旧唐书 · 刘昫 · Chapter 4 of 200

本纪·卷四

PinyinModern Translation
Size

gāo zōng shàng

高宗上

gāo zōng tiān huáng dà shèng dà hóng xiào huáng dì huì zhì tài zōng dì jiǔ zǐ yě mǔ yuē wén dé shùn shèng zhǎng sūn huáng hòu

高宗天皇大圣大弘孝皇帝,讳治,太宗第九子也,母曰文德顺圣长孙皇后。

yǐ zhēn guàn èr nián liù yuè shēng yú dōng gōng zhī lì zhèng diàn

以贞观二年六月,生于东宫之丽正殿。

wǔ nián fēng jìn wáng

五年,封晋王。

qī nián yáo shòu bīng zhōu dū du

贞观七年,不到任所而接受并州都督之职。

yòu ér qí yí duān shěn kuān rén xiào yǒu

幼而岐嶷端审,宽仁孝友。

chū shòu xiào jīng yú zhù zuò láng xiāo dé yán tài zōng wèn yuē cǐ shū zhōng hé yán wèi yào

初授《孝经》于著作郎萧德言,太宗问曰:“此书中何言为要?

duì yuē fu xiào shǐ yú shì qīn zhōng yú shì jūn zhōng yú lì shēn

” 对曰:“夫孝,始于事亲,中于事君,终于立身。

jūn zǐ zhī shì shàng jìn sī jìn zhōng tuì sī bǔ guò jiāng shùn qí měi kuāng jiù qí è

君子之事上,进思尽忠,退思补过,将顺其美,匡救其恶。

tài zōng dà yuè yuē xíng cǐ zú yǐ shì fù xiōng wéi chén zi yǐ

”太宗大悦曰:“行此,足以事父兄,为臣子矣。

jí wén dé huáng hòu bēng jìn wáng shí nián jiǔ suì āi mù gǎn dòng zuǒ yòu tài zōng lǚ jiā wèi fǔ yóu shì tè shēn chǒng yì

”及文德皇后崩,晋王时年九岁,哀慕感动左右,太宗屡加慰抚,由是特深宠异。

xún bài yòu wǔ hou dà jiàng jūn

寻拜右武候大将军。

shí qī nián huáng tài zǐ chéng qián fèi wèi wáng tài yì yǐ zuì chù tài zōng yǔ zhǎng sūn wú jì fáng xuán líng li jī děng jì yì lì jìn wáng wèi huáng tài zǐ

十七年,皇太子承干废,魏王泰亦以罪黜,太宗与长孙无忌、房玄龄、李𪟝等计议,立晋王为皇太子。

tài zōng měi shì cháo cháng lìng zài cè guān jué shù zhèng huò lìng cān yì tài zōng shù chēng qí shàn

太宗每视朝,常令在侧,观决庶政,或令参议, 太宗数称其善。

shí bā nián tài zōng jiāng fá gāo lí mìng tài zǐ liú zhèn dìng zhōu

十八年,太宗将伐高丽,命太子留镇定州。

jí jià fā yǒu qī bēi tí lěi rì yīn qǐng fēi yì dì biǎo qǐ jū bìng dì chì chuí bào bìng xǔ zhī

及驾发有期,悲啼累日, 因请飞驿递表起居,并递敕垂报,并许之。

fēi biǎo zòu shì zì cǐ shǐ yě

飞表奏事,自此始也。

jí jūn xuán tài zǐ cóng zhì bīng zhōu

及军旋,太子从至并州。

shí tài zōng huàn yōng tài zǐ qīn shǔn zhī fú niǎn bù cóng shù rì

时太宗患痈,太子亲吮之,扶辇步从数日。

èr shí sān nián wǔ yuè jǐ sì tài zōng bēng

二十三年五月己巳,太宗崩。

gēng wǔ

庚午,

yǐ lǐ bù shàng shū jiān tài zǐ shǎo shī lí yáng xiàn gōng yú zhì níng wèi shì zhōng

以礼部尚书、兼太子少师、黎阳县公于志宁为侍中,

tài zǐ shǎo zhān shì jiān shàng shū zuǒ chéng zhāng xíng chéng wèi jiān shì zhōng jiǎn jiào xíng bù shàng shū

太子少詹事、兼尚书左丞张行成为兼侍中、检校刑部尚书,

tài zǐ yòu shù zǐ jiān lì bù shì láng shè hù bù shàng shū gāo jì fǔ wèi jiān zhōng shū lìng jiǎn jiào lì bù shàng shū

太子右庶子、兼吏部侍郎、摄户部尚书高季辅为兼中书令、检校吏部尚书,

tài zǐ zuǒ shù zǐ gāo yáng xiàn nán xǔ jìng zōng jiān lǐ bù shàng shū

太子左庶子、高阳县男许敬宗兼礼部尚书。

xīn wèi hái jīng

辛未,还京。

liù yuè jiǎ xū shuò huáng tài zǐ jí huáng dì wèi shí nián èr shí èr

六月甲戌朔,皇太子即皇帝位,时年二十二。

zhào yuē dà xíng huáng dì yǎn qì pǔ tiān tòng guàn xīn líng ruò zhì tāng huǒ

诏曰:“大行皇帝奄弃普天,痛贯心灵,若置汤火。

sī zūn dà xiào bù gǎn miè shēn yǒng mù cháng hào jiāng hé dǎi jí

思遵大孝,不敢灭身,永慕长号,将何逮及。

yuè yǐ gū miǎo shǔ dāng yuán sì sī lì kōng báo kāng jì lí yuán

粤以孤眇,属当元嗣,思励空薄,康济黎元。

jìng shùn wéi xīn yǎng zhāo xiān dé yi bù kǎi zé bèi hu yì zhào

敬顺惟新,仰昭先德,宜布凯泽,被乎亿兆。

kě dà shè tiān xià

可大赦天下。

nèi wài wén wǔ cì xūn guān yī jí

内外文武赐勋官一级。

zhū nián bā shí yǐ shàng lài yǐ sù bó

诸年八十以上赉以粟帛。

yōng zhōu jí zhū zhōu bǐ nián gōng jūn láo yì yóu shén zhī chù bìng gěi fù yī nián

雍州及诸州比年供军劳役尤甚之处,并给复一年。

xīn sì gǎi mín bù shàng shū wèi hù bù shàng shū

”辛巳,改民部尚书为户部尚书。

dié zhōu dū dū yīng guó gōng jī wèi tè jìn jiǎn jiào luò zhōu cì shǐ réng yú luò yáng gōng liú shǒu

叠州都督、英国公𪟝为特进、检校洛州刺史,仍于洛阳宫留守。

guǐ wèi zhào sī tú yáng zhōu dū du zhào guó gōng wú jì wèi tài wèi jiān jiǎn jiào zhōng shū lìng zhī shàng shū mén xià èr shěng shì yú bìng rú gù cì wù sān qiān duàn

癸未,诏司徒、扬州都督、赵国公无忌为太尉兼检校中书令,知尚书门下二省事,余并如故,赐物三千段。

guǐ sì tè jìn yīng guó gōng jī wèi kāi fǔ yí tóng sān sī tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

癸巳,特进、英国公𪟝为开府仪同三司、同中书门下三品。

qiū qī yuè bǐng wǔ yǒu sī qǐng gǎi zhì shū shì yù shǐ wèi yù shǐ zhōng chéng zhū zhōu zhì zhōng wèi sī mǎ bié jià wèi zhǎng shǐ zhì lǐ láng wèi fèng lǐ láng yǐ bì shàng míng

秋七月丙午,有司请改治书侍御史为御史中丞,诸州治中为司马,别驾为长史,治礼郎为奉礼郎,以避上名。

yǐ zhēn guàn shí bù huì xiān dì èr zì zhào yǒu sī zòu yuē xiān dì èr míng lǐ bù piān huì

以贞观时不讳先帝二字,诏有司,奏曰:“先帝二名,礼不偏讳。

shàng jì dān míng chén zǐ bù hé zhǐ chì

上既单名,臣子不合指斥。

shàng nǎi cóng zhī

” 上乃从之。

jǐ yǒu yú tián wáng fú dū xìn lái cháo

己酉,于阗王伏阇信来朝。

bā yuè guǐ yǒu shuò hé dōng dì zhèn jìn zhōu yóu shén huài lú shè yā sǐ zhě wǔ qiān yú rén

八月癸酉朔,河东地震,晋州尤甚,坏庐舍, 压死者五千余人。

sān rì yòu zhèn

三日又震。

zhào qiǎn shǐ cún wèn gěi fù èr nián yā sǐ zhě cì juàn sān pǐ

诏遣使存问,给复二年,压死者赐绢三匹。

yǐ kāi fǔ yí tóng sān sī yīng guó gōng jī wèi shàng shū zuǒ pú yè tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

以开府仪同三司、英国公𪟝为尚书左仆射、同中书门下三品。

pú yè shǐ dài tóng zhōng shū mén xià

仆射始带同中书门下。

gēng yín zàng tài zōng yú zhāo líng

庚寅, 葬太宗于昭陵。

jiǔ yuè jiǎ yín jiā shòu fū zhōu cì shǐ jīng wáng yuán jǐng wèi sī tú qián ān zhōu dū dū wú wáng kè wèi sī kōng jiān liáng zhōu cì shǐ

九月甲寅,加授鄜州刺史、荆王元景为司徒,前安州都督、吴王恪为司空兼梁州刺史。

bǐng yín zèng tài wèi liáng guó gōng xuán líng zèng sī tú shēn guó gōng shì lián zèng zuǒ pú yè jiǎng guó gōng qū tū tōng bìng kě pèi shí tài zōng miào tíng

丙寅,赠太尉、梁国公玄龄,赠司徒、申国公士廉,赠左仆射、蒋国公屈突通,并可配食太宗庙庭。

dōng shí yī yuè jiǎ zǐ yǐ yáo chí dū du ā shǐ nà hè lǔ wèi zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn

冬十一月甲子,以瑶池都督阿史那贺鲁为左骁卫大将军。

yǐ chǒu jìn zhōu de yòu zhèn

乙丑,晋州地又震。

shì dōng wú xuě

是冬无雪。

yǒng huī yuán nián chūn zhèng yuè xīn chǒu shuò shàng bù shòu cháo zhào gǎi yuán

永徽元年春正月辛丑朔,上不受朝,诏改元。

rén yín yù tài jí diàn shòu cháo ér bú huì

壬寅,御太极殿,受朝而不会。

bǐng wǔ

丙午。

lì fēi wáng shì wèi huáng hòu

立妃王氏为皇后。

dīng wèi yǐ chén wáng zhōng wèi yōng zhōu mù

丁未,以陈王忠为雍州牧。

èr yuè xīn mǎo fēng huáng zǐ xiào wéi xǔ wáng shàng jīn wèi qǐ wáng sù jié wèi yōng wáng

二月辛卯,封皇子孝为许王, 上金为杞王,素节为雍王。

xià sì yuè jǐ sì shuò jìn zhōu de yòu zhèn

夏四月己巳朔,晋州地又震。

wǔ yuè dīng wèi shàng wèi qún chén yuē zhèn miù yīng dà wèi zhèng jiào bù míng suì shǐ jìn zhōu zhī de lǚ yǒu zhèn dòng

五月丁未,上谓群臣曰: “朕谬膺大位,政教不明,遂使晋州之地屡有震动。

liáng yóu shǎng fá shī zhōng zhèng dào guāi fāng

良由赏罚失中,政道乖方。

qīng děng yí gè jìn fēng shì jí yán dé shī yǐ kuāng bù dǎi

卿等宜各进封事,极言得失,以匡不逮。

tǔ huǒ luó qiǎn shǐ xiàn dà niǎo rú tuo shí tóng tiě shàng qiǎn xiàn yú zhāo líng

”吐火罗遣使献大鸟如驼,食铜铁,上遣献于昭陵。

tǔ bō zàn pǔ sǐ qiǎn yòu wǔ wèi jiāng jūn xiān yú kuāng jì lài xǐ shū wǎng diào jì

吐蕃赞普死,遣右武卫将军鲜于匡济赉玺书往吊祭。

liù yuè gēng chén jìn zhōu dì zhèn

六月庚辰,晋州地震。

qiū qī yuè bǐng yín yǐ hàn qīn lù jīng chéng qiú tú

秋七月丙寅,以旱,亲录京城囚徒。

jiǔ yuè guǐ mǎo yòu xiāo wèi láng jiàng gāo kǎn zhí chē bí kè hán yì què xiàn yú shè miào jí zhāo líng

九月癸卯,右骁卫郎将高侃执车鼻可汗诣阙,献于社庙及昭陵。

jǐ wèi shàng shū zuǒ pú yè yīng guó gōng jī gù qǐng jiě zhí xǔ zhī lìng yǐ kāi fǔ yí tóng sān sī tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

己未,尚书左仆射、英国公𪟝固请解职,许之,令以开府仪同三司同中书门下三品。

shí yī yuè yǐ wèi zhōng shū lìng hé nán jùn gōng zhě suì liáng zuǒ shòu tóng zhōu cì shǐ

十一月已未,中书令、河南郡公褚遂良左授同州刺史。

shí èr yuè yáo chí dū du shā bō luō yè hù ā shǐ nà hè lǔ yǐ fǔ pàn zì chēng kè hán zǒng yǒu xī yù zhī de

十二月,瑶池都督、沙钵罗叶护阿史那贺鲁以府叛,自称可汗, 总有西域之地。

shì suì yōng jiàng tóng děng jiǔ zhōu hàn huáng qí dìng děng shí liù zhōu shuǐ

是岁,雍、绛、同等九州旱蝗,齐、定等十六州水。

èr nián chūn zhēng yuè wù xū zhào yuē qù suì guān fǔ zhī de pō bì huáng míng tiān xià zhū zhōu huò zāo shuǐ hàn bǎi xìng zhī jiān zhì yǒu qìng fá

二年春正月戊戌,诏曰:“去岁关辅之地,颇弊蝗螟,天下诸州,或遭水旱, 百姓之间,致有罄乏。

cǐ yóu zhèn zhī bù dé zhào shù hé gū

此由朕之不德,兆庶何辜?

qín wù zuì jǐ zài shēn yōu tì

矜物罪己,载深忧惕。

jīn xiàn suì zhào chūn dōng zuò fāng shǐ liáng lǐn huò kōng shì zī zhèn gěi

今献岁肇春,东作方始,粮廪或空,事资赈给。

qí zāo chóng shuǐ chǔ yǒu pín fá zhě dé yǐ zhèng yì cāng zhèn dài

其遭虫水处有贫乏者,得以正、义仓赈贷。

yōng tóng èr zhōu gè qiǎn láng zhōng yī rén chōng shǐ cún wèn wu jìn āi qín zhī zhǐ fù zhèn nǎi juàn zhī xīn

雍、同二州,各遣郎中一人充使存问,务尽哀矜之旨,副朕乃眷之心。

yǐ sì huáng mén shì láng píng chāng xiàn gōng yǔ wén jié jiā yín qīng guāng lù dài fu yī jiù tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

”乙巳,黄门侍郎、平昌县公宇文节加银青光禄大夫,依旧同中书门下三品。

shǒu zhōng shū shì láng liǔ shì wèi zhōng shū shì láng yī jiù tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

守中书侍郎柳奭为中书侍郎,依旧同中书门下三品。

xià sì yuè yǐ yǒu zhì tài miào lìng jí xiàn zhāo èr líng lìng cóng wǔ pǐn chéng cóng qī pǐn

夏四月乙酉,秩太庙令及献、昭二陵令从五品, 丞从七品。

wǔ yuè rén chén kāi fǔ yí tóng sān sī jí jīng guān wén wǔ zhí shì sì pǐn wǔ pǐn bìng gěi suí shēn yú

五月壬辰,开府仪同三司及京官文武职事四品、五品,并给随身鱼。

liù yuè xīn yǒu kāi fǔ yí tóng sān sī xiāng yì wáng shén fú hōng

六月辛酉, 开府仪同三司、襄邑王神符薨。

qiū qī yuè dīng wèi hè lǔ kòu xiàn jīn lǐng chéng pú lèi xiàn qiǎn wǔ hou dà jiāng jūn liáng jiàn fāng yòu xiāo wèi dà jiàng jūn qì bì hé lì wèi gōng yuè dào zǒng guǎn yǐ tǎo zhī

秋七月丁未,贺鲁寇陷金岭城、蒲类县,遣武候大将军梁建方、右骁卫大将军契苾何力为弓月道总管以讨之。

bā yuè yǐ chǒu dà shí guó shǐ qiǎn shǐ cháo xiàn

八月乙丑,大食国始遣使朝献。

jǐ sì shì zhōng yān guó gōng yú zhì níng wèi shàng shū zuǒ pú yè shì zhōng jiān xíng bù shàng shū běi píng xiàn gōng zhāng xíng chéng wèi shàng shū yòu pú yè bìng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn yóu bù rù xián

己巳,侍中、燕国公于志宁为尚书左仆射,侍中兼刑部尚书、北平县公张行成为尚书右仆射,并同中书门下三品,犹不入衔。

zhōng shū lìng jiān jiǎn jiào lì bù shàng shū tiáo xiàn gōng gāo jì fǔ wèi shì láng

中书令兼检校吏部尚书、条县公高季辅为侍郎。

jiǔ yuè guǐ sì gǎi jiǔ chéng gōng wèi wàn nián gōng fèi yù huá gōng yǐ wéi fó sì

九月癸巳,改九成宫为万年宫,废玉华宫以为佛寺。

rùn yuè xīn wèi bān xīn dìng lǜ lìng gé shì yú tiān xià

闰月辛未, 颁新定律、令、格、式于天下。

dōng shí yuè xīn mǎo jìn zhōu dì zhèn

冬十月辛卯,晋州地震。

shí yī yuè xīn yǒu yǒu shì yú nán jiāo

十一月辛酉,有事于南郊。

wù chén dìng xiāng dì zhèn

九日,定襄地震。

dīng chǒu yǐ gāo chāng gù dì zhì ān xī dū hù fǔ

丁丑,以高昌故地置安西都护府。

bái shuǐ mán guān má zhōu mìng zuǒ lǐng jūn jiāng jūn zhào xiào zǔ tǎo píng zhī

白水蛮冠麻州,命左领军将军赵孝祖讨平之。

sān nián chūn zhēng yuè guǐ hài yǐ qù qiū zhì yú shì yuè bù yǔ shàng bì zhèng diàn jiàng tiān xià sǐ zuì jí liú zuì dì jiǎn yī děng tú yǐ xià xián yòu zhī

三年春正月癸亥,以去秋至于是月不雨,上避正殿,降天下死罪及流罪递减一等,徒以下咸宥之。

gōng yuè dào zǒng guǎn liáng jiàn fāng qì bì hé lì děng dà pò chǔ yuè zhū yé gū zhù yú láo shān zhǎn shǒu jiǔ qiān jí lǔ qú shuài liù qiān fú shēng kǒu wàn yú huò niú mǎ zá chù qī wàn

弓月道总管梁建方、契苾何力等大破处月朱耶孤注于牢山,斩首九千级,虏渠帅六千,俘生口万余,获牛马杂畜七万。

bǐng yín tài wèi zhào guó gōng wú jì yǐ hàn qǐng xùn wèi bù xǔ

丙寅,太尉、赵国公无忌以旱请逊位,不许。

jǐ sì tóng zhōu cì shǐ hé nán jùn gōng chǔ suì liáng wèi lì bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

己巳,同州刺史、河南郡公褚遂良为吏部尚书、同中书门下三品。

bǐng zǐ qīn cí tài miào

十八日,皇上亲自在太庙祭祀。

dīng hài jí yú qiān mǔ cì qún guān bó yǒu chà

丁亥,籍于千亩,赐群官帛有差。

sān yuè xīn sì huáng mén shì láng píng chāng xiàn gōng yǔ wén jié wèi shì zhōng zhōng shū shì láng liǔ shì wèi zhōng shū lìng

三月辛巳,黄门侍郎、平昌县公宇文节为侍中,中书侍郎柳奭为中书令。

gēng shēn xìng guān dé diàn cì wén wǔ qún guān dà shè

庚申,幸观德殿,赐文武群官大射。

xià sì yuè gēng yín zuǒ lǐng jūn jiāng jūn zhào xiào zǔ dà pò bái shuǐ mán dà bó lǜ

夏四月庚寅,左领军将军赵孝祖大破白水蛮大勃律。

jiǎ wǔ lǐ zhōu cì shǐ péng wáng yuán zé hōng

甲午,澧州刺史、彭王元则薨。

wǔ yuè gēng chén zhào yǐ zhōu sī mù dài fū péi róng qí shì zhōng cuī jì shū jǐ shì huáng mén shì láng péi zé shàng shū zuǒ chéng fēng xiào yǎn duò yí tóng sān sī dòu lú yù yù shǐ zhōng chéng yóu chu kè děng bìng mén tǐng zhōng gěng qí zǐ sūn gè yi zhēn zhuó

