hán yù zhāng jí mèng jiāo táng qú lǐ áo yǔ wén jí liú yǔ xī liǔ zōng yuán hán cí
○韩愈张籍孟郊唐衢李翱宇文籍刘禹锡柳宗元韩辞
hán yù zì tuì zhī chāng lí rén
韩愈,字退之,昌黎人。
fù zhòng qīng wú míng wèi
父仲卿,无名位。
yù shēng sān suì ér gū yǎng yú cóng fù xiōng
愈生三岁而孤,养于从父兄。
yù zì yǐ gū zǐ yòu kè kǔ xué rú bù sì jiǎng lì
愈自以孤子,幼刻苦学儒,不俟奖励。
dà lì zhēn yuán zhī jiān wén zì duō shàng gǔ xué xiào yáng xióng dǒng zhòng shū zhī shù zuò ér dú gū jí liáng sù zuì chēng yuān ào rú lín tuī zhòng
大历、贞元之间,文字多尚古学,效杨雄、董仲舒之述作,而独孤及、梁肃最称渊奥,儒林推重。
yù cóng qí tú yóu ruì yì zuàn yǎng yù zì zhèn yú yī dài
愈从其徒游,锐意钻仰,欲自振于一代。
jì jǔ jìn shì tóu wén yú gōng qīng jiān gù xiāng zhèng yú qìng pō wéi zhī yán yù yóu shì zhī míng yú shí
洎举进士,投文于公卿间,故相郑余庆颇为之延誉,由是知名于时。
xún dēng jìn shì dì
寻登进士第。
zǎi xiàng dǒng jìn chū zhèn dà liáng pì wèi xún guān
宰相董晋出镇大梁,辟为巡官。
fǔ chú xú zhōu zhāng jiàn fēng yòu qǐng wèi qí bīn zuǒ
府除,徐州张建封又请为其宾佐。
yù fā yán zhēn shuài wú suǒ wèi bì cāo xíng jiān zhèng zhuō yú shì wù
愈发言真率, 无所畏避,操行坚正,拙于世务。
diào shòu sì mén bó shì zhuǎn jiān chá yù shǐ
调授四门博士,转监察御史。
dé zōng wǎn nián zhèng chū duō mén zǎi xiàng bù zhuān jī wu
德宗晚年,政出多门,宰相不专机务。
gōng shì zhī bì jiàn guān lùn zhī bù tīng
宫市之弊,谏官论之不听。
yù cháng shàng zhāng shù qiān yán jí lùn zhī bù tīng nù biǎn wèi lián zhōu shān yáng lìng liàng yí jiāng líng fǔ yuàn cáo
愈尝上章数千言极论之,不听,怒贬为连州山阳令,量移江陵府掾曹。
yuán hé chū zhào wèi guó zi bó shì qiān dū guān yuán wài láng
元和初,召为国子博士,迁都官员外郎。
shí huá zhōu cì shǐ yán jì měi yǐ gōng shì tíng huá yīn lìng liǔ jiàn xiàn wu bǐ shè yuàn cáo
时华州刺史阎济美以公事停华阴令柳涧县务,俾摄掾曹。
jū shù yuè jì měi ba jùn chū jū gōng guǎn jiàn suì fěng bǎi xìng zhē dào suǒ qián nián jūn dùn yì zhí
居数月,济美罢郡,出居公馆,涧遂讽百姓遮道索前年军顿役直。
hòu cì shǐ zhào chāng àn de jiàn zuì yǐ wén biǎn fáng zhōu sī mǎ
后刺史赵昌按得涧罪以闻,贬房州司马。
yù yīn shǐ guò huá zhī qí shì yǐ wéi cì shǐ xiāng dǎng shàng shū lǐ jiàn liú zhōng bù xià
愈因使过华,知其事,以为刺史相党, 上疏理涧,留中不下。
zhào jiān chá yù shǐ li zōng shì àn yàn de jiàn zāng zhuàng zài biǎn jiàn fēng xī wèi
诏监察御史李宗奭按验,得涧赃状,再贬涧封溪尉。
yǐ yù wàng lùn fù wèi guó zi bó shì
以愈妄论,复为国子博士。
yù zì yǐ cái gāo lèi bèi bìn chù zuò jìn xué jiě yǐ zì yù yuē
愈自以才高,累被摈黜,作《进学解》以自喻曰:
guó zǐ xiān shēng chen rù tài xué zhào zhū shēng lì guǎn xià huì zhī yuē yè jīng yú qín huāng yú xī
国子先生晨入太学,召诸生立馆下,诲之曰:“业精于勤,荒于嬉;
xíng chéng yú sī huǐ yú suí
行成于思, 毁于随。
fāng jīn shèng xián xiāng féng zhì jù huá zhāng
方今圣贤相逢,治具华张。
bá qù xiōng xié dēng chóng jùn liáng
拔去凶邪,登崇俊良。
zhàn xiǎo shàn zhě lǜ yǐ lù míng yī yì zhě wú bù yōng
占小善者率以录,名一艺者无不庸。
pá luó tī jué guā gòu mó guāng
爬罗剔抉,刮垢磨光。
gài yǒu xìng ér huò xuǎn shú yún duō ér bù yáng
盖有幸而获选,孰云多而不扬?
zhū shēng yè huàn bù néng jīng wú huàn yǒu sī zhī bù míng
诸生业患不能精,无患有司之不明;
xíng huàn bù néng chéng wú huàn yǒu sī zhī bù gōng
行患不能成,无患有司之不公!
yán wèi jì yǒu xiào yú liè zhě yuē xiān shēng qī yǔ zāi
言未既,有笑于列者曰:“先生欺予哉!
dì zǐ shì xiān shēng yú zī yǒu nián yǐ
弟子事先生,于兹有年矣。
xiān shēng kǒu bù jué yín yú liù yì zhī wén shǒu bù tíng pī yú bǎi jiā zhī biān
先生口不绝吟于六艺之文,手不停披于百家之编。
jì shì zhě bì tí qí yào zuǎn yán zhě bì gōu qí xuán
记事者必提其要,纂言者必钩其玄。
tān duō wu de xì dà bù juān
贪多务得,细大不捐。
shāo gào yóu yǐ jì guǐ cháng kū kū yǐ qióng nián
烧膏油以继晷,常矻矻以穷年。
xiān shēng zhī yè kě wèi qín yǐ
先生之业,可谓勤矣。
dǐ pái yì duān ràng chì fú lǎo
牴排异端, 攘斥佛、老;
bǔ jū xià lòu zhāng huáng yōu miǎo
补苴罅漏,张皇幽眇;
xún zhuì xù zhī máng máng dú páng sōu ér yuǎn shào
寻坠绪之茫茫,独旁搜而远绍;
zhàng bǎi chuān ér dōng zhī huí kuáng lán yú jì dào
障百川而东之, 回狂澜于既倒。
xiān shēng zhī yú rú kě wèi yǒu láo yǐ
先生之于儒,可谓有劳矣。
chén jìn nóng yù hán yīng jǔ huá zuò wéi wén zhāng qí shū mǎn jiā
沉浸𬪩郁,含英咀华,作为文章,其书满家。
shàng guī yáo sì hún hún wú yá
上规姚、姒,浑浑无涯;
zhōu gào yīn pán jí qū áo yá
《周诰》、《殷盘》,佶屈聱牙;
chūn qiū jǐn yán zuǒ shì fú kuā
《春秋》谨严, 《左氏》浮夸;
yì qí ér fǎ shī zhèng ér pā
《易》奇而法,《诗》正而葩;
xià dài zhuāng sāo tài shǐ suǒ lù zi yún xiàng rú tóng gōng yì qǔ
下迨《庄》、《骚》,太史所录, 子云、相如,同工异曲。
xiān shēng zhī yú wén kě wèi hóng qí zhōng ér sì qí wài yǐ
先生之于文,可谓闳其中而肆其外矣。
shǎo shǐ zhī xué yǒng yú gǎn wèi
少始知学,勇于敢为;
zhǎng tōng yú fāng zuǒ yòu jù yi
长通于方,左右具宜。
xiān shēng zhī yú wéi rén kě wèi chéng yǐ
先生之于为人,可谓成矣。
rán ér gōng bú jiàn xìn yú rén sī bú jiàn zhù yú you
然而公不见信于人,私不见助于友;
bá qián zhì hòu dòng zhé dé jiù
跋前踬后,动辄得咎。
zàn wèi yù shǐ suì cuàn nán yí
暂为御史,遂窜南夷;
sān wèi bó shì rǒng bú jiàn zhì
三为博士,冗不见治。
mìng yǔ chóu móu qǔ bài jǐ shí
命与仇谋,取败几时。
dōng nuǎn ér r hào hán nián fēng ér qī tí jī
冬暖而儿号寒,年丰而妻啼饥。
tóu tóng chǐ huò jìng sǐ hé bì
头童齿豁,竟死何裨?
bù zhī lǜ cǐ ér fǎn jiào rén wéi
不知虑此, 而反教人为!
xiān shēng yuē xū zǐ lái qián
先生曰:“吁,子来前!
fu dà mù wèi máng xì mù wèi jué lú zhū rú wēi niè diàn xiē gè de qí yi shī yǐ chéng shì zhě jiàng shì zhī gōng yě
夫大木为杗,细木为桷,MM栌侏儒,椳𫔶扂楔,各得其宜,施以成室者,匠氏之工也。
yù zhá dān shā chì jiàn qīng zhī zhū sǒu mǎ bó bài gǔ zhī pí jù shōu bìng xù dài yòng wú yí zhě yī shī zhī liáng yě
玉札丹砂,赤箭青芝,朱溲马勃,败鼓之皮, 俱收并蓄,待用无遗者,医师之良也。
dēng míng xuǎn gōng zá jìn qiǎo zhuō yū yú wèi yán zhuó luò wèi jié jiào duǎn liáng cháng wéi qì shì shì zhě zǎi xiàng zhī fāng yě
登明选公,杂进巧拙,纡余为妍,卓荦为杰, 校短量长,唯器是适者,宰相之方也。
xī zhě mèng kē hǎo biàn kǒng dào yǐ míng zhé huán tiān xià zú lǎo yú xíng
昔者,孟轲好辩,孔道以明,辙环天下,卒老于行。
gǒu qīng shǒu zhèng dà lùn shì hóng táo chán yú chu fèi sǐ lán líng
苟卿守正,大论是弘,逃谗于楚,废死兰陵。
shì èr rú zhě tǔ cí wèi jīng jǔ zú wéi fǎ jué lèi lí lún yōu rù shèng yù qí yù yú shì hé rú yě
是二儒者,吐辞为经,举足为法,绝类离伦,优入圣域,其遇于世何如也?
jīn xiān shēng xué suī qín bù yóu qí tǒng
今先生学虽勤,不由其统;
yán suī duō bú yào qí zhōng
言虽多, 不要其中;
wén suī qí bù jì yú yòng
文虽奇,不济于用;
xíng suī xiū bù xiǎn yú zhòng
行虽修,不显于众。
yóu qiě yuè fèi fèng qián suì mǐ lǐn sù zi bù zhī gēng fù bù zhī zhī chéng mǎ cóng tú ān zuò ér shí zhǒng cháng tú zhī cù cù kuī chén biān yǐ dào qiè
犹且月费俸钱,岁靡廪粟,子不知耕,妇不知织,乘马从徒,安坐而食,踵常涂之促促,窥陈编以盗窃。
rán ér shèng zhǔ bù jiā zhū zǎi chén bú jiàn chì cǐ fēi qí xìng zāi
然而圣主不加诛,宰臣不见斥,此非其幸哉!
dòng ér de bàng míng yì suí zhī
动而得谤,名亦随之。
tóu xián zhì sàn nǎi fēn zhī yi
投闲置散,乃分之宜。
ruò fú shāng cái huì zhī yǒu wú jì bān zī zhī chóng bì wàng jǐ liàng zhī suǒ chēng zhǐ qián rén zhī xiá cī shì suǒ wèi jí jiàng shì zhī bù yǐ yì wèi yíng ér zǐ yī shī yǐ chāng yáng yǐn nián yù jìn qí xī líng yě
若夫商财贿之有无,计班资之崇庳,忘己量之所称,指前人之瑕疵,是所谓诘匠氏之不以杙为楹,而訾医师以昌阳引年,欲进其豨苓也。
zhí zhèng lǎn qí wén ér lián zhī yǐ qí yǒu shǐ cái gǎi bǐ bù láng zhōng shǐ guǎn xiū zhuàn
执政览其文而怜之,以其有史才,改比部郎中、史馆修撰。
yú suì zhuǎn kǎo gōng láng zhōng zhī zhì gào bài zhōng shū shè rén
逾岁,转考功郎中、 知制诰,拜中书舍人。
é yǒu bú yuè yù zhě zhí qí jiù shì yán yù qián zuǒ jiàng wèi jiāng líng yuàn cáo jīng nán jié dù shǐ péi jūn guǎn zhī pō hòu jūn zi è fán bǐ jìn zhě è hái shěng fù yù wèi xù jiàn è réng hū qí zì
俄有不悦愈者,摭其旧事,言愈前左降为江陵掾曹,荆南节度使裴均馆之颇厚, 均子锷凡鄙,近者锷还省父,愈为序饯锷,仍呼其字。
cǐ lùn xuān yú cháo liè zuò shì gǎi tài zǐ yòu shù zǐ
此论喧于朝列,坐是改太子右庶子。
yuán hé shí èr nián bā yuè zǎi chén péi dù wèi huái xi xuān wèi chǔ zhì shǐ jiān zhāng yì jūn jié dù shǐ qǐng yù wéi xíng jūn sī mǎ réng cì jīn zǐ
元和十二年八月,宰臣裴度为淮西宣慰处置使,兼彰义军节度使,请愈为行军司马,仍赐金紫。
huái cài píng shí èr yuè suí dù hái cháo yǐ gōng shòu xíng bù shì láng réng zhào yù zhuàn píng huái xi bēi qí cí duō xù péi dù shì
淮、蔡平,十二月随度还朝,以功授刑部侍郎,仍诏愈撰《平淮西碑》,其辞多叙裴度事。
shí xiān rù cài zhōu qín wú yuán jì li sù gōng dì yī sù bù píng zhī
时先入蔡州擒吴元济,李愬功第一,愬不平之。
sù qī chū rù jìn zhōng yīn su bēi cí bù shí zhào lìng mó yù wén
愬妻出入禁中,因诉碑辞不实,诏令磨愈文。
xiàn zōng mìng hàn lín xué shì duàn wén chāng zhòng zhuàn wén lè shí
宪宗命翰林学士段文昌重撰文勒石。
fèng xiáng fǎ mén sì yǒu hù guó zhēn shēn tǎ tǎ nèi yǒu shì jiā wén fú zhǐ gǔ yī jié qí shū běn chuán fǎ sān shí nián yī kāi kāi zé suì fēng rén tài
凤翔法门寺有护国真身塔,塔内有释迦文佛指骨一节,其书本传法,三十年一开,开则岁丰人泰。
shí sì nián zhēng yuè shàng lìng zhōng shǐ dù yīng qí yā gōng rén sān shí rén chí xiāng huā fù lín gāo yì yíng fó gǔ
十四年正月,上令中使杜英奇押宫人三十人,持香花赴临皋驿迎佛骨。
zì guāng shùn mén rù dà nèi liú jìn zhōng sān rì nǎi sòng zhū sì
自光顺门入大内,留禁中三日,乃送诸寺。
wáng gōng shì shù bēn zǒu shě shī wéi kǒng zài hòu
王公士庶,奔走舍施,唯恐在后。
bǎi xìng yǒu fèi yè pò chǎn shāo dǐng zhuó bì ér qiú gōng yǎng zhě
百姓有废业破产、烧顶灼臂而求供养者。
yù sù bù xǐ fú shàng shū jiàn yuē
愈素不喜佛,上疏谏曰:
fú yǐ fú zhě yí dí zhī yī fǎ ěr
伏以佛者,夷狄之一法耳。
zì hòu hàn shí shǐ liú rù zhōng guó shàng gǔ wèi cháng yǒu yě
自后汉时始流入中国,上古未尝有也。
xī huáng dì zài wèi bǎi nián nián bǎi yī shí suì
昔黄帝在位百年,年百一十岁;
shǎo hào zài wèi bā shí nián nián bǎi suì
少昊在位八十年,年百岁;
zhuān xū zài wèi qī shí jiǔ nián nián jiǔ shí bā suì
颛顼在位七十九年,年九十八岁;
dì kù zài wèi qī shí nián nián bǎi wǔ suì
帝喾在位七十年,年百五岁;
dì yáo zài wèi jiǔ shí bā nián nián bǎi yī shí bā suì
帝尧在位九十八年,年百一十八岁;
dì shùn jí yǔ nián jiē bǎi suì
帝舜及禹年皆百岁。
cǐ shí tiān xià tài píng bǎi xìng ān lè shòu kǎo rán ér zhōng guó wèi yǒu fú yě
此时天下太平,百姓安乐寿考,然而中国未有佛也。
qí hòu yīn tāng yì nián bǎi suì tāng sūn tài wù zài wèi qī shí wǔ nián wǔ dīng zài wèi wǔ shí nián shū shǐ bù yán qí shòu tuī qí nián shù gài yì jù bù jiǎn bǎi suì
其后殷汤亦年百岁,汤孙太戊在位七十五年,武丁在位五十年,书史不言其寿,推其年数,盖亦俱不减百岁。
zhōu wén wáng nián jiǔ shí qī suì wǔ wáng nián jiǔ shí sān suì mù wáng zài wèi bǎi nián
周文王年九十七岁,武王年九十三岁,穆王在位百年。
cǐ shí fó fǎ yì wèi zhì zhōng guó fēi yīn shì fú ér zhì cǐ yě
此时佛法亦未至中国,非因事佛而致此也。
hàn míng dì shí shǐ yǒu fó fǎ míng dì zài wèi cái shí bā nián ěr
汉明帝时始有佛法,明帝在位,才十八年耳。
qí hòu luàn wáng xiāng jì yùn zuò bù zhǎng
其后乱亡相继,运祚不长。
sòng qí liáng chén yuán wèi yǐ xià shì fú jiàn jǐn nián dài yóu cù
宋、 齐、梁、陈、元魏已下,事佛渐谨,年代尤促。
wéi liáng wǔ dì zài wèi sì shí bā nián qián hòu sān dù shě shēn shī fú zōng miào zhī jì bù yòng shēng láo zhòu rì yī shí zhǐ yú cài guǒ
唯梁武帝在位四十八年,前后三度舍身施佛,宗庙之祭,不用牲牢,昼日一食,止于菜果。
qí hòu jìng wèi hóu jǐng suǒ bī è sǐ tái chéng guó yì xún miè
其后竟为侯景所逼,饿死台城,国亦寻灭。
shì fú qiú fù nǎi gèng de huò
事佛求福,乃更得祸。
yóu cǐ guān zhī fú bù zú xìn yì kě zhī yǐ
由此观之,佛不足信,亦可知矣。
gāo zǔ shǐ shòu duò chán zé yì chú zhī
高祖始受隋禅,则议除之。
dāng shí qún chén shí jiàn bù yuǎn bù néng shēn jiū xiān wáng zhī dào gǔ jīn zhī yi tuī chǎn shèng míng yǐ jiù sī bì qí shì suì zhǐ
当时群臣识见不远,不能深究先王之道、古今之宜, 推阐圣明,以救斯弊,其事遂止。
chén cháng hèn yān
臣尝恨焉!
fú wéi huáng dì bì xià shén shèng yīng wǔ shù qiān bǎi nián yǐ lái wèi yǒu lún bǐ
伏惟皇帝陛下,神圣英武,数千百年以来未有伦比。
jí wèi zhī chū jí bù xǔ dù rén wéi sēng ní dào shì yòu bù xǔ bié lì sì guàn
即位之初,即不许度人为僧尼、道士,又不许别立寺观。
chén dāng shí yǐ wèi gāo zǔ zhī zhì bì xíng yú bì xià zhī shǒu
臣当时以为高祖之志,必行于陛下之手。
jīn zòng wèi néng jí xíng qǐ kě zì zhī zhuǎn lìng shèng yě
今纵未能即行,岂可恣之转令盛也!
jīn wén bì xià lìng qún sēng yíng fó gǔ yú fèng xiáng yù lóu yǐ guān yú rù dà nèi lìng zhū sì dì yíng gōng yǎng
今闻陛下令群僧迎佛骨于凤翔,御楼以观,舁入大内,令诸寺递迎供养。
chén suī zhì yú bì zhī bì xià bù huò yú fú zuò cǐ chóng fèng yǐ qí fú xiáng yě
臣虽至愚,必知陛下不惑于佛,作此崇奉以祈福祥也。
zhí yǐ nián fēng rén lè xùn rén zhī xīn wèi jīng dōu shì zhù shè guǐ yì zhī guān xì wán zhī jù ěr
直以年丰人乐,徇人之心,为京都士庶设诡异之观、戏玩之具耳。
ān yǒu shèng míng ruò cǐ ér kěn xìn cǐ děng shì zāi
安有圣明若此而肯信此等事哉!
rán bǎi xìng yú míng yì huò nán xiǎo gǒu jiàn bì xià rú cǐ jiāng wèi zhēn xīn xìn fó
然百姓愚冥,易惑难晓,苟见陛下如此,将谓真心信佛。
jiē yún tiān zi dà shèng yóu yī xīn jìng xìn
皆云天子大圣,犹一心敬信;
bǎi xìng wēi jiàn yú fú qǐ hé xī shēn mìng
百姓微贱, 于佛岂合惜身命。
suǒ yǐ zhuó dǐng fán zhǐ bǎi shí wèi qún jiě yī sàn qián zì cháo zhì mù
所以灼顶燔指,百十为群,解衣散钱,自朝至暮。
zhuǎn xiāng fǎng xiào wéi kǒng hòu shí lǎo yòu bēn bō qì qí shēng yè
转相仿效,唯恐后时,老幼奔波,弃其生业。
ruò bù jí jiā jìn è gēng lì zhū sì bì yǒu duàn bì jī shēn yǐ wéi gōng yǎng zhě
若不即加禁遏,更历诸寺,必有断臂脔身以为供养者。
shāng fēng bài sú chuán xiào sì fāng fēi xì shì yě
伤风败俗,传笑四方,非细事也。
fú běn yí dí zhī rén yǔ zhōng guó yán yǔ bù tōng yī fú shū zhì
佛本夷狄之人,与中国言语不通,衣服殊制。
kǒu bù dào xiān wáng zhī fǎ yán shēn bù fú xiān wáng zhī fǎ xíng bù zhī jūn chén zhī yì fù zǐ zhī qíng
口不道先王之法言,身不服先王之法行,不知君臣之义、父子之情。
jiǎ rú qí shēn shàng zài fèng qí guó mìng lái cháo jīng shī bì xià róng ér jiē zhī bù guò xuān zhèng yī jiàn lǐ bīn yī shè cì yī yī xí wèi ér chū zhī yú jìng bù lìng huò yú zhòng yě
假如其身尚在,奉其国命,来朝京师,陛下容而接之,不过宣政一见,礼宾一设,赐衣一袭,卫而出之于境,不令惑于众也。
kuàng qí shēn sǐ yǐ jiǔ kū xiǔ zhī gǔ xiōng huì zhī yú qǐ yi yǐ rù gōng jìn
况其身死已久,枯朽之骨,凶秽之余,岂宜以入宫禁!
kǒng zǐ yuē jìng guǐ shén ér yuǎn zhī
孔子曰:“敬鬼神而远之。
gǔ zhī zhū hóu xíng diào yú guó shàng lìng wū zhù xiān yǐ táo fú chú bù xiáng rán hòu jìn diào
” 古之诸侯,行吊于国,尚令巫祝先以桃,祓除不祥,然后进吊。
jīn wú gù qǔ xiǔ huì zhī wù qīn lín guān zhī wū zhù bù xiān táo bù yòng qún chén bù yán qí fēi yù shǐ bù jǔ qí shī chén shí chǐ zhī
今无故取朽秽之物,亲临观之,巫祝不先,桃不用,群臣不言其非,御史不举其失,臣实耻之。
qǐ yǐ cǐ gǔ fù zhī shuǐ huǒ yǒng jué gēn běn duàn tiān xià zhī yí jué hòu dài zhī huò
乞以此骨付之水火,永绝根本,断天下之疑,绝后代之惑。
shǐ tiān xià zhī rén zhī dà shèng rén zhī suǒ zuò wéi chū yú xún cháng wàn wàn yě qǐ bù shèng zāi
使天下之人,知大圣人之所作为,出于寻常万万也,岂不盛哉!
qǐ bù kuài zāi
岂不快哉!
fú rú yǒu líng néng zuò huò suì fán yǒu yāng jiù yi jiā chén shēn
佛如有灵,能作祸祟,凡有殃咎,宜加臣身。
shàng tiān jiàn lín chén bù yuàn huǐ
上天鉴临,臣不怨悔。
shū zòu xiàn zōng nù shén
疏奏,宪宗怒甚。
jiān yī rì chū shū yǐ shì zǎi chén jiāng jiā jí fǎ
间一日,出疏以示宰臣,将加极法。
péi dù cuī qún zòu yuē hán yù shàng wǔ zūn tīng chéng yi dé zuì rán ér fēi nèi huái zhōng kěn bù bì chù zé qǐ néng zhì cǐ
裴度、崔群奏曰:“韩愈上忤尊听,诚宜得罪,然而非内怀忠恳,不避黜责,岂能至此?
fú qǐ shāo cì kuān róng yǐ lái jiàn zhě
伏乞稍赐宽容, 以来谏者。
shàng yuē yù yán wǒ fèng fú tài guò wǒ yóu wéi róng zhī
”上曰:“愈言我奉佛太过,我犹为容之。
zhì wèi dōng hàn fèng fú zhī hòu dì wáng xián zhì yāo cù hé yán zhī guāi cì yě
至谓东汉奉佛之后,帝王咸致夭促,何言之乖刺也?
yù wéi rén chén gǎn ěr kuáng wàng gù bù kě shè
愈为人臣,敢尔狂妄,固不可赦!
yú shì rén qíng jīng wǎn nǎi zhì guó qī zhū guì yì yǐ zuì yù tài zhòng yīn shì yán zhī nǎi biǎn wèi cháo zhōu cì shǐ
”于是人情惊惋,乃至国戚诸贵,亦以罪愈太重,因事言之,乃贬为潮州刺史。
yù zhì cháo yáng shàng biǎo yuē
愈至潮阳,上表曰:
chén jīn nián zhēng yuè shí sì rì méng ēn shòu cháo zhōu cì shǐ jí rì chí yì jiù lù
臣今年正月十四日,蒙恩授潮州刺史,即日驰驿就路。
jīng shè lǐng hǎi shuǐ lù wàn lǐ
经涉岭海,水陆万里。
chén suǒ lǐng zhōu zài guǎng fǔ jí dōng
臣所领州,在广府极东。
qù guǎng fǔ suī yún èr qiān lǐ rán lái wǎng dòng jiē yú yuè
去广府虽云二千里,然来往动皆逾月。
guò hǎi kǒu xià è shuǐ tāo lóng zhuàng měng nán jì qī chéng jù fēng è yú huàn huò bù cè
过海口,下恶水, 涛泷壮猛,难计期程,飓风鳄鱼,患祸不测。
zhōu nán jìn jiè zhǎng hǎi lián tiān dú wù zhàng fēn rì xī fā zuò
州南近界,涨海连天,毒雾瘴氛,日夕发作。
chén shǎo duō bìng nián cái wǔ shí fā bái chǐ luò lǐ bù jiǔ zhǎng
臣少多病,年才五十,发白齿落,理不久长。
jiā yǐ zuì fàn zhì zhòng suǒ chǔ yòu jí yuǎn è yōu huáng cán jì sǐ wáng wú rì
加以罪犯至重,所处又极远恶,忧惶惭悸,死亡无日。
dān lì yī shēn cháo wú qīn dǎng jū mán yí zhī de yǔ wǎng mèi tóng qún
单立一身,朝无亲党,居蛮夷之地,与魍魅同群。
gǒu fēi bì xià āi ér niàn zhī shuí kěn wéi chén yán zhě
苟非陛下哀而念之,谁肯为臣言者。
chén shòu xìng yú lòu rén shì duō suǒ bù tōng wéi kù hào xué wèn wén zhāng wèi cháng yī rì zàn fèi shí wéi shí bèi tuī xǔ
臣受性愚陋,人事多所不通,唯酷好学问文章,未尝一日暂废,实为时辈推许。
chén yú dāng shí zhī wén yì wèi yǒu guò rén zhě
臣于当时之文,亦未有过人者。
zhì yú lùn shù bì xià gōng dé yǔ shī shū xiāng biǎo lǐ
至于论述陛下功德,与《诗》、《书》相表里。
zuò wèi gē shī jiàn zhī jiāo miào jì tài shān zhī fēng lòu bái yù zhī dié
作为歌诗,荐之郊庙,纪太山之封,镂白玉之牒;
pū zhāng duì tiān zhī hóng xiū yáng lì wú qián zhī wěi jì
铺张对天之宏休,扬厉无前之伟迹;
biān yú shī shū zhī cè ér wú kuì cuò yú tiān dì zhī jiān ér wú kuī
编于《诗》、《书》之策而无愧,措于天地之间而无亏。
suī shǐ gǔ rén fù shēng chén wèi kěn duō ràng
虽使古人复生,臣未肯多让。
fú yǐ dà táng shòu mìng yǒu tiān xià sì hǎi zhī nèi mò bù chén qiè nán běi dōng xī de gè wàn lǐ
伏以大唐受命有天下,四海之内,莫不臣妾南北东西,地各万里。
zì tiān bǎo zhī hòu zhèng zhì shǎo xiè wén zhì wèi yōu wǔ kè bù gāng
自天宝之后, 政治少懈,文致未优,武克不纲。
niè chén jiān lì wài shùn nèi bèi
孽臣奸隶,外顺内悖;
fù sǐ zǐ dài yǐ zǔ yǐ sūn
父死子代,以祖以孙。
rú gǔ zhū hóu zì shàn qí de bù cháo bù gòng liù qī shí nián
如古诸侯,自擅其地,不朝不贡,六七十年。
sì shèng chuán xù yǐ zhì bì xià gōng qīn tīng duàn gān gē suǒ huī wú bù cóng shùn
四圣传序,以至陛下,躬亲听断,干戈所麾,无不从顺。
yi dìng yuè zhāng yǐ gào shén míng
宜定乐章,以告神明;
dōng xún tài shān zòu gōng huáng tiān shǐ yǒng yǒng wàn nián fú wǒ chéng liè
东巡泰山,奏功皇天,使永永万年,服我成烈。
dāng cǐ zhī jì suǒ wèi qiān zǎi yī shí bù kě féng zhī jiā huì
当此之际,所谓千载一时,不可逢之嘉会。
ér chén fù zuì yīng xìn zì jū hǎi dǎo qī qī jiē jiē rì yǔ sǐ pò
而臣负罪婴衅,自拘海岛,戚戚嗟嗟,日与死迫;
céng bù dé zòu báo jì yú cóng guān zhī nèi lì yù zhī jiān qióng sī bì jīng yǐ shú qián guò
曾不得奏薄伎于从官之内、隶御之间,穷思毕精,以赎前过。
huái tòng qióng tiān sǐ bù bì mù
怀痛穷天,死不闭目!
zhān wàng chén jí hún shén fēi qù
瞻望宸极,魂神飞去。
fú wéi bì xià tiān dì fù mǔ āi ér lián zhī
伏惟陛下,天地父母,哀而怜之。
xiàn zōng wèi zǎi chén yuē zuó de hán yù dào cháo zhōu biǎo yīn sī qí suǒ jiàn fó gǔ shì dà shì ài wǒ wǒ qǐ bù zhī
宪宗谓宰臣曰:“昨得韩愈到潮州表,因思其所谏佛骨事,大是爱我,我岂不知!
rán yù wéi rén chén bù dàng yán rén zhǔ shì fú nǎi nián cù yě
然愈为人臣,不当言人主事佛乃年促也。
wǒ yǐ shì è qí róng yì
我以是恶其容易。
shàng yù fù yòng yù gù xiān yǔ jí guān zǎi chén zhī zòu duì
”上欲复用愈,故先语及,观宰臣之奏对。
ér huáng fǔ bó è yù juàn zhí kǒng qí fù yòng shuài xiān duì yuē yù zhōng dà kuáng shū qiě kě liàng yí yī jùn
而皇甫镈恶愈狷直,恐其复用,率先对曰:“愈终大狂疏, 且可量移一郡。
nǎi shòu yuán zhōu cì shǐ
”乃授袁州刺史。
chū yù zhì cháo yáng jì shì shì xún lì mín jí kǔ jiē yuē jùn xi jiǎo shuǐ yǒu è yú luǎn ér huà zhǎng shù zhàng shí mín xù chǎn jiāng jǐn yǐ shì mín pín
初,愈至潮阳,既视事,询吏民疾苦,皆曰:“郡西湫水有鳄鱼,卵而化,长数丈,食民畜产将尽,以是民贫。
jū shù rì yù wǎng shì zhī lìng pàn guān qín jì pào yī tún yī yáng tóu zhī jiǎo shuǐ zhù zhī yuē
”居数日,愈往视之,令判官秦济砲一豚一羊, 投之湫水,祝之曰:
qián dài dé bó zhī jūn qì chu yuè zhī de zé è yú hán yǒng yú cǐ kě yě
前代德薄之君,弃楚、越之地,则鳄鱼涵泳于此可也。
jīn tiān zi shén shèng sì hǎi zhī wài fǔ ér yǒu zhī
今天子神圣,四海之外, 抚而有之。
kuàng yáng zhōu zhī jìng cì shǐ xiàn lìng zhī suǒ zhì chū gòng fù yǐ gòng tiān dì zōng miào zhī sì è yú qǐ kě yǔ cì shǐ zá chǔ cǐ tǔ zāi
况扬州之境,刺史县令之所治,出贡赋以共天地宗庙之祀,鳄鱼岂可与刺史杂处此土哉?
cì shǐ shòu tiān zǐ mìng lìng shǒu cǐ tǔ ér è yú hàn rán bù ān xī tán shí mín chù xióng lù zhāng shǐ yǐ féi qí shēn yǐ fán qí luǎn yǔ cì shǐ zhēng wèi zhǎng
刺史受天子命,令守此土,而鳄鱼睅然不安溪潭,食民畜熊鹿麞豕,以肥其身,以繁其卵,与刺史争为长。
cì shǐ suī nú ruò ān kěn wèi è yú dī shǒu ér xià zāi
刺史虽驽弱,安肯为鳄鱼低首而下哉!
jīn cháo zhōu dà hǎi zài qí nán jīng péng zhī dà xiā xiè zhī xì wú bù róng è yú cháo fā ér xī zhì
今潮州大海在其南,鲸鹏之大,虾蟹之细,无不容,鳄鱼朝发而夕至。
jīn yǔ è yú yuē sān rì nǎi zhì qī rì rú wán ér bù xǐ xū wèi wù hài zé cì shǐ xuǎn cái jì zhuàng fū cāo jìn gōng dú shǐ yǔ è yú cóng shì yǐ
今与鳄鱼约, 三日乃至七日,如顽而不徙,须为物害,则刺史选材伎壮夫,操劲弓毒矢,与鳄鱼从事矣!
zhù zhī xī yǒu bào fēng léi qǐ yú jiǎo zhōng
祝之夕,有暴风雷起于湫中。
shù rì jiǎo shuǐ jǐn hé xǐ yú jiù jiǎo xi liù shí lǐ
数日,湫水尽涸,徙于旧湫西六十里。
zì shì cháo rén wú è huàn
自是潮人无鳄患。
yuán zhōu zhī sú nán nǚ lì yú rén zhě yú yuē zé mò rù chū qián zhī jiā
袁州之俗,男女隶于人者,逾约则没入出钱之家。
yù zhì shè fǎ shú qí suǒ méi nán nǚ guī qí fù mǔ
愈至,设法赎其所没男女, 归其父母。
réng xuē qí sú fǎ bù xǔ lì rén
仍削其俗法,不许隶人。
shí wǔ nián zhēng wèi guó zi jì jiǔ zhuǎn bīng bù shì láng
十五年,征为国子祭酒,转兵部侍郎。
huì zhèn zhōu shā tián hóng zhèng lì wáng tíng còu lìng yù wǎng zhèn zhōu xuān yù
会镇州杀田弘正,立王廷凑,令愈往镇州宣谕。
yù jì zhì jí jūn mín yù yǐ nì shùn
愈既至,集军民,谕以逆顺。
cí qíng qiē zhì tíng còu wèi zhòng zhī
辞情切至,廷凑畏重之。
gǎi lì bù shì láng
改吏部侍郎。
zhuǎn jīng zhào yǐn jiān yù shǐ dài fū
转京兆尹,兼御史大夫。
yǐ bù tái cān wèi yù shǐ zhōng chéng li shēn suǒ hé
以不台参,为御史中丞李绅所劾。
yù bù fú yán zhǔn chì réng bù tái cān
愈不伏,言准敕仍不台参。
shēn yù xìng jiē biǎn pì yí cì wǎng lái fēn rán bù zhǐ nǎi chū shēn wèi zhè xi guān chá shǐ yù yì ba yǐn wèi bīng bù shì láng
绅、愈性皆褊僻,移刺往来,纷然不止,乃出绅为浙西观察使,愈亦罢尹为兵部侍郎。
jí shēn miàn cí fù zhèn qì tì chén xù
及绅面辞赴镇,泣涕陈叙。
mù zōng lián zhī nǎi zhuī zhì yǐ shēn wèi bīng bù shì láng yù fù wèi lì bù shì láng
穆宗怜之,乃追制以绅为兵部侍郎,愈复为吏部侍郎。
cháng qìng sì nián shí èr yuè zú shí nián wǔ shí qī zèng lǐ bù shàng shū shì yuē wén
长庆四年十二月卒,时年五十七,赠礼部尚书,谥曰文。
yù xìng hóng tōng yú rén jiāo róng cuì bù yì
愈性弘通,与人交,荣悴不易。
shǎo shí yǔ luò yáng rén mèng jiāo dōng jùn rén zhāng jí yǒu shàn
少时与洛阳人孟郊、东郡人张籍友善。
èr rén míng wèi wèi zhèn yù bù bì hán shǔ chēng jiàn yú gōng qīng jiān ér jí zhōng chéng kē dì róng yú lù shì
二人名位未振,愈不避寒暑,称荐于公卿间,而籍终成科第,荣于禄仕。
hòu suī tōng guì měi tuì gōng zhī xì zé xiāng yǔ tán yàn lùn wén fù shī rú píng xī yān
后虽通贵,每退公之隙,则相与谈宴,论文赋诗,如平昔焉。
ér guān zhū quán mén háo shì rú pú lì yān dèng rán bù gù
而观诸权门豪士,如仆隶焉,瞪然不顾。
ér pō néng yòu lì hòu jìn guǎn zhī zhě shí liù qī suī chén chuī bù gěi yí rán bù jiè yì
而颇能诱厉后进,馆之者十六七,虽晨炊不给,怡然不介意。
dà dǐ yǐ xīng qǐ míng jiào hóng jiǎng rén yì wéi shì
大抵以兴起名教, 弘奖仁义为事。
fán jià nèi wài jí yǒu péng gū nǚ jǐn shí rén
凡嫁内外及友朋孤女仅十人。
cháng yǐ wéi zì wèi jìn yǐ hái wéi wén zhě duō jū ǒu duì ér jīng gào zhī zhǐ guī qiān xióng zhī qì gé bù fù zhèn qǐ yǐ
常以为自魏、晋已还,为文者多拘偶对,而经诰之指归,迁、雄之气格,不复振起矣。
gù yù suǒ wéi wén wu fǎn jìn tǐ
故愈所为,文,务反近体;
shū yì lì yán zì chéng yī jiā xīn yǔ
抒意立言,自成一家新语。
hòu xué zhī shì qǔ wèi shī fǎ
后学之士,取为师法。
dāng shí zuò zhě shén zhòng wú yǐ guò zhī gù shì chēng hán wén yān
当时作者甚众,无以过之,故世称“韩文”焉。
rán shí yǒu shì cái sì yì yì yǒu zhōu kǒng mèng zhī zhǐ
然时有恃才肆意,亦有盩孔、 孟之旨。
ruò nán rén wàng yǐ liǔ zōng yuán wèi luó chí shén ér yù zhuàn bēi yǐ shí zhī
若南人妄以柳宗元为罗池神,而愈撰碑以实之;
lǐ hè fù míng jìn bù yīng jìn shì ér yù wèi hè zuò huì biàn lìng jǔ jìn shì
李贺父名晋,不应进士, 而愈为贺作《讳辨》,令举进士;
yòu wèi máo yǐng chuán jī xì bù jìn rén qíng cǐ wén zhāng zhī shén pī miào zhě
又为《毛颖传》,讥戏不近人情:此文章之甚纰缪者。
shí wèi yù yǒu shǐ bǐ jí zhuàn shùn zōng shí lù fán jiǎn bù dàng xù shì zhuō yú qǔ shě pō wéi dāng dài suǒ fēi
时谓愈有史笔,及撰《顺宗实录》,繁简不当,叙事拙于取舍,颇为当代所非。
mù zōng wén zōng cháng zhào shǐ chén tiān gǎi shí yù xù li hàn jiǎng xì zài xiǎn wèi zhū gōng nán zhī
穆宗、文宗尝诏史臣添改,时愈婿李汉、蒋系在显位,诸公难之。
ér wéi chù hòu jìng bié zhuàn shùn zōng shí lù sān juǎn
而韦处厚竟别撰《顺宗实录》三卷。
yǒu wén jí sì shí juǎn li hàn wèi zhī xù
有文集四十卷,李汉为之序。
zi chǎng yì dēng jìn shì dì
子昶,亦登进士第。
zhāng jí zhě zhēn yuán zhōng dēng jìn shì dì
张籍者,贞元中登进士第。
xìng guǐ jī néng wéi gǔ tǐ shī yǒu jǐng cè zhī jù chuán yú shí
性诡激,能为古体诗,有警策之句传于时。
diào bǔ tài cháng sì tài zhù zhuǎn guó zǐ zhù jiào mì shū láng
调补太常寺太祝,转国子助教、秘书郎。
yǐ shī míng dāng dài gōng qīng péi dù líng hú chu cái míng rú bái jū yì yuán zhěn jiē yǔ zhī yóu ér hán yù yóu zhòng zhī
以诗名当代,公卿裴度、令狐楚,才名如白居易、 元稹,皆与之游,而韩愈尤重之。
lèi shòu guó zǐ bó shì shuǐ bù yuán wài láng zhuǎn shuǐ bù láng zhōng zú
累授国子博士、水部员外郎,转水部郎中,卒。
shì wèi zhī zhāng shuǐ bù yún
世谓之张水部云。
mèng jiāo zhě shǎo yǐn yú sōng shān chēng chǔ shì
孟郊者,少隐于嵩山,称处士。
lǐ áo fēn sī luò zhōng yǔ zhī yóu
李翱分司洛中,与之游。
jiàn yú liú shǒu zhèng yú qìng pì wèi bīn zuǒ
荐于留守郑余庆,辟为宾佐。
xìng gū pì guǎ hé hán yù yī jiàn yǐ wéi wàng xíng zhī qì cháng chēng qí zì yuē dōng yě yǔ zhī chàng hè yú wén jiǔ zhī jiān
性孤僻寡合,韩愈一见以为忘形之契,常称其字曰东野,与之唱和于文酒之间。
zhèng yú qìng zhèn xìng yuán yòu zòu wéi cóng shì bì shū xià ér zú
郑余庆镇兴元,又奏为从事,辟书下而卒。
yú qìng gěi qián shù wàn zàng sòng shàn gěi qí qī zǐ zhě lěi nián
余庆给钱数万葬送,赡给其妻子者累年。
táng qú zhě yīng jìn shì jiǔ ér bù dì
唐衢者,应进士,久而不第。
néng wéi gē shī yì duō gǎn fā
能为歌诗,意多感发。
jiàn rén wén zhāng yǒu suǒ shāng tàn zhě dú qì bì kū tì sì bù néng yǐ
见人文章有所伤叹者,读讫必哭,涕泗不能已。
měi yú rén yán lùn jì xiāng bié fā shēng yī hào yīn cí āi qiē wén zhī zhě mò bù qī rán qì xià
每与人言论,既相别,发声一号,音辞哀切,闻之者莫不凄然泣下。
cháng kè yóu tài yuán shǔ róng shuài jūn yàn qú de yù huì
尝客游太原,属戎帅军宴,衢得预会。
jiǔ hān yán shì kàng yīn ér kū yī xí bù lè wèi zhī ba huì gù shì chēng táng qú shàn kū
酒酣言事,抗音而哭,一席不乐, 为之罢会,故世称唐衢善哭。
zuǒ shí yí bái jū yì yí zhī shī yuē jiǎ yì kū shí shì yuán jí kū lù qí
左拾遗白居易遗之诗曰:“贾谊哭时事,阮籍哭路歧。
táng shēng jīn yì kū yì dài tóng qí bēi
唐生今亦哭,异代同其悲。
táng shēng zhě hé rén
唐生者何人?
wǔ shí hán qiě jī
五十寒且饥。
bù bēi kǒu wú shí bù bēi shēn wú yī
不悲口无食,不悲身无衣。
suǒ bēi zhōng yǔ yì bēi shén zé kū zhī
所悲忠与义,悲甚则哭之。
tài wèi jī zéi rì shàng shū huà dào shí
太尉击贼日,尚书叱盗时。
dài fū sǐ xiōng kòu jiàn yì zhé mán yí
大夫死凶寇,谏议谪蛮夷。
měi jiàn rú cǐ shì shēng fā tì zhé suí
每见如此事,声发涕辄随。
wǒ yì jūn zhī tú yù yù hé suǒ wèi
我亦君之徒,郁郁何所为?
bù néng fā shēng kū zhuǎn zuò yuè fǔ cí
不能发声哭,转作乐府辞。
qí wèi míng liú chēng zhòng ruò cǐ
” 其为名流称重若此。
jìng bù dēng yī mìng ér zú
竟不登一命而卒。
lǐ áo zì xí zhī liáng wǔ zhāo wáng zhī hòu
李翱,字习之,凉武昭王之后。
fù chu jīn bèi zhōu sī fǎ cān jūn
父楚金,贝州司法参军。
áo yòu qín yú rú xué bó yǎ hào gǔ wéi wén shàng qì zhì
翱幼勤于儒学,博雅好古,为文尚气质。
zhēn yuán shí sì nián dēng jìn shì dì shòu jiào shū láng
贞元十四年登进士第,授校书郎。
sān qiān zhì jīng zhào fǔ sī lù cān jūn
三迁至京兆府司录参军。
yuán hé chū zhuǎn guó zǐ bó shì shǐ guǎn xiū zhuàn
元和初,转国子博士、史馆修撰。
shí sì nián tài cháng chéng wáng jīng shàng shū qǐng qù tài miào shuò wàng shàng shí zhào bǎi guān yì
十四年,太常丞王泾上疏请去太庙朔望上食,诏百官议。
yì zhě yǐ kāi yuán lǐ tài miào měi suì yuè cí zhēng cháng xī fán wǔ xiǎng
议者以《开元礼》, 太庙每岁礿、祠、蒸、尝、腊,凡五享。
tiān bǎo mò xuán zōng lìng shàng shí měi yuè shuò wàng jù cháng zhuàn lìng gōng wéi lìng shàng shí yú tài miào hòu suì wèi cháng
天宝末,玄宗令尚食每月朔望具常馔,令宫闱令上食于太庙,后遂为常。
yóu shì shuò wàng bù shì cháo bǐ zhī dà cí
由是朔望不视朝,比之大祠。
áo zòu yì yuē
翱奏议曰:
guó yǔ yuē wáng zhě rì jì
《国语》曰:王者日祭。
lǐ jì yuē wáng lì qī miào jiē yuè jì zhī
《礼记》曰:王立七庙,皆月祭之。
zhōu lǐ shí jì yuè cí zhēng cháng
《周礼》时祭, 礿祠蒸尝。
hàn shì jiē zá ér yòng zhī
汉氏皆杂而用之。
gài zāo qín huǒ shī shū lǐ jīng jìn miè
盖遭秦火,《诗》、《书》、《礼经》烬灭;
biān cán jiǎn quē hàn nǎi qiú zhī
编残简缺,汉乃求之。
xiān rú chuān záo gè shēn jǐ jiàn jiē tuō gǔ shèng xián zhī míng yǐ xìn qí yǔ gù suǒ jì gè bù tóng yě
先儒穿凿,各伸己见,皆托古圣贤之名,以信其语,故所记各不同也。
gǔ zhě miào yǒu qǐn ér bù mù jì
古者庙有寝而不墓祭;
qín hàn shǐ jiàn qǐn miào yú yuán líng ér shàng shí yān
秦、汉始建寝庙于园陵,而上食焉。
guó jiā yīn zhī ér bù gǎi
国家因之而不改。
zhēn guàn kāi yuán lǐ bìng wú zōng miào rì jì yuè jì zhī lǐ gài yǐ rì jì yuè jì jì yǐ xíng yú líng qǐn yǐ
《贞观》、《开元礼》并无宗庙日祭、月祭之礼,盖以日祭、月祭,既已行于陵寝矣。
gù tài miào zhī zhōng měi suì wǔ xiǎng liù gào ér yǐ
故太庙之中,每岁五飨六告而已。
bù rán zhě fáng xuán líng wèi zhēng bèi jiē yī dài míng chén qióng jí jīng shǐ qǐ bù jiàn guó yǔ lǐ jì yǒu rì jì yuè jì zhī cí hu
不然者,房玄龄、魏征辈皆一代名臣,穷极经史,岂不见《国语》、《礼记》有日祭、月祭之词乎?
sī zú yǐ míng yǐ
斯足以明矣。
fú yǐ tài miào zhī xiǎng biān dòu shēng láo sān dài zhī tōng lǐ shì guì chéng zhī yì yě
伏以太庙之飨,笾豆牲牢,三代之通礼,是贵诚之义也。
yuán líng zhī diàn gǎi yòng cháng zhuàn
园陵之奠,改用常馔;
qín hàn zhī quán zhì nǎi shí wèi zhī dào yě
秦、汉之权制,乃食味之道也。
jīn shuò wàng shàng shí yú tài miào qǐ fēi yòng cháng xiè wèi ér guì duō pǐn hu
今朔望上食于太庙,岂非用常亵味而贵多品乎?
qiě fēi lǐ suǒ wèi zhì jìng bù xiǎng wèi ér guì qì chòu zhī yì yě
且非《礼》所谓“至敬不飨味而贵气臭”之义也。
chuán chēng qū dào shì jì yǒu jí zhào qí zōng lǎo ér shǔ zhī yuē jì wǒ bì yǐ jì
《传》称:屈到嗜芰,有疾,召其宗老而属之曰:“祭我必以芰。
jí jì jiàn jì qí zi wéi mìng qù jì ér yòng yáng kuì biān dòu fǔ hǎi jūn zǐ shì zhī
”及祭,荐芰,其子违命去芰而用羊,馈笾豆脯醢, 君子是之。
yán shì zǔ kǎo zhī yì dāng yǐ lǐ wéi zhòng bù yǐ qí shēng cún suǒ shì wèi xiàn gài míng fēi shí wèi yě
言事祖考之义,当以礼为重,不以其生存所嗜为献,盖明非食味也。
rán zé jiàn cháng zhuàn yú tài miào wú nǎi yǔ jì wéi bǐ hu
然则荐常馔于太庙,无乃与芰为比乎?
qiě fēi sān dài shèng wáng zhī suǒ xíng yě
且非三代圣王之所行也。
kuàng jì qì bù chén zǔ dòu jì guān bù mìng sān gōng zhí shì zhě wéi gōng wéi lìng yǔ zōng zhèng qīng ér yǐ
况祭器不陈俎豆,祭官不命三公,执事者唯宫闱令与宗正卿而已。
wèi zhī shàng shí yě ān dé yǐ wéi jì hu
谓之上食也,安得以为祭乎?
qiě shí xiǎng yú tài miào yǒu sī shè shì zhù wén yuē xiào zēng sūn huáng dì chén mǒu jǐn qiǎn tài wèi chén míng gǎn zhāo gào yú gāo zǔ shén yáo huáng dì zǔ bǐ tài mù huáng hòu dòu shì
且时享于太庙,有司摄事,祝文曰:“孝曾孙皇帝臣某,谨遣太尉臣名,敢昭告于高祖神尧皇帝、祖妣太穆皇后窦氏。
shí wéi mèng chūn yǒng huái wǎng jí
时惟孟春,永怀罔极。
jǐn yǐ yī yuán dà wǔ róu máo gāng liè míng zī xiāng qí jiā shū jiā jiàn lǐ qí jìng xiū shí xiǎng yǐ shēn zhuī mù
谨以一元大武、柔毛刚鬣、明粢芗萁、嘉蔬嘉荐醴齐,敬修时享,以申追慕。
cǐ zhù cí yě
”此祝辞也。
qián xiǎng qī rì zhì míng tài wèi shì bǎi guān yú shàng shū shěng yuē mǒu yuè mǒu rì shí xiǎng yú tài miào gè yáng qí zhí
前享七日质明,太尉誓百官于尚书省曰:“某月某日时享于太庙,各扬其职。
bù gōng qí shì guó yǒu cháng xíng
不供其事,国有常刑。
fán péi xiǎng zhī guān sàn zhāi sì rì zhì zhāi sān rì rán hòu kě yǐ wèi jì yě
” 凡陪享之官,散斋四日,致斋三日,然后可以为祭也。
zōng miào zhī lǐ fēi gǎn shàn yì suī yǒu zhī zhě qí shuí gǎn yán
宗庙之礼,非敢擅议,虽有知者,其谁敢言?
gù liù shí yú nián xíng zhī bù fèi
故六十余年行之不废。
jīn shèng cháo yǐ gōng shǐ jì tuó lǐ yuè wèi dà gù xià bǎi liáo kě de xiáng yì
今圣朝以弓矢既橐,礼乐为大,故下百僚, 可得详议。
chén děng yǐ wéi zhēn guàn kāi yuán lǐ bìng wú tài miào shàng shí zhī wén yǐ lǐ duàn qíng ba zhī kě yě
臣等以为《贞观》、《开元礼》并无太庙上食之文,以礼断情,罢之可也。
zhì ruò líng qǐn shàng shí cǎi guó yǔ lǐ jì rì jì yuè jì zhī cí yīn qín hàn zhī zhì xiū ér cún zhī yǐ guǎng xiào dào kě yě
至若陵寝上食,采《国语》、《礼记》日祭、月祭之词,因秦、汉之制,修而存之,以广孝道可也。
rú cǐ zé jīng yì kě jù gù shì bù yí
如此,则经义可据,故事不遗。
dà lǐ jì míng yǒng xi yì lùn kě yǐ jì èr dì sān wáng ér wèi wàn dài fǎ
大礼既明,永息异论,可以继二帝三王,而为万代法。
yǔ qí dú lǐ yuè gǔ guì yīn xún ér dàn gǎi zuò yóu tiān dì zhī xiāng yuǎn yě
与其渎礼越古,贵因循而惮改作,犹天地之相远也。
zhī lǐ zhě shì zhī shì jìng bù xíng
知礼者是之,事竟不行。
áo xìng gāng jí lùn yì wú suǒ bì
翱性刚急,论议无所避。
zhí zhèng suī zhòng qí xué ér è qí jī jié gù jiǔ cì bù qiān
执政虽重其学,而恶其激讦,故久次不迁。
áo yǐ shǐ guān jì shì bù shí zòu zhuàng yuē chén miù de bǐng bǐ shǐ guǎn yǐ jì zhù wèi zhí
翱以史官记事不实,奏状曰:“臣谬得秉笔史馆,以记注为职。
fu quàn shàn chéng è zhèng yán zhí bǐ jì shèng cháo gōng dé shù zhōng xián shì yè zài jiān chén chǒu xíng yǐ chuán wú qióng zhě shǐ guān zhī rèn yě
夫劝善惩恶,正言直笔,纪圣朝功德,述忠贤事业,载奸臣丑行,以传无穷者,史官之任也。
fán rén shì jì fēi dà shàn dà è zé zhòng rén wú yóu dé zhī jiù lì jiē fǎng yú rén yòu qǔ xíng zhuàng shì yì yǐ wéi yī jù
凡人事迹,非大善大恶,则众人无由得知,旧例皆访于人,又取行状谥议,以为依据。
jīn zhī zuò xíng zhuàng zhě duō shì qí mén shēng gù lì mò bù xū jiā rén yì lǐ zhì wàng yán zhōng sù huì hé
今之作行状者,多是其门生故吏,莫不虚加仁义礼智,妄言忠肃惠和。
cǐ bù wéi qí chǔ xīn bù shí gǒu yù xū měi yú shòu ēn zhī dì ěr
此不唯其处心不实,苟欲虚美于受恩之地耳。
gài wéi wén zhě yòu fēi yóu xià qiān xióng zhī liè wu yú huá ér wàng qí shí ruò yú wén ér qì qí lǐ
盖为文者,又非游、夏、迁、雄之列,务于华而忘其实,溺于文而弃其理。
gù wéi wén zé shī liù jīng zhī gǔ fēng jì shì zé fēi shǐ qiān zhī shí lù
故为文则失《六经》之古风,纪事则非史迁之实录。
chén jīn qǐng zuò xíng zhuàng zhě dàn zhǐ shì shí zhí zài shì gōng
臣今请作行状者,但指事实,直载事功。
jiǎ rú zuò wèi zhēng chuán dàn jì qí jiàn zhèng zhī cí zú yǐ wèi zhèng zhí
假如作《魏征传》,但记其谏诤之辞,足以为正直;
duàn xiù shí dàn jì qí dǎo yòng sī nóng yìn yǐ zhuī nì bīng yǐ xiàng hù jī zhū cǐ zú yǐ wèi zhōng liè
段秀实但记其倒用司农印以追逆兵,以象笏击朱泚,足以为忠烈。
ruò kǎo gōng shì xíng zhuàng bù yī cǐ zhě bù dé shòu
若考功视行状,不依此者不得受。
yī cǐ zé kǎo gōng xià tài cháng dié shǐ guǎn rán hòu dìng shì
依此,则考功下太常,牒史馆,然后定谥。
fú qǐ yǐ chén cǐ zòu xià kǎo gōng
伏乞以臣此奏下考功。
cóng zhī
” 从之。
xún quán zhī zhí fāng yuán wài láng
寻权知职方员外郎。
shí wǔ nián liù yuè shòu kǎo gōng yuán wài láng bìng jiān shǐ zhí
十五年六月,授考功员外郎,并兼史职。
áo yǔ li jǐng jiǎn yǒu shàn
翱与李景俭友善。
chū jǐng jiǎn bài jiàn yì dài fū jǔ áo zì dài
初,景俭拜谏议大夫,举翱自代。
zhì shì jǐng jiǎn biǎn chù qī yuè chū áo wèi lǎng zhōu cì shǐ
至是,景俭贬黜,七月, 出翱为朗州刺史。
é ér jǐng jiǎn fù wèi jiàn yì dài fū áo yì rù wèi lǐ bù láng zhōng
俄而景俭复为谏议大夫,翱亦入为礼部郎中。
áo zì fù cí yì yǐ wéi hé zhī zhì gào yǐ jiǔ wèi rú zhì yù yù bù lè
翱自负辞艺,以为合知制诰,以久未如志,郁郁不乐。
yīn rù zhōng shū yè zǎi xiàng miàn shù li féng jí zhī guò shī
因入中书谒宰相,面数李逢吉之过失。
féng jí bù zhī xiào
逢吉不之校。
áo xīn bù zì ān nǎi qǐng gào
翱心不自安,乃请告。
mǎn bǎi rì yǒu sī zhǔn lì tíng guān féng jí zòu shòu lú zhōu cì shǐ
满百日,有司准例停官,逢吉奏授庐州刺史。
tài hé chū rù cháo wèi jiàn yì dài fū xún yǐ běn guān zhī zhì gào
太和初, 入朝为谏议大夫,寻以本官知制诰。
sān nián èr yuè bài zhōng shū shè rén
三年二月,拜中书舍人。
chū jiàn yì dài fū bǎi qí jiāng shǐ cāng zhōu jūn qián xuān yù áo cháng zàn chéng cǐ xíng
初,谏议大夫柏耆将使沧州军前宣谕,翱尝赞成此行。
bǎi qí xún yǐ shàn rù cāng zhōu dé zuì áo zuò miù jǔ zuǒ shòu shào fǔ shǎo jiān
柏耆寻以擅入沧州得罪, 翱坐谬举,左授少府少监。
é chū wèi zhèng zhōu cì shǐ
俄出为郑州刺史。
wǔ nián chū wèi guì zhōu cì shǐ yù shǐ zhōng chéng chōng guì guǎn dōu fáng yù shǐ
五年,出为桂州刺史、御史中丞,充桂管都防御使。
qī nián gǎi shòu tán zhōu cì shǐ hú nán guān chá shǐ
七年,改授潭州刺史、湖南观察使。
bā nián zhēng wèi xíng bù shì láng
八年,征为刑部侍郎。
jiǔ nián zhuǎn hù bù shì láng
九年, 转户部侍郎。
qī yuè jiǎn jiào hù bù shàng shū xiāng zhōu cì shǐ chōng shān nán dōng dào jié dù shǐ
七月,检校户部尚书、襄州刺史,充山南东道节度使。
huì chāng zhōng zú yú zhèn shì yuē wén
会昌中,卒于镇,谥曰文。
yǔ wén jí zì xià guī
宇文籍,字夏龟。
fù tāo guān bēi
父滔,官卑。
shǎo hào xué yóu tōng chūn qiū
少好学,尤通《春秋》。
dòu qún zì chǔ shì zhēng wèi yòu shi yí biǎo jí zì dài yóu shì zhī míng
窦群自处士征为右拾遗,表籍自代,由是知名。
dēng jìn shì dì
登进士第。
zǎi xiàng wǔ yuán héng chū zhèn xī shǔ zòu wéi cóng shì
宰相武元衡出镇西蜀,奏为从事。
yǐ xián yáng wèi zhí shǐ guǎn yǔ hán yù tóng xiū shùn zōng shí lù qiān jiān chá yù shǐ
以咸阳尉直史馆,与韩愈同修《顺宗实录》,迁监察御史。
wáng chéng zōng pàn zhào bǔ qí dì fù mǎ dū wèi chéng xì qí bīn kè zhōng yǒu wèi wù shí zhě
王承宗叛,诏捕其弟驸马都尉承系,其宾客中有为误识者。
yòu sū biǎo yǐ pò huái xi cè gàn zǎi xiàng wǔ yuán héng yuán héng bù yòng
又苏表以破淮西策干宰相武元衡,元衡不用。
yǐ jí jiù cóng shì lìng zhào biǎo xùn zhī jí yīn yǔ biǎo xiá
以籍旧从事,令召表讯之,籍因与表狎。
yuán héng nù zuò biǎn jiāng líng fǔ hù cáo cān jūn
元衡怒,坐贬江陵府户曹参军。
zhì rèn jié dù shǐ sūn jiǎn zhī zhòng zhī yù lìng jiān mù fǔ zhí shì
至任,节度使孙简知重之,欲令兼幕府职事。
jí cí yuē jí yǐ jūn mìng qiǎn chù yì dāng yǐ jūn mìng shēng
籍辞曰:“籍以君命谴黜,亦当以君命升。
jiǎ róng tōu jiǎng fēi suǒ yuàn yě
假荣偷奖, 非所愿也。
hòu kǎo mǎn lián pì fān fǔ rù wèi shì yù shǐ zhuǎn zhù zuò láng qiān jià bù yuán wài láng shǐ guǎn xiū zhuàn
”后考满,连辟籓府,入为侍御史,转著作郎,迁驾部员外郎、史馆修撰。
yǔ wéi chù hòu wéi biǎo wēi lù suí chén chuán shī tóng xiū xiàn zōng shí lù
与韦处厚、韦表微、路随、沈传师同修《宪宗实录》。
é yǐ běn guān zhī zhì gào zhuǎn kù bù láng zhōng
俄以本官知制诰,转库部郎中。
tài hé zhōng qiān jiàn yì dài fū zhuān zhǎng shǐ bǐ ba zhī zhì gào
太和中,迁谏议大夫,专掌史笔,罢知制诰。
jí xìng jiǎn dàn guǎ hé dān wán jīng shǐ jīng yú zhù shù ér fēng wàng jùn zhěng wéi shí bèi tuī zhòng
籍性简淡寡合,耽玩经史,精于著述,而风望峻整,为时辈推重。
tài hé èr nián zhèng yuè zú shí nián wǔ shí jiǔ zèng gōng bù shì láng
太和二年正月卒,时年五十九,赠工部侍郎。
zi jiān dà zhōng chū dēng jìn shì dì
子监,大中初登进士第。
liú yǔ xī zì mèng de péng chéng rén
刘禹锡,字梦得,彭城人。
zǔ yún
祖云。
fù xù shì lì zhōu xiàn lìng zuǒ shì yǐ rú xué chēng
父溆,仕历州县令佐,世以儒学称。
yǔ xī zhēn yuán jiǔ nián zhuó jìn shì dì yòu dēng hóng cí kē
禹锡贞元九年擢进士第,又登宏辞科。
yǔ xī jīng yú gǔ wén shàn wǔ yán shī jīn tǐ wén zhāng fù duō cái lì
禹锡精于古文,善五言诗,今体文章复多才丽。
cóng shì huái nán jié dù shǐ dù yòu mù diǎn jì shì yóu jiā lǐ yì
从事淮南节度使杜佑幕,典记室,尤加礼异。
cóng yòu rù cháo wèi jiān chá yù shǐ
从佑入朝,为监察御史。
yǔ lì bù láng zhōng wéi zhí yì xiāng shàn
与吏部郎中韦执谊相善。
zhēn yuán mò wáng shū wén yú dōng gōng yòng shì hòu bèi wu jìn duō fù lì zhī
贞元末,王叔文于东宫用事,后辈务进,多附丽之。
yǔ xī yóu wéi shū wén zhī jiǎng yǐ zǎi xiāng qì dài zhī
禹锡尤为叔文知奖,以宰相器待之。
shùn zōng jí wèi jiǔ jí bù rèn zhèng shì jìn zhōng wén gào jiē chū yú shū wén
顺宗即位,久疾不任政事,禁中文诰,皆出于叔文。
yǐn yǔ xī jí liǔ zōng yuán rù jìn zhōng yǔ zhī tú yì yán wú bù cóng
引禹锡及柳宗元入禁中,与之图议,言无不从。
zhuǎn tún tián yuán wài láng pàn dù zhī yán tiě àn jiān chóng líng shǐ pàn guān
转屯田员外郎、判度支盐铁案,兼崇陵使判官。
pō hù wēi quán zhòng shāng duān shì
颇怙威权,中伤端士。
zōng yuán sù bú yuè wǔ yuán héng shí wǔ yuán héng wèi yù shǐ zhōng chéng nǎi zuǒ shòu yòu shù zǐ
宗元素不悦武元衡,时武元衡为御史中丞,乃左授右庶子。
shì yù shǐ dòu qún zòu yǔ xī xié xié luàn zhèng bù yí zài cháo
侍御史窦群奏禹锡挟邪乱政,不宜在朝。
qún jí rì bà guān
群即日罢官。
hán gāo píng jiè guì mén bù fù shū wén dǎng chū wèi hú nán guān chá shǐ
韩皋凭藉贵门,不附叔文党,出为湖南观察使。
jì rèn xǐ nù líng rén jīng shī rén shì bù gǎn zhǐ míng dào lù yǐ mù shí hào èr wáng liú liǔ
既任喜怒凌人,京师人士不敢指名,道路以目,时号“二王、刘、 柳。
shū wén bài zuò biǎn lián zhōu cì shǐ
叔文败,坐贬连州刺史。
zài dào biǎn lǎng zhōu sī mǎ
在道,贬朗州司马。
de jū xī nán yí shì fēng pì lòu jǔ mù shū sú wú kě yǔ yán zhě
地居西南夷,士风僻陋,举目殊俗,无可与言者。
yǔ xī zài lǎng zhōu shí nián wéi yǐ wén zhāng yín yǒng táo yě qíng xìng
禹锡在朗州十年,唯以文章吟咏,陶冶情性。
mán sú hǎo wū měi yín cí gǔ wǔ bì gē lǐ cí
蛮俗好巫,每淫祠鼓舞,必歌俚辞。
yǔ xī huò cóng shì yú qí jiān nǎi yī sāo rén zhī zuò wèi xīn cí yǐ jiào wū zhù
禹锡或从事于其间,乃依骚人之作,为新辞以教巫祝。
gù wǔ líng xī dòng jiān yí gē lǜ duō yǔ xī zhī cí yě
故武陵溪洞间夷歌,率多禹锡之辞也。
chū yǔ xī zōng yuán děng bā rén fàn zhòng nù xiàn zōng yì nù gù zài biǎn
初,禹锡、宗元等八人犯众怒,宪宗亦怒,故再贬。
zhì yǒu féng ēn bù yuán zhī lìng
制有“逢恩不原”之令。
rán zhí zhèng xī qí cái yù xǐ dí hén lèi jiàn xù yòng zhī
然执政惜其才,欲洗涤痕累,渐序用之。
huì chéng yì fù zhǎng zhuǎn yùn yǒu zhào yǐ hán gāo jí yǔ xī děng wéi yuǎn jùn cì shǐ
会程异复掌转运,有诏以韩皋及禹锡等为远郡刺史。
shǔ wǔ yuán héng zài zhōng shū jiàn guān shí yú rén lùn liè yán bù kě fù yòng ér zhǐ
属武元衡在中书,谏官十余人论列,言不可复用而止。
yǔ xī jī suì zài xiāng lǐ jiān yù yì bù yí yīn dú zhāng jiǔ líng wén jí nǎi xù qí yì yuē shì chēng qǔ jiāng wèi xiāng jiàn yán fàng chén bù yí yú shàn dì duō xǐ wǔ xī bù máo zhī xiāng
禹锡积岁在湘、澧间,郁悒不怡,因读《张九龄文集》,乃叙其意曰:“世称曲江为相,建言放臣不宜于善地,多徙五溪不毛之乡。
jīn dú qí wén zhāng zì nèi zhí mù shǐ ān yǒu zhàng lì zhī tàn zì tuì xiāng shǒu jīng zhōu yǒu jū qiú zhī sī
今读其文章,自内职牧始, 安有瘴疠之叹,自退相守荆州,有拘囚之思。
tuō fěng qín niǎo jì cí cǎo shù yù rán yǔ sāo rén tóng fēng
托讽禽鸟,寄辞草树,郁然与骚人同风。
jiē fū shēn chū yú xiá zōu yī shī yì ér bù néng kān shěn huá rén shì zú ér bì zhì chǒu dì rán hòu kuài yì zāi
嗟夫,身出于遐陬,一失意而不能堪,矧华人士族,而必致丑地,然后快意哉!
yì zhě yǐ qǔ jiāng wèi liáng chén shi hú chú yǒu fǎn xiāng xiū yǔ fán qì tóng liè mì qǐ tíng zhèng suī gǔ zhé rén bù jí
议者以曲江为良臣,识胡雏有反相,羞与凡器同列,密启廷诤,虽古哲人不及。
ér yàn yì wú sì zhōng wèi něi hún
而燕翼无似,终为馁魂。
qǐ zhì xīn shī shù yīn zhé zuì dà suī èr měi mò shú yé
岂忮心失恕,阴谪最大,虽二美莫赎耶?
bù rán hé yuán gōng yī yán míng chu yù ér zhōng zhǐ sì yè
不然,何袁公一言明楚狱而钟祉四叶。
yǐ shì xiāng jiào shén kě wū hu
以是相较,神可诬乎?
yuán hé shí nián zì wǔ líng zhào hái zǎi xiàng fù yù zhì zhī láng shǔ
元和十年,自武陵召还,宰相复欲置之郎署。
shí yǔ xī zuò yóu xuán dōu guān yǒng kàn huā jūn zǐ shī yǔ shè jī cì zhí zhèng bú yuè fù chū wèi bō zhōu cì shǐ
时禹锡作《游玄都观咏看花君子诗》,语涉讥刺,执政不悦,复出为播州刺史。
zhào xià yù shǐ zhōng chéng péi dù zòu yuē liú yǔ xī yǒu mǔ nián bā shí yú
诏下,御史中丞裴度奏曰:“刘禹锡有母,年八十余。
jīn bō zhōu xī nán jí yuǎn yuán yòu suǒ jū rén jì hǎn zhì
今播州西南极远,猿狖所居,人迹罕至。
yǔ xī chéng hé dé zuì rán qí lǎo mǔ bì qù bù dé zé yǔ cǐ zi wèi sǐ bié chén kǒng shāng bì xià xiào lǐ zhī fēng
禹锡诚合得罪,然其老母必去不得,则与此子为死别,臣恐伤陛下孝理之风。
fú qǐng qū fǎ shāo yí jìn chù
伏请屈法,稍移近处。
xiàn zōng yuē fu wéi rén zi měi shì yóu xū jǐn shèn cháng kǒng yí qīn zhī yōu
” 宪宗曰:“夫为人子,每事尤须谨慎,常恐贻亲之忧。
jīn yǔ xī suǒ zuò gèng hé zhòng yú tā rén qīng qǐ kě yǐ cǐ lùn zhī
今禹锡所坐,更合重于他人, 卿岂可以此论之?
dù wú yǐ duì
”度无以对。
liáng jiǔ dì gǎi róng ér yán yuē zhèn suǒ yán shì zé rén zǐ zhī shì rán zhōng bù yù shāng qí suǒ qīn zhī xīn
良久,帝改容而言曰:“朕所言,是责人子之事, 然终不欲伤其所亲之心。
nǎi gǎi shòu lián zhōu cì shǐ
”乃改授连州刺史。
qù jīng shī yòu shí yú nián
去京师又十余年。
lián cì shù jùn
连刺数郡。
tài hé èr nián zì hé zhōu cì shǐ zhēng hái bài zhǔ kè láng zhōng
太和二年,自和州刺史征还,拜主客郎中。
yǔ xī xián qián shì wèi yǐ fù zuò yóu xuán dōu guān shī xù yuē yǔ zhēn yuán èr shí yī nián wèi shàng shū tún tián yuán wài láng shí cǐ guān zhōng wèi yǒu huā mù
禹锡衔前事未已,复作《游玄都观诗序》曰:“予贞元二十一年为尚书屯田员外郎,时此观中未有花木。
shì suì chū mù lián zhōu xún biǎn lǎng zhōu sī mǎ
是岁出牧连州,寻贬朗州司马。
jū shí nián zhào hái jīng shī rén rén jiē yán yǒu dào shì shǒu zhí hóng táo mǎn guān rú shuò chén xiá suì yǒu shī yǐ zhì yī shí zhī shì
居十年,召还京师,人人皆言有道士手植红桃满观,如烁晨霞, 遂有诗以志一时之事。
xuán yòu chū mù yú jīn shí yǒu sì nián de wéi zhǔ kè láng zhōng
旋又出牧,于今十有四年,得为主客郎中。
zhòng yóu cí guān dàng rán wú fù yī shù wéi tù kuí yàn mài dòng yáo yú chūn fēng yīn zài tí èr shí bā zì yǐ sì hòu yóu
重游兹观,荡然无复一树,唯兔葵燕麦动摇于春风,因再题二十八字,以俟后游。
qí qián piān yǒu xuán dōu guān lǐ táo qiān shù zǒng shì liú láng qù hòu zāi zhī jù hòu piān yǒu zhǒng táo dào shì jīn hé zài qián dù liú láng yòu dào lái zhī jù rén jiā qí cái ér báo qí xíng
”其前篇有“玄都观里桃千树,总是刘郎去后栽”之句,后篇有“种桃道士今何在,前度刘郎又到来”之句,人嘉其才而薄其行。
yǔ xī shén nù wǔ yuán héng li féng jí ér péi dù shāo zhī zhī
禹锡甚怒武元衡、李逢吉,而裴度稍知之。
tài hé zhōng dù zài zhōng shū yù lìng zhī zhì gào
太和中, 度在中书,欲令知制诰。
zhí zhèng yòu wén shī xù zī bú yuè
执政又闻《诗序》,滋不悦。
lèi zhuǎn lǐ bù láng zhōng jí xián yuàn xué shì
累转礼部郎中、集贤院学士。
dù ba zhī zhèng shì yǔ xī qiú fēn sī dōng dōu
度罢知政事,禹锡求分司东都。
zhōng yǐ shì cái biǎn xīn bù dé jiǔ chù cháo liè
终以恃才褊心,不得久处朝列。
liù yuè shòu sū zhōu cì shǐ jiù cì jīn zǐ
六月,授苏州刺史, 就赐金紫。
zhì mǎn rù cháo shòu rǔ zhōu cì shǐ qiān tài zǐ bīn kè fēn sī dōng dōu
秩满入朝,授汝州刺史,迁太子宾客,分司东都。
yǔ xī wǎn nián yǔ shǎo fù bái jū yì yǒu shàn shī bǐ wén zhāng shí wú zài qí yòu zhě
禹锡晚年与少傅白居易友善,诗笔文章,时无在其右者。
cháng yǔ yǔ xī chàng hè wǎng lái yīn jí qí shī ér xù zhī yuē péng chéng liú mèng de shī háo zhě yě
常与禹锡唱和往来, 因集其诗而序之曰:“彭城刘梦得,诗豪者也。
qí fēng sēn rán shǎo gǎn dāng zhě
其锋森然,少敢当者。
yǔ bù liàng lì wǎng wǎng fàn zhī
予不量力, 往往犯之。
fu hé yìng zhě shēng tóng jiāo zhēng zhě lì dí
夫合应者声同,交争者力敌。
yī wǎng yī fù yù bà bù néng
一往一复,欲罢不能。
yóu shì měi zhì yī piān xiān yú shì cǎo shì jìng zé xīng zuò xīng zuò zé wén chéng
由是每制一篇,先于视草,视竟则兴作,兴作则文成。
yī èr nián lái rì xún bǐ yàn tóng hé zèng dá bù jué zī duō
一二年来,日寻笔砚,同和赠答,不觉滋多。
tài hé sān nián chūn yǐ qián zhǐ mò suǒ cún zhě fán yī bǎi sān shí bā shǒu
太和三年春以前,纸墨所存者,凡一百三十八首。
qí yú chéng xìng zhàng zuì shuài rán kǒu hào zhě bù zài cǐ shù
其余乘兴仗醉,率然口号者,不在此数。
yīn mìng xiǎo zhí guī r biān lēi chéng liǎng zhóu
因命小侄龟儿编勒成两轴。
réng xiě èr běn yī fù guī r yī shòu mèng de xiǎo nán lún láng gè lìng shōu cáng fù liǎng jiā wén jí
仍写二本,一付龟儿,一授梦得小男仑郎,各令收藏,附两家文集。
yǔ qǐng yǔ yuán wēi zhī chàng hè pō duō huò zài rén kǒu
予顷与元微之唱和颇多,或在人口。
cháng xì wēi zhī yún pū yǔ zú xià èr shí nián lái wéi wén you shī dí xìng yě
尝戏微之云:‘仆与足下二十年来为文友诗敌,幸也!
yì bù xìng yě
亦不幸也。
yín yǒng qíng xìng bō yáng míng shēng qí shì yí xíng qí lè wàng lǎo xìng yě
吟咏情性,播扬名声,其适遗形,其乐忘老,幸也!
rán jiāng nán shì nǚ yǔ cái zǐ zhě duō yún yuán bái yǐ zi zhī gù shǐ pū bù dé dú bù yú wú yuè jiān cǐ yì bù xìng yě
然江南士女语才子者,多云元、白,以子之故,使仆不得独步于吴、 越间,此亦不幸也!
jīn chuí lǎo fù yù mèng de fēi zhòng bù xìng yé
今垂老复遇梦得,非重不幸耶?
mèng de mèng de wén zhī shén miào mò xiān yú shī
’梦得梦得,文之神妙,莫先于诗。
ruò miào yǔ shén zé wú qǐ gǎn
若妙与神,则吾岂敢?
rú mèng de xuě lǐ gāo shān tóu bái zǎo hǎi zhōng xiān guǒ zi shēng chí chén zhōu cè pàn qiān fān guò bìng shù qián tou wàn mù chūn zhī jù zhī lèi zhēn wèi shén miào yǐ
如梦得‘雪里高山头白早,海中仙果子生迟’,‘沉舟侧畔千帆过,病树前头万木春’之句之类,真谓神妙矣!
zài zài chǔ chù yīng yǒu líng wù hù chí qǐ zhǐ liǎng jiā zǐ dì mì cáng ér yǐ
在在处处,应有灵物护持,岂止两家子弟秘藏而已!
qí wèi míng liú xǔ yǔ rú cǐ
”其为名流许与如此。
mèng de cháng wèi xī sāi huái gǔ jīn líng wǔ tí děng shī jiāng nán wén shì chēng wéi jiā zuò suī míng wèi bù dá gōng qīng dà liáo duō yǔ zhī jiāo
梦得尝为《西塞怀古》、《金陵五题》等诗,江南文士称为佳作,虽名位不达,公卿大僚多与之交。
kāi chéng chū fù wèi tài zǐ bīn kè fēn sī é shòu tóng zhōu cì shǐ
开成初,复为太子宾客分司,俄授同州刺史。
zhì mǎn jiǎn jiào lǐ bù shàng shū tài zǐ bīn kè fēn sī
秩满,检校礼部尚书、太子宾客分司。
huì chāng èr nián qī yuè zú shí nián qī shí yī zèng hù bù shàng shū
会昌二年七月卒,时年七十一,赠户部尚书。
zi chéng yōng dēng jìn shì dì yì yǒu cái zǎo
子承雍,登进士第,亦有才藻。
liǔ zōng yuán zì zi hòu hé dōng rén
柳宗元,字子厚,河东人。
hòu wèi shì zhōng jì yīn gōng zhī xì sūn
后魏侍中济阴公之系孙。
céng bó zǔ shì gāo zǔ cháo zǎi xiāng
曾伯祖奭,高祖朝宰相。
fù zhèn tài cháng bó shì zhōng shì yù shǐ
父镇,太常博士,终侍御史。
zōng yuán shǎo cōng jǐng jué zhòng yóu jīng xī hàn shī sāo
宗元少聪警绝众,尤精《西汉诗骚》。
xià bǐ gòu sī yǔ gǔ wèi móu
下笔构思,与古为侔。
jīng cái mì zhì càn ruò zhū bèi
精裁密致,璨若珠贝。
dāng shí liú bèi xián tuī zhī
当时流辈咸推之。
dēng jìn shì dì yìng jǔ hóng cí shòu jiào shū láng lán tián wèi
登进士第,应举宏辞,授校书郎、 蓝田尉。
zhēn yuán shí jiǔ nián wèi jiān chá yù shǐ
贞元十九年,为监察御史。
shùn zōng jí wèi wáng shū wén wéi zhí yì yòng shì yóu qí dài zōng yuán
顺宗即位,王叔文、韦执谊用事,尤奇待宗元。
yǔ jiān chá lǚ wēn mì yǐn jìn zhōng yǔ zhī tú shì
与监察吕温密引禁中,与之图事。
zhuǎn shàng shū lǐ bù yuán wài láng
转尚书礼部员外郎。
shū wén yù dà yòng zhī huì jū wèi bù jiǔ shū wén bài yǔ tóng bèi qī rén jù biǎn
叔文欲大用之,会居位不久,叔文败,与同辈七人俱贬。
zōng yuán wèi shào zhōu cì shǐ
宗元为邵州刺史。
zài dào zài biǎn yǒng zhōu sī mǎ
在道,再贬永州司马。
jì lí cuàn zhú shè lǚ mán zhàng qí qū yīn è yùn sāo rén zhī yù dào
既罹窜逐,涉履蛮瘴,崎岖堙厄,蕴骚人之郁悼。
xiě qíng xù shì dòng bì yǐ wén
写情叙事,动必以文。
wèi sāo wén shí shù piān lǎn zhī zhě wèi zhī qī cè
为骚文十数篇,览之者为之凄恻。
yuán hé shí nián lì yí wèi liǔ zhōu cì shǐ
元和十年,例移为柳州刺史。
chāng lǎng zhōu sī mǎ liú yǔ xī de bō zhōu cì shǐ zhì shū xià zōng yuán wèi suǒ qīn yuē yǔ xī yǒu mǔ nián gāo jīn wèi jùn mán fāng xī nán jué yù wǎng fù wàn lǐ rú hé yǔ mǔ xié xíng
昌朗州司马刘禹锡得播州刺史,制书下,宗元谓所亲曰:“禹锡有母年高,今为郡蛮方,西南绝域,往复万里,如何与母偕行?
rú mǔ zǐ yì fāng biàn wèi yǒng jué
如母子异方,便为永诀。
wú yú yǔ xī wèi zhí yǒu hú rěn jiàn qí ruò shì
吾于禹锡为执友,胡忍见其若是?
jí cǎo zhāng zòu qǐng yǐ liǔ zhōu shòu yǔ xī zì wǎng bō zhōu
”即草章奏,请以柳州授禹锡,自往播州。
huì péi dù yì zòu qí shì yǔ xī zhōng yì lián zhōu
会裴度亦奏其事,禹锡终易连州。
liǔ zhōu tǔ sú yǐ nán nǚ zhì qián guò qī zé mò rù qián zhǔ zōng yuán gé qí xiāng fǎ
柳州土俗,以男女质钱,过期则没入钱主,宗元革其乡法。
qí yǐ méi zhě réng chū sī qián shú zhī guī qí fù mǔ
其已没者,仍出私钱赎之,归其父母。
jiāng lǐng jiān wèi jìn shì zhě bù yuǎn shù qiān lǐ jiē suí zōng yuán shī fǎ
江岭间为进士者,不远数千里皆随宗元师法;
fán jīng qí mén bì wèi míng shì
凡经其门,必为名士。
zhù shù zhī shèng míng dòng yú shí shí hào liǔ zhōu yún
著述之盛,名动于时,时号柳州云。
yǒu wén jí sì shí juǎn
有文集四十卷。
yuán hé shí sì nián shí yuè wǔ rì zú shí nián sì shí qī
元和十四年十月五日卒,时年四十七。
zi zhōu liù zhōu qī cái sān sì suì
子周六、周七,才三四岁。
guān chá shǐ péi xíng lì wèi yíng hù qí sàng jí qī zǐ hái yú jīng shī shí rén yì zhī
观察使裴行立为营护其丧及妻子还于京师,时人义之。
wéi cí zì jiàn zhī
韦辞,字践之。
zǔ zhào qīng luò yáng chéng
祖召卿,洛阳丞。
fù hóng guān zhì shì yù shǐ
父翃,官至侍御史。
cí shǎo yǐ liǎng jīng zhuó dì pàn rù děng wèi mì shū shěng jiào shū láng
辞少以两经擢第,判入等,为秘书省校书郎。
zhēn yuán mò dōng dōu liú shǒu wéi xià qīng pì wéi cóng shì
贞元末,东都留守韦夏卿辟为从事。
hòu lèi zuǒ shǐ fǔ jiē yǐ cān huà chèn zhí
后累佐使府,皆以参画称职。
yuán hé jiǔ nián zì lán tián lìng rù bài shì yù shǐ yǐ shì lèi chū wèi lǎng zhōu cì shǐ zài biǎn jiāng zhōu sī mǎ
元和九年,自蓝田令入拜侍御史,以事累出为朗州刺史,再贬江州司马。
cháng qìng chū wéi chù hòu lù suí yǐ gōng wàng jū xiǎn yào sù zhī cí yǒu wén xué lǐ xíng jí chēng jiàn zhī
长庆初,韦处厚、路随以公望居显要,素知辞有文学理行,亟称荐之。
zhuó wèi hù bù yuán wài zhuǎn xíng bù láng zhōng chōng jīng xī běi hé dí shǐ
擢为户部员外,转刑部郎中,充京西北和籴使。
xún wèi hù bù láng zhōng jiān yù shǐ zhōng chéng chōng yán tiě fù shǐ zhuǎn lì bù láng zhōng
寻为户部郎中、兼御史中丞,充盐铁副使, 转吏部郎中。
wén zōng jí wèi wéi chù hòu zhí zhèng qiě yǐ dèng tài fú huá dēng yòng yì shí wéi shì nǎi yǐ cí yǔ li áo tóng bài zhōng shū shè rén
文宗即位,韦处厚执政,且以澄汰浮华、登用艺实为事,乃以辞与李翱同拜中书舍人。
cí sù wú qīng zǎo wén bǐ bù guò zhōng cái rán chǔ shì duān shí yóu guān wú dǎng
辞素无清藻,文笔不过中才,然处事端实,游官无党。
yǔ lǐ áo tè xiāng shàn jù shàn wén xué gāo míng
与李翱特相善,俱擅文学高名。
shū dá zì yòng bù shì jiǎn cāo
疏达自用,不事检操。
chù hòu yǐ jī shí yòng pō bù yàn gōng lùn
处厚以激时用,颇不厌公论;
cí yì juàn yú rùn sè kǔ qiú wài rèn
辞亦倦于润色,苦求外任。
nǎi chū wèi tán zhōu cì shǐ yù shǐ zhōng chéng hú nán guān chá shǐ
乃出为潭州刺史、御史中丞、湖南观察使。
zài zhèn èr nián lì mín chēng zhì
在镇二年,吏民称治。
dà hé sì nián zú shí nián wǔ shí bā zèng yòu sàn qí cháng shì
大和四年卒,时年五十八,赠右散骑常侍。
shǐ chén yuē zhēn yuán tài hé zhī jiān yǐ wén xué sǒng dòng jìn shēn zhī wu zhě zōng yuán yǔ xī ér yǐ
史臣曰:贞元、太和之间,以文学耸动搢绅之伍者,宗元、禹锡而已。
qí qiǎo lì yuān bó zhǔ cí bǐ shì chéng yī dài zhī hóng cái
其巧丽渊博,属辞比事,诚一代之宏才。
rú bǐ zhī yǒng gē dì zǎi fǔ zǎo wáng yán zú yǐ píng yī gǔ xián qì tūn shí bèi
如俾之咏歌帝载,黼藻王言,足以平揖古贤,气吞时辈。
ér dǎo dào bù jǐn nì bǐ xiǎo rén zì zhì liú lí qián huī sù yè
而蹈道不谨,昵比小人,自致流离,前隳素业。
gù jūn zǐ qún ér bù dǎng jiè jù shèn dú zhèng wèi cǐ yě
故君子群而不党,戒惧慎独,正为此也。
hán li èr wén gōng yú líng chí zhī mò huáng huáng rén yì
韩、李二文公,于陵迟之末,遑遑仁义;
yǒu zhì yú chí shì fàn yù yǐ rén wén huà chéng ér dào wèi guǒ yě
有志于持世范,欲以人文化成,而道未果也。
zhì ruò yì yáng mò pái shì lǎo suī yú dào wèi hóng yì duān shì zhī yòng xīn yě
至若抑杨、墨,排释、老,虽于道未弘,亦端士之用心也。
zàn yuē tiān dì jīng lún wú chū sī wén
赞曰:天地经纶,无出斯文。
yù áo huī hàn yǔ qiè diǎn fén
愈、翱挥翰,语切典坟。
xī jī duàn wěi hài mǎ bài qún
牺鸡断尾,害马败群。
pì tu zì shì liú liǔ zhū jūn
僻涂自噬,刘、柳诸君。