài yì xiào
考历代所行，则成败异效。
shì yóu zhí cháng lǐ yǐ yù qí bù cháng zhī shì xùn suǒ jiàn ér mèi yú suǒ yù zhī shí
是由执常理以御其不常之势，徇所见而昧于所遇之时。
fu zhōng xià yǒu shèng shuāi yí dí yǒu qiáng ruò shì jī yǒu lì hài cuò zhì yǒu ān wēi gù wú bì dìng zhī guī yì wú zhǎng shèng zhī fǎ
夫中夏有盛衰，夷狄有强弱，事机有利害，措置有安危，故无必定之规，亦无长胜之法。
xià hòu yǐ xù róng ér shèng huà mào gǔ gōng yǐ bì dí ér wáng yè xìng
夏后以序戎而圣化茂，古公以避狄而王业兴；
zhōu chéng shuò fāng ér xiǎn yǔn ràng qín zhù lín táo ér zōng shè fù
周城朔方而猃狁攘，秦筑临洮而宗社覆；
hàn wǔ tǎo xiōng nú ér yí huǐ tài zōng zhēng tū jué ér zhì ān
汉武讨匈奴而贻悔，太宗征突厥而致安；
wén jǐng yuē hé qīn ér bù néng mǐ huàn yú dāng nián xuān yuán hóng fǔ nà ér zú yǐ bǎo níng yú lèi yè
文、景约和亲而不能弭患于当年，宣、元弘抚纳而足以保宁于累叶。
gài yǐ zhōng xià zhī shèng shuāi yì shì yí dí zhī qiáng ruò yì shí shì jī zhī lì hài yì qíng cuò zhì zhī ān wēi yì biàn
盖以中夏之盛衰异势，夷狄之强弱异时，事机之利害异情，措置之安危异便。
zhī qí shì ér bù dù qí shí zé bài fù qí shí ér bù shī qí chēng zé chéng
知其事而不度其时则败，附其时而不失其称则成。
xíng biàn bù tóng hú kě zhuān yī
形变不同，胡可专一！
fu yǐ zhōng guó qiáng shèng yí dí shuāi wēi ér néng qū xī chēng chén guī xīn shòu zhì jù zhī zé zǔ qí xiàng huà wēi zhī zé lèi yú shā jiàng ān dé bù cún ér fǔ zhī jí ér xù zhī yě
夫以中国强盛，夷狄衰微，而能屈膝称臣，归心受制，拒之则阻其向化，威之则类于杀降，安得不存而抚之，即而序之也？
yòu rú zhōng guó qiáng shèng yí dí shuāi wēi ér shàng qì xìn jiān méng miè ēn sì dú yù zhī bù biàn zé zhī bù chéng ān dé bù qǔ luàn tuī wáng xī rén gù jìng yě
又如中国强盛，夷狄衰微，而尚弃信奸盟，蔑恩肆毒，谕之不变，责之不惩，安得不取乱推亡，息人固境也？
qí yǒu yù zhōng guó sàng wáng zhī bì dāng yí dí qiáng shèng zhī shí tú zhī zé bǐ xìn wèi méng yù zhī zé wǒ lì bù zú ān dé bù bēi cí jiàng lǐ yuē hǎo tōng hé dàn zhī yǐ qīn shū qí jiāo huò
其有遇中国丧亡之弊，当夷狄强盛之时，图之则彼衅未萌，御之则我力不足，安得不卑词降礼，约好通和，啖之以亲，纾其交祸？
zòng bù bì xìn qiě wú dà qīn suī fēi yù róng zhī shàn jīng gài shí shì yì yǒu bù dé yǐ yě
纵不必信，且无大侵，虽非御戎之善经，盖时事亦有不得已也。
tǎng huò yí xià zhī shì qiáng ruò shì tóng fǔ zhī bù níng wēi zhī bù jìng
傥或夷夏之势，强弱适同，抚之不宁，威之不靖；
lì zú yǐ zì bǎo bù zú yǐ chū gōng dé bù shè xiǎn yǐ gù jūn xùn shī yǐ dài kòu lái zé báo fá yǐ è qí shēn rù qù zé ràng chì ér jiè yú yuǎn zhuī
力足以自保，不足以出攻，得不设险以固军，训师以待寇，来则薄伐以遏其深入，去则攘斥而戒于远追？
suī wèi ān biān zhī lìng tú gài shì lì yì yǒu bù dé bù rán yě
虽为安边之令图，盖势力亦有不得不然也。
gù xià zhī jí xù zhōu zhī yú ràng tài zōng zhī jiǎn luàn jiē chéng qí shí ér shàn yòng qí shì yě
故夏之即序，周之于攘，太宗之翦乱，皆乘其时而善用其势也。
gǔ gōng zhī bì dí wén jǐng zhī hé qīn shén yáo zhī jiàng lǐ jiē shùn qí shí ér bù shī qí chēng yě
古公之避狄，文、景之和亲，神尧之降礼，皆顺其时而不失其称也。
qín huáng zhī cháng chéng hàn wǔ zhī qióng tǎo jiē zhī qí shì ér bù dù qí shí zhě yě
秦皇之长城，汉武之穷讨，皆知其事而不度其时者也。
xiàng ruò yù kǒng chì zhī shì xíng jí xù zhī fāng zé jiàn wǔ ér bù cóng yǐ
向若遇孔炽之势，行即序之方，则见侮而不从矣！
chéng kě qǔ zhī zī huái wèi bì zhī zhì zé shī jī ér yǎng kòu yǐ
乘可取之资，怀畏避之志，则失机而养寇矣！
yǒu ràng què zhī lì yòng hé qīn zhī móu zé shì ruò ér láo fèi yǐ
有攘却之力，用和亲之谋，则示弱而劳费矣！
dāng jiàng qū zhī shí wu jiǎn fá zhī lüè zé zhào huò ér wēi dài yǐ
当降屈之时，务翦伐之略，则召祸而危殆矣！
gù yuē zhī qí shì ér bù dù qí shí zé bài fù qí shí ér bù shī qí chēng zé chéng
故曰：知其事而不度其时则败，附其时而不失其称则成。
shì wú bì dìng zhī guī yì wú zhǎng shèng zhī fǎ dé shī zhe xiào bù qí rán yú
是无必定之规，亦无长胜之法，得失著效，不其然欤！
zhì yú chá ān wēi zhī dà qíng jì chéng bài zhī dà shù bǎi dài zhī bù biàn yì zhě gài yǒu zhī yǐ
至于察安危之大情，计成败之大数，百代之不变易者，盖有之矣。
qí yào zài yú shī rén sì yù zé bì jué rèn rén cóng zhòng zé bì quán cǐ nǎi gǔ jīn suǒ tóng ér wù lǐ zhī suǒ yī yě
其要在于失人肆欲则必蹶，任人从众则必全，此乃古今所同，而物理之所壹也。
guó jiā zì lù shān gòu luàn hé lǒng yòng bīng yǐ lái sù zōng zhōng xīng chè biān bèi yǐ jìng zhōng bāng jiè wài wēi yǐ níng nèi nán
国家自禄山构乱、河陇用兵以来，肃宗中兴，撤边备以靖中邦，借外威以宁内难。
yú shì tǔ bō chéng xìn tūn shì wú yàn
于是吐蕃乘衅，吞噬无厌；
huí hé jīn gōng píng líng yì shén
回纥矜功，凭陵亦甚。
zhōng guó bù huáng zhèn lǚ sì shí yú nián
中国不遑振旅，四十余年。
shǐ shāng hào yí méng jié lì cán zhī xi shū huì bì běi cháng mǎ zī shàng bù zú sāi qí fán yán mǎn qí jiāo zhì
使伤耗遗氓，竭力蚕织，西输贿币，北偿马资，尚不足塞其烦言，满其骄志。
fù nǎi yuǎn zhēng shì mǎ liè shù jiāng chuí yóu bù néng è qí bēn chōng zhǐ qí qīn wǔ
复乃远征士马，列戍疆陲，犹不能遏其奔冲，止其侵侮。
xiǎo rù zé qū lüè lí shù shēn rù zé zhèn jīng bāng jī
小入则驱略黎庶，深入则震惊邦畿。
shí yǒu yì ān biān cè zhě duō wù yú suǒ nán ér hū yú suǒ yì miǎn yú suǒ duǎn ér lüè yú suǒ cháng
时有议安边策者，多务于所难而忽于所易，勉于所短而略于所长。
suì shǐ suǒ yì suǒ cháng zhě xíng zhī ér qí yào bù jīng
遂使所易所长者，行之而其要不精；
suǒ nán suǒ duǎn zhě tú zhī ér qí gōng mǐ jiù
所难所短者，图之而其功靡就。
yōu huàn wèi mǐ zhí sī zhī yóu
忧患未弭，职斯之由。
fu zhì dí xíng shī bì liàng shì shì shì yǒu nán yì shì yǒu xiān hòu
夫制敌行师，必量事势，势有难易，事有先后。
lì dà ér dí cuì zé xiān qí suǒ nán shì wèi duó rén zhī xīn zàn láo ér yǒng yì zhě yě
力大而敌脆，则先其所难，是谓夺人之心，暂劳而永逸者也；
lì guǎ ér dí jiān zé xiān qí suǒ yì shì wèi gù guó zhī běn guān xìn ér hòu dòng zhě yě
力寡而敌坚，则先其所易，是谓固国之本，观衅而后动者也。
qǐng shǔ duō gù rén láo wèi chōu ér yù guǎng fā shī tú shēn jiàn kòu jìng fù qí qīn dì gōng qí jiān chéng qián yǒu shèng fù wèi bì zhī yú hòu yǒu kuì yùn bù jì zhī huàn
顷属多故，人劳未瘳，而欲广发师徒，深践寇境，复其侵地，攻其坚城，前有胜负未必之虞，后有馈运不继之患。
tǎng huò náo bài shì suǒ yǐ qǐ róng xīn ér cuò guó wēi yǐ cǐ wéi ān biān zhī móu kě wèi bù liàng shì shì ér wu yú suǒ nán yǐ
傥或挠败，适所以启戎心而挫国威，以此为安边之谋，可谓不量事势而务于所难矣！
tiān zhī shòu zhě yǒu fèn shì wú quán gōng
天之授者，有分事，无全功；
de zhī chǎn zhě yǒu wù yí wú jiān lì
地之产者，有物宜，无兼利。
shì yǐ wǔ fāng zhī sú cháng duǎn gè shū
是以五方之俗，长短各殊。
zhǎng zhě bù kě yú duǎn zhě bù kě qǐ
长者不可逾，短者不可企；
miǎn suǒ duǎn ér dí qí suǒ zhǎng bì dài yòng suǒ cháng ér chéng qí suǒ duǎn bì ān
勉所短而敌其所长必殆，用所长而乘其所短必安。
qiáng zhě nǎi yǐ shuǐ cǎo wèi yì jū yǐ shè liè gōng yǐn rú duō mǎ ér yóu biàn chí tū qīng shēng ér bù chǐ bài wáng cǐ róng dí zhī suǒ cháng yě
强者，乃以水草为邑居，以射猎供饮茹，多马而尤便驰突，轻生而不耻败亡，此戎狄之所长也。
róng dí zhī suǒ cháng nǎi zhōng guó zhī suǒ duǎn
戎狄之所长，乃中国之所短；
ér yù yì bīng sōu chéng jué lì zhēng qū jiāo fēng yuán yě zhī jiān jué mìng xún cháng zhī nèi yǐ cǐ wéi yù kòu zhī shù kě wèi miǎn suǒ duǎn ér xiào qí suǒ zhǎng yǐ
而欲益兵搜乘，角力争驱，交锋原野之间，决命寻常之内，以此为御寇之术，可谓勉所短而校其所长矣！
wu suǒ nán miǎn suǒ duǎn láo fèi bǎi bèi zhōng yú wú chéng
务所难，勉所短，劳费百倍，终于无成。
suī guǒ chéng zhī bù cuò zé fèi qǐ bù yǐ yuè tiān shòu ér wéi dì chǎn kuī shí shì yǐ fǎn wù yí zhě zāi
虽果成之，不挫则废，岂不以越天授而违地产，亏时势以反物宜者哉！
jiāng yù qù wēi jiù ān xi fèi cóng shěng zài shèn shǒu suǒ yì jīng yòng suǒ cháng ér yǐ
将欲去危就安，息费从省，在慎守所易，精用所长而已。
ruò nǎi zé jiāng lì yǐ fǔ níng zhòng shù xiū jì lǜ yǐ xùn qí shī tú yào dé yǐ zuǒ wēi néng ěr yǐ róu yuǎn
若乃择将吏以抚宁众庶，修纪律以训齐师徒，耀德以佐威，能迩以柔远；
jìn qīn chāo zhī bào yǐ zhāng wú xìn yì gōng qǔ zhī yì yǐ ān róng xīn
禁侵抄之暴以彰吾信，抑攻取之议以安戎心；
bǐ qiú hé zé shàn dài ér wù yǔ jié méng bǐ wèi kòu zé yán bèi ér bù wu bào fù cǐ dāng jīn zhī suǒ yì yě
彼求和则善待而勿与结盟，彼为寇则严备而不务报复，此当今之所易也。
jiàn lì ér guì zhì wù shā ér hǎo shēng qīng lì ér zhòng rén rěn xiǎo yǐ quán dà ān qí jū ér hòu dòng sì qí shí ér hòu xíng
贱力而贵智，恶杀而好生，轻利而重人，忍小以全大，安其居而后动，俟其时而后行。
shì yǐ xiū fēng jiāng shǒu yào hài qiàn qī suì lěi jūn yíng jǐn jìn fáng míng chì hòu wù nóng yǐ zú shí liàn zú yǐ xù wēi fēi wàn quán bù móu fēi bǎi kè bù dòu
是以修封疆，守要害，堑蹊隧，垒军营，谨禁防，明斥候，务农以足食，练卒以蓄威，非万全不谋，非百克不斗。
kòu xiǎo zhì zé zhāng shēng shì yǐ è qí rù kòu dà zhì zé móu qí rén yǐ yāo qí guī
寇小至则张声势以遏其入，寇大至则谋其人以邀其归；
jù xiǎn yǐ chéng zhī duō fāng yǐ wù zhī
据险以乘之，多方以误之。
shǐ qí yǒng wú suǒ jiā zhòng wú suǒ yòng
使其勇无所加，众无所用；
lüè zé mǐ huò gōng zé bù néng
掠则靡获，攻则不能；
jìn yǒu fù bèi shòu dí zhī yú tuì yǒu shǒu wěi nán jiù zhī huàn suǒ wèi chéng qí bì bù zhàn ér qū rén zhī bīng cǐ zhōng guó zhī suǒ cháng yě
进有腹背受敌之虞，退有首尾难救之患，所谓乘其弊，不战而屈人之兵，此中国之所长也。
wǒ zhī suǒ cháng nǎi róng dí zhī suǒ duǎn
我之所长，乃戎狄之所短；
wǒ zhī suǒ yì nǎi róng dí zhī suǒ nán
我之所易，乃戎狄之所难。
yǐ cháng zhì duǎn zé yòng lì guǎ ér jiàn gōng duō
以长制短，则用力寡而见功多；
yǐ yì dí nán zé cái bù kuì ér shì sù jiù
以易敌难，则财不匮而事速就。
shě cǐ bù wu ér fǎn wèi suǒ chéng sī wèi dǎo chí gē máo yǐ jīn zūn shòu kòu zhě yě
舍此不务，而反为所乘，斯谓倒持戈矛，以钅尊授寇者也！
jīn zé jiē wu zhī yǐ yóu qiě shǒu fēng wèi gù kòu róng wèi chéng zhě qí bìng zài yú móu wú dìng yòng zhòng wú shì cóng
今则皆务之矣，犹且守封未固，寇戎未惩者，其病在于谋无定用，众无适从。
suǒ rèn bù bì cái cái zhě bù bì rèn
所任不必才，才者不必任；
suǒ wén bù bì shí shí zhě bù bì wén
所闻不必实，实者不必闻；
suǒ xìn bù bì chéng chéng zhě bù bì xìn
所信不必诚，诚者不必信；
suǒ xíng bù bì dāng dāng zhě wèi bì xíng
所行不必当，当者未必行。
gù lìng cuò zhì guāi fāng kè zé kuī dù
故令措置乖方，课责亏度；
cái kuì yú bīng zhòng lì fēn yú jiāng duō yuàn shēng yú bù jūn jī shī yú yáo zhì
财匮于兵众，力分于将多，怨生于不均，机失于遥制。
chén qǐng wèi bì xià cū chén liù zhě zhī shī wéi míng zhǔ shèn tīng ér shú chá zhī
臣请为陛下粗陈六者之失，惟明主慎听而熟察之：
chén wén gōng yù shàn qí shì bì xiān lì qí qì
臣闻工欲善其事，必先利其器；
wǔ yù shèng qí dí bì xiān liàn qí bīng
武欲胜其敌，必先练其兵。
liàn bīng zhī zhōng suǒ yòng fù yì
练兵之中，所用复异。
yòng zhī yú jiù jí zé quán yǐ shū nàn
用之于救急，则权以纾难；
yòng zhī yú zàn dí zé huǎn yǐ yīng jī
用之于暂敌，则缓以应机。
gù shì yǒu biàn yi ér bù jū cháng zhì
故事有便宜，而不拘常制；
móu yǒu jī guǐ ér bù xún zhòng qíng
谋有奇诡，而不徇众情。
jìn tuì sǐ shēng wéi jiāng suǒ mìng cǐ suǒ wèi gōng tǎo zhī bīng yě
进退死生，唯将所命，此所谓攻讨之兵也！
yòng zhī yú tún shù zé shì zī kě jiǔ
用之于屯戍，则事资可久；
shì yì cóng quán fēi wù lǐ suǒ qiè bù níng fēi rén qíng suǒ yù bù gù
势异从权，非物理所惬不宁，非人情所欲不固。
fū rén qíng zhě lì yān zé quàn xí yān zé ān bǎo qīn qi zé lè shēng gù jiā yè zé wàng sǐ gù kě yǐ lǐ shù yù bù kě yǐ fǎ zhì qū cǐ suǒ wèi zhèn shǒu zhī bīng yě
夫人情者，利焉则劝，习焉则安，保亲戚则乐生，顾家业则忘死，故可以理术驭，不可以法制驱，此所谓镇守之兵也。
fu yù bèi fēng jiāng yù róng dí fēi yī zhāo yī xī zhī shì gù dāng xuǎn zhèn shǒu zhī bīng yǐ zhì yān
夫欲备封疆，御戎狄，非一朝一夕之事，固当选镇守之兵以置焉。
gǔ zhī shàn xuǎn zhì zhě bì liàng qí xìng xí biàn qí tǔ yí chá qí jì néng zhī qí yù è
古之善选置者，必量其性习，辨其土宜，察其伎能，知其欲恶。
yòng qí lì ér bù wéi qí xìng qí qí sú ér bù yì qí yi
用其力而不违其性，齐其俗而不易其宜；
yǐn qí shàn ér bù zé qí suǒ bù néng jìn qí fēi ér bù chǔ qí suǒ bù yù
引其善而不责其所不能，禁其非而不处其所不欲。
ér yòu lèi qí jì wu ān qí shì jiā rán hòu néng shǐ zhī lè qí jū dìng qí zhì fèn qí qì shì jié qí ēn qíng
而又类其纪伍，安其室家，然后能使之乐其居，定其志，奋其气势，结其恩情。
fǔ zhī yǐ huì zé gǎn ér bù jiāo
抚之以惠，则感而不骄；
lín zhī yǐ wēi zé sù ér bù yuàn
临之以威，则肃而不怨。
mǐ dū kè ér rén zì wèi yòng chí jìn fáng ér zhòng zì bù xié
靡督课而人自为用，弛禁防而众自不携。
gù chū zé zú bīng jū zé zú shí shǒu zé gù zhàn zé qiáng
故出则足兵，居则足食，守则固，战则强。
qí shù wú tā biàn yú rén qíng ér yǐ yǐ
其术无他，便于人情而已矣！
jīn zhě sàn zhēng shì zú fēn shù biān chuí gēng dài wǎng lái yǐ wéi shǒu bèi
今者散征士卒，分戍边陲，更代往来，以为守备。
shì zé bù liàng xìng xí bù biàn tǔ yí yāo qí suǒ bù néng qiáng qí suǒ bù yù
是则不量性习，不辨土宜，邀其所不能，强其所不欲。
qiú guǎng qí shù ér bù kǎo qí yòng jiāng zhì qí lì ér bù chá qí qíng sī kě yǐ wèi yǔ wèi zhī yí ér wú yì yú bèi yù zhī shí yě
求广其数而不考其用，将致其力而不察其情，斯可以为羽卫之仪，而无益于备御之实也。
hé zhě
为什么呢？
qióng biān zhī de qiān lǐ xiāo tiáo hán fēng liè fū jīng shā cǎn mù
穷边之地，千里萧条，寒风裂肤，惊沙惨目；
yǔ chái láng wèi lín wǔ yǐ zhàn dòu wèi xī yóu
与豺狼为邻伍，以战斗为嬉游；
zhòu zé hé gē ér gēng yè zé yǐ fēng ér chān
昼则荷戈而耕，夜则倚烽而觇；
rì yǒu piào hài zhī lǜ yǒng wú xiū xiá zhī yú de è rén qín yú sī wéi shèn
日有剽害之虑，永无休暇之娱，地恶人勤，于斯为甚！
zì fēi shēng yú qí yù xí yú qí fēng yòu ér dǔ yān zhǎng ér ān yān bú jiàn lè tǔ ér qiān yān zé hǎn néng níng qí jū ér xiá qí dí yě
自非生于其域，习于其风，幼而睹焉，长而安焉，不见乐土而迁焉，则罕能宁其居而狎其敌也。
guān dōng zhī de bǎi wù fù yīn cóng jūn zhī tú yóu bèi yōu yǎng
关东之地，百物阜殷，从军之徒，尤被优养。
guàn yú wēn bǎo xiá yú huān kāng bǐ zhū biān yú ruò yì tiān dì
惯于温饱，狎于欢康，比诸边隅，若异天地。
wén jué sāi huāng zōu zhī kǔ zé xīn suān dòng róng
闻绝塞荒陬之苦，则辛酸动容；
líng qiáng fán jìn lǔ zhī míng zé shè hài duó qì
聆强蕃劲虏之名，则慑骇夺气。
ér nǎi shǐ zhī qù qīn zú shè yuán lú gān qí suǒ xīn suān kàng qí suǒ shè hài jiāng jì wèi yòng bù yì shū hu
而乃使之去亲族，舍园庐，甘其所辛酸，抗其所慑骇，将冀为用，不亦疏乎！
shěn yòu yǒu xiū dài zhī qī wú tǒng shuài zhī yù zī fèng ruò jiāo zǐ gū xī rú qiàn rén jìn bù yāo zhī yǐ chéng gōng tuì bù chǔ zhī yǐ yán xiàn
矧又有休代之期，无统帅之驭，资奉若骄子，姑息如倩人，进不邀之以成功，退不处之以严宪。
qí lái yě xián fù de sè qí zhǐ yě mò yǒu gù xīn qū zhǐ jì guī zhāng yí dài sì
其来也咸负得色，其止也莫有固心，屈指计归，张颐待饲。
jiào xìng zhě yóu huàn hái qī zhī shē huǎn cháng niàn róng chǒu zhī chōng chì
徼幸者犹患还期之赊缓，常念戎丑之充斥；
wáng shī cuò shāng zé jiāng chéng qí luàn lí bù lù dōng kuì qíng zhì qiě ěr de zhī xī wèi
王师挫伤，则将乘其乱离，布路东溃，情志且尔，得之奚为？
píng jū zé dān hào zī chǔ yǐ fèng fú rǒng zhī zhòng lín nàn zé bá qì chéng zhèn yǐ yáo yuǎn jìn zhī xīn qí bì qǐ wéi wú yì zāi
平居则殚耗资储以奉浮冗之众，临难则拔弃城镇以摇远近之心，其弊岂惟无益哉！
gù yì jiāng yǒu suǒ náo yě
固亦将有所挠也。
fù yǒu dǐ fàn xíng jìn zhé xǐ jūn chéng yì yù zēng hù shí biān jiān lìng zhǎn xiào zì shú
复有抵犯刑禁，谪徙军城，意欲增户实边，兼令展效自赎。
jì shì wú liáng zhī lèi qiě jiā huái tǔ zhī qíng sī luàn xìng zāi yòu shén shù zú
既是无良之类，且加怀土之情，思乱幸灾，又甚戍卒。
shì zú fán yú fáng wèi liàng wú wàng yú gōng yōng suī qián dài shí huò xíng zhī gù fēi liáng suàn zhī kě zūn zhě yě
适足烦于防卫，谅无望于功庸，虽前代时或行之，固非良算之可遵者也。
fù yǒu yōng máo zhī shuài shēn bù lín biān dàn fēn piān shī bǐ shǒu jiāng chǎng
复有拥旄之帅，身不临边，但分偏师，俾守疆场。
dà dǐ jūn zhōng zhuàng ruì yuán róng lì xuǎn zì suí wěi qí pí léi nǎi pèi zhū zhèn
大抵军中壮锐，元戎例选自随，委其疲羸，乃配诸镇。
jié jiāng jì jū nèi dì jīng bīng zhī bèi jì gāng suì lìng shǒu yào yù chōng cháng zài guǎ ruò zhī bèi
节将既居内地，精兵祗备纪纲，遂令守要御冲，常在寡弱之辈。
kòu róng měi zhì nǎi shì bù zhī rù lěi zhě cái zú bì guān zài yě zhě xī zāo jié zhí zì qí shān rǒu jǐn qí sōu qū
寇戎每至，乃势不支，入垒者才足闭关，在野者悉遭劫执，恣其芟蹂，尽其搜驱。
bǐ jí dū fǔ wén zhī lǔ yǐ kè huò xuán fǎn
比及都府闻知，虏已克获旋返。
qiě ān biān zhī běn suǒ qiè zài bīng lǐ bīng ruò sī kě wèi cuò zhì guāi fāng yǐ
且安边之本，所切在兵，理兵若斯，可谓措置乖方矣！
fu shǎng yǐ cún quàn fá yǐ shì chéng quàn yǐ mào yǒu yōng chéng yǐ wēi bù kè
夫赏以存劝，罚以示惩，劝以懋有庸，惩以威不恪。
gù shǎng fá zhī yú yù zhòng yě yóu shéng mò zhī yú qū zhí quán héng zhī chuāi zhòng qīng ní yuè zhī suǒ yǐ xíng chē xián lè zhī suǒ yǐ fú mǎ yě
故赏罚之于驭众也，犹绳墨之于曲直，权衡之揣重轻，𫐐𫐄之所以行车，衔勒之所以服马也。
yù zhòng ér bù yòng shǎng fá zé shàn è xiāng hùn ér néng fǒu mò shū
驭众而不用赏罚，则善恶相混而能否莫殊；
yòng zhī ér bù dàng gōng guò zé jiān wàng chǒng róng ér zhōng shí bìn yì
用之而不当功过，则奸妄宠荣而忠实摈抑。
fu rú shì ruò cōng míng kě xuàn lǜ dù wú zhāng zé yòng yǔ bù yòng qí bì yī yě
夫如是，若聪明可衒，律度无章，则用与不用，其弊一也。
zì qǐng quán yí yú xià bǐng shī yú cháo jiāng zhī hào lìng jì xiān kè xíng zhī yú jūn guó zhī diǎn zhāng yòu bù néng shī zhī yú jiāng wu xiāng zūn yǎng gǒu dù suì shí
自顷权移于下，柄失于朝，将之号令，既鲜克行之于军，国之典章，又不能施之于将，务相遵养，苟度岁时。
yù shǎng yī yǒu gōng fān lǜ wú gōng zhě fǎn cè
欲赏一有功，翻虑无功者反侧；
yù fá yī yǒu zuì fù lǜ tóng wù zhě yōu yú
欲罚一有罪，复虑同恶者忧虞。
zuì yǐ yǐn rěn ér bù zhāng gōng yǐ xián yí ér bù shǎng gū xī zhī dào nǎi zhì yú sī
罪以隐忍而不彰，功以嫌疑而不赏，姑息之道，乃至于斯。
gù shǐ wàng shēn xiào jié zhě huò qiào yú děng yí
故使忘身效节者，获诮于等夷；
lǜ zhòng xiān dēng zhě qǔ yuàn yú shì zú
率众先登者，取怨于士卒；
fèn jūn cù guó zhě bù huái yú kuì wèi
偾军蹙国者，不怀于愧畏；
huǎn jiù shī qī zhě zì yǐ wéi zhì néng
缓救失期者，自以为智能。
bāo biǎn jì quē ér bù xíng chēng huǐ fù fēn rán xiāng luàn rén suī yù shàn shuí wéi yán zhī
褒贬既阙而不行，称毁复纷然相乱，人虽欲善，谁为言之？
kuàng yòu gōng zhōng zhě zhí jǐ ér bù qiú yú rén fǎn lí kùn è
况又公忠者，直己而不求于人，反罹困厄；
bài náo zhě xíng sī ér gǒu mèi yú zhòng lì huò yōu chóng
败挠者，行私而苟媚于众，例获优崇。
cǐ yì shì suǒ yǐ tòng xīn yǒng fū suǒ yǐ jiě tǐ yě
此义士所以痛心，勇夫所以解体也。
yòu yǒu yù dí ér suǒ shǒu bù gù chén móu ér qí xiào mǐ chéng
又有遇敌而所守不固，陈谋而其效靡成；
jiàng shuài zé yǐ zī liáng bù zú wèi cí yǒu sī fù yǐ gōng jǐ wú quē wèi jiě
将帅则以资粮不足为词，有司复以供给无阙为解。
jì xiāng zhí zhèng lǐ hé biàn míng cháo tíng měi wèi hán hu wèi cháng qióng jiū qū zhí
既相执证，理合辨明，朝廷每为含糊，未尝穷究曲直。
cuò lǐ zhě tūn shēng ér mǐ su wū shàn zhě wǎng shàng ér bù cán
措理者吞声而靡诉，诬善者罔上而不惭。
yù zhòng ruò sī kě wèi kè zé kuī dù yǐ
驭众若斯，可谓课责亏度矣！
kè zé kuī dù cuò zhì guāi fāng jiāng bù dé jié qí cái zú bù dé jǐn qí lì tún jí suī zhòng zhàn zhèn mò qián
课责亏度，措置乖方，将不得竭其材，卒不得尽其力，屯集虽众，战阵莫前。
lǔ měi yuè jìng héng xíng ruò shè wú rén zhī dì
虏每越境横行，若涉无人之地；
dì xiāng tuī yǐ wú gǎn shuí hé xū zhāng zéi shì shàng wén zé yuē bīng shǎo bù dí
递相推倚，无敢谁何，虚张贼势上闻，则曰兵少不敌。
cháo tíng mò zhī xǐng chá wéi wu zhēng fā yì shī wú bì bèi yù zhī gōng zhòng zēng gòng yì zhī bì
朝廷莫之省察，惟务征发益师，无裨备御之功，重增供亿之弊。
lǘ jǐng rì hào zhēng qiú rì fán yǐ biān hù qīng jiā pò chǎn zhī zī jiān yǒu sī què yán shuì jiǔ zhī lì zǒng qí suǒ rù bàn yǐ shì biān zhì yòng ruò sī kě wèi cái kuì yú bīng zhòng yǐ
闾井日耗，征求日繁，以编户倾家破产之资，兼有司榷盐税酒之利，总其所入，半以事边，制用若斯，可谓财匮于兵众矣！
jīn sì yí zhī zuì qiáng shèng wèi zhōng guó shén huàn zhě mò dà yú tǔ bō jǔ guó shèng bīng zhī tú cái dāng zhōng guó shí shù dà jùn ér yǐ
今四夷之最强盛为中国甚患者，莫大于吐蕃，举国胜兵之徒，才当中国十数大郡而已。
qí yú nèi yú wài bèi yì yǔ zhōng guó bù shū suǒ néng kòu biān shù zé gài guǎ
其于内虞外备，亦与中国不殊，所能寇边，数则盖寡。
qiě yòu qì fēi xī lì jiǎ bù jiān wán shi mí tāo qián yì fá qiáo mǐn
且又器非犀利，甲不坚完，识迷韬钤，艺乏趫敏。
dòng zé zhōng guó wèi qí zhòng ér bù gǎn kàng jìng zé zhōng guó dàn qí qiáng ér bù gǎn qīn jué lǐ hé zāi
动则中国畏其众而不敢抗，静则中国惮其强而不敢侵，厥理何哉？
liáng yǐ zhōng guó zhī jié zhì duō mén fán chǒu zhī tǒng shuài zhuān yī gù yě
良以中国之节制多门，蕃丑之统帅专一故也。
fu tǒng shuài zhuān zé rén xīn bù fēn rén xīn bù fēn zé hào lìng bù èr hào lìng bù èr zé jìn tuì kě qí jìn tuì kě qí zé jí xú rú yì jí xú rú yì zé jī huì mǐ qiān jī huì mǐ qiān zé qì shì zì zhuàng
夫统帅专则人心不分，人心不分则号令不贰，号令不贰则进退可齐，进退可齐则疾徐如意，疾徐如意则机会靡愆，机会靡愆则气势自壮！
sī nǎi yǐ shǎo wèi zhòng yǐ ruò wèi qiáng biàn huà xī pì zài yú fǎn zhǎng zhī nèi
斯乃以少为众，以弱为强，变化翕辟，在于反掌之内。
shì yóu bì zhī shǐ zhǐ xīn zhī zhì xíng ruò suǒ rèn dé rén zé hé dí zhī yǒu
是犹臂之使指，心之制形，若所任得人，则何敌之有！
fu jié zhì duō mén zé rén xīn bù yī rén xīn bù yī zé hào lìng bù xíng hào lìng bù xíng zé jìn tuì nán bì jìn tuì nán bì zé jí xú shī yí jí xú shī yí zé jī huì bù jí jī huì bù jí zé qì shì zì shuāi
夫节制多门则人心不一，人心不一则号令不行，号令不行则进退难必，进退难必则疾徐失宜，疾徐失宜则机会不及，机会不及则气势自衰！
sī nǎi yǒng fèi wèi wāng zhòng sàn wèi ruò dòu náo lí xī zhào hu zhàn zhèn zhī qián
斯乃勇废为尪，众散为弱，逗挠离析，兆乎战阵之前。
shì yóu yī guó sān gōng shí yáng jiǔ mù yù lìng qí sù qí kě de hu
是犹一国三公，十羊九牧，欲令齐肃，其可得乎？
kāi yuán tiān bǎo zhī jiān kòng yù xī běi liǎng fán wéi shuò fāng hé xī lǒng yòu sān jié dù ér yǐ yóu lǜ quán fēn shì sàn huò shǐ jiān ér lǐng zhī
开元、天宝之间，控御西北两蕃，唯朔方、河西、陇右三节度而已，犹虑权分势散，或使兼而领之。
zhōng xīng yǐ lái wèi huáng wài tǎo qiáo lì sì zhèn yú ān dìng quán fù lǒng yòu yú fú fēng suǒ dāng xī běi liǎng fán yì shuò fāng jīng yuán lǒng yòu hé dōng jié dù ér yǐ guān dōng shù zú zhì zé shǔ yān
中兴已来，未遑外讨，侨隶四镇于安定，权附陇右于扶风，所当西北两蕃，亦朔方、泾原、陇右、河东节度而已，关东戍卒，至则属焉。
suī wěi rèn wèi jǐn dé rén ér cuò zhì shàng cún diǎn zhì
虽委任未尽得人，而措置尚存典制。
zì qǐng nì cǐ yòu jīng lǒng zhī zhòng pàn huái guāng wū shuò fāng zhī jūn gē liè zhū chú suǒ yú wú jǐ
自顷逆泚诱泾、陇之众叛，怀光污朔方之军，割裂诛锄，所余无几。
ér yòu fēn shuò fāng zhī de jiàn yá yōng jié zhě fán sān shǐ yān
而又分朔方之地，建牙拥节者，凡三使焉。
qí yú zhèn jūn shù qiě sì shí jiē chéng tè zhào wěi jì gè jiàng zhōng guì jiān lín rén de kàng héng mò xiāng bǐng shǔ
其余镇军，数且四十，皆承特诏委寄，各降中贵监临，人得抗衡，莫相禀属。
měi sì biān shū gào jí fāng lìng jì huì yòng bīng jì wú jūn fǎ xià lín wéi yǐ kè lǐ xiāng dài
每俟边书告急，方令计会用兵，既无军法下临，唯以客礼相待。
shì nǎi cóng róng zhěng nì yī ràng jiù fén jì wú diàn wēi gù yì nán yǐ
是乃从容拯溺，揖让救焚，冀无阽危，固亦难矣！
fu bīng yǐ qì shì wèi yòng zhě yě qì jù zé shèng sàn zé xiāo
夫兵，以气势为用者也，气聚则盛，散则消；
shì hé zé wēi xī zé ruò
势合则威，析则弱。
jīn zhī biān bèi shì ruò qì xiāo jiàn jūn ruò sī kě wèi lì fēn yú jiāng duō yǐ
今之边备，势弱气消，建军若斯，可谓力分于将多矣。
lǐ róng zhī yào zuì zài jūn qí gù jūn fǎ wú guì jiàn zhī chà jūn shí wú duō shǎo zhī yì shì jiāng suǒ yǐ tóng qí zhì ér jǐn qí lì yě
理戎之要，最在均齐，故军法无贵贱之差，军实无多少之异，是将所以同其志而尽其力也。
rú huò yòu qí zhì yì miǎn qí yì néng zé dāng yuè qí cái chéng qí yǒng xiào qí láo yì dù qí ān wēi míng shēn liàn fù yōu liè zhī kē yǐ wéi yī shí děng jí zhī zhì
如或诱其志意，勉其艺能，则当阅其材，程其勇，校其劳逸，度其安危，明申练覆优劣之科，以为衣食等级之制。
shǐ néng zhě qǐ jí fǒu zhě xī xīn suī yǒu bó hòu zhī shū ér wú jué wàng zhī xìn
使能者企及，否者息心，虽有薄厚之殊，而无觖望之衅。
gài suǒ wèi rì xǐng yuè shì xì bǐng jūn shì rú quán liàng zhī wú qíng yú wù wàn rén mò bù ān qí fēn ér fú qí píng yě
盖所谓日省月试，饩禀均事，如权量之无情于物，万人莫不安其分而服其平也。
jīn zhě qióng biān zhī de zhǎng zhèn zhī bīng jiē bǎi zhàn shāng yí zhī yú zhōng nián qín kǔ zhī jù jiǎo qí suǒ néng zé liàn xí dù qí suǒ chù zé gū wēi kǎo qí fú yì zé láo chá qí lín dí zé yǒng
今者穷边之地，长镇之兵，皆百战伤夷之余，终年勤苦之剧，角其所能则练习，度其所处则孤危，考其服役则劳，察其临敌则勇。
rán yī liáng suǒ gěi wéi zhǐ dāng shēn lì wèi qī zǐ suǒ fēn cháng yǒu dòng něi zhī sè
然衣粮所给，唯止当身，例为妻子所分，常有冻馁之色。
ér guān dōng shù zú suì yuè jiàn gēng bù ān wēi chéng bù xí róng bèi qiè yú yìng dí xiè yú fú láo
而关东戍卒，岁月践更，不安危城，不习戎备，怯于应敌，懈于服劳。
rán yī liáng suǒ bān hòu yú shù děng jì yǐ chá yào zhī kuì yì yǐ shū jiàng zhī zī
然衣粮所颁，厚逾数等，继以茶药之馈，益以蔬酱之资。
fēng yuē xiāng xíng xuán jué sī shén
丰约相形，悬绝斯甚。
yòu yǒu sù fēi jìn lǚ běn shì biān jūn jiàng xiào guǐ wèi mèi cí yīn qǐng yáo lì shén cè bù lí jiù suǒ wéi gǎi xū míng qí yú bǐng cì zhī ráo suì yǒu sān bèi zhī yì
又有素非禁旅，本是边军，将校诡为媚词，因请遥隶神策，不离旧所，唯改虚名，其于禀赐之饶，遂有三倍之益。
cǐ chóu lèi suǒ yǐ fèn hèn zhōng liáng suǒ yǐ yōu jiē pí rén suǒ yǐ liú wáng jīng fèi suǒ yǐ biǎn kuì
此俦类所以忿恨，忠良所以忧嗟，疲人所以流亡，经费所以褊匮。
fu shì yè wèi yì ér jǐ yǎng yǒu shū rén qíng zhī suǒ bù néng gān yě kuàng hū jiáo nìng xíng ér bǐng cì hòu jī yì liè ér yī shí yōu gǒu wèi wàng huái néng wú yùn nù
夫事业未异，而给养有殊，人情之所不能甘也，况乎矫佞行而禀赐厚，绩艺劣而衣食优，苟未忘怀，能无愠怒！
bù wéi róng shǒu zé yǐ kě jiā ér yù shǐ qí xié lì tóng xīn yǐ ràng kòu nán suī yǒu hán bái sūn wú zhī jiāng chén zhī qí bì bù néng yān
不为戎首，则已可嘉，而欲使其协力同心，以攘寇难，虽有韩、白、孙、吴之将，臣知其必不能焉。
yǎng shì ruò sī kě wèi yuàn shēng yú bù jūn yǐ
养士若斯，可谓怨生于不均矣！
fán yù xuǎn rèn jiàng shuài bì xiān kǎo chá xíng néng rán hòu zhǐ yǐ suǒ shòu zhī fāng yǔ yǐ suǒ wěi zhī shì lìng qí zì chuāi kě fǒu zì chén guī mó
凡欲选任将帅，必先考察行能，然后指以所授之方，语以所委之事，令其自揣可否，自陈规模。
xū mǒu sè jiá bīng jiè mǒu rén cān zuǒ yào ruò gān shì mǎ yòng ruò gān zī liáng mǒu chù zhì jūn mǒu shí chéng jì shǐ zhōng yào lǐng xī bǐ jīng lún yú shì guān qí jì móu xiào qí shēng shí
须某色甲兵，藉某人参佐，要若干士马，用若干资粮，某处置军，某时成绩，始终要领，悉俾经纶，于是观其计谋，校其声实。
ruò wèi cái wú zú qǔ yán bù kě xíng zé dāng tuì zhī yú chū bù yí yí lǜ yú qí hòu yě
若谓材无足取，言不可行，则当退之于初，不宜贻虑于其后也。
ruò wèi zhì qì zú rèn fāng lüè kě shī zé dāng yào zhī yú zhōng bù yí chè zhǒu yú qí jiān yě
若谓志气足任，方略可施，则当要之于终，不宜掣肘于其间也。
fu rú shì zé yí zhě bù shǐ shǐ zhě bù yí
夫如是，则疑者不使，使者不疑；
láo shén yú xuǎn cái duān gǒng yú wěi rèn
劳神于选才，端拱于委任。
jì wěi qí shì jì zú qí qiú rán hòu kě yǐ hé qí pǐ zāng xíng qí shǎng fá
既委其事，既足其求，然后可以核其否臧，行其赏罚。
shòu shǎng zhě bù yǐ wèi làn dāng fá zhě wú de ér cí fù shòu zhī bǐng jì zhuān gǒu qiě zhī xīn zì xi
受赏者不以为滥，当罚者无得而辞，付授之柄既专，苟且之心自息。
shì yǐ gǔ zhī qiǎn jiàng shuài zhě jūn qīn tuī gǔ ér mìng zhī yuē zì kǔn yǐ wài jiāng jūn cái zhī
是以古之遣将帅者，君亲推毂而命之曰：“自阃以外，将军裁之。
yòu cì fū yuè shì lìng zhuān duàn
”又赐𫓧钺，示令专断。
gù jūn róng bù rù guó guó róng bù rù jūn jiāng zài jūn jūn mìng yǒu suǒ bù shòu
故军容不入国，国容不入军，将在军，君命有所不受。
chéng wèi jī yí bù kě yǐ yuǎn jué hào lìng bù kě yǐ liǎng cóng wèi yǒu wěi rèn bù zhuān ér wàng qí kè dí chéng gōng zhě yě
诚谓机宜不可以远决，号令不可以两从，未有委任不专，而望其克敌成功者也。
zì qǐng biān jūn qù jiù cái duàn duō chū chén zhōng xuǎn zhì róng chén xiān qiú yì zhì duō qí bù yǐ fēn qí lì qīng qí rèn yǐ ruò qí xīn suī yǒu suǒ chéng yì yǒu suǒ shī
自顷边军去就，裁断多出宸衷，选置戎臣，先求易制，多其部以分其力，轻其任以弱其心，虽有所惩，亦有所失。
suì lìng fēn kǔn zé chéng zhī yì fèi sǐ suí rèn jiù zhī zhì shuāi yī zé tīng mìng èr yì tīng mìng shuǎng yú jūn qíng yì tīng mìng guāi yú shì yí yì tīng mìng
遂令分阃责成之义废，死绥任咎之志衰，一则听命，二亦听命，爽于军情亦听命，乖于事宜亦听命。
ruò suǒ zhì jiàng shuài bì qǔ yú chéng shùn wú wéi zé rú sī kě yǐ
若所置将帅，必取于承顺无违，则如斯可矣；
ruò yǒu yì píng xiōng jìng nán zé bù kě
若有意平凶靖难，则不可。
fu liǎng jìng xiāng jiē liǎng jūn xiāng chí shì jī zhī lái jiàn bù róng xī xù móu ér sì yóu kǒng shī zhī lín shí shǐ móu gù yǐ shū yǐ
夫两境相接，两军相持，事机之来，间不容息，蓄谋而俟，犹恐失之，临时始谋，固已疏矣。
kuàng hū qiān lǐ zhī yuǎn jiǔ zhòng zhī shēn chén shù zhī nán míng tīng lǎn zhī bù yī yù qí shì wú yí cè suī shèng zhě yì yǒu suǒ bù néng yān
况乎千里之远，九重之深，陈述之难明，听览之不一，欲其事无遗策，虽圣者亦有所不能焉。
shè shǐ móu lǜ néng zhōu qí rú quán biàn wú jí
设使谋虑能周，其如权变无及！
róng lǔ chí tū xùn rú fēng biāo yì shū shàng wén xún yuè fāng bào
戎虏驰突，迅如风飚，驿书上闻，旬月方报。
shǒu tǔ zhě yǐ bīng guǎ bù gǎn kàng dí fēn zhèn zhě yǐ wú zhào bù kěn chū shī dòu liú zhī jiān kòu yǐ bēn bī tuō yú jiù yuán wèi zhì gè qiě bì lěi zì quán
守土者以兵寡不敢抗敌，分镇者以无诏不肯出师，逗留之间，寇已奔逼，托于救援未至，各且闭垒自全。
mù mǎ zhūn niú jū wèi zhuī piāo
牧马屯牛，鞠为椎剽；
sè fū qiáo fù qìng zuò fú qiú
穑夫樵妇，罄作俘囚。
suī zhào zhū zhèn fā bīng wéi yǐ xū shēng yìng yuán hù xiāng zhān gù mò gǎn zhē yāo zéi jì zòng lüě tuì guī cǐ nǎi chén gōng gào jié
虽诏诸镇发兵，唯以虚声应援，互相瞻顾，莫敢遮邀，贼既纵掠退归，此乃陈功告捷。
qí bài sàng zé jiǎn bǎi ér wèi yī qí jùn huò zé zhāng bǎi ér chéng qiān
其败丧则减百而为一，其捃获则张百而成千。
jiàng shuài jì xìng yú zǒng zhì zài cháo bù yōu yú zuì lèi
将帅既幸于总制在朝，不忧于罪累；
bì xià yòu yǐ wéi dà quán yóu jǐ bù jiù shì qíng
陛下又以为大权由己，不究事情。
yòng shī ruò sī kě wèi jī shī yú yáo zhì yǐ
用师若斯，可谓机失于遥制矣！
lǐ bīng ér cuò zhì guāi fāng yù jiāng ér shǎng fá kuī dù zhì yòng ér cái kuì jiàn bīng ér lì fēn yǎng shì ér yuàn shēng yòng shī ér jī shī cǐ liù zhě jiāng chǎng zhī máo zéi jūn lǚ zhī gāo huāng yě
理兵而措置乖方，驭将而赏罚亏度，制用而财匮，建兵而力分，养士而怨生，用师而机失，此六者，疆场之蟊贼，军旅之膏肓也。
máo zéi bù chú ér dàn zī zhī yǐ fèn gài gāo huāng bù liáo ér wéi dàn zhī yǐ huá gān shì zú yǐ yǎng qí hài sù qí zāi yù qiú jià sè fēng dēng fū gé chōng měi gù bù kě de yě
蟊贼不除，而但滋之以粪溉，膏肓不疗，而唯啖之以滑甘，适足以养其害，速其灾，欲求稼穑丰登，肤革充美，固不可得也。
chén yú wèi yi ba zhū dào jiàng shì fān tì fáng qiū zhī zhì lǜ yīn jiù shù ér sān fēn zhī qí yī fēn wěi běn dào jié dù shǐ mù shào zhuàng yuàn zhù biān chéng zhě yǐ xǐ yān
臣愚谓宜罢诸道将士番替防秋之制，率因旧数而三分之：其一分委本道节度使募少壮愿住边城者以徙焉；
qí yī fēn zé běn dào dàn gōng yī liáng wěi guān nèi hé dōng zhū jūn zhōu mù fán hàn zi dì yuàn fu biān jūn zhě yǐ gěi yān
其一分则本道但供衣粮，委关内、河东诸军州募蕃、汉子弟愿傅边军者以给焉；
yòu yī fēn yì lìng běn dào dàn chū yī liáng jiā gěi yìng mù zhī rén yǐ zī xīn xǐ zhī yè
又一分亦令本道但出衣粮，加给应募之人，以资新徙之业。
yòu lìng dù zhī sàn yú zhū dào hé shì gēng niú jiān gù zhào gōng rén jiù zhū jūn chéng shàn zào qì jù
又令度支散于诸道和市耕牛，兼雇召工人，就诸军城缮造器具。
mù rén zhì zhě měi jiā jǐ gēng niú yī tóu yòu gěi tián nóng shuǐ huǒ zhī qì jiē lìng chōng bèi
募人至者，每家给耕牛一头，又给田农水火之器，皆令充备。
chū dào zhī suì yǔ jiā kǒu èr rén liáng bìng cì zhǒng zi quàn zhī bō zhí dài jīng yī rěn bǐ zì jǐ jiā
初到之岁，与家口二人粮，并赐种子，劝之播植，待经一稔，俾自给家。
ruò yǒu yú liáng guān wèi shōu dí gè chou bèi jià wu jiǎng yíng tián
若有余粮，官为收籴，各酬倍价，务奖营田。
jì xi jiàn gēng zhēng fā zhī fán qiě wú xìng zāi gǒu miǎn zhī bì
既息践更征发之烦，且无幸灾苟免之弊。
kòu zhì zé rén zì wéi zhàn shí zhì zé jiā zì lì nóng
寇至则人自为战，时至则家自力农。
shì nǎi bīng bù dé bù qiáng shí bù dé bù zú yǔ fu shū lái hū wǎng qǐ kě tóng děng ér lùn zāi
是乃兵不得不强，食不得不足，与夫倏来忽往，岂可同等而论哉！
chén yòu wèi yi zé wén wǔ néng chén yī rén wèi lǒng yòu yuán shuài yīng jīng lǒng fèng xiáng cháng wǔ chéng shān nán xī dào děng jié dù guǎn nèi bīng mǎ xī yǐ shǔ yān
臣又谓宜择文武能臣一人为陇右元帅，应泾、陇、凤翔、长武城、山南西道等节度管内兵马，悉以属焉；
yòu zé yī rén wèi shuò fāng yuán shuài yīng fū fang bīn níng líng xià děng jié dù guǎn nèi bīng mǎ xī yǐ shǔ yān
又择一人为朔方元帅，应鄜坊、邠宁、灵夏等节度管内兵马，悉以属焉；
yòu zé yī rén wèi hé dōng yuán shuài hé dōng zhèn wǔ děng jié dù guǎn nèi bīng mǎ xī yǐ shǔ yān
又择一人为河东元帅，河东、振武等节度管内兵马，悉以属焉。
sān shuài gè xuǎn lín biān yào huì zhī zhōu yǐ wéi lǐ suǒ jiàn zhì jié dù yǒu fēi yào zhě suí suǒ biàn jìn ér bìng zhī
三帅各选临边要会之州以为理所，见置节度，有非要者，随所便近而并之。
wéi yuán shuài de zhì tǒng jūn yú bìng tíng bà
唯元帅得置统军，余并停罢。
qí sān shuài bù nèi tài yuán fèng xiáng děng fǔ jí zhū jùn hù kǒu shāo duō zhě shèn jiǎn liáng lì yǐ wéi yǐn shǒu wài fèng shī lǜ nèi kè nóng sāng bǐ wèi jūn liáng yǐ zhuàng róng fǔ
其三帅部内太原、凤翔等府及诸郡户口稍多者，慎拣良吏以为尹守，外奉师律，内课农桑，俾为军粮，以壮戎府。
lǐ bīng zhī yi jì dé xuǎn shuài zhī shòu jì míng rán hòu jiǎn jiān làn xū fú zhī fèi yǐ fēng cái dìng yī liáng děng jí zhī zhì yǐ hé zhòng hóng wěi rèn zhī dào yǐ xuān qí yòng xuán shǎng fá zhī diǎn yǐ kǎo qí chéng
理兵之宜既得，选帅之授既明，然后减奸滥虚浮之费以丰财，定衣粮等级之制以和众，弘委任之道以宣其用，悬赏罚之典以考其成。
ér yòu shèn shǒu zhōng guó zhī suǒ cháng jǐn xíng dāng jīn zhī suǒ yì zé bā lì kě zhì liù shī kě chú
而又慎守中国之所长，谨行当今之所易，则八利可致，六失可除。
rú shì ér róng dí bù wēi huái jiāng chǎng bù níng mì zhě wèi zhī yǒu yě
如是而戎狄不威怀，疆场不宁谧者，未之有也。
zhū hóu guǐ dào shù lèi fú cóng
诸侯轨道，庶类服从。
rú shì ér jiào lìng bù xíng tiān xià bù lǐ zhě yì wèi zhī yǒu yě
如是而教令不行，天下不理者，亦未之有也。
yǐ bì xià zhī yīng jiàn mín xīn zhī sī ān sì fāng zhī xiǎo xiū liǎng kòu zhī fāng jìng jiā yǐ pín nián fēng rěn suǒ zài jī liáng cǐ jiē tiān zàn guó jiā kě yǐ lì zhì chuí tǒng zhī shí yě
以陛下之英鉴，民心之思安，四方之小休，两寇之方静，加以频年丰稔，所在积粮，此皆天赞国家，可以立制垂统之时也。
shí bù jiǔ jū shì bù cháng jiān yǐ guò ér zhuī suī huǐ wú jí
时不久居，事不常兼，已过而追，虽悔无及。
míng zhǔ zhě bù yǐ yán wèi zuì bù yǐ rén fèi yán qìng chén kuáng yú wéi suǒ shěng zé
明主者，不以言为罪，不以人废言，罄陈狂愚，惟所省择。
dé zōng jí shēn jiā nà yōu zhào bāo jiǎng zhī
德宗极深嘉纳，优诏褒奖之。
zhì zài zhōng shū zhèng bù biàn yú shí zhě duō suǒ tiáo zòu
贽在中书，政不便于时者，多所条奏。
dé zōng suī bù néng jiē kě ér xīn pō zhòng zhī
德宗虽不能皆可，而心颇重之。
chū dòu cān jì biǎn chēn zhōu jié dù shǐ liú shì níng xiǎng cān juàn shù qiān pǐ
初，窦参既贬郴州，节度使刘士宁饷参绢数千匹。
hú nán guān chá shǐ li xùn yǔ cān yǒu xì jù shì zòu wén dé zōng bú yuè
湖南观察使李巽与参有隙，具事奏闻，德宗不悦。
huì yòu shù zǐ jiāng gōng fǔ yú shàng qián wén zòu chēng dòu cān cháng yǔ chén yún bì xià nù chén wèi yǐ dé zōng nù zài biǎn cān jìng shā zhī
会右庶子姜公辅于上前闻奏，称“窦参尝语臣云：陛下怒臣未已”，德宗怒，再贬参，竟杀之。
shí yì yún gōng fǔ zòu dòu cān yǔ de zhī yú zhì yún cān zhī sǐ zhì yǒu lì yān
时议云公辅奏窦参语得之于贽，云参之死，贽有力焉。
yòu sù è yú gōng yì yú shào jì fǔ zhèng ér zhú zhī tán zhě yì yǐ wéi ě
又素恶于公异、于邵，既辅政而逐之，谈者亦以为厄。
hù bù shì láng pàn dù zhī péi yán líng jiān guǐ yòng shì tiān xià jí zhī rú chóu
户部侍郎、判度支裴延龄，奸宄用事，天下嫉之如仇。
yǐ de xìng yú tiān zǐ wú gǎn yán zhě
以得幸于天子，无敢言者。
zhì dú yǐ shēn dāng zhī lǚ yú yán yīng miàn chén qí bù kě lèi shàng shū jí yán qí bì
贽独以身当之，屡于延英面陈其不可，累上疏极言其弊。
yán líng rì jiā zèn huǐ
延龄日加谮毁。
shí nián shí èr yuè chú tài zǐ bīn kè ba zhī zhèng shì
十年十二月，除太子宾客，罢知政事。
zhì xìng wèi shèn jí cè miǎn sī jū cháo yè zhī wài bù tōng bīn kè wú suǒ guò cóng
贽性畏慎，及策免私居，朝谒之外，不通宾客，无所过从。
shí yī nián chūn hàn biān jūn chú sù bù gěi jù shì lùn sù
十一年春，旱，边军刍粟不给，具事论诉；
yán líng yán zhì yǔ zhāng pāng li chōng děng yáo dòng jūn qíng yǔ zài yán líng chuán
延龄言贽与张滂、李充等摇动军情，语在《延龄传》。
dé zōng nù jiāng zhū zhì děng sì rén huì jiàn yì dài fū yáng chéng děng jí yán lùn zòu nǎi biǎn zhì wèi zhōng zhōu bié jià
德宗怒，将诛贽等四人，会谏议大夫阳城等极言论奏，乃贬贽为忠州别驾。
zhì chū rù hàn lín tè chéng dé zōng yì gù gē shī xì xiá zhāo xī péi yóu
贽初入翰林，特承德宗异顾，歌诗戏狎，朝夕陪游。
jí chū jū jiān zǔ zhī zhōng suī yǒu zǎi chén ér móu yóu cān jué duō chū yú zhì gù dāng shí mù wéi nèi xiāng
及出居艰阻之中，虽有宰臣，而谋猷参决，多出于贽，故当时目为“内相”。
cóng xìng shān nán dào tú jiān xiǎn hù cóng bù jí yǔ dì xiāng shī yī xī bù zhì shàng yù jūn shì yuē de zhì zhě shǎng qiān jīn
从幸山南，道途艰险，扈从不及，与帝相失，一夕不至，上喻军士曰：“得贽者赏千金。
yì rì zhì yè jiàn shàng xǐ xíng yán sè qí chǒng dài rú cǐ
”翌日贽谒见，上喜形颜色，其宠待如此。
jì yǔ èr wú bù xié jiàn jiā jìn rùn ēn lǐ shāo báo
既与二吴不协，渐加浸润，恩礼稍薄；
jí tōng xuán bài shàng zhī wū wǎng suì fù jiàn yòng
及通玄败，上知诬枉，遂复见用。
zhì yǐ shòu rén zhǔ shū yù bù gǎn ài shēn shì yǒu bù kě jí yán wú yǐn
贽以受人主殊遇，不敢爱身，事有不可，极言无隐。
péng yǒu guī zhī yǐ wéi tài jùn zhì yuē wú shàng bù fù tiān zǐ xià bù fù wú suǒ xué bù xù qí tā
朋友规之，以为太峻，贽曰：“吾上不负天子，下不负吾所学，不恤其他。
jīng yú lì shì zhēn zhuó jué duàn bù shī zī zhū
”精于吏事，斟酌决断，不失锱铢。
cháng yǐ cí zhào suǒ chū zhōng shū shè rén zhī zhí jūn xīng zhī jì cù pò yìng wù quán lìng xué shì dài zhī
尝以“词诏所出，中书舍人之职，军兴之际，促迫应务，权令学士代之；
cháo yě yì níng hé guī zhí fèn qí mìng jiāng xiāng zhì zhào què fù zhōng shū xíng qiǎn
朝野乂宁，合归职分，其命将相制诏，却付中书行谴。
yòu yán xué shì sī chén xuán zōng chū lìng dài zhào zhǐ yú chàng hè wén zhāng ér yǐ
”又言“学士私臣，玄宗初令待诏，止于唱和文章而已”。
wù yì shì zhī
物议是之。
dé zōng yǐ zhì zhǐ chì tōng wēi tōng xuán gù bù kě qí zòu
德宗以贽指斥通微、通玄，故不可其奏。
zhì zài zhōng zhōu shí nián cháng bì guān jìng chǔ rén bù shí qí miàn fù bì bàng bù zhù shū
贽在忠州十年，常闭关静处，人不识其面，复避谤，不著书。
jiā jū zhàng xiāng rén duō lì yì nǎi chāo cuō fāng shū wèi lù shì jí yàn fāng wǔ shí juǎn xíng yú dài
家居瘴乡，人多疠疫，乃抄撮方书，为《陆氏集验方》五十卷，行于代。
chū zhì bǐng zhèng biǎn jià bù yuán wài láng li jí fǔ wèi míng zhōu zhǎng shǐ liàng yí zhōng zhōu cì shǐ
初，贽秉政，贬驾部员外郎李吉甫为明州长史，量移忠州刺史。
zhì zài zhōng zhōu yǔ jí fǔ xiāng yù kūn dì mén rén xián wèi zhì yōu ér jí fǔ xīn rán hòu lǐ dōu bù xián qián shì yǐ zǎi xiàng lǐ shì zhī yóu kǒng qí wèi xìn bù ān rì yǔ zhì xiāng xiá ruò píng shēng jiāo qì zhě
贽在忠州，与吉甫相遇，昆弟、门人咸为贽忧，而吉甫忻然厚礼，都不衔前事，以宰相礼事之，犹恐其未信不安，日与贽相狎，若平生交契者。
zhì chū yóu cán jù hòu nǎi shēn jiāo
贽初犹惭惧，后乃深交。
shí lùn yǐ jí fǔ wèi zhǎng zhě
时论以吉甫为长者。
hòu yǒu xuē yán zhě dài jí fǔ wèi cì shǐ yán cháo cí rì dé zōng lìng xuān zhǐ wèi ān
后有薛延者，代吉甫为刺史，延朝辞日，德宗令宣旨慰安。
ér wéi gāo lèi shàng biǎo qǐng yǐ zhì dài jǐ
而韦皋累上表请以贽代己。
shùn zōng jí wèi yǔ yáng chéng zhèng yú qìng tóng zhào zhēng hái
顺宗即位，与阳城、郑余庆同诏征还。
zhào wèi zhì ér zhì zú shí nián wǔ shí èr zèng bīng bù shàng shū shì yuē xuān
诏未至而贽卒，时年五十二，赠兵部尚书，谥曰宣。
zi jiǎn lǐ dēng jìn shì dì lèi pì shǐ fǔ
子简礼，登进士第，累辟使府。
shǐ chén yuē jìn dài lùn lù xuān gōng bǐ hàn zhī jiǎ yì ér gāo mài zhī xíng gāng zhèng zhī jié jīng guó chéng wù zhī yào jī qiè zhàng yì zhī xīn chū méng tiān zǐ zhòng zhī mò tú lún zhì jiē xiāng lèi yě
史臣曰：近代论陆宣公，比汉之贾谊，而高迈之行，刚正之节，经国成务之要，激切仗义之心，初蒙天子重知，末涂沦踬，皆相类也。
ér yì zhǐ zhōng dài fū zhì jí tái xuàn bù wéi bù yù yǐ
而谊止中大夫，贽及台铉，不为不遇矣。
xī gōng sūn yāng xié sān cè shuō qín wáng chún yú kūn yǐ yǐn yǔ jiàn qí jūn cóng gǔ yǐ huán zhèng yán bù yì
昔公孙鞅挟三策说秦王，淳于髡以隐语见齐君，从古以还，正言不易。
xī zhōu zhāo jiè jí lùn yì zhèng wèi cǐ yě
昔周昭戒急论议，正为此也。
zhì jū ěr bǐ zhī liè diào rèn zhī de yù yǐ piàn xīn chú zhòng bì dú shǒu è qún yá jūn shàng bù liàng qí chéng qún xiǎo gòng gōng qí duǎn yù wú fàng zhú qí kě de hu
贽居珥笔之列，调饪之地，欲以片心除众弊，独手遏群邪，君上不亮其诚，群小共攻其短，欲无放逐，其可得乎！
shī chēng qí wéi zhé rén gào zhī huà yán yòu yǒu huì ěr tīng wǒ zhī hèn cǐ jiē xián rén jūn zǐ tàn yán bú jiàn yòng yě
《诗》称“其维哲人，告之话言”，又有“诲尔”、“听我”之恨，此皆贤人君子，叹言不见用也。
gù yáo zī yǔ bài qiān zǎi yī shí xié shǒu tí ěr qǐ róng yì zāi
故尧咨禹拜，千载一时，携手提耳，岂容易哉！
zàn yuē liáng chén wù zhǔ wǒ yǒu jiā yóu
赞曰：良臣悟主，我有嘉猷。
duō pì zhī jūn wéi shàn bù zhōu
多僻之君，为善不周。
zhōng yán jiù shī qǐ wò yuē chóu
忠言救失，启沃曰雠。
wù yí tiān wèn cāng hào yōu yōu
勿贻天问，苍昊悠悠。