五月庚辰,诏以周司沐大夫裴融,齐侍中崔季舒、给事黄门侍郎裴泽、尚书左丞封孝琰,隋仪同三司豆卢毓、御史中丞游楚客等,并门挺忠鲠,其子孙各宜甄擢。

qiū qī yuè dīng sì lì chén wáng zhōng wèi huáng tài zǐ dà shè tiān xià wǔ pǐn jǐ shàng zi wèi fù hòu zhě cì xūn yī zhuǎn dà pú sān rì

秋七月丁巳,立陈王忠为皇太子,大赦天下,五品己上子为父后者赐勋一转, 大酺三日。

yǐ chǒu zuǒ pú yè yú zhì níng jiān tài zǐ shǎo shī yòu pú yè zhāng xíng chéng jiān tài zǐ shǎo fù shì zhōng gāo jì fǔ jiān tài zǐ shǎo bǎo shì zhōng yǔ wén jié jiān tài zǐ zhān shì

乙丑,左仆射于志宁兼太子少师,右仆射张行成兼太子少傅,侍中高季辅兼太子少保,侍中宇文节兼太子詹事。

dīng chǒu shàng wèn hù bù shàng shū gāo lǚ xíng qù nián jìn hù duō shǎo

丁丑,上问户部尚书高履行:“去年进户多少?

lǚ xíng zòu chēng jìn hù zǒng yī shí wǔ wàn

”履行奏称:“进户总一十五万。

yòu wèn yuē duò rì yǒu jǐ hù

”又问曰“隋日有几户?

jīn jiàn yǒu jǐ hù

今见有几户?

lǚ xíng zòu duò kāi huáng zhōng yǒu hù bā bǎi qī shí wàn jí jīn jiàn yǒu hù sān bǎi bā shí wàn

” 履行奏:“隋开皇中有户八百七十万,即今见有户三百八十万。

jiǔ yuè dīng sì gǎi tài zi zhōng yǔn wèi nèi yǔn zhōng shū shè rén wèi nèi shǐ shè rén zhū lǜ fǔ zhōng láng gǎi wéi lǚ bēn láng jiàng yǐ bì tài zǐ míng

”九月丁巳,改太子中允为内允,中书舍人为内史舍人,诸率府中郎改为旅贲郎将,以避太子名。

dōng shí yuè wù xū xìng tóng ān dà zhǎng gōng zhǔ dì yòu xìng gāo yáng cháng gōng zhǔ dì jí rì hái gōng

冬十月戊戌,幸同安大长公主第,又幸高阳长公主第,即日还宫。

shí yī yuè yǐ hài bó mǎ guó qiǎn shǐ cháo gòng

十一月乙亥,驳马国遣使朝贡。

gēng yín hóng huà cháng gōng zhǔ zì tǔ yù hún lái cháo

庚寅,弘化长公主自吐谷浑来朝。

shí èr yuè guǐ sì pú wáng tài hōng

十二月癸巳, 濮王泰薨。

sì nián chūn zhēng yuè guǐ chǒu shuò shàng lín xuān bù shòu cháo yǐ pú wáng tài zài bìn gù yě

四年春正月癸丑朔,上临轩,不受朝,以濮王泰在殡故也。

bǐng zǐ xīn chú fáng zhōu cì shǐ fù mǎ dū wèi fáng yí ài sī tú qín zhōu cì shǐ jīng wáng yuán jǐng sī kōng ān zhōu cì shǐ wú wáng kè níng zhōu cì shǐ fù mǎ dū wèi xuē wàn chè lán zhōu cì shǐ fù mǎ dū wèi chái lìng wǔ móu fǎn

丙子,新除房州刺史、驸马都尉房遗爱,司徒、秦州刺史、荆王元景,司空、安州刺史、吴王恪,宁州刺史、驸马都尉薛万彻,岚州刺史、驸马都尉柴令武谋反。

èr yuè yǐ yǒu yí ài wàn chè lìng wǔ děng bìng fú zhū

二月乙酉,遗爱、万彻、令武等并伏诛;

yuán jǐng kè bā líng gāo yáng gōng zhǔ bìng cì sǐ

元景、恪、巴陵高阳公主并赐死。

zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn ān guó gōng zhí shī sī lì pèi liú guī zhōu shì zhōng jiān tài zǐ zhān shì píng chāng xiàn gōng yǔ wén jié pèi liú guì zhōu

左骁卫大将军、安国公执失思力配流巂州,侍中兼太子詹事、平昌县公宇文节配流桂州。

wù zǐ tè jìn tài cháng qīng jiāng xià wáng dào zōng pèi liú guì zhōu kè mǔ dì shǔ wáng yīn fèi wèi shù rén

戊子,特进、太常卿、江夏王道宗配流桂州,恪母弟蜀王愔废为庶人。

jǐ hài jiàng zhōu cì shǐ xú wáng yuán lǐ jiā shòu sī tú kāi fǔ yí tóng sān sī yīng guó gōng jī wèi sī kōng

己亥, 绛州刺史、徐王元礼加授司徒,开府仪同三司、英国公𪟝为司空。

sān yuè rén zǐ shuò bān kǒng yǐng dá wǔ jīng zhèng yì yú tiān xià měi nián míng jīng lìng yī cǐ kǎo shì

三月壬子朔,颁孔颖达《五经正义》于天下,每年明经令依此考试。

bǐng chén shàng yù guān dé diàn chén nì rén fáng yí ài děng kǒu mǎ zī cái wèi wǔ duǒ yǐn wáng gōng zhū qīn fán kè jí wén wǔ jiǔ pǐn jǐ shàng shè

丙辰,上御观德殿,陈逆人房遗爱等口马资财为五垛,引王公、诸亲、蕃客及文武九品己上射。

xià sì yuè wù zǐ lín yì guó wáng qiǎn shǐ lái cháo gòng xùn xiàng

夏四月戊子,林邑国王遣使来朝,贡驯象。

rén yín yǐ hàn bì zhèng diàn jiǎn shàn qīn lù xì qiú qiǎn shǐ fēn shěng tiān xià yuān yù zhào wén wǔ guān jí yán dé shī

壬寅,以旱避正殿,减膳,亲录系囚,遣使分省天下冤狱,诏文武官极言得失。

bā yuè jǐ hài yǔn shí shí bā yú tóng zhōu zhī féng yì yǒu shēng rú léi

八月己亥,陨石十八于同州之冯翊, 有声如雷。

jiǔ yuè rén yín shàng shū yòu pú yè běi píng xiàn gōng zhāng xíng chéng hōng

九月壬寅,尚书右仆射、北平县公张行成薨。

jiǎ xū lì bù shàng shū hé nán jùn gōng chǔ suì liáng wèi shàng shū yòu pú yè yī jiù zhī zhèng shì

甲戌,吏部尚书、河南郡公褚遂良为尚书右仆射,依旧知政事。

dōng shí yuè gēng zǐ xìng xīn fēng zhī wēn tāng

冬十月庚子,幸新丰之温汤。

jiǎ chén qǔ shè xīn fēng

甲辰,曲赦新丰。

yǐ sì zhì zì wēn tāng

乙巳,至自温汤。

wù shēn mù zhōu nǚ zǐ chén shuò zhēn jǔ bīng fǎn zì chēng wén jiā huáng dì gōng xiàn mù zhōu shǔ xiàn

戊申,睦州女子陈硕贞举兵反,自称文佳皇帝,攻陷睦州属县。

wù zhōu cì shǐ cuī yì xuán yáng zhōu dū du fǔ zhǎng shǐ fáng rén yù gè lǜ zhòng tǎo píng zhī

婺州刺史崔义玄、扬州都督府长史房仁裕各率众讨平之。

shí yī yuè guǐ chǒu bīng bù shàng shū gù ān xiàn gōng cuī dūn lǐ wèi shì zhōng

十一月癸丑,兵部尚书、固安县公崔敦礼为侍中。

bān xīn lǜ shū yú tiān xià

颁新律疏于天下。

shí èr yuè gēng zǐ shì zhōng jiān tài zǐ shǎo bǎo tiáo xiàn gōng gāo jì fǔ zú

十二月庚子,侍中兼太子少保、条县公高季辅卒。

wǔ nián chūn sān yuè wù wǔ xìng wàn nián gōng

五年春三月戊午,幸万年宫。

xīn wèi qǔ shè suǒ jīng zhōu xiàn xì qiú

辛未,曲赦所经州县系囚。

yǐ gōng bù shàng shū yán lì dé lǐng dīng fū sì wàn zhù cháng ān luó guō

以工部尚书阎立德领丁夫四万筑长安罗郭。

xià sì yuè shǒu huáng mén shì láng yǐng chuān xiàn gōng hán yuàn shǒu shàng shū shì láng lái jì bìng jiā yín qīng guāng lù dài fu yī jiù tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

夏四月,守黄门侍郎颍川县公韩瑗、守尚书侍郎来济,并加银青光禄大夫,依旧同中书门下三品。

rùn wǔ yuè dīng chǒu yè dà yǔ shuǐ zhǎng bào yì piào ruò lín yóu xiàn jū rén jí dāng fān wèi shì sǐ zhě sān qiān yú rén

闰五月丁丑夜,大雨,水涨暴溢,漂溺麟游县居人及当番卫士, 死者三千余人。

liù yuè héng zhōu dà yǔ hū tuó hé fàn yì ruò wǔ qiān yú jiā

六月,恒州大雨,滹沱河泛溢,溺五千余家。

guǐ chǒu pú zhōu fén yīn xiàn bào yǔ piào ruò jū rén jìn huài lú shè

癸丑,蒲州汾阴县暴雨,漂溺居人,浸坏庐舍。

guǐ hài zhōng shū lìng liǔ shì jiān lì bù shàng shū

癸亥,中书令柳奭兼吏部尚书。

bǐng yín hé běi zhū zhōu dà shuǐ

丙寅,河北诸州大水。

qī yuè xīn sì yǒu xiǎo niǎo rú què shēng dà niǎo rú jiū yú wàn nián gōng huáng dì jiù zhái

七月辛巳,有小鸟如雀,生大鸟如鸠于万年宫皇帝旧宅。

bā yuè dà lǐ zòu jué sǐ qiú zǒng guǎn qī shí yú rén

八月,大理奏决死囚, 总管七十余人。

xīn hài zhào zì jīn yǐ hòu wǔ pǐn yǐ shàng yǒu hōng wáng zhě suí shēn yú bìng bù xū zhuī shōu

辛亥,诏自今已后,五品已上有薨亡者,随身鱼并不须追收。

xīn wèi tǔ bō shǐ rén xiàn mǎ bǎi pǐ jí dà lú kě gāo wǔ zhàng guǎng mào gè èr shí qī bù

辛未, 吐蕃使人献马百匹及大庐可高五丈,广袤各二十七步。

jiǔ yuè dīng yǒu zhì zì wàn nián gōng

九月丁酉,至自万年宫。

dōng shí yī yuè guǐ yǒu zhù jīng shī luó guō hé gù jīng zhào bǎi xìng sì wàn yī qiān rén bǎn zhù sān shí rì ér ba jiǔ mén gè shī guān

冬十一月癸酉,筑京师罗郭,和雇京兆百姓四万一千人,板筑三十日而罢,九门各施观。

shí èr yuè guǐ chǒu wō guó xiàn hǔ pò mǎ nǎo hǔ pò dà rú dòu mǎ nǎo dà rú wǔ dǒu qì

十二月癸丑,倭国献琥珀、码瑙,琥珀大如斗,码瑙大如五斗器。

wù wǔ fā jīng shī yè zhāo líng zài lù shēng huáng zǐ xián

戊午,发京师谒昭陵,在路生皇子贤。

yǐ wèi chì èr nián yí dìng hù

已未,敕二年一定户。

liù nián chūn zhēng yuè rén shēn shuò qīn yè zhāo líng qǔ shè lǐ quán xiàn mín fàng jīn nián zū fù

六年春正月壬申朔,亲谒昭陵,曲赦醴泉县民,放今年租赋。

líng suǒ sù wèi jiāng jūn láng jiàng jìn jué yī děng líng lìng chéng jiā jiē cì wù

陵所宿卫将军、 郎将进爵一等,陵令、丞加阶赐物。

jiǎ xū zhì zì zhāo líng

甲戌,至自昭陵。

yú líng cè jiàn fó sì

于陵侧建佛寺。

gēng yín fēng huáng zi hóng wèi dài wáng xián wèi lù wáng

十九日,封皇子弘为代王、皇子贤为潞王。

èr yuè yǐ sì huáng tài zǐ zhōng jiā yuán fú nèi wài wén wǔ zhí shì wǔ pǐn yǐ shàng wèi fù hòu zhě cì xūn yī jí

二月乙巳,皇太子忠加元服,内外文武职事五品已上为父后者,赐勋一级。

dà pú sān rì

大酺三日。

sān yuè yíng zhōu dū dū chéng míng zhèn pò gāo lí yú guì duān shuǐ

三月,营州都督程名振破高丽于贵端水。

jiā zhōu xīn dào ràng qī yī chǎn sì nán

嘉州辛道让妻一产四男。

rén xū zhāo yí wǔ shì zhe nèi xùn yī piān

壬戌,昭仪武氏著《内训》一篇。

xià wǔ yuè guǐ wèi mìng zuǒ tún wèi dà jiàng jūn lú guó gōng chéng zhī jié děng wǔ jiāng jūn shuài shī chū cōng shān dào yǐ tǎo hè lǔ

夏五月癸未,命左屯卫大将军、卢国公程知节等五将军帅师出葱山道以讨贺鲁。

huáng mén shì láng yǐng chuān jùn gōng hán yuàn wèi shì zhōng zhōng shū shì láng nán yáng nán lái jì wèi zhōng shū lìng

黄门侍郎、颍川郡公韩瑗为侍中,中书侍郎、南阳男来济为中书令。

jiān lì bù shàng shū hé dōng xiàn nán liǔ shì biǎn suì zhōu cì shǐ

兼吏部尚书、河东县男柳奭贬遂州刺史。

liù yuè dà shí guó qiǎn shǐ cháo gòng

六月,大食国遣使朝贡。

qiū qī yuè yǐ hài shì zhōng gù ān xiàn gōng cuī dūn lǐ wèi zhōng shū lìng

秋七月乙亥,侍中、固安县公崔敦礼为中书令。

yǐ yǒu jūn tiān xià zhōu xiàn gōng xiè

乙酉,均天下州县公廨。

bā yuè shàng yào fèng yù jiǎng xiào zhāng yuán wài tè zhì réng tóng zhèng

八月,尚药奉御蒋孝璋员外特置,仍同正。

yuán wài tóng zhèng zì jiǎng xiào zhāng shǐ yě

员外同正,自蒋孝璋始也。

jǐ yǒu dà lǐ gēng zhì shǎo qīng yī yuán

己酉,大理更置少卿一员。

xiān shì dà yǔ dào lù bù tōng jīng shī mǐ jià bào guì chū cāng sù tiào zhī jīng shī dōng xī èr shì zhì cháng píng cāng

先是大雨,道路不通,京师米价暴贵,出仓粟粜之,京师东西二市置常平仓。

jiǔ yuè gēng wǔ shàng shū yòu pú yè hé nán jùn gōng chǔ suì liáng yǐ jiàn lì wǔ zhāo yí biǎn shòu tán zhōu dū dū

九月庚午,尚书右仆射、河南郡公褚遂良以谏立武昭仪,贬授潭州都督。

yǐ yǒu luò zhōu dà shuǐ huǐ tiān jīn qiáo

乙酉, 洛州大水,毁天津桥。

dōng shí yuè jǐ yǒu fèi huáng hòu wáng shì wèi shù rén lì yí wǔ zhāo shì wèi huáng hòu dà shè tiān xià

冬十月己酉,废皇后王氏为庶人,立仪武昭氏为皇后,大赦天下。

shí yī yuè dīng mǎo shuò lín xuān mìng sī kōng jī zuǒ pú yè zhì níng cè huáng hòu wén wǔ qún guān jí fān yí zhī zhǎng fèng cháo huáng hòu yú sù yì mén

十一月丁卯朔,临轩,命司空𪟝、左仆射志宁册皇后,文武群官及番夷之长, 奉朝皇后于肃义门。

shí yī yuè jǐ sì huáng hòu jiàn yú miào

十一月己巳,皇后见于庙。

guǐ yǒu zhuī zèng hòu fù gù gōng bù shàng shū yīng guó gōng zèng bīng zhōu dū du wǔ shì wèi sī kōng

癸酉,追赠后父故工部尚书、应国公、赠并州都督武士为司空。

bǐng zǐ zī zhōu gāo yuàn xiàn wú wén wēi qī wèi shì yī chǎn sì nán sān jiàn yù

丙子,淄州高苑县吴文威妻魏氏一产四男,三见育。

guǐ sì yīng guó fū rén yáng shì gǎi fēng dài guó fū rén

癸巳,应国夫人杨氏改封代国夫人。

shí èr yuè qiǎn lǐ bù shàng shū gāo yáng xiàn nán xǔ jìng zōng měi rì dài zhào yú wǔ dé diàn xī mén

十二月,遣礼部尚书、高阳县男许敬宗每日待诏于武德殿西门。

qī nián chūn zhēng yuè xīn wèi fèi huáng tài zǐ zhōng wèi liáng wáng lì dài wáng hóng wèi huáng tài zǐ

七年春正月辛未,废皇太子忠为梁王,立代王弘为皇太子。

rén shēn dà shè gǎi yuán wèi xiǎn qìng

壬申,大赦,改元为显庆。

wén wǔ jiǔ pǐn yǐ shàng jí wǔ pǐn jǐ xià zǐ wèi fù hòu zhě cì xūn guān yī zhuǎn

文武九品已上及五品己下子为父后者,赐勋官一转。

dà pú sān rì

大酺三日。

jiǎ zǐ shàng shū zuǒ pú yè jiān tài zǐ shǎo shī yān guó gōng yú zhì níng jiān tài zǐ tài fù shì zhōng hán yuàn zhōng shū lìng lái jì lǐ bù shàng shū xǔ jìng zōng bìng wèi tài zǐ bīn kè

甲子,尚书左仆射兼太子少师、燕国公于志宁兼太子太傅,侍中韩瑗、中书令来济、礼部尚书许敬宗,并为太子宾客。

shǐ yǒu bīn kè yě

始有宾客也。

yù xuán wǔ mén jiàn cōng shān dào dà zǒng guǎn chéng zhī jié

御玄武门,饯葱山道大总管程知节。

èr yuè gēng yín míng pò zhèn yuè wèi shén gōng pò zhèn yuè

二月,名《破阵乐》为《神功破阵乐》。

xīn hài zèng sī kōng wǔ shì wèi sī tú zhōu guó gōng

辛亥,赠司空武士为司徒、周国公。

sān yuè xīn sì huáng hòu sì xiān cán yú běi jiāo

三月辛巳,皇后祀先蚕于北郊。

bǐng xū hù bù shì láng dù zhèng lún wèi shǒu huáng mén shì láng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

丙戌,户部侍郎杜正伦为守黄门侍郎、同中书门下三品。

xià sì yuè wù shēn yù ān fú mén guān sēng xuán zàng yíng yù zhì bìng shū cí ēn sì bēi wén dǎo cóng yǐ tiān zhú fǎ yí qí tú shén shèng

夏四月戊申,御安福门,观僧玄奘迎御制并书慈恩寺碑文,导从以天竺法仪, 其徒甚盛。

wǔ yuè jǐ mǎo tài wèi zhǎng sūn wú jì jìn shǐ guān suǒ zhuàn liáng chén zhōu qí duò wǔ dài shǐ zhì sān shí juǎn

五月己卯,太尉长孙无忌进史官所撰梁、陈、周、齐、隋《五代史志》 三十卷。

hóng wén guǎn xué shì xǔ jìng zōng jìn suǒ zhuàn dōng diàn xīn shū èr bǎi juǎn shàng zì zhì xù

弘文馆学士许敬宗进所撰《东殿新书》二百卷,上自制序。

liù yuè qí zhōu cì shǐ lù wáng xián wèi yōng zhōu mù

六月,岐州刺史、潞王贤为雍州牧。

qiū qī yuè guǐ wèi zhōng shū lìng jiān jiǎn jiào tài zǐ zhān shì gù ān xiàn gōng cuī dūn lǐ wèi tài zi shǎo shī tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

秋七月癸未,中书令兼检校太子詹事、固安县公崔敦礼为太子少师、同中书门下三品。

gǎi hù bù shàng shū wèi dù zhī shàng shū shì láng yì rán

改户部尚书为度支尚书,侍郎亦然。

bā yuè bǐng shēn tài zǐ shǎo shī cuī dūn lǐ zú

八月丙申,太子少师崔敦礼卒。

zuǒ wèi dà jiàng jūn chéng zhī jié yǔ hè lǔ suǒ bù gē luó lù huò là jié fā jí chù yuè yù zhī sì jīn děng zhàn yú yú mù gǔ dà pò zhī zhǎn shǒu qiān yú jí huò tuó mǎ niú yáng wàn jì

左卫大将军程知节与贺鲁所部歌逻禄获剌颉发及处月预支俟斤等战于榆幕谷,大破之,斩首千余级,获驼马牛羊万计。

jiǔ yuè guǐ yǒu chū zhào hù mǎn sān wàn yǐ shàng wéi shàng zhōu èr wàn yǐ shàng wèi zhōng zhōu

九月癸酉, 初诏户满三万已上为上州,二万已上为中州;

xiān wéi shàng zhōu zhōng zhōu zhě gè yī jiù

先为上州、中州者各依旧。

huáng hòu zhì wài qī jiè

皇后制 《外戚诫》。

gēng chén kuò zhōu hǎi shuǐ fàn yì huài ān gù yǒng jiā èr xiàn sǔn sì qiān yú jiā

庚辰,括州海水泛溢,坏安固、永嘉二县,损四千余家。

xīn sì chū zhì dū du jí shàng zhōu gè zhì zhí dāo shí wǔ rén zhōng zhōu xià zhōu shí rén

辛巳,初制都督及上州各置执刀十五人,中州、下州十人。

guǐ wèi chū zhì piào qí dà jiàng jūn guān wéi cóng yī pǐn

癸未,初置骠骑大将军,官为从一品。

chéng zhī jié yǔ hè lǔ nán xì yùn zhàn zhǎn shǒu shù qiān jí jìn zhì dá dǔ chéng fú qí bù luò hù kǒu jí huò wù jù jī

程知节与贺鲁男咥运战,斩首数千级,进至怛笃城,俘其部落户口及货物巨积。

dōng shí yī yuè yǐ chǒu huáng zǐ xiǎn shēng zhào jīng guān cháo jí shǐ gè jiā xūn jí

冬十一月乙丑,皇子显生,诏京官、朝集使各加勋级。

shí èr yuè yǐ yǒu zhì suàn xué

十二月乙酉,置算学。

zuǒ tún wèi dà jiàng jūn chéng zhī jié zuò tǎo hè lǔ dòu liú zhuī zéi bù jí jiǎn sǐ miǎn guān

左屯卫大将军程知节坐讨贺鲁逗留,追贼不及,减死免官。

ba lán zhōu dū du

罢兰州都督。

shàn zhōu zhì dōu dū

鄯州置都督。

èr nián chūn zhēng yuè gēng yín xìng luò yáng

二年春正月庚寅,幸洛阳。

mìng yòu tún wèi jiāng jūn sū dìng fāng děng sì jiāng jūn wèi yī lì dào jiāng jūn shuài shī yǐ tǎo hè lǔ

命右屯卫将军苏定方等四将军为伊丽道将军,帅师以讨贺鲁。

èr yuè xīn yǒu rù luò yáng gōng qǔ shè luò zhōu

二月辛酉,入洛阳宫,曲赦洛州。

gēng wǔ fēng huáng dì qī zǐ xiǎn wèi zhōu wáng xǐ fēng xǔ wáng sù jié wèi xún wáng

庚午,封皇第七子显为周王,徙封许王素节为郇王。

sān yuè jiǎ zǐ zhōng shū shì láng li yì fǔ wèi zhōng shū lìng jiān jiǎn jiào yù shǐ dài fū huáng mén shì láng dù zhèng lún jiān dù zhī shàng shū yī jiù tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

三月甲子,中书侍郎李义府为中书令兼检校御史大夫,黄门侍郎杜正伦兼度支尚书,依旧同中书门下三品。

xià wǔ yuè bǐng shēn xìng míng dé gōng

夏五月丙申,幸明德宫。

qiū qī yuè dīng hài hái luò yáng gōng

秋七月丁亥,还洛阳宫。

bā yuè dīng mǎo shì zhōng yǐng chuān xiàn gōng hán yuàn zuǒ shòu zhèn zhōu cì shǐ zhōng shū lìng jiān tài zǐ zhān shì nán yáng hóu lái jì zuǒ shòu tāi zhōu cì shǐ jiē zuò jiàn lì wǔ zhāo yí wèi huáng hòu jiù chǔ suì liáng zhī biǎn yě

八月丁卯,侍中、颍川县公韩瑗左授振州刺史,中书令兼太子詹事、南阳侯来济左授台州刺史,皆坐谏立武昭仪为皇后,救褚遂良之贬也。

lǐ bù shàng shū gāo yáng jùn gōng xǔ jìng zōng wèi shì zhōng yǐ lì wǔ hòu zhī gōng yě

礼部尚书、高阳郡公许敬宗为侍中,以立武后之功也。

jiǔ yuè gēng yín dù zhī shàng shū dù zhèng lún wèi zhōng shū lìng

九月庚寅,度支尚书杜正伦为中书令。

dōng shí yuè wù xū qīn jiǎng wǔ yú xǔ zhèng zhī jiāo qǔ shè zhèng zhōu

冬十月戊戌,亲讲武于许、郑之郊,曲赦郑州。

qiǎn shǐ jì zhèng dài fū guó qiáo hàn tài qiū zhǎng chén shí mù

遣使祭郑大夫国侨、汉太丘长陈实墓。

shí èr yuè yǐ mǎo hái luò yáng gōng

十二月乙卯,还洛阳宫。

gēng wǔ gǎi hào yè zì

庚午,改“皞”“叶”字。

dīng mǎo shǒu zhào gǎi luò yáng gōng wèi dōng dōu luò zhōu guān yuán jiē pǐn bìng zhǔn yōng zhōu

丁卯,手诏改洛阳宫为东都,洛州官员阶品并准雍州。

fèi gǔ zhōu yǐ fú chāng děng sì xiàn bìng huái zhōu hé yáng jì yuán wēn zhèng zhōu sì shuǐ bìng lì luò zhōu

废谷州,以福昌等四县,并怀州河阳、济源、温, 郑州汜水并隶洛州。

yǐ sì zhōng shū shěng zhì qǐ jū shè rén liǎng yuán pǐn tóng qǐ jū láng

已巳,中书省置起居舍人两员,品同起居郎。

gēng wǔ yǐ zhōu wáng xiǎn wèi luò zhōu mù

庚午,以周王显为洛州牧。

rén wǔ fēn sǎn qí cháng shì wèi zuǒ yòu gè liǎng yuán qí yòu sàn qí cháng shì lì zhōng shū shěng

壬午,分散骑常侍为左右各两员,其右散骑常侍隶中书省。

sān nián chūn zhēng yuè wù zǐ tài wèi zhào guó gōng wú jì děng xiū xīn lǐ chéng fán yī bǎi sān shí juǎn èr bǎi wǔ shí jiǔ piān zhào bān yú tiān xià

三年春正月戊子,太尉、赵国公无忌等修《新礼》成,凡一百三十卷,二百五十九篇,诏颁于天下。

èr yuè dīng sì chē jià hái jīng

二月丁巳,车驾还京。

rén wǔ qīn lù qiú tú duō suǒ yuán yòu

壬午,亲录囚徒,多所原宥。

sū dìng fāng gōng pò xi tū jué shā bō luō kè hán hè lǔ jí xì yùn quē chuò

苏定方攻破西突厥沙钵罗可汗贺鲁及咥运、阙啜。

hè lǔ zǒu shí guó fù jiāng xiāo sì yè zhuī qín zhī shōu qí rén chù qián hòu sì shí yú wàn

贺鲁逃往石国,副将萧嗣业追上将其抓获,俘获贺鲁人畜前后共计四十多万。

jiǎ yín xī yù píng yǐ qí de zhì méng chí kūn líng èr dōu hù fǔ

甲寅,西域平,以其地置蒙池、昆陵二都护府。

fù yú qiū cí guó zhì ān xī dū hù fǔ yǐ gāo chāng gù dì wèi xī zhōu

复于龟兹国置安西都护府,以高昌故地为西州。

zhì huái huà dà jiàng jūn zhèng sān pǐn guī huà jiāng jūn cóng sān pǐn yǐ shòu chū fù shǒu lǐng réng fēn lì zhū wèi

置怀化大将军正三品,归化将军从三品,以授初附首领,仍分隶诸卫。

liù yuè chéng míng zhèn gōng gāo lí

六月,程名振攻高丽。

jiǔ yuè fèi shū suàn lǜ xué

九月,废书、算、律学。

yǒu sī zòu qǐng zào pǎi chē qī bǎi chéng nǐ xíng xìng zài pái chéng

有司奏请造排车七百乘,拟行幸载排城;

shàng yǐ wéi láo mín nǎi yú jiù dùn zhì yuàn qiáng yān

上以为劳民,乃于旧顿置院墙焉。

dōng shí yī yuè yǐ yǒu jiān zhōng shū lìng huáng tài zǐ bīn kè jiān jiǎn jiào yù shǐ dài fū hé jiān jùn gōng li yì fǔ zuǒ shòu pǔ zhōu cì shǐ jiān zhōng shū lìng huáng tài zǐ bīn kè xiāng yáng jùn gōng dù zhèng lún zuǒ shòu héng zhōu cì shǐ

冬十一月乙酉,兼中书令、皇太子宾客兼检校御史大夫、河间郡公李义府左授普州刺史,兼中书令、皇太子宾客、襄阳郡公杜正伦左授横州刺史。

zhōng shū shì láng li you yì chú míng pèi liú guī zhōu

中书侍郎李友益除名,配流巂州。

wù xū shì zhōng xǔ jìng zōng quán jiǎn jiào zhōng shū lìng

戊戌,侍中许敬宗权检校中书令。

wù zǐ shì zhōng huáng tài zǐ bīn kè quán jiǎn jiào zhōng shū lìng gāo yáng jùn gōng xǔ jìng zōng wèi zhōng shū lìng bīn kè yǐ xià rú gù

戊子,侍中、皇太子宾客、 权检校中书令、高阳郡公许敬宗为中书令,宾客已下如故;

dà lǐ qīng xīn mào jiāng wèi shì zhōng

大理卿辛茂将为侍中。

hóng lú qīng xiāo sì yè yú shí guó qǔ hè lǔ zhì xiàn yú zhāo líng

鸿胪卿萧嗣业于石国取贺鲁至,献于昭陵。

jiǎ chén kāi fǔ yí tóng sān sī è guó gōng yù chí jìng dé hōng

甲辰,开府仪同三司、鄂国公尉迟敬德薨。

sì nián chūn èr yuè yǐ hài shàng qīn cè shì jǔ rén fán jiǔ bǎi rén wéi guō dài fēng zhāng jiǔ líng wǔ rén jū shàng dì lìng dài zhào hóng wén guǎn suí zhàng gòng fèng

四年春二月乙亥,上亲策试举人,凡九百人,惟郭待封、张九龄五人居上第, 令待诏弘文馆,随仗供奉。

sān yuè yǐ zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn chéng guó gōng qì bì hé lì wǎng liáo dōng jīng lüè

三月,以左骁卫大将军、郕国公契苾何力往辽东经略。

xià sì yuè jǐ wèi tài zǐ tài fù shàng shū zuǒ pú yè yān guó gōng yú zhì níng wèi tài zǐ tài shī réng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

夏四月己未,太子太傅、尚书左仆射、燕国公于志宁为太子太师,仍同中书门下三品。

yǐ chǒu huáng mén shì láng xǔ yǔ shī tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

乙丑,黄门侍郎许圉师同中书门下三品。

bǐng xū tài zǐ tài shī tóng zhōng shū mén xià sān pǐn yān guó gōng yú zhì níng miǎn guān fàng hái sī dì

丙戌,太子太师、同中书门下三品、 燕国公于志宁免官,放还私第。

wù xū tài wèi yáng zhōu dū du zhào guó gōng wú jì dài yáng zhōu dū du yú qián zhōu ān zhì yī jiù zhǔn yī pǐn gōng jǐ

戊戌,太尉、扬州都督、赵国公无忌带扬州都督于黔州安置,依旧准一品供给。

wǔ yuè bǐng shēn bīng bù shàng shū rèn yǎ xiàng dù zhī shàng shū lú chéng qìng bìng cān zhī zhèng shì

五月丙申,兵部尚书任雅相、度支尚书卢承庆并参知政事。

qiū qī yuè rén zǐ pǔ zhōu cì shǐ li yì fǔ wèi lì bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

秋七月壬子,普州刺史李义府为吏部尚书,同中书门下三品。

dōng shí yuè yǐ sì huáng tài zǐ jiā yuán fú dà shè tiān xià wén wǔ wǔ pǐn jǐ shàng zǐ sūn wèi fù zǔ hòu zhě jiā xūn guān yī jí dà pú sān rì

冬十月乙巳, 皇太子加元服,大赦天下,文武五品己上子孙为父祖后者加勋官一级,大酺三日。

rùn shí yuè wù yín xìng dōng dōu huáng tài zǐ jiān guó

闰十月戊寅,幸东都,皇太子监国。

wù xū zhì dōng dōu

戊戌,至东都。

shí yī yuè yǐ zhōng shū shì láng xǔ yǔ shī wèi sàn qí cháng shì jiǎn jiào shì zhōng

十一月,以中书侍郎许圉师为散骑常侍、检校侍中。

wù wǔ jiān shì zhōng xīn mào jiāng zú

戊午,兼侍中辛茂将卒。

guǐ hài yǐ xíng guó gōng sū dìng fāng wèi shén qiū dào zǒng guǎn liú bó yīng wèi kūn yí dào zǒng guǎn

癸亥,以邢国公苏定方为神丘道总管,刘伯英为昆夷道总管。

wǔ nián chūn zhēng yuè jiǎ zǐ xìng bīng zhōu

五年春正月甲子,幸并州。

èr yuè xīn sì zhì bīng zhōu

二月辛巳,至并州。

bǐng xū yàn cóng guān jí zhū qīn bīng zhōu guān shǔ fù lǎo cì bó yǒu chà

丙戌,宴从官及诸亲、并州官属父老,赐帛有差。

qǔ shè bīng zhōu jí guǎn nèi zhū zhōu

曲赦并州及管内诸州。

yì qí chū zhí shì wǔ pǐn yǐ shàng shēn wáng mò fén mù zài bīng zhōu zhě lìng suǒ sī zhì jì

义旗初职事五品已上身亡殁坟墓在并州者,令所司致祭。

zuǒ mìng gōng chén zǐ sūn jí dà jiàng jūn fǔ liáo zuǒ yǐ xià jīn jiàn cún zhě cì jiē jí yǒu chà liàng cái chǔ fèn

佐命功臣子孙及大将军府僚佐已下今见存者,赐阶级有差,量才处分。

qǐ yì zhī tú zhí shì yī pǐn jǐ xià cì wù yǒu chà

起义之徒职事一品己下,赐物有差。

nián bā shí yǐ shàng bǎn shòu cì shǐ xiàn lìng

年八十已上,版授刺史、县令。

zuǒ mìng gōng chén shí bié fēng shēn yǐ mò zhě wèi hòu zǐ sūn gè jiā liǎng jiē

佐命功臣食别封身已殁者,为后子孙各加两阶。

cì pú sān rì

赐酺三日。

jiǎ wǔ cí jiù zhái yǐ wǔ shì yīn kāi shān liú zhèng huì pèi shí

甲午,祠旧宅,以武士、殷开山、刘政会配食。

sān yuè bǐng wǔ huáng hòu yàn qīn zú lín lǐ gù jiù yú cháo táng mìng fù fù rén rù huì yú nèi diàn jí huáng shì zhū qīn cì bó gè yǒu chà jí cóng xíng wén wǔ wǔ pǐn yǐ shàng

三月丙午,皇后宴亲族邻里故旧于朝堂,命妇妇人入会于内殿,及皇室诸亲赐帛各有差,及从行文武五品以上。

zhì yǐ huáng hòu gù xiāng bīng zhōu zhǎng shǐ sī mǎ gè jiā xūn jí

制以皇后故乡并州长史、司马各加勋级。

yòu huáng hòu qīn yù huì měi cì wù yī qiān duàn qī qīn wǔ bǎi duàn dà gōng yǐ xià jí wú fú qīn lín lǐ gù jiù yǒu chà

另外,皇后亲自参加宴会,赏赐绸缎一千段,祖父母、叔、伯、姑、兄弟、姐妹等亲人各五百段,姑表亲、堂兄弟等以及没有五服之亲戚、乡里朋友赐物也有等级差别。

chéng nèi jí zhū fù nǚ nián bā shí yǐ shàng gè bǎn shòu jùn jūn réng cì wù děng

城内及诸妇女年八十已上,各版授郡君,仍赐物等。

jǐ yǒu jiǎng wǔ yú bīng zhōu chéng xi shàng yù fēi gé yǐn qún chén lín guān

己酉,讲武于并州城西,上御飞阁, 引群臣临观。

xīn hài fā shén qiū dào jūn fá bǎi jì

辛亥,发神丘道军伐百济。

dīng sì zuǒ yòu lǐng shǐ gǎi zuǒ yòu qiān niú

丁巳,左右领始改左右千牛。

xià sì yuè wù yín chē jià huán dōng dōu zào bā guān gōng yú dōng dōu yuàn nèi

夏四月戊寅,车驾还东都,造八关宫于东都苑内。

guǐ hài zhì zì bìng zhōu

癸亥,至自并州。

wǔ yuè rén xū xìng bā guān gōng gǎi wéi hé bì gōng

五月壬戌, 幸八关宫,改为合璧宫。

liù yuè gēng wǔ shuò rì yǒu shí zhī

六月庚午朔,日有蚀之。

xīn mǎo zhào wén wǔ wǔ pǐn jǐ shàng sì kē jǔ rén

辛卯,诏文武五品己上四科举人。

jiǎ wǔ jià huán dōng dōu

甲午,驾还东都。

qiū qī yuè yǐ sì fèi liáng wáng zhōng wèi shù rén xǐ yú qián zhōu

秋七月乙巳,废梁王忠为庶人,徙于黔州。

wù chén dù zhī shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn lú chéng qìng yǐ zuì miǎn

戊辰,度支尚书、同中书门下三品卢承庆以罪免。

bā yuè gēng chén sū dìng fāng děng tǎo píng bǎi jì miàn fù qí wáng fú yú yì cí

八月庚辰,苏定方等讨平百济,面缚其王扶余义慈。

guó fēn wéi wǔ bù jùn sān shí qī chéng èr bǎi hù qī shí liù wàn yǐ qí dì fēn zhì xióng jīn děng wǔ dōu dū fǔ

国分为五部,郡三十七,城二百,户七十六万,以其地分置熊津等五都督府。

qǔ shè shén qiū kūn yí dào zǒng guǎn yǐ xià cì tiān xià dà pú sān rì

曲赦神丘、昆夷道总管已下,赐天下大酺三日。

jiǔ yuè wù wǔ cì yīng guó gōng jī mù yíng yī suǒ

九月戊午,赐英国公𪟝墓茔一所。

dōng shí yuè bǐng zǐ dài guó fū rén yáng shì gǎi róng guó fū rén pǐn dì yī wèi zài wáng gōng mǔ qī zhī shàng

冬十月丙子,代国夫人杨氏改荣国夫人,品第一,位在王公母妻之上。

shí yī yuè wù xū shuò xíng guó gōng sū dìng fāng xiàn bǎi jì wáng fú yú yì cí tài zǐ lóng děng wǔ shí bā rén fú yú zé tiān mén zé ér yòu zhī

十一月戊戌朔,邢国公苏定方献百济王扶余义慈、太子隆等五十八人俘于则天门,责而宥之。

yǐ mǎo shòu yú xǔ zhèng zhī jiāo

乙卯,狩于许、郑之郊。

shí èr yuè jǐ mǎo zhì zì xǔ zhōu

十二月己卯,至自许州。

liù nián chūn zhēng yuè yǐ mǎo yú hé nán hé běi huái nán liù shí qī zhōu mù de sì wàn sì qiān liù bǎi sì shí liù rén wǎng píng rǎng dài fāng dào xíng yíng

六年春正月乙卯,于河南、河北、淮南六十七州募得四万四千六百四十六人, 往平壤带方道行营。

èr yuè yǐ wèi yǐ yì mián děng zhōu jiē yán lóng xiàn gǎi yuán

二月乙未,以益、绵等州皆言龙见,改元。

qǔ shè luò zhōu

曲赦洛州。

lóng shuò yuán nián sān yuè bǐng shēn shuò gǎi yuán

龙朔元年三月丙申朔,改元。

rén xū xìng hé bì gōng

壬戌,幸合璧宫。

xià wǔ yuè bǐng shēn

夏五月丙申,

mìng zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn liáng guó gōng qì bì hé lì wèi liáo dōng dào dà zǒng guǎn

命左骁卫大将军、凉国公契苾何力为辽东道大总管,

zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn xíng guó gōng sū dìng fāng wèi píng rǎng dào dà zǒng guǎn

左武卫大将军、邢国公苏定方为平壤道大总管,

bīng bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn lè ān xiàn gōng rèn yǎ xiàng wèi pèi jiāng dào dà zǒng guǎn

兵部尚书、 同中书门下三品、乐安县公任雅相为𬇙江道大总管,

yǐ fá gāo lí

以伐高丽。

shì rì huáng hòu qǐng jìn tiān xià fù rén wèi pái yōu zhī xì zhào cóng zhī

是日,皇后请禁天下妇人为俳优之戏,诏从之。

jiǎ zǐ huì rì yǒu shí zhī

甲子晦,日有蚀之。

liù yuè gēng yín zhōng shū lìng xǔ jìng zōng děng jìn lèi bì liù bǎi sān shí juǎn mù lù sì juǎn

六月庚寅,中书令许敬宗等进《累璧》六百三十卷,目录四卷。

qiū qī yuè guǐ mǎo chē jià huán dōng dōu

秋七月十日,车驾回东都洛阳。

bā yuè bǐng xū lìng zhū zhōu jǔ xiào xíng yóu zhe jí lèi yè yì jū kě yǐ lì fēng sú zhě

八月丙戌,令诸州举孝行尤著及累叶义居可以励风俗者。

jiǔ yuè jiǎ chén yǐ hé nán xiàn dà nǚ zhāng nián bǎi sān suì qīn xìng qí dì

九月甲辰, 以河南县大女张年百三岁,亲幸其第。

yòu xìng li jī zhī dì

又幸李𪟝之第。

tiān gōng sì shì gāo zǔ qián lóng shí jiù zhái shàng zhōu lì diàn yǔ gǎn chuàng jiǔ zhī dù sēng èr shí rén

天宫寺是高祖潜龙时旧宅, 上周历殿宇,感怆久之,度僧二十人。

huáng hòu zhì xǔ yǔ shī dì

皇后至许圉师第。

rén zǐ xǐ fēng lù wáng xián wèi pèi wáng

壬子,徙封潞王贤为沛王。

shì rì yǐ yōng zhōu mù yōu zhōu dū du pèi wáng xián wèi yáng zhōu dū du zuǒ wǔ hou dà jiàng jūn mù rú gù

是日,以雍州牧、幽州都督、沛王贤为扬州都督、左武候大将军,牧如故。

yǐ luò zhōu mù zhōu wáng xiǎn wèi bīng zhōu dū du

以洛州牧、周王显为并州都督。

shì rì chì zhōng shū mén xià wǔ pǐn yǐ shàng zhū sī zhǎng guān shàng shū shěng shì láng bìng zhū qīn sān děng yǐ shàng bìng yì pèi wáng zhái shè yàn lǐ zòu jiǔ bù lè

是日,敕中书门下五品已上诸司长官、尚书省侍郎并诸亲三等已上,并诣沛王宅设宴礼,奏《九部乐》。

lǐ bì cì bó zá cǎi děng gè yǒu chà

礼毕,赐帛杂彩等各有差。

dōng shí yuè dīng mǎo shòu yú lù hún

冬十月丁卯,狩于陆浑。

guǐ yǒu hái gōng

癸酉,还宫。

shì suì xīn luó wáng jīn chūn qiū zú qí zi fǎ mǐn sì lì

是岁,新罗王金春秋卒,其子法敏嗣立。

èr nián chūn zhēng yuè yǐ sì tài fǔ sì gēng zhì shǎo qīng yī yuán fēn liǎng jīng jiǎn jiào

二年春正月乙巳,太府寺更置少卿一员,分两京检校。

bǐng wǔ dōng dōu chū zhì guó zǐ jiàn bìng jiā xué shēng děng yuán jūn fēn yú liǎng dū jiào shòu

丙午,东都初置国子监, 并加学生等员,均分于两都教授。

èr yuè jiǎ zǐ gǎi jīng zhū sī jí bǎi guān míng shàng shū shěng wèi zhōng tái mén xià shěng wèi dōng tái zhōng shū shěng wèi xī tái zuǒ yòu pú yè wèi zuǒ yòu kuāng zhèng zuǒ yòu chéng wèi sù jī shì zhōng wèi zuǒ xiāng zhōng shū lìng wèi yòu xiāng zì yú gè yǐ yì xùn gǎi zhī

二月甲子,改京诸司及百官名:尚书省为中台, 门下省为东台,中书省为西台,左右仆射为左右匡政,左右丞为肃机,侍中为左相, 中书令为右相,自余各以义训改之。

yòu gǎi liù gōng nèi zhí míng

又改六宫内职名。

jiǎ xū sī róng tài cháng bó pèi jiāng dào zǒng guǎn lè ān xiàn gōng rèn yǎ xiàng zú yú jūn

甲戌,司戎太常伯、𬇙江道总管、乐安县公任雅相卒于军。

sān yuè jiǎ shēn zì dōng dōu hái jīng

三月甲申,自东都还京。

guǐ chǒu xìng tóng zhōu

二十四日,驾幸同州。

sū dìng fāng pò gāo lí yú wěi dǎo yòu jìn gōng píng rǎng chéng bù kè ér hái

苏定方破高丽于苇岛,又进攻平壤城,不克而还。

xià sì yuè gēng shēn shuò zhì zì dōng dōu

夏四月庚申朔,至自东都。

xīn sì zào péng lái gōng chéng xǐ jū zhī

辛巳,造蓬莱宫成,徙居之。

wǔ yuè bǐng shēn zuǒ shì jí xǔ yǔ shī wèi zuǒ xiāng

五月丙申,左侍极许圉师为左相。

yǐ sì fù zhì lǜ shū suàn sān xué

乙巳,复置律、书、算三学。

liù yuè jǐ wèi shuò huáng zǐ xù lún shēng

六月己未朔,皇子旭轮生。

yǐ chǒu chū lìng dào shì nǚ guān sēng ní děng bìng jìn lǐ zhì bài qí fù mǔ

乙丑,初令道士、女冠、僧、尼等,并尽礼致拜其父母。

yǐ hài zhì péng lái gōng zhū mén diàn tíng děng míng

乙亥,制蓬莱宫诸门殿亭等名。

qiū qī yuè dīng hài shuò yǐ dōng gōng dàn yù mǎn yuè dà shè tiān xià cì pú sān rì

秋七月丁亥朔,以东宫诞育满月,大赦天下, 赐酺三日。

bā yuè jiǎ wǔ yòu xiāng xǔ jìng zōng qǐ hái gǔ

八月八日,右相许敬宗请求退职。

rén yín xǔ jìng zōng wèi tài zǐ shǎo shī tóng dōng xī tái sān pǐn réng zhī xī tái shì

壬寅,许敬宗为太子少师,同东西台三品,仍知西台事。

jiǔ yuè sī lǐ shǎo cháng bó sūn mào dào zòu chēng bā pǐn jiǔ pǐn jiù lìng zhe qīng luàn zǐ fēi bēi pǐn suǒ fú wàng lìng zhe bì

九月,司礼少常伯孙茂道奏称:“八品、九品旧令著青,乱紫, 非卑品所服,望令著碧。

zhào cóng zhī

”诏从之。

wù yín qián lì bù shàng shū hé jiān jùn gōng li yì fǔ qǐ fù wèi sī liè tài cháng bó tóng dōng xī tái sān pǐn

戊寅,前吏部尚书、河间郡公李义府起复为司列太常伯,同东西台三品。

dōng shí yuè dīng yǒu xìng wēn tāng huáng tài zǐ hóng jiān guó

冬十月丁酉,幸温汤,皇太子弘监国。

dīng wèi zhì zì wēn tāng

丁未,至自温汤。

gēng xū xī tái shì láng shàng guān yí tóng dōng xī tái èr pǐn

庚戌,西台侍郎上官仪同东西台二品。

shí yī yuè xīn wèi zuǒ xiāng xǔ yǔ shī xià yù

十一月辛未左相许圉师下狱。

guǐ yǒu fēng huáng dì sì zǐ xù lún wèi yīn wáng

癸酉,封皇第四子旭轮为殷王。

shí èr yuè xīn chǒu gǎi wèi zhōu wèi jì zhōu dà dū dū fǔ gǎi jì zhōu wèi wèi zhōu

十二月辛丑,改魏州为冀州大都督府,改冀州为魏州。

yòu yǐ bìng yáng jīng yì sì dū du fǔ bìng wèi dà dū dū fǔ

又以并、扬、荆、益四都督府并为大都督府。

pèi wáng xián wèi yáng zhōu dà dū dū zhōu wáng xiǎn wèi bīng zhōu dà dū dū yīn wáng xù lún yáo lǐng jì zhōu dà dū du

沛王贤为扬州大都督,周王显为并州大都督,殷王旭轮遥领冀州大都督。

zuǒ xiāng xǔ yǔ shī jiě jiàn rèn

左相许圉师解见任。

sān nián chūn zhēng yuè zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn zhèng rén tài děng shuài shī tǎo tiě lè yú zhǒng jǐn píng zhī

三年春正月,左武卫大将军郑仁泰等帅师讨铁勒余种,尽平之。

yǐ chǒu sī liè tài cháng bó li yì fǔ wèi yòu xiāng

十一日,司列太常伯李义府为右相。

èr yuè bǐng xū lǒng yōng tóng qí děng yī shí wǔ zhōu hù kǒu zhēng xiū péng lái gōng

二月丙戌,陇、雍、同、岐等一十五州户口,征修蓬莱宫。

guǐ sì zhì tài zǐ zuǒ yòu yù dé jí guì fāng dài fū děng guān yuán gǎi sī jīng jú wèi guì fāng guǎn chóng xián guǎn ba lì zuǒ chūn fāng

癸巳,置太子左右谕德及桂坊大夫等官员,改司经局为桂坊馆,崇贤馆罢隶左春坊。

dīng yǒu jiǎn jīng guān yī yuè fèng zhù xiū péng lái gōng

丁酉,减京官一月俸,助修蓬莱宫。

gēng xū zhào yuē tiān dé shī shēng yáng hé zài jié yán niàn yōu yǔ zài cè fēn xiāo

庚戌,诏曰:“天德施生,阳和在节,言念幽圄,载恻分宵。

suī fù měi yǒu āi jīn yóu kǒng wèi miǎn wǎng làn

虽复每有哀矜,犹恐未免枉滥。

zài jīng xì qiú yīng liú sǐ zhě měi rì jiāng èr shí rén guò

在京系囚应流死者,每日将二十人过。

yú shì qīn zì lín wèn duō suǒ yuán yòu bù jìn zhě lìng huáng tài zǐ lù zhī

”于是亲自临问,多所原宥,不尽者令皇太子录之。

zhào yǐ shū xué lì lán tái suàn xué lì mì gé lǜ xué lì xiáng xíng sì

诏以书学隶兰台,算学隶秘阁,律学隶详刑寺。

gǎi yàn rán dū hù fǔ wèi hàn hǎi dū hù fǔ hàn hǎi dū hù fǔ wèi yún zhōng dū hù fǔ

改燕然都护府为瀚海都护府,瀚海都护府为云中都护府。

èr yuè qián zuǒ xiāng xǔ yǔ shī zuǒ qiān qián zhōu cì shǐ

二月,前左相许圉师左迁虔州刺史。

tài zǐ hóng zhuàn yáo shān yù cǎi chéng shū fán wǔ bǎi juǎn

太子弘撰《瑶山玉彩》成,书凡五百卷。

xià sì yuè yǐ chǒu yòu xiāng li yì fǔ xià yù

夏四月乙丑,右相李义府下狱。

wù zǐ li yì fǔ chú míng pèi liú guī zhōu

戊子,李义府除名,配流巂州。

bǐng wǔ xìng péng lái gōng xīn qǐ hán yuán diàn

丙午,幸蓬莱宫新起含元殿。

qiū bā yuè guǐ mǎo huì xīng jiàn yú zuǒ shè tí

秋八月癸卯,彗星见于左摄提。

wù shēn zhào bǎi liáo jí yán zhèng jiàn

戊申,诏百僚极言正谏。

mìng sī yuán tài cháng bó dòu dé xuán sī xíng tài cháng bó liú xiáng dào děng jiǔ rén wèi chí jié dà shǐ fēn háng tiān xià

命司元太常伯窦德玄、司刑太常伯刘详道等九人为持节大使,分行天下。

réng lìng nèi wài guān wǔ pǐn yǐ shàng gè jǔ suǒ zhī

仍令内外官五品已上各举所知。

dōng shí yuè bǐng shēn jiàng zhōu lín jiàn yú jiè shān

冬十月丙申,绛州麟见于介山。

bǐng wǔ hán yuán diàn qián lín zhǐ jiàn

丙午,含元殿前麟趾见。

shí yī yuè guǐ yǒu yǔ bīng

十一月癸酉,雨冰。

shí èr yuè gēng zǐ zhào gǎi lái nián zhēng yuè yī rì wèi lín dé yuán nián

十二月庚子,诏改来年正月一日为麟德元年。

lín dé yuán nián chūn zhèng yuè jiǎ zǐ gǎi yún zhōng dū hù fǔ wèi chán yú dà dū hù fǔ guān pǐn tóng dà dū dū fǔ

麟德元年春正月甲子,改云中都护府为单于大都护府,官品同大都督府。

èr yuè dīng hài jiā shòu yīn wáng xù lún chán yú dà dū hù

二月丁亥,加授殷王旭轮单于大都护。

wù zǐ xìng wàn nián gōng

戊子,幸万年宫。

sān yuè xīn hài zhǎn dà shè lǐ

三月辛亥,展大射礼。

dīng mǎo cháng nǚ zhuī fēng ān dìng gōng zhǔ shì yuē sī qí lǔ bù gǔ chuī jí gōng zàng suǒ xū bìng rú qīn wáng zhī zhì yú dé yè sì qiān yú chóng jìng sì

丁卯, 长女追封安定公主,谥曰思,其卤簿鼓吹及供葬所须,并如亲王之制,于德业寺迁于崇敬寺。

xià sì yuè wèi zhōu cì shǐ dào wáng yuán qìng hōng

夏四月,卫州刺史、道王元庆薨。

wǔ yuè xǔ wáng xiào hōng

五月,许王孝薨。

yǐ mǎo yú kūn míng zhī nòng dòng chuān zhì yáo zhōu dū dū fǔ

乙卯,于昆明之弄栋川置姚州都督府。

qiū bā yuè bǐng zǐ shuò zhì zì wàn nián gōng biàn xìng jiù zhái

秋八月丙子朔,至自万年宫,便幸旧宅。

jǐ mǎo jiàng wàn nián xiàn xì qiú yīn xìng dà cí ēn sì

己卯,降万年县系囚,因幸大慈恩寺。

rén wǔ hái péng lái gōng

壬午,还蓬莱宫。

wù zǐ jiān sī liè tài cháng bó jiǎn jiào pèi wáng fǔ zhǎng shǐ chéng yáng xiàn hòu liú xiáng dào jiān yòu xiāng dà sī xiàn dòu dé xuán jiān sī yuán tài cháng bó jiǎn jiào zuǒ xiāng

戊子,兼司列太常伯、检校沛王府长史、城阳县侯刘祥道兼右相,大司宪窦德玄兼司元太常伯、检校左相。

jiǔ yuè jǐ mǎo zhào yuē zhōu jīng zhào yǐn zuǒ yòu gōng bó dà jiàng jūn sī wèi shàng jiàng jūn shǎo zhǒng zǎi guǎng líng jùn gōng yǔ wén xiào bó zhōng liàng cún xīn zhēn xián biǎo zhì

九月己卯,诏曰:“周京兆尹、左右宫伯大将军、司卫上将军、少冢宰、广陵郡公宇文孝伯,忠亮存心,贞贤表志。

yín xíng jì chěng fāng nà jiàn ér qiú rén

淫刑既逞,方纳谏而求仁;

rěn jì jiāng jiā gān juān qū ér xùn jié

忍忌将加,甘捐躯而徇节。

nián zǎi suī jiǔ fēng liè yóu shēng yi jùn huī zhāng shì jīng yìn zhòu

年载虽久,风烈犹生, 宜峻徽章,式旌胤胄。

qí sūn zuǒ wēi wèi zhǎng shǐ sī chún kě jiā shòu cháo sàn dài fū

其孙左威卫长史思纯,可加授朝散大夫。

shí èr yuè bǐng xū shā xī tái shì láng shàng guān yí

”十二月丙戌,杀西台侍郎上官仪。

wù zǐ shù rén zhōng zuò yǔ yí jiāo tōng cì sǐ

戊子,庶人忠坐与仪交通,赐死。

yòu xiāng chéng yáng xiàn hòu liú xiáng dào wèi sī lǐ tài cháng bó

右相、城阳县侯刘祥道为司礼太常伯。

tài zǐ yòu zhōng hù jiǎn jiào xī tái shì láng lè yàn wěi xī tái shì láng sūn chǔ yuē tóng zhī zhèng shì

太子右中护检校西台侍郎乐彦玮、西台侍郎孙处约同知政事。

shì dōng wú xuě

是冬无雪。

èr nián chūn zhēng yuè rén wǔ xìng dōng dōu

二年春正月壬午,幸东都。

dīng yǒu xìng hé bì gōng

丁酉,幸合璧宫。

wù zǐ lǜ yōng luò èr zhōu jí zhū sī qiú

戊子,虑雍、洛二州及诸司囚。

jiǎ zǐ yǐ fā xiàng tài shān tíng xuǎn

甲子,以发向泰山,停选。

sān yuè jiǎ yín jiān sī róng tài cháng bó yǒng ān jùn gōng jiāng kè tóng dōng xī tái sān pǐn

三月甲寅,兼司戎太常伯、永安郡公姜恪同东西台三品。

xīn wèi dōng dōu zào qián yuán diàn chéng

辛未,东都造乾元殿成。

rùn yuè guǐ yǒu rì yǒu shí zhī

闰月癸酉,日有蚀之。

sì yuè bǐng wǔ qǔ shè guì guǎng qián sān dōu dū fǔ guǎn nèi dà bì zuì yǐ shàng

四月丙午,曲赦桂、广、黔三都督府管内大辟罪已上。

bǐng yín jiǎng wǔ māng shān zhī yáng yù chéng běi lóu guàn zhī

丙寅,讲武邙山之阳,御城北楼观之。

wù chén zuǒ shì jí réng jiǎn jiào dà sī chéng jiā xīng xiàn zǐ lù dūn xìn wèi jiǎn jiào yòu xiāng qí dà sī chéng yi tíng

戊辰,左侍极、仍检校大司成、嘉兴县子陆敦信为检校右相,其大司成宜停。

xī tái shì láng sūn chǔ yuē lè yàn wěi bìng tíng zhī zhèng shì

西台侍郎孙处约、乐彦玮并停知政事。

wǔ yuè xīn mǎo yǐ mì gé láng zhōng li chún fēng zào lì chéng míng lín dé lì bān zhī

五月辛卯,以秘阁郎中李淳风造历成,名《麟德历》,颁之。

yǐ sī kōng yīng guó gōng li jī shǎo shī gāo yáng jùn gōng xǔ jìng zōng yòu xiāng jiā xīng xiàn zǐ lù dūn xìn zuǒ xiāng jù lù nán dòu dé xuán wèi jiǎn xiào fēng shàn shǐ

以司空、英国公李𪟝,少师、高阳郡公许敬宗,右相、嘉兴县子陆敦信,左相、钜鹿男窦德玄为检校封禅使。

liù yuè fū zhōu dà shuǐ huài chéng yì

六月,鄜州大水,坏城邑。

qiū qī yuè shān wáng yuán yù hōng

秋七月,邓王元裕薨。

dōng shí yuè wù wǔ huáng hòu qǐng fēng shàn sī lǐ tài cháng bó liú xiáng dào shàng shū qǐng fēng shàn

冬十月戊午,皇后请封禅,司礼太常伯刘祥道上疏请封禅。

guǐ hài gāo lí wáng gāo cáng qiǎn qí zi fú nán lái cháo

癸亥,高丽王高藏遣其子福男来朝。

dīng mǎo jiāng fēng tài shān fā zì dōng dōu

丁卯,将封泰山,发自东都。

shì suì dà rěn mǐ dòu wǔ qián mài bù liè shì

是岁大稔,米斗五钱,麦不列市。

shí yī yuè bǐng zǐ cì yú yuán wǔ yǐ shào láo jì hàn jiāng jì xìn mù zèng piào qí dà jiàng jūn

十一月丙子,次于原武,以少牢祭汉将纪信墓,赠骠骑大将军。

gēng yín huá zhōu cì shǐ yān guó gōng yú zhì níng zú

庚寅,华州刺史、 燕国公于志宁卒。

shí èr yuè bǐng wǔ yù qí zhōu dà

十二月丙午,御齐州大。

yǐ mǎo mìng yǒu sī jì tài shān

乙卯,命有司祭泰山。

bǐng chén fā líng yán dùn

丙辰,发灵岩顿。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →