旧唐书 · 刘昫 · Chapter 3 of 200

本纪·卷三

PinyinModern Translation
Size

tài zōng xià

太宗下

sì nián chūn zhēng yuè yǐ hài dìng xiāng dào héng jūn zǒng guǎn lǐ jìng dà pò tū jué huò duò huáng hòu xiāo shì jí yáng dì zhī sūn zhèng dào sòng zhì jīng shī

四年春正月乙亥,定襄道行军总管李靖大破突厥,获隋皇后萧氏及炀帝之孙正道,送至京师。

guǐ sì wǔ dé diàn běi yuàn huǒ

癸巳,武德殿北院火。

èr yuè jǐ hài xìng wēn tāng

二月己亥,幸温汤。

jiǎ chén lǐ jìng yòu pò tū jué yú yīn shān xié lì kè hán qīng jì yuǎn dùn

甲辰,李靖又破突厥于阴山,颉利可汗轻骑远遁。

bǐng wǔ zhì zì wēn tāng

丙午,至自温汤。

jiǎ yín dà shè cì pú wǔ rì

甲寅,大赦,赐酺五日。

mín bù shàng shū dài zhòu yǐ běn guān jiǎn jiào lì bù shàng shū cān yù cháo zhèng

民部尚书戴胄以本官检校吏部尚书,参预朝政。

tài cháng qīng xiāo yǔ wèi yù shǐ dài fū yǔ zǎi chén cān yì cháo zhèng

太常卿萧瑀为御史大夫,与宰臣参议朝政。

yù shǐ dài fū xī hé jùn gōng wēn yàn bó wèi zhōng shū lìng

御史大夫、西河郡公温彦博为中书令。

sān yuè gēng chén dà tóng dào héng jūn fù zǒng guǎn zhāng bǎo xiāng shēng qín xié lì kè hán xiàn yú jīng shī

三月庚辰,大同道行军副总管张宝相生擒颉利可汗,献于京师。

jiǎ shēn shàng shū yòu pú yè cài guó gōng dù rú huì hōng

甲申,尚书右仆射、蔡国公杜如晦薨。

jiǎ wǔ yǐ fú xié lì gào yú tài miào

甲午,以俘颉利告于太庙。

xià sì yuè dīng yǒu yù shùn tiān mén jūn lì zhí xié lì yǐ xiàn jié

夏四月丁酉,御顺天门,军吏执颉利以献捷。

zì shì xī běi zhū fān xián qǐng shàng zūn hào wèi tiān kè hán yú shì jiàng xǐ shū cè mìng qí jūn zhǎng zé jiān chēng zhī

自是西北诸蕃咸请上尊号为“天可汗”,于是降玺书册命其君长,则兼称之。

qiū qī yuè jiǎ zǐ shuò rì yǒu shí zhī

秋七月甲子朔,日有蚀之。

shàng wèi fáng xuán líng xiāo yǔ yuē duò wén hé děng zhǔ

上谓房玄龄、萧瑀曰:“隋文何等主?

duì yuē kè jǐ fù lǐ qín láo sī zhèng měi yī zuò cháo huò zhì rì zè

”对曰:“克己复礼,勤劳思政,每一坐朝,或至日昃。

wǔ pǐn yǐ shàng yǐn zhī lùn shì

五品已上,引之论事。

sù wèi zhī rén chuán cān ér shí

宿卫之人,传餐而食。

suī fēi xìng tǐ rén míng yì lì jīng zhī zhǔ yě

虽非性体仁明,亦励精之主也。

shàng yuē gōng de qí yī wèi zhī qí èr

” 上曰:“公得其一,未知其二。

cǐ rén xìng zhì chá ér xīn bù míng

隋文帝的性格很明察然而内心不明。

fu xīn àn zé zhào yǒu bù tōng zhì chá zé duō yí yú wù

夫心暗则照有不通,至察则多疑于物。

zì yǐ qī gū guǎ de zhī wèi qún xià bù kě xìn rèn shì jiē zì jué suī láo shén kǔ xíng wèi néng jǐn hé yú lǐ

自以欺孤寡得之,谓群下不可信任,事皆自决,虽劳神苦形,未能尽合于理。

cháo chén jì zhī shàng yì yì fù bù gǎn zhí yán zǎi xiàng yǐ xià chéng shòu ér yǐ

朝臣既知上意,亦复不敢直言,宰相已下,承受而已。

zhèn yì bù rán

朕意不然。

yǐ tiān xià zhī guǎng qǐ kě dú duàn yī rén zhī lǜ

以天下之广,岂可独断一人之虑?

zhèn fāng xuǎn tiān xià zhī cái wèi tiān xià zhī wu wěi rèn zé chéng gè jǐn qí yòng zhù jǐ yú lǐ yě

朕方选天下之才,为天下之务,委任责成,各尽其用,庶几于理也。

yīn lìng yǒu sī zhào chì bù biàn yú shí jí yi zhí zòu bù dé shùn zhǐ shī xíng

”因令有司:“诏敕不便于时,即宜执奏,不得顺旨施行。

bā yuè bǐng wǔ zhào sān pǐn yǐ shàng fú zǐ wǔ pǐn yǐ shàng fú fēi liù pǐn qī pǐn yǐ lǜ bā pǐn jiǔ pǐn yǐ qīng

”八月丙午, 诏三品已上服紫,五品已上服绯,六品七品以绿,八品九品以青;

fù rén cóng fu sè

妇人从夫色。

jiǎ yín bīng bù shàng shū dài guó gōng lǐ jìng wèi shàng shū zuǒ pú yè

甲寅,兵部尚书、代国公李靖为尚书左仆射。

jiǔ yuè gēng wǔ lìng shōu yì cháng chéng zhī nán hái gǔ réng lìng zhì jì

九月庚午,令收瘗长城之南骸骨,仍令致祭。

rén wǔ lìng zì gǔ míng wáng shèng dì xián chén liè shì fén mù wú de chú mù chūn qiū zhì jì

壬午,令自古明王圣帝、贤臣烈士坟墓无得刍牧,春秋致祭。

dōng shí yuè rén chén xìng lǒng zhōu qǔ shè lǒng qí èr zhōu gěi fù yī nián

冬十月壬辰,幸陇州,曲赦陇、岐二州,给复一年。

xīn chǒu xiào liè yú guì quán gǔ

辛丑,校猎于贵泉谷。

jiǎ chén xiào liè yú yú lóng chuān zì shè lù xiàn yú dà ān gōng

甲辰,校猎于鱼龙川,自射鹿,献于大安宫。

jiǎ zǐ zhì zì lǒng zhōu

甲子,至自陇州。

wù yín zhì jué zuì rén bù dé biān bèi yǐ míng táng kǒng xué zhēn jiǔ zhī suǒ

戊寅,制决罪人不得鞭背,以明堂孔穴针灸之所。

bīng bù shàng shū hóu jūn jí cān yì cháo zhèng

兵部尚书侯君集参议朝政。

shí èr yuè xīn hài kāi fǔ yí tóng sān sī huái ān wáng shén tōng hōng

十二月辛亥,开府仪同三司、淮安王神通薨。

jiǎ yín gāo chāng wáng qū wén tài lái cháo

甲寅,高昌王麹文泰来朝。

shì suì duàn sǐ xíng èr shí jiǔ rén jǐ zhì xíng cuò

是岁,断死刑二十九人,几致刑措。

dōng zhì yú hǎi nán zhì yú lǐng jiē wài hù bù bì xíng lǚ bù lài liáng yān

东至于海,南至于岭,皆外户不闭,行旅不赉粮焉。

wǔ nián zhēng yuè guǐ yǒu dà sōu yú kūn míng chí fán yí jūn zhǎng xián cóng

五年正月癸酉,大搜于昆明池,蕃夷君长咸从。

bǐng zǐ qīn xiàn qín yú dà ān gōng

丙子,亲献禽于大安宫。

jǐ mǎo xìng zuǒ cáng kù cì sān pǐn yǐ shàng bó rèn qí qīng zhòng

己卯, 幸左藏库,赐三品已上帛,任其轻重。

guǐ wèi cháo jí shǐ qǐng fēng shàn

癸未,朝集使请封禅。

jǐ yǒu fēng huáng dì yuán yù wèi kuài wáng yuán míng wéi qiáo wáng líng kuí wèi wèi wáng yuán xiáng wéi xǔ wáng yuán xiǎo wèi mì wáng

己酉,封皇弟元裕为郐王,元名为谯王,灵夔为魏王,元祥为许王,元晓为密王。

gēng xū fēng huáng zǐ yīn wèi liáng wáng zhēn wèi hàn wáng yùn wèi tán wáng zhì wèi jìn wáng shèn wèi shēn wáng áo wèi jiāng wáng jiǎn wèi dài wáng

庚戌,封皇子愔为梁王,贞为汉王,恽为郯王,治为晋王,慎为申王,嚣为江王,简为代王。

xià sì yuè rén chén dài wáng jiǎn hōng

夏四月壬辰,代王简薨。

yǐ jīn bó gòu zhōng guó rén yīn duò luàn méi tū jué zhě nán nǚ bā wàn rén jǐn hái qí jiā shǔ

以金帛购中国人因隋乱没突厥者男女八万人,尽还其家属。

liù yuè jiǎ yín tài zǐ shǎo shī xīn chāng xiàn gōng li gāng hōng

六月甲寅,太子少师、新昌县公李纲薨。

qī yuè jiǎ chén qiǎn shǐ huǐ gāo lí suǒ lì jīng guān shōu duò rén hái gǔ jì ér zàng zhī

七月甲辰,遣使毁高丽所立京观, 收隋人骸骨,祭而葬之。

wù shēn chū lìng tiān xià jué sǐ xíng bì sān fù zòu zài jīng zhū sī wǔ fù zòu qí rì shàng shí jìn shū shí nèi jiào fāng jí tài cháng bù jǔ lè

戊申,初令天下决死刑必三覆奏,在京诸司五覆奏,其日尚食进蔬食,内教坊及太常不举乐。

jiǔ yuè yǐ chǒu cì qún guān dà shè yú wǔ dé diàn

九月乙丑,赐群官大射于武德殿。

dōng shí yuè yòu wèi dà jiàng jūn shùn zhōu dū dū běi píng jùn wáng ā shǐ nà shén bō bì zú

冬十月,右卫大将军、顺州都督、北平郡王阿史那什钵苾卒。

shí èr yuè rén yín xìng wēn tāng

十二月壬寅,幸温汤。

guǐ mǎo liè yú lí shān

癸卯,猎于骊山。

bǐng wǔ cì xīn fēng gāo nián bó yǒu chà

丙午,赐新丰高年帛有差。

wù shēn zhì zì wēn tāng

戊申,至自温汤。

liù nián chūn zhēng yuè yǐ mǎo shuò rì yǒu shí zhī

六年春正月乙卯朔,日有蚀之。

èr yuè bǐng xū zhì sān shī guān yuán

二月丙戌,置三师官员。

wù zǐ chū zhì lǜ xué

戊子,初置律学。

sān yuè wù chén xìng jiǔ chéng gōng

三月戊辰,幸九成宫。

liù yuè jǐ hài fēng wáng yuán hēng hōng

六月己亥,酆王元亨薨。

xīn hài jiāng wáng áo hōng

辛亥,江王嚣薨。

dōng shí yuè yǐ mǎo zhì zì jiǔ chéng gōng

冬十月乙卯,至自九成宫。

shí èr yuè xīn wèi qīn lù qiú tú guī sǐ zuì zhě èr bǎi jiǔ shí rén yú jiā lìng míng nián qiū mò jiù xíng

十二月辛未,亲录囚徒,归死罪者二百九十人于家, 令明年秋末就刑。

qí hòu yìng qī bì zhì zhào xī yuán zhī

其后应期毕至,诏悉原之。

shì suì dǎng xiàng qiāng qián hòu nèi shǔ zhě sān shí wàn kǒu

是岁,党项羌前后内属者三十万口。

qī nián chūn zhēng yuè wù zǐ

七年春正月戊子,

zhào yuē yǔ wén huà jí dì zhì jí sī mǎ dé kān péi qián tōng mèng jǐng yuán lǐ yáng lǎn táng fèng yì niú fāng yù yuán mǐn xuē liáng mǎ jǔ yuán wǔ dá li xiào běn li xiào zhì zhāng kǎi xǔ hóng rén líng hú xíng dá xí dé fāng li fù děng

诏曰:“宇文化及弟智及、司马德戡、裴虔通、孟景、元礼、 杨览、唐奉义、牛方裕、元敏、薛良、马举、元武达、李孝本、李孝质、张恺、许弘仁、令狐行达、席德方、李覆等,

dà yè jì nián

大业季年,

xián jū liè zhí

咸居列职,

huò ēn jié yī dài

或恩结一代,

rèn zhòng yī shí

任重一时;

nǎi bāo cáng xiōng tè wǎng sī zhōng yì yuán zài jiāng dū suì xíng shì nì zuì bǎi yán zhào xìn shēn xiāo jìng

乃包藏凶慝,罔思忠义,爰在江都,遂行弑逆,罪百阎、赵,衅深枭獍。

suī shì shì qián dài suì yuè yǐ jiǔ ér tiān xià zhī è gǔ jīn tóng qì yi zhì zhòng diǎn yǐ lì chén jié

虽事是前代,岁月已久,而天下之恶,古今同弃,宜置重典,以励臣节。

qí zǐ sūn bìng yi jìn gù wù lìng chǐ xù

其子孙并宜禁锢, 勿令齿叙。

shì rì shàng zhì pò zhèn yuè wǔ tú

”是日,上制《破阵乐舞图》。

xīn chǒu cì jīng chéng pú sān rì

辛丑,赐京城酺三日。

dīng mǎo yǔ tǔ

丁卯,雨土。

yǐ yǒu xuē yán tuó qiǎn shǐ lái cháo

乙酉,薛延陀遣使来朝。

gēng yín mì shū jiān jiǎn jiào shì zhōng wèi zhēng wèi shì zhōng

庚寅,秘书监、检校侍中魏征为侍中。

guǐ sì zhí tài shǐ jiāng shì láng li chún fēng zhù hún tiān huáng dào yí zòu zhī zhì yú níng huī gé

癸巳,直太史、将仕郎李淳风铸浑天黄道仪,奏之,置于凝晖阁。

xià wǔ yuè guǐ wèi xìng jiǔ chéng gōng

夏五月癸未,幸九成宫。

bā yuè shān dōng hé nán sān shí zhōu dà shuǐ qiǎn shǐ zhèn xù

八月,山东、 河南三十州大水,遣使赈恤。

dōng shí yuè gēng shēn zhì zì jiǔ chéng gōng

冬十月庚申,至自九成宫。

shí yī yuè dīng chǒu bān xīn dìng wǔ jīng

十一月丁丑,颁新定《五经》。

rén chén kāi fǔ yí tóng sān sī qí guó gōng zhǎng sūn wú jì wèi sī kōng

壬辰,开府仪同三司、齐国公长孙无忌为司空。

shí èr yuè bǐng chén shòu yú shǎo líng yuán zhào yǐ shào láo jì dù rú huì dù yān li gāng zhī mù

十二月丙辰,狩于少陵原,诏以少牢祭杜如晦、杜淹、 李纲之墓。

bā nián zhēng yuè guǐ wèi yòu wèi dà jiàng jūn ā shǐ nà tǔ bì zú

八年正月癸未,右卫大将军阿史那吐苾卒。

xīn chǒu yòu tún wèi dà jiàng jūn zhāng shì guì tǎo dōng xi wǔ dòng fǎn liáo píng zhī

辛丑,右屯卫大将军张士贵讨东、 西五洞反獠,平之。

rén yín

壬寅,

mìng shàng shū yòu pú yè lǐ jìng tè jìn xiāo yǔ yáng gōng rén lǐ bù shàng shū wáng guī yù shǐ dài fū wéi tǐng fū zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ huáng fǔ wú yì yáng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ li xí yù yōu zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ zhāng liàng liáng zhōu dà dū dū li dà liàng yòu lǐng jūn dà jiàng jūn dòu dàn tài zǐ zuǒ shù zǐ dù zhèng lún mián zhōu cì shǐ liú dé wēi huáng mén shì láng zhào hóng zhì shǐ yú sì fāng

命尚书右仆射李靖、特进萧瑀杨恭仁、礼部尚书王珪、 御史大夫韦挺、鄜州大都督府长史皇甫无逸、扬州大都督府长史李袭誉、幽州大都督府长史张亮、凉州大都督李大亮、右领军大将军窦诞、太子左庶子杜正伦、绵州刺史刘德威、黄门侍郎赵弘智使于四方,

guān shěng fēng sú

观省风俗。

èr yuè yǐ sì huáng tài zǐ jiā yuán fú

二月乙巳,皇太子加元服。

bǐng wǔ cì tiān xià pú sān rì

丙午,赐天下酺三日。

sān yuè gēng chén xìng jiǔ chéng gōng

三月庚辰,幸九成宫。

wǔ yuè xīn wèi shuò rì yǒu shí zhī

五月辛未朔,日有蚀之。

dīng chǒu shàng chū fú yì shàn guān guì chén fú jìn dé guān

丁丑,上初服翼善冠,贵臣服进德冠。

qī yuè shǐ yǐ yún huī jiāng jūn jiē wéi cóng sān pǐn

七月,始以云麾将军阶为从三品。

lǒng yòu shān bēng dà shé lǚ jiàn

陇右山崩,大蛇屡见。

shān dōng hé nán huái nán dà shuǐ qiǎn shǐ zhèn xù

山东、河南、淮南大水,遣使赈恤。

bā yuè jiǎ zǐ yǒu xīng bèi yú xū wēi lì yú dǐ shí yī yuè shàng xún nǎi miè

八月甲子, 有星孛于虚、危,历于氐,十一月上旬乃灭。

jiǔ yuè dīng chǒu huáng tài zǐ lái cháo

九月丁丑,皇太子来朝。

dōng shí yuè yòu xiāo wèi dà jiàng jūn bāo guó gōng duàn zhì xuán jī tǔ yù hún pò zhī zhuī bēn bā bǎi yú lǐ

冬十月,右骁卫大将军、褒国公段志玄击吐谷浑,破之,追奔八百余里。

jiǎ zǐ zhì zì jiǔ chéng gōng

甲子, 至自九成宫。

shí yī yuè xīn wèi yòu pú yè dài guó gōng lǐ jìng yǐ jí cí guān shòu tè jìn

十一月辛未,右仆射、代国公李靖以疾辞官,授特进。

dīng hài tǔ yù hún kòu liáng zhōu

丁亥,吐谷浑寇凉州。

jǐ chǒu tǔ yù hún jū wǒ xíng rù zhào dào dé

己丑,吐谷浑拘我行入赵道德。

shí èr yuè xīn chǒu mìng tè jìn lǐ jìng bīng bù shàng shū hóu jūn jí xíng bù shàng shū rèn chéng wáng dào zōng liáng zhōu dū du li dà liàng děng wéi dà zǒng guǎn gè shuài shī fēn dào yǐ tǎo tǔ yù hún

十二月辛丑,命特进李靖、兵部尚书侯君集、刑部尚书任城王道宗、凉州都督李大亮等为大总管,各帅师分道以讨吐谷浑。

rén zǐ yuè wáng tài wèi yōng zhōu mù

壬子,越王泰为雍州牧。

yǐ mǎo dì cóng tài shàng huáng yuè wǔ yú chéng xi

乙卯,帝从太上皇阅武于城西。

shì suì qiū cí tǔ bō gāo chāng nǚ guó shí guó qiǎn shǐ cháo gòng

是岁,龟兹、吐蕃、高昌、 女国、石国遣使朝贡。

jiǔ nián chūn sān yuè táo zhōu qiāng pàn shā cì shǐ kǒng cháng xiù

九年春三月,洮州羌叛,杀刺史孔长秀。

rén wǔ dà shè

壬午,大赦。

měi xiāng zhì zhǎng yī rén zuǒ èr rén

每乡置长一人,佐二人。

yǐ yǒu yán zé dào zǒng guǎn gāo zèng shēng dà pò pàn qiāng zhī zhòng

乙酉,盐泽道总管高甑生大破叛羌之众。

gēng yín chì tiān xià hù lì sān děng wèi jǐn shēng jiàng zhì wèi jiǔ děng

庚寅,敕天下户立三等,未尽升降,置为九等。

xià sì yuè rén yín kāng guó xiàn shī zi

夏四月壬寅,康国献狮子。

rùn yuè dīng mǎo rì yǒu shí zhī

闰月丁卯,日有蚀之。

guǐ sì dà zǒng guǎn lǐ jìng hóu jūn jí li dà liàng rèn chéng wáng dào zōng pò tǔ yù hún yú niú xīn duī

癸巳,大总管李靖、侯君集、 李大亮、任城王道宗破吐谷浑于牛心堆。

wǔ yuè yǐ wèi yòu pò zhī yú wū hǎi zhuī bēn zhì bǎi hǎi

五月乙未,又破之于乌海,追奔至柏海。

fù zǒng guǎn xuē wàn jūn xuē wàn chè yòu pò zhī yú chì shuǐ yuán huò qí míng wáng èr shí rén

副总管薛万均、薛万彻又破之于赤水源,获其名王二十人。

gēng zǐ tài shàng huáng bēng yú dà ān gōng

庚子,太上皇崩于大安宫。

rén zǐ lǐ jìng píng tǔ yù hún yú xī hǎi zhī shàng huò qí wáng mù róng fú yǔn

壬子,李靖平吐谷浑于西海之上,获其王慕容伏允。

yǐ qí zi mù róng shùn guāng jiàng fēng wèi xī píng jùn wáng fù qí běn guó

以其子慕容顺光降,封为西平郡王,复其本国。

qiū qī yuè jiǎ yín zēng xiū tài miào wèi liù shì

秋七月甲寅,增修太庙为六室。

dōng shí yuè gēng yín zàng gāo zǔ tài wǔ huáng dì yú xiàn líng

冬十月庚寅,葬高祖太武皇帝于献陵。

wù shēn fù yú tài miào

戊申,祔于太庙。

xīn chǒu zuǒ pú yè wèi guó gōng fáng xuán líng jiā kāi fǔ yí tóng sān sī yú rú gù

辛丑,左仆射、魏国公房玄龄加开府仪同三司,余如故。

shí èr yuè jiǎ xū tǔ yù hún xī píng jùn wáng mù róng shùn guāng wèi qí xià suǒ shì qiǎn bīng bù shàng shū hóu jūn jí lǜ shī ān fǔ zhī réng fēng shùn guāng zǐ nuò hé bō wèi hé yuán jùn wáng shǐ tǒng qí zhòng

十二月甲戌,吐谷浑西平郡王慕容顺光为其下所弑,遣兵部尚书侯君集率师安抚之,仍封顺光子诺曷钵为河源郡王,使统其众。

yòu guāng lù dài fu sòng guó gōng xiāo yǔ yī jiù tè jìn fù lìng cān yù cháo zhèng

右光禄大夫、宋国公萧瑀依旧特进,复令参预朝政。

shí nián chūn zhèng yuè rén zǐ shàng shū zuǒ pú yè fáng xuán líng shì zhōng wèi zhēng shàng liáng chén qí zhōu duò wǔ dài shǐ zhào cáng yú mì gé

十年春正月壬子,尚书左仆射房玄龄、侍中魏征上梁、陈、齐、周、隋五代史, 诏藏于秘阁。

guǐ chǒu

癸丑,

xǐ fēng zhào wáng yuán jǐng wèi jīng wáng

徙封赵王元景为荆王,

lǔ wáng yuán chāng wèi hàn wáng

鲁王元昌为汉王,

zhèng wáng yuán lǐ wèi xú wáng

郑王元礼为徐王,

xú wáng yuán jiā wèi hán wáng

徐王元嘉为韩王,

jīng wáng yuán zé wèi péng wáng

荆王元则为彭王,

téng wáng yuán yì wèi zhèng wáng

滕王元懿为郑王,

wú wáng yuán guǐ wèi huò wáng

吴王元轨为霍王,

bīn wáng yuán fèng wèi guó wáng

豳王元凤为虢王,

chén wáng yuán qìng wéi dào wáng

陈王元庆为道王,

wèi wáng líng kuí wèi yàn wáng

魏王灵夔为燕王,

shǔ wáng kè wèi wú wáng

蜀王恪为吴王,

yuè wáng tài wèi wèi wáng

越王泰为魏王,

yàn wáng yòu wèi qí wáng

燕王祐为齐王,

liáng wáng yīn wèi shǔ wáng

梁王愔为蜀王,

tán wáng yùn wèi jiǎng wáng

郯王恽为蒋王,

hàn wáng zhēn wèi yuè wáng

汉王贞为越王,

shēn wáng shèn wèi jì wáng

申王慎为纪王。

xià liù yuè yǐ shì zhōng wèi zhēng wèi tè jìn réng zhī mén xià shěng shì

夏六月, 以侍中魏征为特进,仍知门下省事。

rén shēn zhōng shū lìng wēn yàn bó wèi shàng shū yòu pú yè

壬申,中书令温彦博为尚书右仆射。

jiǎ xū tài cháng qīng ān dé jùn gōng yáng shī dào wèi shì zhōng

甲戌,太常卿、安德郡公杨师道为侍中。

jǐ mǎo huáng hòu zhǎng sūn shì bēng yú lì zhèng diàn

己卯,皇后长孙氏崩于立政殿。

dōng shí yī yuè gēng yín zàng wén dé huáng hòu yú zhāo líng

冬十一月庚寅,葬文德皇后于昭陵。

shí èr yuè rén shēn tǔ yù hún hé yuán jùn wáng mù róng nuò hé bō lái cháo

十二月壬申,吐谷浑河源郡王慕容诺曷钵来朝。

yǐ hài qīn lù jīng shī qiú tú

乙亥,亲录京师囚徒。

shì suì guān nèi hé dōng jí bìng mìng yī lài yào liáo zhī

是岁,关内、河东疾病,命医赉药疗之。

shí yī nián chūn zhēng yuè dīng hài shuò xǐ kuài wáng yuán yù wèi shān wáng qiáo wáng yuán míng wéi shū wáng

十一年春正月丁亥朔,徙郐王元裕为邓王,谯王元名为舒王。

guǐ sì jiā wèi wáng tài wèi yōng zhōu mù zuǒ wǔ hou dà jiàng jūn

癸巳,加魏王泰为雍州牧、左武候大将军。

gēng zǐ bān xīn lǜ lìng yú tiān xià

庚子,颁新律令于天下。

zuò fēi shān gōng

作飞山宫。

jiǎ yín fáng xuán líng děng jìn suǒ xiū wǔ lǐ

甲寅,房玄龄等进所修《五礼》。

zhào suǒ sī xíng yòng zhī

诏所司行用之。

èr yuè dīng sì zhào yuē

二月丁巳,诏曰:

fu shēng zhě tiān dì zhī dà dé shòu zhě xiū duǎn zhī yī qī

夫生者天地之大德,寿者修短之一期。

shēng yǒu qī chǐ zhī xíng shòu yǐ bǎi líng wéi xiàn hán líng bǐng qì mò bù tóng yān jiē de zhī yú zì rán bù kě yǐ fèn wài qǐ yě

生有七尺之形,寿以百龄为限,含灵禀气,莫不同焉,皆得之于自然,不可以分外企也。

shì yǐ lǐ jì yún jūn jí wèi ér wèi pí

是以《礼记》云:“君即位而为椑”。

zhuāng zhōu yún láo wǒ yǐ xíng xi wǒ yǐ sǐ

庄周云:“劳我以形,息我以死。

qǐ fēi shèng rén yuǎn jiàn tōng xián shēn shí

”岂非圣人远鉴,通贤深识?

mò dài yǐ lái míng bì gài guǎ mǐ bù jīn huáng wū zhī zūn lǜ bái jū zhī guò bìng duō jū jì yǒu mù xiá nián

末代已来, 明辟盖寡,靡不矜黄屋之尊,虑白驹之过,并多拘忌,有慕遐年。

wèi yún chē yì chéng xī lún kě zhù yì guǐ tóng qù qí bì shén yǐ

谓云车易乘,羲轮可驻,异轨同趣,其蔽甚矣。

yǒu duò zhī jì hǎi nèi héng liú chái láng sì bào tūn shì qián shǒu

有隋之季,海内横流,豺狼肆暴,吞噬黔首。

zhèn tóu mèi fā fèn qíng shēn zhěng nì fú yì yì shī jì sī tú tàn

朕投袂发愤,情深拯溺,扶翼义师,济斯涂炭。

lài cāng hào jiàng jiàn gǔ gōng xuān lì tí jiàn zhǐ huī tiān xià dà dìng

赖苍昊降鉴,股肱宣力,提剑指麾,天下大定。

cǐ zhèn zhī sù zhì yú sī yǐ bì

此朕之宿志,于斯已毕。

yóu kǒng shēn hòu zhī rì zǐ zǐ sūn sūn xí yú liú sú yóu xún cháng lǐ jiā sì zhòng zhī chèn fá bǎi sì zhī mù láo rǎo bǎi xìng chóng hòu yuán líng

犹恐身后之日,子子孙孙,习于流俗,犹循常礼, 加四重之榇,伐百祀之木,劳扰百姓,崇厚园陵。

jīn yù wèi cǐ zhì wu cóng jiǎn yuē yú jiǔ zōng zhī shān zú róng guān ér yǐ

今预为此制,务从俭约,于九嵕之山,足容棺而已。

jī yǐ suì yuè jiàn ér bèi zhī

积以岁月,渐而备之。

mù mǎ tú chē tǔ fú wěi yuè shì hé gǔ diǎn bù wéi shí yòng

木马涂车,土桴苇龠,事合古典,不为时用。

yòu zuǒ mìng gōng chén huò yì shēn zhōu jí huò móu dìng wéi wò huò shēn cuī háng zhèn tóng jì jiān wēi kè chéng hóng yè zhuī niàn zài xī hé rì wàng zhī

又佐命功臣,或义深舟楫,或谋定帷幄,或身摧行阵,同济艰危,克成鸿业, 追念在昔,何日忘之!

shǐ shì zhě wú zhī xián guī jì mò

使逝者无知,咸归寂寞;

ruò yíng hún yǒu shí hái rú chóu nǎng jū zhǐ xiāng wàng bù yì shàn hu

若营魂有识,还如畴曩,居止相望, 不亦善乎!

hàn shì shǐ jiàng xiàng péi líng yòu gěi yǐ dōng yuán mì qì dǔ zhōng zhī yì ēn yì shēn hòu gǔ rén qǐ yì wǒ zāi

汉氏使将相陪陵,又给以东园秘器,笃终之义,恩意深厚,古人岂异我哉!

zì jīn yǐ hòu gōng chén mì qī jí dé yè zuǒ shí zhě rú yǒu hōng wáng yi cì yíng dì yī suǒ jí yǐ mì qì shǐ zhūn xī zhī shí sāng shì wú quē

自今已后,功臣密戚及德业佐时者,如有薨亡,宜赐茔地一所,及以秘器,使窀穸之时,丧事无阙。

suǒ sī yī cǐ yíng bèi chēng zhèn yì yān

所司依此营备,称朕意焉。

jiǎ zǐ xìng luò yáng gōng mìng jì hàn wén dì

甲子,幸洛阳宫,命祭汉文帝。

sān yuè bǐng xū shuò rì yǒu shí zhī

三月丙戌朔,日有蚀之。

dīng hài chē jià zhì luò yáng

丁亥,车驾至洛阳。

bǐng shēn gǎi luò zhōu wèi luò yáng gōng

丙申,改洛州为洛阳宫。

xīn hài dà sōu yú guǎng chéng zé

辛亥,大搜于广城泽。

guǐ chǒu hái gōng

癸丑,还宫。

xià sì yuè jiǎ zǐ zhèn qián yuán diàn qián huái shù

夏四月甲子,震乾元殿前槐树。

bǐng yín zhào hé běi huái nán jǔ xiào tì chún dǔ jiān xián shí wu

丙寅,诏河北、淮南举孝悌淳笃,兼闲时务;

rú shù gāi tōng kě wèi shī fàn

儒术该通,可为师范;

wén cí xiù měi cái kān zhù shù

文辞秀美,才堪著述;

míng shí zhèng tǐ kě wěi zì rén bìng zhì xíng xiū lì wèi xiāng lǘ suǒ tuī zhě gěi chuán yì luò yáng gōng

明识政体,可委字人:并志行修立, 为乡闾所推者,给传诣洛阳宫。

liù yuè jiǎ yín shàng shū yòu pú yè yú guó gōng wēn yàn bó hōng

六月甲寅,尚书右仆射、虞国公温彦博薨。

dīng sì xìng míng dé gōng

丁巳, 幸明德宫。

jǐ wèi dìng zhì zhū wáng wèi shì fēng cì shǐ

己未,定制诸王为世封刺史。

wù chén dìng zhì xūn chén wèi shì fēng cì shǐ

戊辰,定制勋臣为世封刺史。

gǎi fēng rèn chéng wáng dào zōng wèi jiāng xià jùn wáng zhào jùn wáng xiào gōng wèi hé jiān jùn wáng

改封任城王道宗为江夏郡王,赵郡王孝恭为河间郡王。

jǐ sì gǎi fēng xǔ wáng yuán xiáng wèi jiāng wáng

己巳,改封许王元祥为江王。

qiū qī yuè guǐ wèi dà yín yǔ

秋七月癸未,大霪雨。

gǔ shuǐ yì rù luò yáng gōng shēn sì chǐ huài zuǒ yè mén huǐ gōng sì shí jiǔ suǒ

谷水溢入洛阳宫,深四尺,坏左掖门,毁宫寺十九所;

luò shuǐ yì piào liù bǎi jiā

洛水溢,漂六百家。

gēng yín zhào yǐ zāi mìng bǎi guān shàng fēng shì jí yán dé shī

庚寅,诏以灾命百官上封事,极言得失。

dīng yǒu chē jià hái gōng

丁酉,车驾还宫。

rén yín fèi míng dé gōng jí fēi shān gōng zhī xuán pǔ yuàn fēn gěi zāo shuǐ zhī jiā réng cì bó yǒu chà

壬寅,废明德宫及飞山宫之玄圃院,分给遭水之家,仍赐帛有差。

bǐng wǔ xiū lǎo jūn miào yú bó zhōu xuān ní miào yú yǎn zhōu gè gěi èr shí hù xiǎng sì yān

丙午,修老君庙于亳州,宣尼庙于兖州,各给二十户享祀焉。

liáng wǔ zhāo wáng fù jìn mù èr shí hù chōng shǒu wèi réng jìn chú mù qiáo cǎi

凉武昭王复近墓二十户充守卫,仍禁刍牧樵采。

jiǔ yuè dīng hài

九月丁亥;

hé yì huài shǎn zhōu hé běi xiàn huǐ hé yáng zhōng tán

河溢,坏陕州河北县,毁河阳中潭。

xìng bái sī mǎ bǎn yǐ guān zhī cì zāo shuǐ zhī jiā sù bó yǒu chà

幸白司马坂以观之,赐遭水之家粟帛有差。

dōng shí yī yuè xīn mǎo xìng huái zhōu

冬十一月辛卯,幸怀州。

yǐ wèi shòu yú jì yuán

乙未,狩于济源。

bǐng wǔ chē jià hái gōng

丙午,车驾还宫。

shí èr yuè xīn yǒu bǎi jì wáng qiǎn qí tài zǐ lóng lái cháo

十二月辛酉,百济王遣其太子隆来朝。

shí èr nián chūn zhēng yuè yǐ wèi lì bù shàng shū gāo shì lián děng shàng shì zú zhì yī bǎi sān shí juǎn

十二年春正月乙未,吏部尚书高士廉等上《氏族志》一百三十卷。

rén yín sōng cóng èr zhōu dì zhèn huài rén lú shè yǒu yā sǐ zhě

壬寅,松、 丛二州地震,坏人庐舍,有压死者。

èr yuè yǐ mǎo chē jià hái jīng

二月乙卯,车驾还京。

guǐ hài guān dǐ zhù lè míng yǐ jì gōng dé

癸亥,观砥柱,勒铭以纪功德。

jiǎ zǐ yè láng liáo fǎn kuí zhōu dū du qí shàn xíng tǎo píng zhī

甲子,夜郎獠反,夔州都督齐善行讨平之。

yǐ chǒu cì shǎn zhōu zì xīn qiáo xìng hé běi xiàn sì xià yǔ miào

乙丑,次陕州,自新桥幸河北县,祀夏禹庙。

dīng mǎo cì liǔ gǔ dùn guān yán chí

丁卯,次柳谷顿,观盐池。

wù yín yǐ duò yīng yáng láng jiàng yáo jūn sù zhōng yú běn cháo zèng pú zhōu cì shǐ réng lù qí zǐ sūn

戊寅,以隋鹰扬郎将尧君素忠于本朝, 赠蒲州刺史,仍录其子孙。

rùn èr yuè gēng chén shuò rì yǒu shí zhī

闰二月庚辰朔,日有蚀之。

bǐng xū zhì zì luò yáng gōng

丙戌,至自洛阳宫。

xià wǔ yuè rén shēn yín qīng guāng lù dài fu yǒng xīng xiàn gōng yú shì nán zú

夏五月壬申,银青光禄大夫、永兴县公虞世南卒。

liù yuè gēng zǐ chū zhì xuán wǔ mén zuǒ yòu fēi qí

六月庚子,初置玄武门左右飞骑。

qiū qī yuè guǐ yǒu lì bù shàng shū shēn guó gōng gāo shì lián wèi shàng shū yòu pú yè

秋七月癸酉,吏部尚书、申国公高士廉为尚书右仆射。

dōng shí yuè jǐ mǎo shòu yú shǐ píng cì gāo nián sù bó yǒu chà

冬十月己卯,狩于始平,赐高年粟帛有差。

yǐ wèi zhì zì shǐ píng

乙未,至自始平。

jǐ hài bǎi jì qiǎn shǐ gòng jīn jiǎ diāo fǔ

己亥,百济遣使贡金甲雕斧。

shí èr yuè xīn sì yòu wǔ hou jiāng jūn shàng guān huái rén dà pò shān liáo yú bì zhōu

十二月辛巳,右武候将军上官怀仁大破山獠于壁州。

shí sān nián chūn zhēng yuè yǐ sì shuò yè xiàn líng

十三年春正月乙巳朔,谒献陵。

qǔ shè sān yuán xiàn jí xíng cóng dà bì zuì

曲赦三原县及行从大辟罪。

dīng wèi zhì zì xiàn líng

丁未,至自献陵。

wù wǔ jiā fáng xuán líng wèi tài zǐ shǎo shī

戊午,加房玄龄为太子少师。

èr yuè bǐng zǐ tíng shì xí cì shǐ

二月丙子,停世袭刺史。

sān yuè yǐ chǒu yǒu xīng bèi yú bì mǎo

三月乙丑,有星孛于毕、昴。

xià sì yuè wù yín xìng jiǔ chéng gōng

夏四月戊寅,幸九成宫。

jiǎ shēn ā shǐ nà jié shè ěr fàn yù yíng fú zhū

甲申,阿史那结社尔犯御营,伏诛。

rén yín yún yáng shí rán zhě fāng zhàng zhòu rú huī yè zé yǒu guāng tóu cǎo mù yú shàng zé fén lì nián ér zhǐ

壬寅,云阳石燃者方丈,昼如灰,夜则有光,投草木于上则焚,历年而止。

zì qù dōng bù yǔ zhì yú wǔ yuè

自去冬不雨至于五月。

jiǎ yín bì zhèng diàn lìng wǔ pǐn yǐ shàng shàng fēng shì jiǎn shàn ba yì fēn shǐ zhèn xù shēn lǐ yuān qū nǎi yǔ

甲寅,避正殿,令五品以上上封事,减膳罢役,分使赈恤,申理冤屈,乃雨。

liù yuè bǐng shēn fēng huáng dì yuán yīng wèi téng wáng

六月丙申,封皇弟元婴为滕王。

qiū bā yuè xīn wèi shuò rì yǒu shí zhī

秋八月辛未朔,日有蚀之。

gēng chén lì yòu wǔ hou dà jiāng jūn huà zhōu dū du huái huà jùn wáng li sī mó wèi tū jué kè hán lǜ suǒ bù jiàn yá yú hé běi

庚辰,立右武候大将军、化州都督、怀化郡王李思摩为突厥可汗,率所部建牙于河北。

dōng shí yuè jiǎ shēn zhì zì jiǔ chéng gōng

冬十月甲申,至自九成宫。

shí yī yuè xīn hài shì zhōng ān dé jùn gōng yáng shī dào wèi zhōng shū lìng

十一月辛亥,侍中、安德郡公杨师道为中书令。

shí èr yuè dīng chǒu lì bù shàng shū chén guó gōng hóu jūn jí wèi jiāo hé dào xíng jūn dà zǒng guǎn shuài shī fá gāo chāng

十二月丁丑,吏部尚书、陈国公侯君集为交河道行军大总管,帅师伐高昌。

yǐ hài fēng huáng zǐ fú wèi zhào wáng

乙亥,封皇子福为赵王。

rén wǔ guī zhōu dū dū wáng zhì yuǎn yǒu zuì fú zhū

壬午,巂州都督王志远有罪,伏诛。

zhào yú luò xiāng yōu xú qí bìng qín pú děng zhōu bìng zhì cháng píng cāng

诏于洛、相、幽、徐、齐、并、 秦、蒲等州并置常平仓。

jǐ chǒu tǔ yù hún hé yuán jùn wáng mù róng nuò hé bō lái nì nǚ

己丑,吐谷浑河源郡王慕容诺曷钵来逆女。

rén chén shòu yú xián yáng

壬辰,狩于咸阳。

shì suì chú zhōu yán yě cán shí hú yè chéng jiǎn dà rú nài qí sè lǜ fán liù qiān wǔ bǎi qī shí shí

是岁,滁州言:“野蚕食槲叶,成茧大如柰,其色绿,凡六千五百七十石。

gāo lí xīn luó xi tū jué tǔ huǒ luó kāng guó ān guó bō sī shū lè yú tián yān qí gāo chāng lín yì kūn míng jí huāng fú mán qiú xiāng cì qiǎn shǐ cháo gòng

” 高丽、新罗、西突厥、吐火罗、康国、安国、波斯、疏勒、于阗、焉耆、高昌、林邑、昆明及荒服蛮酋,相次遣使朝贡。

shí sì nián chūn zhēng yuè gēng zǐ chū mìng yǒu sī dú shí lìng

十四年春正月庚子,初命有司读时令。

jiǎ yín xìng wèi wáng tài zhái

甲寅,幸魏王泰宅。

shè yōng zhōu jí cháng ān yù dà pì zuì yǐ xià

赦雍州及长安狱大辟罪已下。

èr yuè dīng chǒu xìng guó zǐ xué qīn shì diàn shè dà lǐ wàn nián xì qiú guó zǐ jì jiǔ yǐ xià jí xué shēng gāo dì jīng qín zhě jiā yī jí cì bó yǒu chà

二月丁丑,幸国子学,亲释奠,赦大理、万年系囚,国子祭酒以下及学生高第精勤者加一级,赐帛有差。

gēng chén zuǒ xiāo wèi jiāng jūn huái yáng wáng dào míng sòng hóng huà gōng zhǔ guī yú tǔ yù hún

庚辰,左骁卫将军、淮阳王道明送弘化公主归于吐谷浑。

rén wǔ xìng wēn tāng

壬午,幸温汤。

xīn mǎo zhì zì wēn tāng

辛卯,至自温汤。

yǐ wèi zhào yǐ liáng huáng kǎn zhě zhòng dōu zhōu xióng ān shēng chén zhòng chén chén wén ā zhōu hóng zhèng zhāng jī duò hé tuǒ liú zhuō liú xuàn děng qián dài míng rú xué tú duō xíng qí yì mìng qiú qí hòu

乙未,诏以梁皇侃、褚仲都,周熊安生、 沈重,陈沈文阿、周弘正、张机,隋何妥、刘焯、刘炫等前代名儒,学徒多行其义, 命求其后。

sān yuè wù wǔ zhì níng shuò dà shǐ yǐ hù tū jué

三月戊午,置宁朔大使,以护突厥。

xià wǔ yuè rén xū xǐ fēng yàn wáng líng kuí wèi lǔ wáng

夏五月壬戌,徙封燕王灵夔为鲁王。

liù yuè yǐ yǒu dà fēng bá mù

六月乙酉,大风拔木。

jǐ chǒu xuē yán tuó qiǎn shǐ qiú hūn

二十三日,薛延陀派遣使者前来求婚。

yǐ wèi chú zhōu yě cán chéng jiǎn fán shōu bā qiān sān bǎi shí

乙未,滁州野蚕成茧,凡收八千三百石。

bā yuè gēng wǔ xīn zuò xiāng chéng gōng

八月庚午,新作襄城宫。

guǐ sì jiāo hé dào xíng jūn dà zǒng guǎn hóu jūn jí píng gāo chāng yǐ qí de zhì xī zhōu

癸巳,交河道行军大总管侯君集平高昌,以其地置西州。

jiǔ yuè guǐ mǎo qǔ shè xī zhōu dà bì zuì

九月癸卯,曲赦西州大辟罪。

yǐ mǎo yú xī zhōu zhì ān xī dū hù fǔ

乙卯,于西州置安西都护府。

dōng shí yuè jǐ mǎo zhào yǐ zèng sī kōng hé jiān yuán wáng xiào gōng zèng shǎn dōng dào dà xíng tái shàng shū yòu pú yè yún jié gōng yīn kāi shān zèng mín bù shàng shū yū xiāng gōng liú zhèng huì děng pèi xiǎng gāo zǔ miào tíng

冬十月己卯,诏以赠司空、河间元王孝恭,赠陕东道大行台尚书右仆射、郧节公殷开山,赠民部尚书、渝襄公刘政会等配飨高祖庙庭。

rùn yuè yǐ wèi xìng tóng zhōu

闰月乙未,幸同州。

jiǎ chén shòu yú yáo shān

甲辰,狩于尧山。

gēng xū zhì zì tóng zhōu

庚戌,至自同州。

bǐng chén tǔ bō qiǎn shǐ xiàn huáng jīn qì qiān jīn yǐ qiú hūn

丙辰,吐蕃遣使献黄金器千斤以求婚。

shí yī yuè jiǎ zǐ shuò rì nán zhì

十一月甲子朔,日南至。

yǒu shì yú yuán qiū

有事于圆丘。

shí èr yuè dīng yǒu jiāo hé dào xuán shī

十二月丁酉,交河道旋师。

lì bù shàng shū chén guó gōng hóu jūn jí zhí gāo chāng wáng qū zhì shèng xiàn jié yú guān dé diàn xíng yǐn zhì zhī lǐ cì pú sān rì

吏部尚书、 陈国公侯君集执高昌王麹智盛,献捷于观德殿,行饮至之礼,赐酺三日。

yǐ mǎo gāo lì shì zǐ xiāng quán lái cháo

乙卯,高丽世子相权来朝。

shí wǔ nián chūn zhēng yuè dīng mǎo tǔ bō qiǎn qí guó xiāng lù dōng zàn lái nì nǚ

十五年春正月丁卯,吐蕃遣其国相禄东赞来逆女。

dīng chǒu lǐ bù shàng shū jiāng xià wáng dào zōng sòng wén chéng gōng zhǔ guī tǔ bō

丁丑,礼部尚书、江夏王道宗送文成公主归吐蕃。

xīn sì xìng luò yáng gōng

辛巳,幸洛阳宫。

sān yuè wù shēn xìng xiāng chéng gōng

三月戊申,幸襄城宫。

gēng wǔ fā xiāng chéng gōng

庚午,发襄城宫。

xià sì yuè xīn mǎo zhào yǐ lái nián èr yuè yǒu shì tài shān suǒ sī xiáng dìng yí zhì

夏四月辛卯,诏以来年二月有事泰山,所司详定仪制。

wǔ yuè rén shēn bīng zhōu sēng dào jí lǎo rén děng kàng biǎo yǐ tài yuán wáng yè suǒ yīn míng nián dēng fēng yǐ hòu yuàn shí lín xìng

五月壬申,并州僧道及老人等抗表,以太原王业所因,明年登封已后,愿时临幸。

shàng yú wǔ chéng diàn cì yàn yīn cóng róng wèi shì chén yuē zhèn shǎo zài tài yuán xǐ qún jù bó xì shǔ wǎng hán shì jiāng sān shí nián yǐ

上于武成殿赐宴,因从容谓侍臣曰:“朕少在太原,喜群聚博戏,暑往寒逝,将三十年矣。

shí huì zhōng yǒu jiù shi shàng zhě xiāng yǔ dào jiù yǐ wéi xiào lè

”时会中有旧识上者,相与道旧以为笑乐。

yīn wèi zhī yuē tā rén zhī yán huò yǒu miàn yú

因谓之曰:’他人之言,或有面谀。

gōng děng zhèn zhī gù rén shí yǐ gào zhèn jí rì zhèng jiào yú bǎi xìng hé rú

公等朕之故人, 实以告朕,即日政教,于百姓何如?

rén jiān dé wú jí kǔ yé

人间得无疾苦耶?

jiē zòu jí rì sì hǎi tài píng bǎi xìng huān lè bì xià lì yě

”皆奏:“即日四海太平, 百姓欢乐,陛下力也。

chén děng yú nián rì xī yī rì dàn juàn liàn shèng huà bù zhī jí kǔ

臣等余年,日惜一日,但眷恋圣化,不知疾苦。

yīn gù qǐng guò bīng zhōu

”因固请过并州。

shàng wèi yuē fēi niǎo guò gù xiāng yóu zhí zhú pái huái

上谓曰:“飞鸟过故乡,犹踯躅徘徊;

kuàng zhèn yú tài yuán qǐ yì suì dìng tiān xià fù shào xiǎo yóu guān chéng suǒ bù wàng

况朕于太原起义,遂定天下,复少小游观,诚所不忘。

dài lǐ ruò bì huò jì yǔ gōng děng xiāng jiàn

岱礼若毕,或冀与公等相见。

yú shì cì wù gè yǒu chà

”于是赐物各有差。

bǐng zǐ bǎi jì wáng fú yú zhāng zú

丙子,百济王扶余璋卒。

zhào lì qí shì zǐ fú yú yì cí sì qí fù wèi réng fēng wèi dài fāng jùn wáng

诏立其世子扶余义慈嗣其父位,仍封为带方郡王。

liù yuè wù shēn zhào tiān xià zhū zhōu jǔ xué zōng gǔ jīn jí xiào tì chún dǔ wén zhāng xiù yì zhě bìng yǐ lái nián èr yuè zǒng jí tài shān

六月戊申,诏天下诸州,举学综古今及孝悌淳笃、文章秀异者,并以来年二月总集泰山。

jǐ yǒu yǒu xīng bèi yú tài wēi fàn láng wèi

己酉,有星孛于太微,犯郎位。

bǐng chén tíng fēng tài shān bì zhèng diàn yǐ sī jiù mìng shí jiǎn shàn

二十六日,停止祭祀泰山,避开正殿以思考有何过错,命令掌管皇上膳食的官员减少膳食。

qiū qī yuè jiǎ xū bó xīng miè

秋七月甲戌,孛星灭。

dōng shí yuè xīn mǎo dà yuè yú yī quē

冬十月辛卯,大阅于伊阙。

rén chén xìng sōng yáng

壬辰,幸嵩阳。

xīn chǒu hái gōng

辛丑,还宫。

shí yī yuè rén xū fèi xiāng cháng

十一月壬戌,废乡长。

rén shēn hái jīng shī

壬申,还京师。

guǐ yǒu xuē yán tuó yǐ tóng luó pú gǔ huí hé mò hé zhī zhòng dù mò zhūn yú bái dào chuān

癸酉,薛延陀以同罗、仆骨、回纥、靺鞨、之众度漠,屯于白道川。

mìng yíng zhōu dū dū zhāng jiǎn tǒng suǒ bù bīng yā qí dōng jìng

命营州都督张俭统所部兵压其东境;

bīng bù shàng shū li jī wèi shuò fāng xíng jūn zǒng guǎn yòu wèi dà jiàng jūn li dà liàng wèi líng zhōu dào héng jūn zǒng guǎn liáng zhōu dū du li xí yù wéi liáng zhōu dào héng jūn zǒng guǎn fēn dào yǐ yù zhī

兵部尚书李𪟝为朔方行军总管,右卫大将军李大亮为灵州道行军总管,凉州都督李袭誉为凉州道行军总管,分道以御之。

shí èr yuè wù zǐ shuò zhì zì luò yáng gōng

十二月戊子朔,至自洛阳宫。

jiǎ chén li jī jí xuē yán tuó zhàn yú nuò zhēn shuǐ dà pò zhī zhǎn shǒu sān qiān yú jí huò mǎ wàn wǔ qiān pǐ xuē yán tuó tiào shēn ér dùn

甲辰,李𪟝及薛延陀战于诺真水,大破之,斩首三千余级,获马万五千匹,薛延陀跳身而遁。

jī xuán pò tū jué sī jié yú wǔ tái xiàn lǔ qí nán nǚ qiān yú kǒu huò yáng mǎ chēng shì

𪟝旋破突厥思结于五台县,虏其男女千余口, 获羊马称是。

shí liù nián chūn zhēng yuè xīn wèi zhào zài jīng jí zhū zhōu sǐ zuì qiú tú pèi xī zhōu wèi hù

十六年春正月辛未,诏在京及诸州死罪囚徒,配西州为户;

liú rén wèi dá qián suǒ zhě xǐ fáng xī zhōu

流人未达前所者, 徙防西州。

jiān zhōng shū shì láng jiāng líng zi cén wén běn wèi zhōng shū shì láng zhuān zhī jī mì

兼中书侍郎、江陵子岑文本为中书侍郎,专知机密。

xià liù yuè xīn mǎo zhào fù yǐn wáng jiàn chéng yuē yǐn tài zǐ gǎi fēng hǎi líng là wáng yuán jí yuē cháo là zhǔ

夏六月辛卯,诏复隐王建成曰隐太子,改封海陵剌王元吉曰巢剌主。

qiū qī yuè wù wǔ sī kōng zhào guó gōng wú jì wèi sī tú shàng shū zuǒ pú yè liáng guó gōng xuán líng wèi sī kōng

秋七月戊午,司空、赵国公无忌为司徒,尚书左仆射、梁国公玄龄为司空。

jiǔ yuè dīng sì tè jìn zhèng guó gōng wèi zhēng wèi tài zǐ tài shī zhī mén xià shěng shì rú gù

九月丁巳,特进、郑国公魏征为太子太师,知门下省事如故。

dōng shí yī yuè bǐng chén shòu yú qí shān

冬十一月丙辰, 狩于岐山。

xīn yǒu shǐ jì suí wén dì líng

辛酉,使祭隋文帝陵。

dīng mǎo yàn wǔ gōng shì nǚ yú qìng shàn gōng nán mén

丁卯,宴武功士女于庆善宫南门。

jiǔ hān shàng yǔ fù lǎo děng tì qì lùn jiù shì lǎo rén děng dì qǐ wèi wǔ zhēng shàng wàn suì shòu shàng gè jǐn yī bēi

酒酣,上与父老等涕泣论旧事,老人等递起为舞,争上万岁寿,上各尽一杯。

gēng wǔ zhì zì qí zhōu

庚午,至自岐州。

shí èr yuè guǐ mǎo xìng wēn tāng

十二月癸卯,幸温汤。

jiǎ chén shòu yú lí shān shí yīn hán huì míng wéi bīng duàn jué

甲辰,狩于骊山,时阴寒晦冥,围兵断绝。

shàng chéng gāo wàng jiàn zhī yù shě qí fá kǒng kuī jūn lìng nǎi huí pèi rù gǔ yǐ bì zhī

上乘高望见之, 欲舍其罚,恐亏军令,乃回辔入谷以避之。

shì suì gāo lí dà chén gài sū wén shì qí jūn gāo wǔ ér lì wǔ xiōng zi cáng wèi wáng

是岁,高丽大臣盖苏文弑其君高武,而立武兄子藏为王。

shí qī nián chūn zhēng yuè wù chén yòu wèi jiāng jūn dài zhōu dū dū liú lán móu fǎn yāo zhǎn

十七年春正月戊辰,右卫将军、代州都督刘兰谋反,腰斩。

tài zǐ tài shī zhèng guó gōng wèi zhēng hōng

太子太师、郑国公魏征薨。

wù shēn zhào tú huà sī tú zhào guó gōng wú jì děng xūn chén èr shí sì rén yú líng yān gé

戊申,诏图画司徒、赵国公无忌等勋臣二十四人于凌烟阁。

sān yuè bǐng chén qí zhōu dū dū qí wáng yòu shā zhǎng shǐ quán wàn jì diǎn jūn wéi wén zhèn jù qí zhōu zì shǒu zhào bīng bù shàng shū li jī xíng bù shàng shū liú dé wēi fā bīng tǎo zhī

三月丙辰,齐州都督齐王祐杀长史权万纪、典军韦文振,据齐州自守,诏兵部尚书李𪟝、刑部尚书刘德威发兵讨之。

bīng wèi zhì bīng cáo dù xíng mǐn zhí zhī ér jiàng suì cì sǐ yú nèi shì shěng

兵未至,兵曹杜行敏执之而降,遂赐死于内侍省。

dīng sì yíng huò shǒu xīn qián xīng shí jiǔ rì ér tuì

丁巳,荧惑守心前星,十九日而退。

xià sì yuè gēng chén shuò huáng tài zǐ yǒu zuì fèi wèi shù rén

夏四月庚辰朔,皇太子有罪,废为庶人。

hàn wáng yuán chāng lì bù shàng shū hóu jūn jí bìng zuò yǔ lián móu fú zhū

汉王元昌、吏部尚书侯君集并坐与连谋,伏诛。

bǐng xū lì jìn wáng zhì wèi huáng tài zǐ dà shè cì pú sān rì

丙戌,立晋王治为皇太子,大赦,赐酺三日。

dīng hài zhōng shū lìng yáng shī dào wèi lì bù shàng shū

丁亥,中书令杨师道为吏部尚书。

jǐ chǒu jiā sī tú zhào guó gōng zhǎng sūn wú jì tài zǐ tài shī sī kōng liáng guó gōng fáng xuán líng tài zǐ tài fù

己丑,加司徒、赵国公长孙无忌太子太师,司空、梁国公房玄龄太子太傅;

tè jìn sòng guó gōng xiāo yǔ tài zǐ tài bǎo bīng bù shàng shū yīng guó gōng li jī wèi tài zǐ zhān shì réng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

特进、宋国公萧瑀太子太保,兵部尚书、英国公李𪟝为太子詹事,仍同中书门下三品。

gēng yín shàng qīn yè tài miào yǐ xiè chéng qián zhī guò

庚寅,上亲谒太庙,以谢承干之过。

guǐ sì wèi wáng tài yǐ zuì jiàng jué wèi dōng lái jùn wáng

癸巳,魏王泰以罪降爵为东莱郡王。

wǔ yuè yǐ chǒu shǒu zhào jǔ xiào lián mào cái yì néng zhī shì

五月乙丑,手诏举孝廉茂才异能之士。

liù yuè jǐ mǎo shuò rì yǒu shí zhī

六月己卯朔,日有蚀之。

rén wǔ gǎi zàng duò gōng dì

壬午,改葬隋恭帝。

dīng yǒu shàng shū yòu pú yè gāo shì lián qǐng zhì shì zhào yǐ wéi kāi fǔ yí tóng sān sī tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

丁酉,尚书右仆射高士廉请致仕, 诏以为开府仪同三司、同中书门下三品。

rùn yuè wù wǔ xuē yán tuó qiǎn qí xiōng zi tū lì shè xiàn mǎ wǔ wàn pǐ niú tuo yī wàn yáng shí wàn yǐ qǐng hūn xǔ zhī

闰月戊午,薛延陀遣其兄子突利设献马五万匹、牛驼一万、羊十万以请婚,许之。

bǐng zǐ xǐ fēng dōng lái jùn wáng tài wèi shùn yáng wáng

丙子,徙封东莱郡王泰为顺阳王。

qiū qī yuè gēng chén jīng chéng é yán yún shàng qiǎn chéng chéng qǔ rén xīn gān yǐ cí tiān gǒu

秋七月庚辰,京城讹言云:“上遣枨枨取人心肝,以祠天狗。

dì xiāng jīng sǒng

”递相惊悚。

shàng qiǎn shǐ biàn jiā xuān yù yuè yú nǎi zhǐ

上遣使遍加宣谕,月余乃止。

dīng yǒu sī kōng tài zǐ tài fù liáng guó gōng fáng xuán líng yǐ mǔ yōu bà zhí

丁酉,司空、太子太傅、梁国公房玄龄以母忧罢职。

bā yuè gōng bù shàng shū yún guó gōng zhāng liàng wèi xíng bù shàng shū cān yù cháo zhèng

八月,工部尚书、郧国公张亮为刑部尚书,参预朝政。

jiǔ yuè guǐ wèi xǐ shù rén chéng qián yú qián zhōu

九月癸未,徙庶人承干于黔州。

dōng shí yuè dīng sì fáng xuán líng qǐ fù běn zhí

冬十月丁巳,房玄龄起复本职。

shí yī yuè jǐ mǎo yǒu shì yú nán jiāo

十一月己卯,有事于南郊。

rén wǔ cì tiān xià pú sān rì

壬午,赐天下酺三日。

yǐ liáng zhōu huò ruì shí qǔ shè liáng zhōu bìng lù jīng chéng jí zhū zhōu xì qiú duō suǒ yuán yòu

以凉州获瑞石,曲赦凉州,并录京城及诸州系囚,多所原宥。

shí bā nián chūn zhēng yuè rén yín xìng wēn tāng

十八年春正月壬寅,幸温汤。

xià sì yuè xīn hài xìng jiǔ chéng gōng

夏四月辛亥,幸九成宫。

qiū bā yuè jiǎ zǐ zhì zì jiǔ chéng gōng

秋八月甲子,至自九成宫。

dīng mǎo sàn qí cháng shì qīng yuàn nán liú jì wèi shì zhōng zhōng shū shì láng jiāng líng zi cén wén běn zhōng shū shì láng mǎ zhōu bìng wèi zhōng shū lìng

丁卯,散骑常侍清苑男刘洎为侍中,中书侍郎江陵子岑文本、中书侍郎马周并为中书令。

jiǔ yuè huáng mén shì láng zhě suì liáng cān yù cháo zhèng

九月,黄门侍郎褚遂良参预朝政。

dōng shí yuè xīn chǒu shuò rì yǒu shí zhī

冬十月辛丑朔,日有蚀之。

jiǎ chén chū zhì tài zǐ sī yì láng guān yuán

甲辰,初置太子司议郎官员。

jiǎ yín xìng luò yáng gōng

甲寅,幸洛阳宫。

ān xī dū hù guō xiào kè shuài shī miè yān qí zhí qí wáng tū qí zhī sòng xíng zài suǒ

安西都护郭孝恪帅师灭焉耆,执其王突骑支送行在所。

shí yī yuè rén yín chē jià zhì luò yáng gōng

十一月壬寅,车驾至洛阳宫。

gēng zǐ mìng tài zǐ zhān shì yīng guó gōng li jī wèi liáo dōng dào héng jūn zǒng guǎn chū liǔ chéng lǐ bù shàng shū jiāng xià jùn wáng dào zōng fù zhī

庚子,命太子詹事、英国公李𪟝为辽东道行军总管,出柳城,礼部尚书、 江夏郡王道宗副之;

xíng bù shàng shū yún guó gōng zhāng liàng wèi píng rǎng dào héng jūn zǒng guǎn yǐ zhōu shī chū lái zhōu zuǒ lǐng jūn cháng hé lú zhōu dū du zuǒ nán dāng fù zhī

刑部尚书、郧国公张亮为平壤道行军总管,以舟师出莱州,左领军常何、泸州都督左难当副之。

fā tiān xià jiá shì zhào mù shí wàn bìng qù píng rǎng yǐ fá gāo lí

发天下甲士,召募十万,并趣平壤,以伐高丽。

shí èr yuè xīn chǒu shù rén chéng qián sǐ

十二月辛丑,庶人承干死。

shí jiǔ nián chūn èr yuè gēng xū shàng qīn tǒng liù jūn fā luò yáng

十九年春二月庚戌,上亲统六军发洛阳。

yǐ mǎo zhào huáng tài zǐ liú dìng zhōu jiān guó

乙卯,诏皇太子留定州监国;

kāi fǔ yí tóng sān sī shēn guó gōng gāo shì lián shè tài zǐ tài fù yǔ shì zhōng liú jì zhōng shū lìng mǎ zhōu tài zǐ shǎo zhān shì zhāng xíng chéng tài zǐ yòu shù zǐ gāo jì fǔ wǔ rén tóng zhǎng jī wù

开府仪同三司、申国公高士廉摄太子太傅,与侍中刘洎、中书令马周、太子少詹事张行成、 太子右庶子高季辅五人同掌机务;

yǐ lì bù shàng shū ān dé jùn gōng yáng shī dào wèi zhōng shū lìng

以吏部尚书、安德郡公杨师道为中书令。

zèng yīn bǐ gàn wèi tài shī shì yuē zhōng liè mìng suǒ sī fēng mù qì cí táng chūn qiū cí yǐ shào láo shàng zì wèi wén yǐ jì zhī

赠殷比干为太师,谥曰忠烈,命所司封墓,葺祠堂,春秋祠以少牢,上自为文以祭之。

sān yuè rén chén shàng fā dìng zhōu yǐ sī tú tài zǐ tài shī jiān jiǎn jiào shì zhōng zhào guó gōng zhǎng sūn wú jì zhōng shū lìng cén wén běn yáng shī dào cóng

三月壬辰,上发定州,以司徒、太子太师兼检校侍中、赵国公长孙无忌,中书令岑文本、杨师道从。

xià sì yuè guǐ mǎo shì shī yú yōu zhōu chéng nán yīn dà xiǎng liù jūn yǐ qiǎn zhī

夏四月癸卯,誓师于幽州城南,因大飨六军以遣之。

dīng wèi zhōng shū lìng cén wén běn zú yú shī

丁未,中书令岑文本卒于师。

guǐ hài liáo dōng dào héng jūn dà zǒng guǎn yīng guó gōng li jī gōng gài móu chéng pò zhī

癸亥,辽东道行军大总管、英国公李𪟝攻盖牟城,破之。

wǔ yuè dīng chǒu chē jià dù liáo

五月丁丑,车驾渡辽。

jiǎ shēn shàng qīn lǜ tiě qí yǔ li jī huì wéi liáo dōng chéng yīn liè fēng fā huǒ nǔ sī xū chéng shàng wū jí lóu jiē jǐn huī zhàn shì lìng dēng nǎi bá zhī

甲申,上亲率铁骑与李𪟝会围辽东城,因烈风发火弩,斯须城上屋及楼皆尽,麾战士令登,乃拔之。

liù yuè bǐng chén shī zhì ān shì chéng

六月丙辰,师至安市城。

dīng sì gāo lí bié jiāng gāo yán shòu gāo huì zhēn shuài bīng shí wǔ wàn lái yuán ān shì yǐ jù wáng shī

丁巳,高丽别将高延寿、高惠真帅兵十五万来援安市, 以拒王师。

li jī lǜ bīng fèn jī shàng zì gāo fēng yǐn jūn lín zhī gāo lí dà kuì shā huò bù kě shèng jì

李𪟝率兵奋击,上自高峰引军临之,高丽大溃,杀获不可胜纪。

yán shòu děng yǐ qí zhòng jiàng yīn míng suǒ xìng shān wèi zhu bi shān kè shí jì gōng yān

延寿等以其众降,因名所幸山为驻跸山,刻石纪功焉。

cì tiān xià dà pú èr rì

赐天下大酺二日。

qiū qī yuè li jī jìn jūn gōng ān shì chéng zhì jiǔ yuè bù kè nǎi bān shī

秋七月,李𪟝进军攻安市城,至九月不克,乃班师。

dōng shí yuè bǐng chén rù lín yū guān huáng tài zǐ zì dìng zhōu yíng yè

冬十月丙辰,入临渝关,皇太子自定州迎谒。

wù wǔ cì hàn wǔ tái kè shí yǐ jì gōng dé

戊午,次汉武台,刻石以纪功德。

shí yī yuè xīn wèi xìng yōu zhōu

十一月辛未,幸幽州。

guǐ yǒu dà xiǎng hái shī

癸酉,大飨,还师。

shí èr yuè wù shēn xìng bīng zhōu

十二月戊申,幸并州。

shì zhōng qīng yuàn nán liú jì yǐ zuì cì sǐ

侍中、清苑男刘洎以罪赐死。

shì suì xuē yán tuó zhēn zhū pí qié kè hán sǐ

这年,薛延陀真珠田比伽可汗死。

èr shí nián chūn zhēng yuè shàng zài bīng zhōu

二十年春正月,上在并州。

dīng chǒu qiǎn dà lǐ qīng sūn fú qié huáng mén shì láng chǔ suì liáng děng èr shí èr rén yǐ liù tiáo xún chá sì fāng chù zhì guān lì

丁丑,遣大理卿孙伏伽、黄门侍郎褚遂良等二十二人,以六条巡察四方,黜陟官吏。

gēng chén qǔ shè bīng zhōu yàn cóng guān jí qǐ yì yuán cóng cì sù bó gěi fù yǒu chà

庚辰,曲赦并州,宴从官及起义元从,赐粟帛、 给复有差。

sān yuè jǐ sì chē jià zhì jīng shī

三月己巳,车驾至京师。

jǐ chǒu xíng bù shàng shū zhèng guó gōng zhāng liàng móu fǎn zhū

己丑,刑部尚书、郑国公张亮谋反,诛。

rùn yuè guǐ sì shuò rì yǒu shí zhī

闰月癸巳朔,日有蚀之。

xià sì yuè jiǎ zǐ tài zǐ tài shī zhào guó gōng zhǎng sūn wú jì tài zǐ tài fù liáng guó gōng fáng xuán líng tài zǐ tài bǎo sòng guó gōng xiāo yǔ gè cí diào hù zhī zhí zhào xǔ zhī

夏四月甲子,太子太师、赵国公长孙无忌,太子太傅、梁国公房玄龄,太子太保、宋国公萧瑀各辞调护之职,诏许之。

liù yuè qiǎn bīng bù shàng shū gù ān gōng cuī dūn lǐ tè jìn yīng guó gōng li jī jī pò xuē yán tuó yú yù dū jūn shān běi qián hòu zhǎn shǒu wǔ qiān yú jí lǔ nán nǚ sān wàn yú rén

六月,遣兵部尚书、固安公崔敦礼,特进、 英国公李𪟝击破薛延陀于郁督军山北,前后斩首五千余级,虏男女三万余人。

qiū bā yuè jiǎ zǐ fēng huáng sūn wèi chén wáng

秋八月甲子,封皇孙为陈王。

jǐ sì xìng líng zhōu

己巳,幸灵州。

gēng wǔ cì jīng yáng dùn

庚午,次泾阳顿。

tiě lè huí hé bá yě gǔ tóng luō pú gǔ duō làn gě sī jié ā diē qì bì diē jié hún hú xuē děng shí yī xìng gè qiǎn shǐ cháo gòng zòu chēng yán tuó kè hán bù shì dà guó bù luò wū sàn bù zhī suǒ zhī

铁勒回纥、拔野古、同罗、仆骨、多滥葛、思结、阿跌、契苾、跌结、浑、斛薛等十一姓各遣使朝贡,奏称:“延陀可汗不事大国,部落乌散,不知所之。

nú děng gè yǒu fèn de bù néng zhú yán tuó qù guī mìng tiān zǐ qǐ zhì hàn guān

奴等各有分地,不能逐延陀去, 归命天子,乞置汉官。

zhào qiǎn huì líng zhōu

”诏遣会灵州。

jiǔ yuè jiǎ chén tiě lè zhū bù luò sì jīn xié lì fā děng qiǎn shǐ xiāng jì ér zhì líng zhōu zhě shù qiān rén lái gòng fāng wù yīn qǐng zhì lì xián qǐng zhì zūn wèi kè hán

九月甲辰,铁勒诸部落俟斤、颉利发等遣使相继而至灵州者数千人,来贡方物,因请置吏,咸请至尊为可汗。

yú shì běi huāng xī píng wèi wǔ yán shī lè shí yǐ xù qí shì

于是北荒悉平, 为五言诗勒石以序其事。

xīn hài líng zhōu dì zhèn yǒu shēng

辛亥,灵州地震有声。

dōng shí yuè qián tài zǐ tài bǎo sòng guó gōng xiāo yǔ biǎn shāng zhōu cì shǐ

冬十月,前太子太保、宋国公萧瑀贬商州刺史。

bǐng xū zhì zì líng zhōu

丙戌,至自灵州。

èr shí yī nián chūn zhēng yuè rén chén kāi fǔ yí tóng sān sī shēn guó gōng gāo shì lián hōng

二十一年春正月壬辰,开府仪同三司、申国公高士廉薨。

dīng yǒu zhào yǐ lái nián èr yuè yǒu shì tài shān

丁酉,诏以来年二月有事泰山。

jiǎ yín cì jīng shī pú sān rì

甲寅,赐京师酺三日。

èr yuè rén shēn

二月壬申,

zhào yǐ zuǒ qiū míng bo zi xià gōng yáng gāo gǔ liáng chì fú shèng gāo táng shēng dài shèng máo cháng kǒng ān guó liú xiàng zhèng zhòng dù zi chūn mǎ róng lú zhí zhèng kāng chéng fú zi shèn hé xiū wáng sù wáng fǔ sì dù yuán kǎi fàn níng děng èr shí yī rén

诏以左丘明、卜子夏、公羊高、谷梁赤、伏胜、高堂生、戴圣、毛苌、孔安国、刘向、郑众、杜子春、马融、卢植、郑康成、服子慎、何休、王肃、王辅嗣、杜元凯、范宁等二十一人,

dài yòng qí shū

代用其书,

chuí yú guó zhòu

垂于国胄,

zì jīn yǒu shì yú tài xué

自今有事于太学,

bìng mìng pèi xiǎng xuān ní miào táng

并命配享宣尼庙堂。

dīng chǒu huáng tài zǐ yú guó xué shì cài

丁丑,皇太子于国学释菜。

xià sì yuè yǐ chǒu yíng tài hé gōng yú zhōng nán zhī shàng gǎi wéi cuì wēi gōng

夏四月乙丑,营太和宫于终南之上,改为翠微宫。

wǔ yuè wù zǐ xìng cuì wēi gōng

五月戊子,幸翠微宫。

liù yuè guǐ hài sī tú zhào guó gōng wú jì jiā shòu yáng zhōu dū du

六月癸亥,司徒、赵国公无忌加授扬州都督。

qiū qī yuè gēng zǐ jiàn yù huá gōng yú yí jūn xiàn zhī fèng huáng gǔ

秋七月庚子,建玉华宫于宜君县之凤凰谷。

gēng xū zhì zì cuì wēi gōng

庚戌,至自翠微宫。

bā yuè rén xū zhào yǐ hé běi dà shuǐ tíng fēng shàn

八月壬戌,诏以河北大水,停封禅。

xīn wèi gǔ lì gàn guó qiǎn shǐ gòng míng mǎ

辛未,骨利干国遣使贡名马。

dīng yǒu fēng huáng zǐ míng wèi cáo wáng

丁酉,封皇子明为曹王。

dōng shí yī yuè guǐ mǎo xǐ fēng shùn yáng wáng tài wèi pú wáng

冬十一月癸卯,徙封顺阳王泰为濮王。

shí èr yuè wù yín zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn ā shǐ nà shè ěr yòu xiāo wèi dà jiàng jūn qì bì hé lì ān xī dū hù guō xiào kè sī nóng qīng yáng hóng lǐ wèi guǎn shān dào xíng jūn dà zǒng guǎn yǐ fá qiū cí

十二月戊寅, 左骁卫大将军阿史那社尔、右骁卫大将军契苾何力、安西都护郭孝恪、司农卿杨弘礼为琯山道行军大总管,以伐龟兹。

shì suì duò pó dēng yǐ lì bí lín sòng dōu bō yáng tóng shí bō sī kāng guó tǔ huǒ luó ā xī jí děng yuǎn yí shí jiǔ guó bìng qiǎn shǐ cháo gòng

是岁,堕婆登、乙利、鼻林送、都播、羊同、 石、波斯、康国、吐火罗、阿悉吉等远夷十九国,并遣使朝贡。

yòu yú tū jué zhī běi zhì yú huí hé bù luò zhì yì liù shí liù suǒ yǐ tōng běi huāng yān

又于突厥之北至于回纥部落,置驿六十六所,以通北荒焉。

èr shí èr nián chūn zhēng yuè gēng yín zhōng shū lìng mǎ zhōu zú

二十二年春正月庚寅,中书令马周卒。

sī tú zhào guó gōng wú jì jiān jiǎn jiào zhōng shū lìng zhī shàng shū mén xià èr shěng shì

司徒、赵国公无忌兼检校中书令,知尚书门下二省事。

yǐ hài xíng bù shì láng cuī rén shī wèi zhōng shū shì láng cān zhī jī wù

已亥,刑部侍郎崔仁师为中书侍郎,参知机务。

wù xū xìng wēn tāng

戊戌,幸温汤。

wù shēn hái gōng

戊申,还宫。

èr yuè qián huáng mén shì láng chǔ suì liáng qǐ fù huáng mén shì láng

二月,前黄门侍郎褚遂良起复黄门侍郎。

zhōng shū shì láng cuī rén shī chú míng pèi liú lián zhōu

中书侍郎崔仁师除名,配流连州。

guǐ chǒu xī fān shā bō luō yè hù lǜ zhòng guī fù yǐ qí sì jīn qū péi lù wèi zhōng wǔ jiāng jūn jiān dà sì jīn

癸丑,西番沙钵罗叶护率众归附,以其俟斤屈裴禄为忠武将军,兼大俟斤。

wù wǔ yǐ jié gǔ bù zhì jiān kūn dū du

戊午,以结骨部置坚昆都督。

yǐ hài xìng yù huá gōng yǐ mǎo cì suǒ jīng gāo nián dǔ jí sù bó yǒu chà

乙亥,幸玉华宫,乙卯,赐所经高年笃疾粟帛有差。

jǐ mǎo sōu yú huá yuán

己卯,搜于华原。

sì yuè jiǎ yín qì wài fān rén zhēng mù mǎ chū jiè shàng qīn lín duàn jué rán hòu xián fú

四月甲寅,碛外蕃人争牧马出界,上亲临断决,然后咸服。

dīng sì yòu wǔ hou jiāng jūn liáng jiàn fāng jī sōng wài mán xià qí bù luò qī shí èr suǒ

丁巳,右武候将军梁建方击松外蛮,下其部落七十二所。

wǔ yuè gēng zǐ yòu wèi lǜ zhǎng shǐ wáng xuán cè jī dì nà fú dì guó dà pò zhī huò qí wáng ā luó nà shùn jí wáng fēi zi děng lǔ nán nǚ wàn èr qiān rén niú mǎ èr wàn yú yǐ yì què

五月庚子,右卫率长史王玄策击帝那伏帝国, 大破之,获其王阿罗那顺及王妃、子等,虏男女万二千人、牛马二万余以诣阙。

shǐ fāng tǔ nà luō ěr suō pó yú jīn biāo mén zào yán nián zhī yào

使方土那罗迩娑婆于金飚门造延年之药。

tǔ bō zàn pǔ jī pò zhōng tiān zhú guó qiǎn shǐ xiàn jié

吐蕃赞普击破中天竺国,遣使献捷。

liù yuè guǐ yǒu tè jìn sòng guó gōng xiāo yǔ hōng

六月癸酉,特进、宋国公萧瑀薨。

qiū qī yuè guǐ mǎo sī kōng liáng guó gōng fáng xuán líng hōng

秋七月癸卯,司空、梁国公房玄龄薨。

bā yuè jǐ yǒu shuò rì yǒu shí zhī

八月己酉朔,日有蚀之。

jiǔ yuè jǐ hài huáng mén shì láng chǔ suì liáng wèi zhōng shū lìng

九月己亥,黄门侍郎褚遂良为中书令。

shí yuè guǐ hài zhì zì yù huá gōng

十月癸亥,至自玉华宫。

shí yī yuè wù xū méi qióng yā sān zhōu liáo fǎn yòu wèi jiāng jūn liáng jiàn fāng tǎo píng zhī

十一月戊戌,眉、邛、雅三州獠反,右卫将军梁建方讨平之。

gēng zǐ qì dān shuài kū gē xī shuài kě dù zhě bìng lǜ qí bù nèi shǔ

庚子,契丹帅窟哥、奚帅可度者并率其部内属。

yǐ qì dān bù wèi sōng mò dū du yǐ xī bù zhì ráo lè dū du

以契丹部为松漠都督,以奚部置饶乐都督。

shí èr yuè yǐ mǎo zēng zhì diàn zhōng shì yù shǐ jiān chá yù shǐ gè èr yuán dà lǐ sì zhì píng shì shí yuán

十二月乙卯,增置殿中侍御史、监察御史各二员,大理寺置平事十员。

rùn yuè dīng chǒu shuò kūn shān dào zǒng guǎn ā shǐ nà shè ěr jiàng chù mì chù yuè pò qiū cí dà bō děng wǔ shí chéng lǔ shù wàn kǒu zhí qiū cí wáng hē lí bù shī bì yǐ guī qiū cí píng xī yù zhèn hài

闰月丁丑朔,昆山道总管阿史那社尔降处密、处月,破龟兹大拨等五十城, 虏数万口,执龟兹王诃黎布失毕以归,龟兹平,西域震骇。

fù jiāng xuē wàn chè xié yú tián wáng fú dū xìn rù cháo

副将薛万彻胁于阗王伏阇信入朝。

guǐ wèi xīn luó wáng qiǎn qí xiāng yī zàn qiān jīn chūn qiū jí qí zi wén wáng lái cháo

癸未,新罗王遣其相伊赞千金春秋及其子文王来朝。

shì suì xīn luó nǚ wáng jīn shàn dé sǐ qiǎn cè lì qí mèi zhēn dé wèi xīn luó wáng

是岁,新罗女王金善德死,遣册立其妹真德为新罗王。

èr shí sān nián chūn zhēng yuè xīn hài fú qiū cí wáng hē lí bù shī bì jí qí xiāng nà lì děng xiàn yú shè miào

二十三年春正月辛亥,俘龟兹王诃黎布失毕及其相那利等,献于社庙。

èr yuè bǐng xū zhì yáo chí dū du fǔ lì ān xī dū hù fǔ

二月丙戌,置瑶池都督府,隶安西都护府。

dīng hài xi tū jué sì yè hù kè hán qiǎn shǐ lái cháo

丁亥,西突厥肆叶护可汗遣使来朝。

sān yuè bǐng chén zhì fēng zhōu dū dū fǔ

三月丙辰, 置丰州都督府。

zì qù dōng bù yǔ zhì yú cǐ yuè jǐ wèi nǎi yǔ

自去冬不雨,至于此月己未乃雨。

xīn yǒu dà shè

辛酉,大赦。

dīng mǎo chì huáng tài zǐ yú jīn yè mén tīng zhèng

丁卯,敕皇太子于金液门听政。

shì yuè rì chì wú guāng

是月,日赤无光。

sì yuè jǐ hài xìng cuì wēi gōng

四月己亥,幸翠微宫。

wǔ yuè wù wǔ tài zǐ zhān shì yīng guó gōng li jī wèi dié zhōu dū dū

五月戊午,太子詹事、英国公李𪟝为叠州都督。

xīn yǒu kāi fǔ yí tóng sān sī wèi guó gōng lǐ jìng hōng

辛酉, 开府仪同三司、卫国公李靖薨。

jǐ sì shàng bēng yú hán fēng diàn nián wǔ shí èr

己巳,上崩于含风殿,年五十二。

yí zhào huáng tài zǐ jí wèi yú jiù qián sàng jì yi yòng hàn zhì

遗诏皇太子即位于柩前,丧纪宜用汉制。

mì bù fā sāng

秘不发丧。

gēng wǔ qiǎn jiù jiāng tǒng fēi qí jìn bīng cóng huáng tài zǐ xiān hái jīng fā liù fǔ jiá shì sì qiān rén fēn liè yú dào jí ān huà mén yì cóng nǎi rù

庚午,遣旧将统飞骑劲兵从皇太子先还京,发六府甲士四千人,分列于道及安化门,翼从乃入;

dà xíng yù mǎ yú cóng guān shì yù rú cháng

大行御马舆,从官侍御如常。

rén shēn fā sāng

壬申,发丧。

liù yuè jiǎ xū shuò bìn yú tài jí diàn

六月甲戌朔,殡于太极殿。

bā yuè bǐng zǐ bǎi liáo shàng shì yuē wén huáng dì miào hào tài zōng

八月丙子,百僚上谥曰文皇帝,庙号太宗。

gēng yín zàng zhāo líng

庚寅,葬昭陵。

shàng yuán yuán nián bā yuè gǎi shàng zūn hào yuē wén wǔ shèng huáng dì

上元元年八月,改上尊号曰文武圣皇帝。

tiān bǎo shí sān zài èr yuè gǎi shàng zūn hào wéi wén wǔ dà shèng dà guǎng xiào huáng dì

天宝十三载二月,改上尊号为文武大圣大广孝皇帝。

shǐ chén yuē chén guān wén huáng dì fā jì duō qí cōng míng shén wǔ

史臣曰:臣观文皇帝发迹多奇,聪明神武。

bá rén wù zé bù sī yú dǎng fù zhì yè zé xián jǐn qí cái

拔人物则不私于党,负志业则咸尽其才。

suǒ yǐ qū tū yù chí yóu chóu dí ér yuàn qīng xīn lǚ

所以屈突、尉迟,由仇敌而愿倾心膂;

mǎ zhōu liú jì zì shū yuǎn ér zú wěi jūn héng

马周、刘洎,自疏远而卒委钧衡。

zhōng píng tài jiē liàng yóu sī dào

终平泰阶,谅由斯道。

cháng shì lùn zhī chǔ rùn yún xīng chóng míng zhōng yuè

尝试论之:础润云兴,虫鸣螽跃。

suī yáo shùn zhī shèng bù néng yòng táo wù qióng qí ér zhì píng

虽尧、舜之圣,不能用梼杌、 穷奇而治平;

yī lǚ zhī xián bù néng wèi xià jié yīn xīn ér chāng shèng

伊、吕之贤,不能为夏桀、殷辛而昌盛。

jūn chén zhī jì zāo yù sī nán yǐ zhì jué mù pōu xīn chóng liú jīn zhuó liáng yóu zāo zhí zhī yì yě

君臣之际,遭遇斯难,以至抉目剖心,虫流筋擢,良由遭值之异也。

yǐ fáng wèi zhī zhì bù yú yú qiū kē suì néng zūn zhǔ bì mín zhě zāo shí yě

以房、魏之智,不逾于丘、轲,遂能尊主庇民者,遭时也。

huò yuē yǐ tài zōng zhī xián shī ài yú kūn dì shī jiào yú zhū zi hé yě

或曰:以太宗之贤,失爱于昆弟,失教于诸子,何也?

yuē rán shùn bù néng rén sì zuì yáo bù néng xun dān zhū sī qián zhì yě

曰:然, 舜不能仁四罪,尧不能训丹朱,斯前志也。

dāng shén yáo rèn chán zhī nián jiàn chéng jì gōng zhī rì gǒu chú wèi bī shú gù fēn bēng biàn gǔ zhī xìng jiān bù róng fà fāng jù huǐ cháo zhī huò níng yú chǐ bù zhī yáo

当神尧任谗之年,建成忌功之日,苟除畏逼,孰顾分崩,变故之兴,间不容发,方惧“毁巢”之祸,宁虞“尺布”之谣?

chéng qián zhī yú shèng fù bù néng yí yě

承干之愚,圣父不能移也。

ruò wén huáng zì dìng chǔ yú zhé sì bù chěng zhì yú gāo lí

若文皇自定储于哲嗣,不骋志于高丽;

yòng rén rú zhēn guàn zhī chū nà jiàn bǐ wèi zhēng zhī rì

用人如贞观之初, 纳谏比魏征之日。

kuàng zhōu fā zhōu chéng zhī shì xí wǒ yǒu yí yán

况周发、周成之世袭,我有遗妍;

jiào hàn wén hàn wǔ zhī huī hóng bǐ duō cán dé

较汉文、汉武之恢弘,彼多惭德。

jī qí tīng duàn bù huò cóng shàn rú liú qiān zǎi kě chēng yī rén ér yǐ

迹其听断不惑,从善如流,千载可称,一人而已!

zàn yuē chāng fā qǐ guó yī mén sān shèng

赞曰:昌、发启国,一门三圣。

wén dìng gāo wèi yǒu yú bù lìng

文定高位,友于不令。

guǎn cài jì zhū chéng kāng dào zhèng

管、蔡既诛,成、康道正。

zhēn guàn zhī fēng dào jīn gē yǒng

贞观之风,到今歌咏。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →