sū shì zhǎng zi liáng sì
○苏世长子良嗣
wéi yún qǐ sūn fāng zhì
韦云起孙方质
sūn fú qié zhāng xuán sù
孙伏伽张玄素
sū shì zhǎng yōng zhōu wǔ gōng rén yě
苏世长，雍州武功人也。
zǔ tóng hòu wèi zhí sàn qí cháng shì
祖彤，后魏直散骑常侍。
fù zhèn zhōu dàng zhōu cì shǐ jiàn wēi xiàn hóu
父振，周宕州刺史、建威县侯。
zhōu wǔ dì shí shì cháng nián shí yú suì shàng shū yán shì
周武帝时，世长年十余岁，上书言事。
wǔ dì yǐ qí nián xiǎo zhào wèn dú hé shū
武帝以其年小，召问：“读何书？
duì yuē dú xiào jīng lún yǔ
”对曰：“读《孝经》、《论语》。
wǔ dì yuē xiào jīng lún yǔ hé suǒ yán
”武帝曰：“《孝经》、《论语》何所言？
duì yuē xiào jīng yún wèi guó zhě bù gǎn wǔ yú guān guǎ
”对曰： “《孝经》云：‘为国者不敢侮于鳏寡。
lún yǔ yún wéi zhèng yǐ dé
’《论语》云：‘为政以德。
wǔ dì shàn qí duì lìng yú shòu mén guǎn dú shū
’”武帝善其对，令于兽门馆读书。
yǐ qí fù mò wáng shì yīn lìng xí jué shì cháng yú wǔ dì qián pǐ yǒng hào qì wǔ dì wèi zhī gǎi róng
以其父殁王事，因令袭爵，世长于武帝前擗踊号泣，武帝为之改容。
suí wén dì shòu shàn shì zhǎng yòu lǚ shàng pián yí pō yǒu bǔ yì chāo qiān cháng ān lìng
隋文帝受禅，世长又屡上便宜，颇有补益，超迁长安令。
dà yè zhōng wèi dōu shuǐ shǎo jiān shǐ yú shàng jiāng dū yùn
大业中，为都水少监，使于上江督运。
huì jiāng dū nán zuò shì zhǎng wèi yáng dì fā sāng tòng kū āi gǎn lù rén
会江都难作，世长为炀帝发丧恸哭，哀感路人。
wáng shì chōng jiàn hào shǔ wèi tài zǐ tài bǎo xíng tái yòu pú yè
王世充僭号，署为太子太保、行台右仆射。
yǔ shì chōng xiōng zi hóng liè jí jiāng dòu lú bāo jù zhèn xiāng yáng
与世充兄子弘烈及将豆卢褒俱镇襄阳。
shí hóng liè qǔ bāo nǚ wèi qī shēn xiāng jié tuō
时弘烈娶褒女为妻，深相结托。
gāo zǔ yǔ bāo yǒu jiù xǐ shū yù zhī bù cóng pín zhǎn shǐ zhě
高祖与褒有旧，玺书谕之，不从，频斩使者。
wǔ dé sì nián luò yáng píng shì zhǎng shǒu quàn hóng liè guī xiáng
武德四年，洛阳平，世长首劝弘烈归降。
jì zhì jīng shī gāo zǔ zhū bāo ér zé shì zhǎng lái wǎn zhī gù shì zhǎng dùn sǎng yuē zì gǔ dì wáng shòu mìng wèi zhú lù zhī yù yī rén de zhī wàn fū liǎn shǒu
既至京师，高祖诛褒而责世长来晚之故，世长顿颡曰： “自古帝王受命，为逐鹿之喻，一人得之，万夫敛手。
qǐ yǒu huò lù zhī hòu fèn tóng liè zhī tú wèn zhēng ròu zhī zuì yě
岂有获鹿之后，忿同猎之徒， 问争肉之罪也？
bì xià yìng tiān shùn rén bù dé shī huì yòu ān dé wàng guǎn zhòng yōng chǐ zhī shì hu
陛下应天顺人，布德施惠，又安得忘管仲、雍齿之事乎！
qiě chén wǔ gōng zhī shì jīng shè luàn lí sǐ wáng lüè jìn wéi chén cán mìng de jiàn shèng cháo bì xià ruò fù shā zhī shì jué qí lèi yě
且臣武功之士，经涉乱离，死亡略尽，惟臣残命，得见圣朝，陛下若复杀之，是绝其类也。
shí wàng tiān ēn shǐ yǒu yí zhǒng
实望天恩，使有遗种。
gāo zǔ yǔ zhī yǒu gù xiào ér shì zhī
”高祖与之有故，笑而释之。
xún shòu yù shān zhūn jiān
寻授玉山屯监。
hòu yú xuán wǔ mén yǐn jiàn yǔ jí píng shēng ēn yì shén hòu
后于玄武门引见，语及平生，恩意甚厚。
gāo zǔ yuē qīng zì wèi chǎn nìng yé zhèng zhí yé
高祖曰：“卿自谓谄佞耶，正直耶？
duì yuē chén shí yú zhí
”对曰：“臣实愚直。
gāo zǔ yuē qīng ruò zhí hé wéi bèi shì chōng ér guī wǒ
”高祖曰：“卿若直，何为背世充而归我？
duì yuē luò yáng jì píng tiān xià wèi yī chén zhì qióng lì qū shǐ guī bì xià
”对曰：“洛阳既平，天下为一， 臣智穷力屈，始归陛下。
xiàng shǐ shì chōng shàng zài chén jù hàn nán tiān yì suī yǒu suǒ guī rén shì zú wèi qíng dí
向使世充尚在，臣据汉南，天意虽有所归，人事足为勍敌。
gāo zǔ dà xiào
” 高祖大笑。
cháng cháo zhī yuē míng zhǎng yì duǎn kǒu zhèng xīn yá qì zhōng zhēn yú zhèng guó wàng xìn yì yú wú jiā
尝嘲之曰：“名长意短，口正心邪，弃忠贞于郑国，忘信义于吾家。
shì zhǎng duì yuē míng zhǎng yì duǎn shí rú shèng zhǐ
” 世长对曰：“名长意短，实如圣旨；
kǒu zhèng xīn yá wèi gǎn fèng zhào
口正心邪，未敢奉诏。
xī dòu róng yǐ hé xī jiàng hàn shí shì fēng hóu
昔窦融以河西降汉，十世封侯；
chén yǐ shān nán guī guó wéi méng zhūn jiān
臣以山南归国，惟蒙屯监。
jí rì zhuó bài jiàn yì dài fū
”即日擢拜谏议大夫。
cóng xìng jīng yáng xiào liè dà huò qín shòu yú jīng mén
从幸泾阳校猎，大获禽兽于旌门。
gāo zǔ rù yù yíng gù wèi cháo chén yuē jīn rì tián lè hu
高祖入御营，顾谓朝臣曰：“今日畋乐乎？
shì zhǎng jìn yuē bì xià yóu liè báo fèi wàn jī bù mǎn shí xún wèi wèi dà lè
”世长进曰：“陛下游猎， 薄废万机，不满十旬，未为大乐。
gāo zǔ sè biàn jì ér xiào yuē kuáng tài fā yé
”高祖色变，既而笑曰：“狂态发耶？
shì zhǎng yuē wéi chén sī jì zé kuáng wèi bì xià guó jì zé zhōng yǐ
”世长曰： “为臣私计则狂，为陛下国计则忠矣。
jí tū jué rù kòu wǔ gōng jùn xiàn duō shī hù kǒu shì hòu xià zhào jiāng xìng wǔ gōng xiào liè
”及突厥入寇，武功郡县，多失户口，是后下诏将幸武功校猎。
shì zhǎng yòu jiàn yuē tū jué chū rù dà wéi mín hài bì xià jiù xù zhī dào yóu wèi fā yán nǎi yú qí de yòu zòng tián liè fēi dàn rén yù zhī xīn yǒu suǒ bù zú bǎi xìng gòng dùn jiāng hé yǐ kān
世长又谏曰：“突厥初入，大为民害，陛下救恤之道犹未发言， 乃于其地又纵畋猎，非但仁育之心有所不足，百姓供顿，将何以堪？
gāo zǔ bù nà
”高祖不纳。
yòu cháng yǐn zhī yú pī xiāng diàn shì zhǎng jiǔ hān zòu yuē cǐ diàn suí yáng dì suǒ zuò yé
又尝引之于披香殿，世长酒酣，奏曰：“此殿隋炀帝所作耶？
shì hé diāo lì zhī ruò cǐ yě
是何雕丽之若此也？
gāo zǔ yuē qīng hǎo jiàn shì zhēn qí xīn shí zhà
” 高祖曰：“卿好谏似真，其心实诈。
qǐ bù zhī cǐ diàn shì wú suǒ zào hé xū shè guǐ yí ér yán yáng dì hu
岂不知此殿是吾所造，何须设诡疑而言炀帝乎？
duì yuē chén shí bù zhī
” 对曰：“臣实不知。
dàn jiàn qīng gōng lù tái liú lí zhī wǎ bìng fēi shòu mìng dì wáng ài mín jié yòng zhī suǒ wéi yě
但见倾宫鹿台琉璃之瓦，并非受命帝王爱民节用之所为也。
ruò shì bì xià zuò cǐ chéng fēi suǒ yi
若是陛下作此，诚非所宜。
chén xī zài wǔ gōng xìng cháng péi shì jiàn bì xià zhái yǔ cái bì fēng shuāng dāng cǐ zhī shí yì yǐ wéi zú
臣昔在武功，幸常陪侍，见陛下宅宇，才蔽风霜，当此之时，亦以为足。
jīn yīn duò zhī chǐ mín bù kān mìng shù guī yǒu dào ér bì xià de zhī shí wèi chéng qí shē yín bù wàng jiǎn yuē
今因隋之侈，民不堪命，数归有道，而陛下得之，实谓惩其奢淫， 不忘俭约。
jīn chū yǒu tiān xià ér yú suí gōng zhī nèi yòu jiā diāo shì yù bō qí luàn nìng kě de hu
今初有天下，而于隋宫之内，又加雕饰，欲拨其乱，宁可得乎？
gāo zǔ shēn rán zhī
”高祖深然之。
hòu lì shǎn zhōu zhǎng shǐ tiān cè fǔ jūn zī jì jiǔ
后历陕州长史、天策府军谘祭酒。
qín fǔ chū kāi wén xué guǎn yǐn wéi xué shì
秦府初开文学馆，引为学士。
yǔ fáng xuán líng děng yī shí bā rén jiē méng tú huà lìng wén xué zhě liàng wèi zhī zàn yuē jūn zī xié jué chāo rán biàn wù
与房玄龄等一十八人皆蒙图画，令文学褚亮为之赞，曰：“军谘谐噱，超然辩悟。
zhèng sè yú tíng fěi gōng zhī gù
正色于庭， 匪躬之故。
zhēn guàn chū pìn yú tū jué yǔ xié lì zhēng lǐ bù shòu lù yí cháo tíng chēng zhī
”贞观初，聘于突厥，与颉利争礼，不受赂遗，朝廷称之。
chū wèi bā zhōu cì shǐ fù zhōu nì shuǐ ér zú
出为巴州刺史，覆舟溺水而卒。
shì cháng jī biàn yǒu xué bó shè ér jiǎn lǜ shì jiǔ wú wēi yí
世长机辩有学，博涉而简率，嗜酒，无威仪。
chū zài shǎn zhōu bù nèi duō fàn fǎ shì zhǎng mò néng jìn nǎi zé gōng yǐn jiù zì tà yú dū jiē
初在陕州，部内多犯法，世长莫能禁，乃责躬引咎，自挞于都街。
wǔ bó jí qí guǐ biān zhī jiàn xuè shì zhǎng bù shèng tòng dà hū ér zǒu guān zhě xián yǐ wéi xiào yì zhě fāng chēng qí zhà
伍伯嫉其诡，鞭之见血，世长不胜痛，大呼而走，观者咸以为笑，议者方称其诈。
zi liáng sì gāo zōng shí qiān zhōu wáng fǔ sī mǎ
子良嗣，高宗时迁周王府司马。
wáng shí nián shào jǔ shì bù fǎ liáng sì zhèng sè kuāng jiàn shén jiàn jìng dàn
王时年少，举事不法，良嗣正色匡谏，甚见敬惮。
wáng fǔ guān shǔ duō fēi qí rén liáng sì shǒu wén jiǎn kuò mò gǎn yǒu fàn shēn wéi gāo zōng suǒ chēng
王府官属多非其人，良嗣守文检括，莫敢有犯，深为高宗所称。
qiān jīng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ
迁荆州大都督府长史。
gāo zōng shǐ huàn zhě yuán jiāng cǎi yì zhú jiāng yú yuàn zhōng zhí zhī
高宗使宦者缘江采异竹，将于苑中植之。
huàn zhě kē zhōu zài zhú suǒ zài zòng bào
宦者科舟载竹，所在纵暴。
hái guò jīng zhōu liáng sì qiú zhī yīn shàng shū qiē jiàn chēng yuǎn fāng qiú zhēn yì yǐ pí dào lù fēi shèng rén yì jǐ ài rén zhī dào
还过荆州，良嗣囚之，因上疏切谏，称：“远方求珍异以疲道路，非圣人抑己爱人之道。
yòu xiǎo rén qiè nòng wēi fú yǐ kuī huáng míng
又小人窃弄威福，以亏皇明。
yán shén qiē zhí
”言甚切直。
shū zòu gāo zōng xià zhì wèi miǎn jù lìng qì zhú yú jiāng zhōng
疏奏，高宗下制慰勉，遽令弃竹于江中。
yǒng chún zhōng wèi yōng zhōu zhǎng shǐ
永淳中，为雍州长史。
shí guān zhōng dà jī rén xiāng shí dào zéi zòng héng
时关中大饥，人相食，盗贼纵横。
liáng sì wéi zhèng yán míng dào fā sān rì nèi wú bù qín shou shì
良嗣为政严明，盗发三日内无不擒扌适。
zé tiān lín cháo qiān gōng bù shàng shū
则天临朝，迁工部尚书。
xún dài wáng dé zhēn wèi nà yán lèi fēng wēn guó gōng
寻代王德真为纳言，累封温国公。
wèi xī jīng liú shǒu zé tiān fù shī jiàn sòng shǎng yù shén wò
为西京留守，则天赋诗饯送，赏遇甚渥。
shí shàng fāng jiān péi fěi gōng jiǎn jiào xī yuàn jiāng zhōu yuàn zhōng guǒ cài yǐ shōu qí lì
时尚方监裴匪躬检校西苑，将鬻苑中果菜以收其利。
liáng sì bó zhī yuē xī gōng yí xiāng lǔ yóu néng bá kuí qù zhī wèi wén wàn shèng zhī zhǔ zhōu qí guǒ cài yǐ yǔ xià rén zhēng lì yě
良嗣驳之曰：“昔公仪相鲁，犹能拔葵去织，未闻万乘之主，鬻其果菜以与下人争利也。
fěi gōng suì zhǐ
”匪躬遂止。
wú jǐ zhuī rù dōu qiān wén chāng zuǒ xiāng tóng fèng gé luán tái sān pǐn
无几，追入都，迁文昌左相、同凤阁鸾台三品。
zài chū yuán nián chūn ba wén chāng zuǒ xiāng jiā wèi tè jìn réng yī jiù zhī zhèng shì
载初元年春，罢文昌左相，加位特进，仍依旧知政事。
yǔ dì guān shàng shū wéi fāng zhì bù xié jí fāng zhì zuò shì dāng zhū cí yǐn liáng sì zé tiān tè bǎo míng zhī
与地官尚书韦方质不协，及方质坐事当诛，辞引良嗣，则天特保明之。
liáng sì xiè ēn bài fú biàn bù néng fù qǐ yú guī qí jiā zhào yù yī zhāng wén zhòng wéi cí cáng wǎng shì jí
良嗣谢恩拜伏，便不能复起，舆归其家，诏御医张文仲、韦慈藏往视疾。
qí rì hōng nián bā shí wǔ
其日薨，年八十五。
zé tiān chuò cháo sān rì jǔ āi yú guān fēng mén chì bǎi guān jiù zhái fù diào
则天辍朝三日，举哀于观风门，敕百官就宅赴吊。
zèng kāi fǔ yí tóng sān sī yì zhōu dū du cì juàn bù bā bǎi duàn mǐ sù bā bǎi shuò jiān jiàng xǐ shū diào jì
赠开府仪同三司，益州都督，赐绢布八百段、米粟八百硕，兼降玺书吊祭。
qí zi jiàn yán tài cháng chéng xún wèi kù lì suǒ xiàn pèi liú lǐng nán ér sǐ
其子践言，太常丞，寻为酷吏所陷，配流岭南而死。
zhuī xuē liáng sì guān jué jí mò qí jiā
追削良嗣官爵，籍没其家。
jǐng lóng yuán nián zhuī zèng liáng sì sī kōng
景龙元年，追赠良嗣司空。
jiàn yán zi wu xuán xí jué wēn guó gōng kāi yuán zhōng wèi bīn wáng fǔ zhǎng shǐ
践言子务玄，袭爵温国公，开元中，为邠王府长史。
wéi yún qǐ yōng zhōu wàn nián rén
韦云起，雍州万年人。
bó fù chéng wǔ dé chū guó zǐ jì jiǔ mián zhōu cì shǐ
伯父澄，武德初国子祭酒、绵州刺史。
yún qǐ duò kāi huáng zhōng míng jīng jǔ shòu fú xǐ zhí zhǎng
云起，隋开皇中明经举，授符玺直长。
cháng yīn zòu shì wén dì wèn yuē wài jiān yǒu bù biàn shì rǔ kě yán zhī
尝因奏事，文帝问曰：“外间有不便事，汝可言之。
shí bīng bù shì láng liǔ shù zài dì cè yún qǐ yīng shēng zòu yuē liǔ shù jiāo háo wèi cháng jīng shì bīng jī yào zhòng fēi qí suǒ kān tú yǐ gōng zhǔ zhī xù suì jū yào zhí
”时兵部侍郎柳述在帝侧，云起应声奏曰：“柳述骄豪，未尝经事，兵机要重，非其所堪， 徒以公主之婿，遂居要职。
chén kǒng wù yì yǐ bì xià guān bù zé xián làn yǐ tiān zhì jiā yú sī ài sī yì bù biàn zhī dà zhě
臣恐物议以陛下官不择贤，滥以天秩加于私爱，斯亦不便之大者。
dì shén rán qí yán gù wèi shù yuē yún qǐ zhī yán rǔ yào shí yě kě shī yǒu zhī
”帝甚然其言，顾谓述曰：“云起之言，汝药石也，可师友之。
rén shòu chū zhào zài cháo wén wǔ jǔ rén shù nǎi jǔ yún qǐ jìn shòu tōng shì shè rén
”仁寿初，诏在朝文武举人，述乃举云起，进授通事舍人。
dà yè chū gǎi wéi tōng shì yè zhě
大业初，改为通事谒者。
yòu shàng shū zòu yuē jīn zhāo tíng zhī nèi duō shān dōng rén ér zì zuò mén hù gēng xiāng yǎn jiàn fù xià wǎng shàng gòng wèi péng dǎng
又上疏奏曰：“今朝廷之内多山东人，而自作门户，更相剡荐，附下罔上，共为朋党。
bù yì qí duān bì qīng cháo zhèng chén suǒ yǐ tòng xīn è wàn bù néng mò yǐ
不抑其端，必倾朝政，臣所以痛心扼腕，不能默已。
jǐn jiàn péng dǎng rén xìng míng jí jiān zhuàng rú zuǒ
谨件朋党人姓名及奸状如左。
yáng dì lìng dà lǐ tuī jiū yú shì zuǒ chéng láng wèi zhī sī lì bié jià láng chu zhī bìng zuò péng dǎng pèi liú màn tóu chì shuǐ yú miǎn guān zhě jiǔ rén
” 炀帝令大理推究，于是左丞郎蔚之、司隶别驾郎楚之并坐朋党，配流漫头赤水，余免官者九人。
huì qì dān rù chāo yíng zhōu zhào yún qǐ hù tū jué bīng wǎng tǎo qì dān bù luò
会契丹入抄营州，诏云起护突厥兵往讨契丹部落。
qǐ mín kè hán fā qí èr wàn shòu qí chǔ fèn
启民可汗发骑二万， 受其处分。
yún qǐ fēn wéi èr shí yíng sì dào jù yǐn yíng xiāng qù gè yī lǐ bù dé jiāo zá
云起分为二十营，四道俱引，营相去各一里，不得交杂。
wén gǔ shēng ér xíng wén jiǎo shēng ér zhǐ zì fēi gōng shǐ wù de zǒu mǎ
闻鼓声而行， 闻角声而止，自非公使，勿得走马。
sān lìng wǔ shēn zhī hòu jī gǔ ér fā jūn zhōng yǒu fàn yuē zhě zhǎn hé gàn yī rén chí shǒu yǐ xùn
三令五申之后，击鼓而发，军中有犯约者，斩纥干一人，持首以徇。
yú shì tū jué jiàng shuài lái rù yè zhī jiē xī xíng gǔ zhàn mò gǎn yǎng shì
于是突厥将帅来入谒之，皆膝行股战，莫敢仰视。
qì dān běn shì tū jué qíng wú cāi jì yún qǐ jì rù qí jiè shǐ tū jué zhà yún xiàng liǔ chéng jùn yù gòng gāo lí jiāo yì wù yán yíng zhōng yǒu duò shǐ gǎn lòu xiè zhě zhǎn zhī
契丹本事突厥，情无猜忌，云起既入其界，使突厥诈云，向柳城郡欲共高丽交易，勿言营中有隋使，敢漏泄者斩之。
qì dān bù bèi
契丹不备。
qù zéi yíng bǎi lǐ zhà yǐn nán dù yè fù tuì huán qù yíng wǔ shí lǐ jié zhèn ér sù qì dān fú zhī zhī yě
去贼营百里，诈引南度，夜复退还，去营五十里，结阵而宿，契丹弗之知也。
jì míng jù fā chí qí xí zhī jǐn huò qí nán nǚ sì wàn kǒu nǚ zǐ jí xù chǎn yǐ bàn cì tū jué yú jiāng rù cháo nán zǐ jiē shā zhī
既明，俱发，驰骑袭之，尽获其男女四万口，女子及畜产以半赐突厥，余将入朝，男子皆杀之。
yáng dì dà xǐ jí bǎi guān yuē yún qǐ yòng tū jué ér píng qì dān xíng shī qí jué cái jiān wén wǔ yòu lì cháo jiǎn è zhèn jīn qīn zì jǔ zhī
炀帝大喜，集百官曰：“云起用突厥而平契丹，行师奇谲，才兼文武，又立朝謇谔，朕今亲自举之。
zhuó wèi zhì shū yù shǐ
”擢为治书御史。
yún qǐ nǎi zòu hé yuē nèi shǐ shì láng yú shì jī zhí diǎn shū yào jì rèn lóng zhòng
云起乃奏劾曰：“内史侍郎虞世基，职典枢要，寄任隆重；
yù shǐ dài fū péi yùn tè méng shū chǒng wéi chí nèi wài
御史大夫裴蕴，特蒙殊宠，维持内外。
jīn sì fāng gào biàn bù wéi zòu wén zéi shù shí duō huò jiǎn yán shǎo
今四方告变，不为奏闻，贼数实多，或减言少。
bì xià jì wén zéi shǎo fā bīng bù duō zhòng guǎ xuán shū wǎng jiē mò kè gù shǐ guān jūn shī lì zéi dǎng rì zī
陛下既闻贼少，发兵不多，众寡悬殊，往皆莫克，故使官军失利，贼党日滋。
cǐ ér bù shéng wéi hài jiāng dà qǐng fù yǒu sī jí zhèng qí zuì
此而不绳，为害将大， 请付有司，诘正其罪。
dà lǐ qīng zhèng shàn guǒ zòu yuē yún qǐ dǐ zǐ míng chén suǒ yán bù shí fēi huǐ cháo zhèng wàng zuò wēi quán
”大理卿郑善果奏曰：“云起诋訾名臣，所言不实，非毁朝政，妄作威权。
yóu shì zuǒ qiān dà lǐ sī zhí
”由是左迁大理司直。
yáng dì xìng yáng zhōu yún qǐ gào guī cháng ān shǔ yì qí rù guān yú cháng lè gōng yè jiàn
炀帝幸扬州，云起告归长安，属义旗入关， 于长乐宫谒见。
yì níng yuán nián shòu sī nóng qīng fēng yáng chéng xiàn gōng
义宁元年，授司农卿，封阳城县公。
wǔ dé yuán nián jiā shòu shàng kāi fǔ yí tóng sān sī pàn nóng pǔ jiān shì
武德元年，加授上开府仪同三司，判农圃监事。
shì suì yù dà fā bīng tǎo wáng shì chōng yún qǐ shàng biǎo jiàn yuē guó jiā chéng sāng luàn zhī hòu bǎi xìng liú lí wèi méng ān yǎng pín nián bù shú guān nèi zǔ jī
是岁，欲大发兵讨王世充，云起上表谏曰：“国家承丧乱之后， 百姓流离，未蒙安养，频年不熟，关内阻饥。
jīng yì chū píng wù qíng wèi fù shǔ qiè gǒu dào yóu wèi guó yōu
京邑初平，物情未附，鼠窃狗盗，犹为国忧。
zhōu zhì sī zhú yú fēn wèi tiǎn
盩厔司竹，余氛未殄；
lán tián gǔ kǒu qún dào shí duō
蓝田、谷口，群盗实多。
zhāo xī cì jiān jí wéi guó hài
朝夕伺间，极为国害。
suī jīng chéng zhī nèi měi yè zéi fā
虽京城之内，每夜贼发。
běi yǒu shī dōu lián jié hú kòu sī nǎi guó jiā fù xīn zhī jí yě
北有师都，连结胡寇，斯乃国家腹心之疾也。
shě cǐ bù tú ér kuī bīng hán luò ruò shī chū zhī hòu nèi dào chéng xū yī dàn yǒu biàn huò jiāng bù xiǎo
舍此不图，而窥兵函、洛，若师出之后，内盗乘虚，一旦有变，祸将不小。
chén wèi wáng shì chōng yuǎn gé qiān lǐ shān chuān xuán jué wú néng wéi hài dài yǒu yú lì fāng kě tǎo zhī
臣谓王世充远隔千里， 山川悬绝，无能为害，待有余力，方可讨之。
jīn nèi nán wèi mǐ qiě yi hóng yú dù wài
今内难未弭，且宜弘于度外。
rú chén yú jiàn qǐng zàn jí bīng wù sè quàn nóng ān rén hé zhòng
如臣愚见，请暂戢兵，务穑劝农，安人和众。
guān zhōng xiǎo dào zì rán níng xī
关中小盗，自然宁息。
qín chuān jiāng zú jiǎ yǒng yǒu yú sān nián zhī hòu yī jǔ biàn dìng
秦川将卒，贾勇有余， 三年之后，一举便定。
jīn suī yù sù chén kǒng wèi kě
今虽欲速，臣恐未可。
nǎi cóng zhī
”乃从之。
huì tū jué rù kòu zhào yún qǐ zǒng lǐng bīn níng yǐ běi jiǔ zhōu bīng mǎ biàn yí cóng shì
会突厥入寇，诏云起总领豳、宁已北九州兵马，便宜从事。
sì nián shòu xi lín zhōu cì shǐ sī nóng qīng rú gù
四年，授西麟州刺史，司农卿如故。
xún dài zhào jùn wáng xiào gōng wèi kuí zhōu cì shǐ zhuǎn suì zhōu dū dū huái róu yí liáo xián de zhòng xīn
寻代赵郡王孝恭为夔州刺史，转遂州都督，怀柔夷獠，咸得众心。
qiān yì zhōu xíng tái mín bù shàng shū xún zhuǎn xíng tái bīng bù shàng shū
迁益州行台民部尚书，寻转行台兵部尚书。
xíng tái pú yè dòu guǐ duō xíng shā lù yòu wàng zòu liáo fǎn jì de jí bīng
行台仆射窦轨多行杀戮，又妄奏獠反，冀得集兵。
yīn cǐ zuò wēi sì qí xiōng bào yún qǐ duō zhí bù cóng
因此作威，肆其凶暴，云起多执不从。
yún qǐ yòu yíng sī chǎn jiāo tōng shēng liáo yǐ guī qí lì guǐ yì duì zhòng yán zhī yóu shì gòu xì qíng xiāng cāi èr
云起又营私产，交通生獠，以规其利，轨亦对众言之，由是构隙，情相猜贰。
yǐn tài zǐ zhī sǐ yě chì qiǎn guǐ xi chí yì yì yì zhōu bào guǐ guǐ nǎi yí yún qǐ dì qìng jiǎn táng dì qìng sì jí qīn zú bìng shì dōng gōng lǜ qí wén zhuàng huò jiāng wèi biàn xiān shè bèi ér hòu gào zhī
隐太子之死也，敕遣轨息驰驿诣益州报轨，轨乃疑云起弟庆俭、 堂弟庆嗣及亲族并事东宫，虑其闻状或将为变，先设备而后告之。
yún qǐ guǒ bù xìn wèn yuē zhào shū hé zài
云起果不信，问曰：“诏书何在？
guǐ yuē gōng jiàn chéng dǎng yě jīn bù fèng zhào tóng fǎn míng yǐ
”轨曰：“公，建成党也，今不奉诏，同反明矣。
suì zhí shā zhī
”遂执杀之。
chū yún qǐ nián shào shí shī shì tài xué bó shì wáng pō pō měi yǔ zhī yán jí shí shì shén jiā tàn zhī nǎi wèi zhī yuē wéi shēng shí wù rú shì bì néng zì qǔ fù guì
初，云起年少时，师事太学博士王颇，颇每与之言及时事，甚嘉叹之，乃谓之曰： “韦生识悟如是，必能自取富贵；
rán gāng cháng jí è zhōng dāng yǐ cǐ hài shēn
然刚肠嫉恶，终当以此害身。
jìng rú pō yán
”竟如颇言。
zi shī shí chuí gǒng chū guān zhì huá zhōu cì shǐ tài zǐ shǎo zhān shì fēng fú yáng jùn gōng
子师实，垂拱初，官至华州刺史、太子少詹事，封扶阳郡公。
shī shí zi fāng zhì zé tiān chū luán tái shì láng dì guān shàng shū tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì
师实子方质，则天初鸾台侍郎、地官尚书、同凤阁鸾台平章事。
shí gǎi xiū chuí gǒng gé shì fāng zhì duō suǒ sǔn yì shèn wéi shí rén suǒ chēng
时改修《垂拱格式》，方质多所损益，甚为时人所称。
é ér wǔ chéng sì sān sī dāng cháo yòng shì zhū zǎi xiàng xián qīng fù zhī
俄而武承嗣、三思当朝用事，诸宰相咸倾附之。
fāng zhì jí jiǎ chéng sì děng yì zhái wèn jí fāng zhì jù chuáng bù wéi zhī lǐ
方质疾假，承嗣等诣宅问疾，方质据床不为之礼。
zuǒ yòu yún jù jiàn quán guì kǒng zhāo wēi huò
左右云：“踞见权贵，恐招危祸。
fāng zhì yuē jí xiōng mìng yě
”方质曰：“吉凶命也。
dà zhàng fū qǐ néng zhé jié qǔ shì jìn qī yǐ qiú gǒu miǎn yě
大丈夫岂能折节曲事近戚，以求苟免也。
xún wèi kù lì zhōu xìng lái zǐ xún suǒ gòu pèi liú dān zhōu réng jí mò qí jiā
”寻为酷吏周兴、来子珣所构，配流儋州，仍籍没其家。
xún zú
寻卒。
shén lóng chū xuě miǎn
神龙初雪免。
sūn fú qié bèi zhōu wǔ chéng rén
孙伏伽，贝州武城人。
dà yè mò zì dà lǐ sì shǐ lèi bǔ wàn nián xiàn fǎ cáo
大业末，自大理寺史累补万年县法曹。
wǔ dé yuán nián chū yǐ sān shì shàng jiàn
武德元年，初以三事上谏。
qí yī yuē
其一曰：
chén wén tiān zǐ yǒu zhèng chén suī wú dào bù shī qí tiān xià
臣闻天子有诤臣，虽无道不失其天下；
fù yǒu zhèng zǐ suī wú dào bù xiàn yú bú yì
父有诤子，虽无道不陷于不义。
gù yún zi bù kě bù zhèng yú fù chén bù kě bù zhèng yú jūn
故云子不可不诤于父，臣不可不诤于君。
yǐ cǐ yán zhī chén zhī shì jūn yóu zǐ zhī shì fù gù yě
以此言之，臣之事君，犹子之事父故也。
duò hòu zhǔ suǒ yǐ shī tiān xià zhě hé yě
隋后主所以失天下者，何也？
zhǐ wèi bù wén qí guò
止为不闻其过。
dāng shí fēi wú zhí yán zhī shì yóu jūn bù shòu jiàn zì wèi dé shèng táng yáo gōng guò xià yǔ qióng chǐ jí yù yǐ zì qí xīn
当时非无直言之士，由君不受谏，自谓德盛唐尧，功过夏禹，穷侈极欲，以恣其心。
tiān xià zhī shì gān nǎo tú dì hù kǒu jiǎn hào dào zéi rì zī ér bù jué zhī zhě jiē yóu cháo chén bù gǎn gào zhī yě
天下之士，肝脑涂地，户口减耗，盗贼日滋，而不觉知者，皆由朝臣不敢告之也。
xiàng shǐ xiū yán fù zhī fǎ kāi zhí yán zhī lù xuǎn xián rèn néng shǎng fá dé zhōng rén rén lè yè shuí néng yáo dòng zhě hu
向使修严父之法，开直言之路，选贤任能， 赏罚得中，人人乐业，谁能摇动者乎？
suǒ yǐ qián cháo hǎo wèi biàn gēng bù shī gǔ xùn zhě zhǐ wèi tiān yòu qí jiù jiāng yǐ kāi jīn shèng táng yě
所以前朝好为变更，不师古训者，止为天诱其咎，将以开今圣唐也。
bì xià lóng jǔ jìn yáng tiān xià xiǎng yìng jì bù xuán zhǒng dà wèi suì lóng
陛下龙举晋阳，天下响应，计不旋踵，大位遂隆。
bì xià wù yǐ táng dé tiān xià zhī yì bù zhī duò shī zhī bù nán yě
陛下勿以唐得天下之易，不知隋失之不难也。
bì xià guì wèi tiān zǐ fù yǒu tiān xià dòng zé zuǒ shǐ shū zhī yán zé yòu shǐ shū zhī
陛下贵为天子，富有天下，动则左史书之， 言则右史书之。
jì wèi zhú bó suǒ jū hé kě zì qíng bù shèn
既为竹帛所拘，何可恣情不慎？
fán yǒu sōu shòu xū shùn sì shí jì dài tiān lǐ ān dé fēi shí wàng dòng
凡有搜狩，须顺四时，既代天理， 安得非时妄动？
bì xià èr shí rì lóng fēi èr shí yī rì yǒu xiàn yào chú zhě cǐ nǎi qián cháo zhī bì fēng shào nián zhī shì wù hé hū jīn rì xíng zhī
陛下二十日龙飞，二十一日有献鹞雏者，此乃前朝之弊风，少年之事务，何忽今日行之！
yòu wén xiàng guó cān jūn shì lú mù zi xiàn pí pá cháng ān xiàn chéng zhāng ān dào xiàn gōng jiàn pín méng shǎng láo
又闻相国参军事卢牟子献琵琶，长安县丞张安道献弓箭，频蒙赏劳。
dàn pǔ tiān zhī xià mò fēi wáng tǔ
但“普天之下，莫非王土；
shuài tǔ zhī bīn mò fēi wáng chén bì xià bì yǒu suǒ yù hé qiú ér bù dé
率土之滨，莫非王臣”，陛下必有所欲，何求而不得？
bì xià suǒ shǎo zhě qǐ cǐ wù zāi
陛下所少者，岂此物哉！
yuàn bì xià chá chén yú zhōng zé tiān xià xìng shèn
愿陛下察臣愚忠，则天下幸甚。
qí èr yuē
其二曰：
bǎi xì sàn lè běn fēi zhèng shēng yǒu duò zhī mò dà jiàn chóng yòng cǐ wèi yín fēng bù kě bù gǎi
百戏散乐，本非正声，有隋之末，大见崇用，此谓淫风，不可不改。
jìn zhě tài cháng guān sī yú rén jiān jiè fù nǚ qún rú wǔ bǎi yú jù yǐ chōng sàn jì zhī fú yún nǐ wǔ yuè wǔ rì yú xuán wǔ mén yóu xì
近者，太常官司于人间借妇女裙襦五百余具，以充散妓之服，云拟五月五日于玄武门游戏。
chén qiè sī shěn shí sǔn huáng yóu yì fēi yí jué zǐ sūn móu wèi hòu dài fǎ yě
臣窃思审，实损皇猷，亦非贻厥子孙谋，为后代法也。
gù shū yún wú yǐ xiǎo yuàn wèi wú shāng ér fú qù
故《书》云：“无以小怨为无伤而弗去。
kǒng cóng xiǎo zhì yú dà gù yě
”恐从小至于大故也。
lún yǔ yún fàng zhèng shēng yuǎn nìng rén
《论语》云：“放郑声，远佞人。
yòu yún lè zé sháo wǔ
”又云： “乐则《韶》舞。
yǐ cǐ yán zhī sàn jì dìng fēi gōng chéng zhī lè yě
”以此言之，散妓定非功成之乐也。
rú chén yú jiàn qǐng bìng fèi zhī
如臣愚见，请并废之。
zé tiān xià bù shèng xìng shèn
则天下不胜幸甚。
qí sān yuē
其三曰：
chén wén xìng xiāng jìn ér xí xiāng yuǎn yǐ qí suǒ hǎo xiāng rǎn yě
臣闻性相近而习相远，以其所好相染也。
gù shū yún yǔ zhì tóng dào wǎng fú xìng yǔ luàn tóng shì wǎng fú wáng
故《书》云：“与治同道罔弗兴，与乱同事罔弗亡。
yǐ cǐ yán zhī xìng luàn qí zài sī yǔ
”以此言之，兴乱其在斯与！
huáng tài zǐ jí zhū wáng děng zuǒ yòu qún liáo bù kě bù zé ér rèn zhī yě
皇太子及诸王等左右群僚，不可不择而任之也。
rú chén yú jiàn dàn shì wú yì zhī rén jí xiān lái wú lài jiā mén bù néng yōng mù
如臣愚见，但是无义之人，及先来无赖，家门不能邕睦；
jí hǎo shē huá chí liè yù shè zhuān zuò màn yóu gǒu mǎ shēng sè gē wǔ zhī rén bù dé shǐ qīn ér jìn zhī yě
及好奢华驰猎驭射，专作慢游狗马、声色歌舞之人，不得使亲而近之也。
cǐ děng zhǐ kě yuè ěr mù bèi qū chí zhì yú shí yí bǔ quē jué bù néng wéi yě
此等止可悦耳目，备驱驰，至于拾遗补阙，决不能为也。
chén lì kuī wǎng gǔ xià guān jìn dài zhì yú zǐ sūn bù xiào xiōng dì lí jiān mò bù wèi zuǒ yòu luàn zhī yě
臣历窥往古，下观近代，至于子孙不孝，兄弟离间，莫不为左右乱之也。
yuàn bì xià miào xuǎn xián cái yǐ wéi huáng tài zǐ liáo yǒu rú cǐ jí kè lóng pán shí yǒng gù wéi chéng yǐ
愿陛下妙选贤才，以为皇太子僚友，如此即克隆盘石，永固维城矣。
gāo zǔ lǎn zhī dà yuè xià zhào yuē qín yǐ bù wén qí guò ér wáng diǎn jí qǐ wú xiān jiè
高祖览之大悦，下诏曰“秦以不闻其过而亡，典籍岂无先诫？
chén pú chǎn yú gù fú zhī jué yě
臣仆谄谀，故弗之觉也。
hàn gāo zǔ fǎn zhèng cóng jiàn rú liú
汉高祖反正，从谏如流。
jì hū wén jǐng jì yè xuān yuán chéng xù bù yóu sī dào shú lóng jǐng zuò
洎乎文、景继业，宣、元承绪，不由斯道，孰隆景祚？
zhōu duò zhī jì zhōng chén jié shé yī yán sàng bāng liàng zú shēn jiè
周、隋之季，忠臣结舌，一言丧邦，谅足深诫。
yǒng yán yú cǐ cháng shēn tàn xī
永言于此，常深叹息。
zhèn měi wéi guǎ bó gōng yīng bǎo mìng suī bù néng xìng yǔ tiān dào zhù sī miǎn lì cháng jì bì xié yǐ kuāng bù dǎi
朕每惟寡薄，恭膺宝命，虽不能性与天道，庶思勉力，常冀弼谐，以匡不逮。
ér qún gōng qīng shì hǎn jìn zhí yán jiāng shēn xū shòu zhī huái wù suǒ wèi yù
而群公卿士，罕进直言，将申虚受之怀，物所未谕。
wàn nián xiàn fǎ cáo sūn fú qié zhì chéng kāng kǎi cí yì kěn qiè zhǐ chén dé shī wú suǒ huí bì
万年县法曹孙伏伽，至诚慷慨，词义恳切，指陈得失，无所回避。
fēi yǒu bù cì zhī jǔ hé yí lì xíng zhī yì
非有不次之举，曷贻利行之益！
fú qié jì huái liàng zhí yi chù xiàn sī kě zhì shū shì yù shǐ
伏伽既怀谅直，宜处宪司，可治书侍御史。
réng bān shì yuǎn jìn zhī zhèn yì yān
仍颁示远近，知朕意焉。
jiān cì bó sān bǎi pǐ
”兼赐帛三百匹。
shí jūn guó duō shì fù liǎn fán zhòng fú qié lǚ zòu qǐng gǎi gé gāo zǔ bìng nà yān
时军国多事，赋敛繁重，伏伽屡奏请改革，高祖并纳焉。
èr nián gāo zǔ wèi péi jì yuē suí mò wú dào shàng xià xiāng méng zhǔ zé jiāo jīn chén wéi chǎn nìng
二年，高祖谓裴寂曰：“隋末无道，上下相蒙，主则骄矜，臣惟谄佞。
shàng bù wén guò xià bù jìn zhōng zhì shǐ shè jì qīng wēi shēn sǐ pǐ fū zhī shǒu
上不闻过，下不尽忠，至使社稷倾危，身死匹夫之手。
zhèn bō luàn fǎn zhèng zhì zài ān rén píng luàn rèn wǔ chén shǒu chéng wěi wén lì zhù de gè zhǎn qì néng yǐ kuāng bù dǎi
朕拨乱反正，志在安人，平乱任武臣，守成委文吏，庶得各展器能，以匡不逮。
bǐ měi xū xīn jiē dài jì wén dǎng yán
比每虚心接待，冀闻谠言。
rán wéi li gāng shàn jìn zhōng kuǎn sūn fú qié kě wèi chéng zhí yú rén yóu zhǒng bì fēng fǔ shǒu ér yǐ qǐ zhèn suǒ wàng zāi
然惟李纲善尽忠款，孙伏伽可谓诚直，余人犹踵弊风，俯首而已，岂朕所望哉！
jí píng wáng shì chōng dòu jiàn dé dà shè tiān xià jì ér zé qí dǎng yǔ bìng lìng pèi qiān
”及平王世充、窦建德，大赦天下，既而责其党与，并令配迁。
fú qié shàng biǎo jiàn yuē
伏伽上表谏曰：
chén wén wáng yán wú xì zì gǔ gé yán
臣闻王言无戏，自古格言；
qù shí cún xìn wén zhū jiù diǎn
去食存信，闻诸旧典。
gù shū yún ěr wú bù xìn zhèn bù shí yán
故《书》云：“尔无不信， 朕不食言。
yòu lún yǔ yún yī yán chū kǒu sì bù jí shé
”又《论语》云，一言出口，驷不及舌。
yǐ cǐ ér lùn yán zhī chū kǒu bù kě bù shèn
以此而论，言之出口，不可不慎。
fú wéi bì xià guāng lín qū yǔ fù yù qún shēng shuài tǔ zhī bīn shuí fēi chén qiè
伏惟陛下光临区宇，复育群生，率土之滨，谁非臣妾。
sī lún yī fà qǔ xìn wàn fāng shǐ wén zhī zhě bù yí jiàn zhī zhě bù huò
丝纶一发，取信万方， 使闻之者不疑，见之者不惑。
bì xià jīn yuè èr rì fā yún yǔ zhī zhì guāng pī qián lí wú suǒ jiān rán gōng sī méng lài
陛下今月二日发云雨之制，光被黔黎，无所间然，公私蒙赖。
jì yún cháng shè bù miǎn jiē shè chú zhī cǐ fēi zhí shè qí yǒu zuì yì shì yǔ tiān xià duàn dāng xǔ qí gēng xīn
既云常赦不免，皆赦除之，此非直赦其有罪，亦是与天下断当，许其更新。
yǐ cǐ yán zhī dàn shì shè hòu jí biàn wú shì
以此言之，但是赦后，即便无事。
yīn hé wáng shì chōng jí jiàn dé bù xià shè hòu nǎi yù qiān zhī
因何王世充及建德部下，赦后乃欲迁之？
cǐ shì bì xià zì wéi běn xīn yù qiǎn xià rén ruò wéi qǔ zé
此是陛下自违本心，欲遣下人若为取则？
ruò yù zǐ xì tuī xún nì chéng zhī nèi rén shuí wú zuì
若欲子细推寻，逆城之内，人谁无罪？
gù shū yún jiān jué qú kuí xié cóng wǎng zhì
故《书》 云：“歼厥渠魁，胁从罔治。
ruò lùn qú kuí shì chōng děng wéi shǒu qú kuí shàng miǎn xié cóng hé gū
”若论渠魁，世充等为首，渠魁尚免，胁从何辜？
qiě gǔ rén yún zhí gǒu fèi yáo gài fēi qí zhǔ
且古人云：“跖狗吠尧，盖非其主。
zài dōng dōu chéng nèi jí jiàn dé bù xià nǎi yǒu yǔ bì xià jī xiǎo gù jiù biān fā yǒu péng yóu shàng yǒu rén bài hòu shǐ zhì zhě
”在东都城内及建德部下，乃有与陛下积小故旧， 编发友朋，犹尚有人败后始至者。
cǐ děng qǐ wàng bì xià jiē yún bèi yōng gù yě
此等岂忘陛下，皆云被壅故也。
yǐ cǐ yán zhī zì wài shū zhě qiè wèi wú zuì
以此言之，自外疏者，窃谓无罪。
yòu shū yún fēi zhī zhī jiān xíng zhī wéi jiān
又《书》云：“非知之艰，行之惟艰。
shàng gǔ yǐ lái hé dài wú jūn suǒ yǐ zhǐ chēng yáo shùn zhī shàn zhě hé yě
”上古以来，何代无君， 所以只称尧、舜之善者，何也？
zhí yóu wèi tiān zǐ zhě shí nán shàn míng nán de gù yě
直由为天子者实难，善名难得故也。
wǎng zhě tiān xià wèi píng wēi quán xū yīng jī ér zuò
往者天下未平， 威权须应机而作；
jīn sì fāng jì dìng shè fǎ xū yú rén gòng zhī
今四方既定，设法须与人共之。
dàn fǎ zhě bì xià zì zuò zhī hái xū shǒu zhī shǐ tiān xià bǎi xìng xìn ér wèi zhī
但法者，陛下自作之，还须守之， 使天下百姓信而畏之。
jīn zì wèi wú xìn yù qiǎn zhào rén ruò wéi xìn wèi
今自为无信，欲遣兆人若为信畏？
gù shū yún wú piān wú dǎng wáng dào dàng dàng
故《书》云：“无偏无党， 王道荡荡；
wú dǎng wú piān wáng dào píng píng
无党无偏，王道平平。
shǎng fá zhī xíng dá hu guì jiàn shèng rén zhì fǎ wú xiàn qīn shū
”赏罚之行，达乎贵贱，圣人制法，无限亲疏。
rú chén yú jiàn shì chōng jiàn dé xià wěi guān jīng shè hé miǎn zé qíng yù qiān pèi zhě qǐng bìng fàng zhī zé tiān xià xìng shèn
如臣愚见，世充、建德下伪官，经赦合免责情，欲迁配者，请并放之，则天下幸甚。
yòu shàng biǎo qǐng zhì jiàn guān gāo zǔ jiē nà yān
又上表请置谏官，高祖皆纳焉。
tài zōng jí wèi cì jué lè ān xiàn nán
太宗即位，赐爵乐安县男。
zhēn guàn yuán nián zhuǎn dà lǐ shǎo qīng
贞观元年，转大理少卿。
tài zōng cháng mǎ shè fú qié shàng shū jiàn yuē chén wén qiān jīn zhī zǐ zuò bù chuí táng
太宗尝马射，伏伽上书谏曰：“臣闻千金之子，坐不垂堂；
bǎi jīn zhī zǐ lì bù yǐ héng
百金之子，立不倚衡。
yǐ cǐ yán zhī tiān xià zhī zhǔ bù kě lǚ xiǎn chéng wēi míng yǐ
以此言之，天下之主，不可履险乘危明矣。
chén yòu wén tiān zǐ zhī jū yě zé jìn wèi jiǔ zhòng
臣又闻天子之居也，则禁卫九重；
qí dòng yě zé chū jǐng rù bì
其动也，则出警入跸。
cǐ fēi jí zūn qí jū chǔ nǎi wèi shè jì shēng líng zhī dà jì ěr
此非极尊其居处，乃为社稷生灵之大计耳。
gù gǔ rén yún yī rén yǒu qìng zhào rén lài zhī
故古人云：‘一人有庆，兆人赖之。
chén qiè wén bì xià yóu zì zǒu mǎ shè tiē yú yuè jìn chén cǐ nǎi wú jìn chéng wēi qiè wèi bì xià yǒu suǒ bù qǔ yě
’臣窃闻陛下犹自走马射帖，娱悦近臣，此乃无禁乘危，窃为陛下有所不取也。
hé zhě
为什么呢？
yī zé fēi guāng shǐ cè èr zé wèi zú xiǎn yáng yòu fēi suǒ yǐ dǎo yǎng shèng gōng yì bù kě yǐ chuí fàn hòu dài
一则非光史册，二则未足显扬，又非所以导养圣躬，亦不可以垂范后代。
cǐ zhǐ shì shào nián zhū wáng zhī suǒ wu qǐ de jì wèi tiān zǐ jīn rì yóu xíng zhī hu
此只是少年诸王之所务，岂得既为天子，今日犹行之乎？
bì xià suī yù zì qīng qí nài shè jì tiān xià hé
陛下虽欲自轻，其奈社稷天下何！
rú chén yú jiàn qiè wèi bù kě
如臣愚见，窃谓不可。
tài zōng lǎn zhī dà yuè
”太宗览之大悦。
wǔ nián zuò zòu qiú wù shī miǎn guān
五年，坐奏囚误失免官。
xún qǐ wèi xíng bù láng zhōng lèi qiān dà lǐ shǎo qīng zhuǎn mín bù shì láng
寻起为刑部郎中，累迁大理少卿，转民部侍郎。
shí sì nián bài dà lǐ qīng hòu chū wèi shǎn zhōu cì shǐ
十四年，拜大理卿，后出为陕州刺史。
yǒng huī wǔ nián yǐ nián lǎo zhì shì
永徽五年，以年老致仕。
xiǎn qìng sān nián zú
显庆三年卒。
zhāng xuán sù pú zhōu yú xiāng rén
张玄素，蒲州虞乡人。
suí mò wèi jǐng chéng xiàn hù cáo
隋末，为景城县户曹。
dòu jiàn dé gōng xiàn jǐng chéng xuán sù bèi zhí jiāng jiù lù xiàn mín qiān yú rén hào qì qǐng dài qí mìng yuē cǐ rén qīng shèn ruò shì jīn tǎng shā zhī nǎi wú tiān yě
窦建德攻陷景城，玄素被执，将就戮，县民千余人号泣请代其命，曰：“此人清慎若是，今倘杀之，乃无天也。
dà wáng jiāng dìng tiān xià dāng shēn jiā lǐ jiē yǐ zhāo sì fāng rú hé shā zhī shǐ shàn rén jiě tǐ
大王将定天下，当深加礼接，以招四方，如何杀之，使善人解体？
jiàn dé jù mìng shì zhī shǔ wèi zhì shū shì yù shǐ gù cí bù shòu
”建德遽命释之， 署为治书侍御史，固辞不受。
jí jiāng dū bù shǒu yòu zhào bài huáng mén shì láng shǐ yìng mìng
及江都不守，又召拜黄门侍郎，始应命。
jiàn dé píng shòu jǐng chéng dū du fǔ lù shì cān jūn
建德平，授景城都督府录事参军。
tài zōng wén qí míng jí jí wèi zhào jiàn fǎng yǐ zhèng dào
太宗闻其名，及即位，召见，访以政道。
duì yuē chén guān zì gǔ yǐ lái wèi yǒu rú duò shì sāng luàn zhī shén qǐ fēi qí jūn zì zhuān qí fǎ rì luàn
对曰：“臣观自古以来，未有如隋室丧乱之甚，岂非其君自专，其法日乱。
xiàng shǐ jūn xū shòu yú shàng chén bì wéi yú xià qǐ zhì yú cǐ
向使君虚受于上，臣弼违于下，岂至于此？
qiě wàn shèng zhī zhòng yòu yù zì zhuān shù wù rì duàn shí shì ér wǔ tiáo bù zhōng zhōng zhě xìn shàn qí rú bù zhōng zhě hé
且万乘之重，又欲自专庶务，日断十事而五条不中，中者信善， 其如不中者何？
kuàng yī rì wàn jī jǐ duō kuī shī yǐ rì jì yuè nǎi zhì lěi nián guāi miù jì duō bù wáng hé dài
况一日万机，己多亏失，以日继月，乃至累年，乖谬既多，不亡何待！
rú qí guǎng rèn xián liáng gāo jū shēn shì bǎi sī fèng zhí shuí gǎn fàn zhī
如其广任贤良，高居深视，百司奉职，谁敢犯之？
chén yòu guān suí mò fèi téng bèi yú yǔ xiàn suǒ zhēng tiān xià zhě bù guò shí shù rén yú jiē bǎo yì quán shēn sī guī yǒu dào
臣又观隋末沸腾，被于宇县， 所争天下者不过十数人，余皆保邑全身，思归有道。
shì zhī rén yù bèi zhǔ wéi luàn zhě xiān yǐ dàn rén jūn bù néng ān zhī suì zhì yú luàn
是知人欲背主为乱者鲜矣，但人君不能安之，遂致于乱。
bì xià ruò jìn lǎn wēi wáng rì shèn yī rì yáo shùn zhī dào hé yǐ néng jiā
陛下若近览危亡，日慎一日，尧、舜之道，何以能加！
tài zōng shàn qí duì zhuó bài shì yù shǐ xún qiān jǐ shì zhōng
” 太宗善其对，擢拜侍御史，寻迁给事中。
zhēn guàn sì nián zhào fā zú xiū luò yáng gōng qián yáng diàn yǐ bèi xún xìng
贞观四年，诏发卒修洛阳宫干阳殿，以备巡幸。
xuán sù shàng shū jiàn yuē
玄素上书谏曰：
wēi chén qiè sī qín shǐ huáng zhī wèi jūn yě jiè zhōu shì zhī yú liù guó zhī shèng jiāng yí zhī wàn yè jí qí zi ér wáng liáng yóu chěng shì bēn yù nì tiān hài rén zhě yě
微臣窃思秦始皇之为君也，藉周室之余、六国之盛，将贻之万叶，及其子而亡， 良由逞嗜奔欲，逆天害人者也。
shì zhī tiān xià bù kě yǐ lì shèng shén zhī bù kě yǐ qīn shì wéi dāng hóng jiǎn yuē báo fù liǎn shèn zhōng rú shǐ kě yǐ yǒng gù
是知天下不可以力胜，神祗不可以亲恃，惟当弘俭约，薄赋敛，慎终如始，可以永固。
fāng jīn chéng bǎi wáng zhī mò shǔ diāo bì zhī yú bì yù jié zhī yǐ lǐ zhì bì xià yi yǐ shēn wéi xiān
方今承百王之末，属凋弊之余，必欲节之以礼制，陛下宜以身为先。
dōng dōu wèi yǒu xìng qī jí hé xū bǔ qì
东都未有幸期，即何须补葺？
zhū wáng jīn bìng chū fān yòu xū yíng gòu xìng fā jiàn duō qǐ pí rén zhī suǒ wàng
诸王今并出籓，又须营构，兴发渐多，岂疲人之所望？
qí bù kě yī yě
这是第一个行不通的原因。
bì xià chū píng dōng dōu zhī shǐ céng lóu guǎng diàn jiē lìng chè huǐ tiān xià xī rán tóng xīn xīn yǎng
陛下初平东都之始，层楼广殿，皆令撤毁， 天下翕然，同心欣仰。
qǐ yǒu chū zé è qí chǐ mí jīn nǎi xí qí diāo lì
岂有初则恶其侈靡，今乃袭其雕丽？
qí bù kě èr yě
这是第二个行不通的原因。”
měi chéng yīn zhǐ wèi jí xún xìng cǐ zé shì bù jí zhī wù chéng xū fèi zhī láo
每承音旨， 未即巡幸，此则事不急之务，成虚费之劳。
guó wú jiān nián zhī jī hé yòng liǎng dū zhī hǎo láo yì guò dù yuàn dú jiāng qǐ
国无兼年之积，何用两都之好，劳役过度，怨讟将起。
qí bù kě sān yě
这是第三个不可行的理由。
bǎi xìng chéng luàn lí zhī hòu cái lì diāo jìn tiān ēn hán yù cū jiàn cún lì jī hán yóu qiè shēng jì wèi ān sān wǔ nián jiān kǒng wèi píng fù
百姓承乱离之后，财力凋尽，天恩含育，粗见存立， 饥寒犹切，生计未安，三五年间，恐未平复。
nài hé yíng wèi xìng zhī dōu duó pí rén zhī lì
奈何营未幸之都，夺疲人之力？
qí bù kě sì yě
其不可四也。
xī hàn gāo zǔ jiāng dōu luò yáng lóu jìng yī yán jí rì xī jià qǐ bù zhī de wéi tǔ zhōng gòng fù suǒ jūn dàn yǐ xíng shèng bù rú guān nèi yě
昔汉高祖将都洛阳，娄敬一言，即日西驾，岂不知地惟土中，贡赋所均， 但以形胜不如关内也。
fú wéi bì xià huà diāo bì zhī rén gé jiāo lí zhī sú wèi rì shàng qiǎn wèi shén chún hé
伏惟陛下化凋弊之人，革浇漓之俗，为日尚浅，未甚淳和。
zhēn zhuó shì yí jù kě dōng xìng
斟酌事宜，讵可东幸？
qí bù kě wǔ yě
这是第五个不可行的理由。
chén yòu cháng jiàn duò shì zào diàn yíng dòng hóng zhuàng dà mù fēi suí jìn suǒ yǒu duō cóng yù zhāng cǎi lái
臣又尝见隋室造殿，楹栋宏壮，大木非随近所有，多从豫章采来。
èr qiān rén yè yī zhù qí xià shī gū jiē yǐ shēng tiě wèi zhī ruò yòng mù lún biàn jí huǒ chū
二千人曳一柱，其下施毂，皆以生铁为之，若用木轮，便即火出。
tiě gū jì shēng xíng yī èr lǐ jí yǒu pò huài réng shù bǎi rén bié jī tiě gū yǐ suí zhī zhōng rì bù guò jìn sān èr shí lǐ
铁毂既生，行一二里即有破坏，仍数百人别赍铁毂以随之，终日不过进三二十里。
lüè jì yī zhù yǐ yòng shù shí wàn gōng zé yú fèi yòu guò yú cǐ
略计一柱，已用数十万功，则余费又过于此。
chén wén ē páng chéng qín rén sàn
臣闻阿房成，秦人散；
zhāng huá jiù chu zhòng lí
章华就， 楚众离；
jí qián yáng bì gōng duò rén jiě tǐ
及干阳毕功，隋人解体。
qiě yǐ bì xià jīn shí gōng lì hé rú duò rì
且以陛下今时功力，何如隋日？
yì chuāng yí zhī rén xí wáng duò zhī bì yǐ cǐ yán zhī kǒng shén yú yáng dì
役疮痍之人，袭亡隋之弊，以此言之，恐甚于炀帝。
shēn yuàn bì xià sī zhī wú wéi yóu yú suǒ xiào zé tiān xià xìng shèn
深愿陛下思之，无为由余所笑，则天下幸甚。
tài zōng yuē qīng wèi wǒ bù rú yáng dì hé rú jié zhòu
太宗曰：“卿谓我不如炀帝，何如桀、纣？
duì yuē ruò cǐ diàn zú xìng suǒ wèi tóng guī yú luàn
”对曰：“若此殿卒兴，所谓同归于乱。
qiě bì xià chū píng dōng dōu tài shàng huáng chì dà diàn gāo mén bìng yi fén huǐ bì xià yǐ wǎ mù kě yòng bù yí fén zhuó qǐng cì yǔ pín rén
且陛下初平东都，太上皇敕大殿高门并宜焚毁，陛下以瓦木可用，不宜焚灼， 请赐与贫人。
shì suī bù xíng rán tiān xià xī rán ōu gē zhì dé
事虽不行，然天下翕然讴歌至德。
jīn ruò zūn jiù zhì jí shì duò yì fù xīng
今若遵旧制，即是隋役复兴。
wǔ liù nián jiān qū shè dùn yì hé yǐ zhāo shì zǐ sūn guāng fū sì hǎi
五六年间，趋舍顿异，何以昭示子孙，光敷四海？
tài zōng tàn yuē wǒ bù sī liang suì zhì yú cǐ
”太宗叹曰：“我不思量，遂至于此。
gù wèi fáng xuán líng yuē luò yáng tǔ zhōng cháo gòng dào jūn zhèn gù xiū yíng yì zài biàn yú bǎi xìng
” 顾谓房玄龄曰：“洛阳土中，朝贡道均，朕故修营，意在便于百姓。
jīn xuán sù shàng biǎo shí yì kě yī hòu bì shì lǐ xū xíng lù zuò yì fù hé kǔ suǒ yǒu zuò yì yi jí tíng zhī
今玄素上表， 实亦可依，后必事理须行，露坐亦复何苦，所有作役，宜即停之。
rán yǐ bēi gàn zūn gǔ lái bù yì fēi qí zhōng zhí ān néng ruò cǐ
然以卑干尊，古来不易，非其忠直，安能若此？
kě cì cǎi èr bǎi pǐ
可赐彩二百匹。
shì zhōng wèi zhēng tàn yuē zhāng gōng lùn shì suì yǒu huí tiān zhī lì kě wèi rén rén zhī yán qí lì bó zāi
”侍中魏征叹曰：“张公论事，遂有回天之力，可谓仁人之言，其利博哉！
lèi qiān tài zǐ shǎo zhān shì zhuǎn yòu shù zǐ
”累迁太子少詹事，转右庶子。
shí chéng qián jū chūn gōng pō yǐ yóu tián fèi xué xuán sù shàng shū jiàn yuē chén wén huáng tiān wú qīn wéi dé shì fǔ gǒu wéi tiān dào rén shén tóng qì
时承干居春宫，颇以游畋废学，玄素上书谏曰：“臣闻皇天无亲，惟德是辅， 苟违天道，人神同弃。
rán gǔ sān qū zhī lǐ fēi yù jiào shā jiāng wèi bǎi xìng chú hài gù tāng luó yī miàn tiān xià guī rén
然古三驱之礼，非欲教杀，将为百姓除害，故汤罗一面，天下归仁。
jīn yuàn zhōng yú liè suī míng yì yóu tián ruò xíng zhī wú cháng zhōng kuī yǎ dù
今苑中娱猎，虽名异游畋，若行之无常，终亏雅度。
qiě fù shuō yuē xué bù shī gǔ fěi shuō yōu wén
且傅说曰：‘学不师古，匪说攸闻。
rán zé hóng dào zài yú xué gǔ xué gǔ bì zī shī xùn
’然则弘道在于学古，学古必资师训。
jì fèng ēn zhào lìng kǒng yǐng dá shì jiǎng wàng shù cún wèn yǐ bǔ wàn yī
既奉恩诏，令孔颖达侍讲， 望数存问，以补万一。
réng bó qiǎn yǒu míng xíng xué shì jiān zhāo xī shì fèng
仍博遣有名行学士，兼朝夕侍奉。
lǎn shèng rén zhī yí jiào chá jì xíng zhī wǎng shì rì zhī qí suǒ bù zú yuè wú wàng qí suǒ néng
览圣人之遗教，察既行之往事，日知其所不足，月无忘其所能。
cǐ zé jìn shàn jìn měi xià qǐ zhōu sòng yān zú yán zāi
此则尽善尽美，夏启、周诵，焉足言哉！
fu wéi rén shàng zhě wèi yǒu bù qiú qí shàn dàn yǐ xìng bù shèng qíng dān huò chéng luàn
夫为人上者，未有不求其善，但以性不胜情，耽惑成乱。
dān huò jì shén zhōng yán suì sāi suǒ yǐ chén xià gǒu shùn jūn dào jiàn kuī
耽惑既甚，忠言遂塞，所以臣下苟顺，君道渐亏。
gǔ rén yǒu yán wù yǐ xiǎo è ér bù qù xiǎo shàn ér bù wéi
古人有言：‘勿以小恶而不去，小善而不为。
gù zhī huò fú zhī lái jiē qǐ yú jiàn
’故知祸福之来，皆起于渐。
diàn xià de jū chǔ liǎng dāng xū guǎng shù jiā yóu
殿下地居储两，当须广树嘉猷。
jì yǒu hǎo tián zhī yín hé yǐ zhǔ sī bǐ chàng
既有好畋之淫，何以主斯匕鬯？
shèn zhōng rú shǐ yóu jù jiàn shuāi shǐ shàng bù shèn zhōng jiāng ān bǎo
慎终如始，犹惧渐衰，始尚不慎，终将安保！
xún yòu jiān tài zǐ shǎo zhān shì
”寻又兼太子少詹事。
shí sān nián yòu shàng shū jiàn yuē chén wén zhōu gōng yǐ dà shèng zhī cái yóu wò fà tǔ sūn yǐn nà bái wū ér kuàng hòu zhī shèng xián gǎn qīng sī dào
十三年，又上书谏曰：“臣闻周公以大圣之材，犹握发吐飧，引纳白屋，而况后之圣贤，敢轻斯道？
shì yǐ lǐ zhì huáng tài zǐ rù xué ér xíng chǐ zhòu yù shǐ tài zǐ zhī jūn chén fù zǐ zhǎng yòu zhī dào
是以礼制皇太子入学而行齿胄，欲使太子知君臣、父子、长幼之道。
rán jūn chén zhī yì fù zǐ zhī qīn zūn bēi zhī xù zhǎng yòu zhī jié yòng zhī fāng cùn zhī nèi hóng zhī sì hǎi zhī wài jiē yīn xíng yǐ yuǎn wén jiǎ yán yǐ guāng pī
然君臣之义、 父子之亲、尊卑之序、长幼之节，用之方寸之内，弘之四海之外，皆因行以远闻， 假言以光被。
fú wéi diàn xià ruì zhì yǐ lóng shàng xū xué wén yǐ shì qí biǎo
伏惟殿下睿质已隆，尚须学文以饰其表。
zhì rú kǒng yǐng dá zhào hóng zhì děng fēi wéi sù dé hóng rú yì jiān dá zhèng yào wàng lìng shù de shì jiǎng kāi shì wù lǐ lǎn gǔ yù jīn zēng huī ruì dé
至如孔颖达、赵弘智等，非惟宿德鸿儒，亦兼达政要，望令数得侍讲，开释物理，览古谕今，增晖睿德。
ér diāo chóng xiǎo jì zhī liú zhǐ kě shí mìng zhuī suí yǐ dài bó yì ěr
而雕虫小伎之流，只可时命追随，以代博弈耳。
ruò qí qí shè tián yóu hān gē xì wán yǐ yuè ěr mù zhōng huì xīn shén jiān rǎn jì jiǔ bì yí qíng xìng
若其骑射畋游，酣歌戏玩，以悦耳目， 终秽心神，渐染既久，必移情性。
gǔ rén yǒu yán xīn wèi wàn shì zhǔ dòng ér wú jié jí luàn
古人有言：‘心为万事主，动而无节即乱。
chén kǒng diàn xià bài dé zhī yuán zài yú cǐ yǐ
’臣恐殿下败德之源，在于此矣。
chéng qián bìng bù néng nà
”承干并不能纳。
tài zōng zhī xuán sù zài dōng gōng pín yǒu jìn jiàn shí sì nián zhuó shòu yín qīng guāng lù dài fu xíng tài zǐ zuǒ shù zǐ
太宗知玄素在东宫频有进谏，十四年，擢授银青光禄大夫，行太子左庶子。
shí chéng qián jiǔ bù zuò cháo xuán sù jiàn yuē gōng nèi zhǐ yǒu fù rén ěr bù zhī rú fán jī zhī tú kě yǔ hóng yì shèng dé zhě yǒu jǐ
时承干久不坐朝，玄素谏曰：“宫内止有妇人耳，不知如樊姬之徒，可与弘益圣德者有几？
ruò suì wú xián zhé biàn shì qīn bì xìng yuǎn zhōng liáng
若遂无贤哲，便是亲嬖幸，远忠良。
rén bú jiàn dé hé yǐ guāng fū sān shàn
人不见德，何以光敷三善？
qiě gōng chǔ zhī jì yú guó wéi zhòng suǒ yǐ guǎng zhì qún liáo yǐ fǔ ruì dé
且宫储之寄，于国为重，所以广置群僚，以辅睿德。
jīn nǎi dòng jīng shí yuè bú jiàn gōng chén nà huì jì shū jiāng hé bǔ quē
今乃动经时月，不见宫臣，纳诲既疏，将何补阙？
chéng qián jí qí shù jiàn qiǎn hù nú yè yǐ mǎ wō jī zhī dài zhì yú sǐ
”承干嫉其数谏，遣户奴夜以马挝击之，殆至于死。
chéng qián yòu cháng yú gōng zhōng jī gǔ shēng wén yú wài xuán sù kòu gé qǐng jiàn jí yán qiē jiàn chéng qián nǎi chū gōng nèi gǔ duì xuán sù huǐ zhī
承干又尝于宫中击鼓，声闻于外，玄素叩阁请见，极言切谏， 承干乃出宫内鼓，对玄素毁之。
shì suì tài zōng cháng duì cháo wèn xuán sù lì guān suǒ yóu xuán sù jì chū zì xíng bù lìng shǐ shén yǐ cán chǐ
是岁，太宗尝对朝问玄素历官所由，玄素既出自刑部令史，甚以惭耻。
jiàn yì dài fū chǔ suì liáng shàng shū yuē chén wén jūn zǐ bù shī yán yú rén shèng zhǔ bù xì yán yú chén
谏议大夫褚遂良上疏曰：“臣闻君子不失言于人，圣主不戏言于臣。
yán zé shǐ shū zhī lǐ chéng zhī yuè gē zhī
说过的话史官就会记录下来，用礼仪完成它，用乐歌歌颂它。
jū shàng néng lǐ qí chén chén shǐ néng jìn lì yǐ fèng qí shàng
居上能礼其臣，臣始能尽力以奉其上。
jìn dài sòng xiào wǔ qīng yán sì kǒu wǔ nòng cháo chén gōng qí mén hù nǎi zhì láng bèi
近代宋孝武轻言肆口，侮弄朝臣，攻其门户，乃至狼狈。
liáng shǐ shū zhī yǐ wéi fēi shì
良史书之，以为非是。
bì xià zuó jiàn wèn zhāng xuán sù yún duò rèn hé guān
陛下昨见问张玄素云：‘隋任何官？
zòu yún xiàn wèi
’奏云：‘县尉。
yòu wèn wèi wèi xiàn wèi yǐ qián
’又问：‘未为县尉已前？
zòu yún liú wài
’奏云： ‘流外。
yòu wèn zài hé cáo sī
’又问：‘在何曹司？
xuán sù jiāng chū gé mén dài bù néng yí bù jīng shuǎng dùn jǐn sè lèi sǐ huī
’玄素将出阁门，殆不能移步，精爽顿尽，色类死灰。
cháo chén jiàn zhī duō suǒ jīng guài
朝臣见之，多所惊怪。
dà táng chuàng lì rèn guān yǐ cái
大唐创历，任官以才；
bǔ zhù yōng bǎo liàng néng shǐ yòng
卜祝庸保，量能使用。
bì xià lǐ zhòng xuán sù pín nián rèn shǐ zhuó shòu sān pǐn yì zàn huáng chǔ zì bù kě gèng duì qún chén qióng qí mén hù qì xī rì zhī shū ēn chéng yī zhāo zhī kuì chǐ
陛下礼重玄素，频年任使，擢授三品，翼赞皇储，自不可更对群臣，穷其门户，弃昔日之殊恩，成一朝之愧耻。
rén jūn zhī yù chén xià yě lǐ yì yǐ dǎo zhī huì zé yǐ qū zhī shǐ qí fù dài xuán tiān qìng shū chén jié yóu kǒng dé lǐ bù jiā rén bù zì lì
人君之御臣下也，礼义以导之，惠泽以驱之，使其负戴玄天， 罄输臣节，犹恐德礼不加，人不自励。
ruò wú gù hū lüè shǐ qí xiū cán yù jié yú huái zhōng xīn mǐ lè zé qí fú jié sǐ yì qí kě de hu
若无故忽略，使其羞惭，郁结于怀，衷心靡乐，责其伏节死义，其可得乎？
shū zòu tài zōng wèi suì liáng yuē zhèn yì huǐ cǐ wèn jīn de qīng shū shēn huì wǒ xīn
”书奏，太宗谓遂良曰：“朕亦悔此问，今得卿疏， 深会我心。
chéng qián jì bài dé rì zēng xuán sù yòu shàng shū jiàn yuē
”承干既败德日增，玄素又上书谏曰：
chén wén kǒng zǐ yún néng jìn qǔ pì kě wèi rén zhī fāng yě yǐ
臣闻孔子云：“能近取譬，可谓仁之方也已。
rán shū chuán suǒ zài yán zhī huò yuǎn xún lǎn jìn shì dé shī sī cún
”然《书》、《传》所载，言之或远，寻览近事，得失斯存。
zhì rú zhōu wǔ dì píng dìng shān dōng bēi gōng fěi shí yǐ ān hǎi nèi
至如周武帝平定山东，卑宫菲食，以安海内。
tài zǐ yūn jǔ cuò wú duān huì dé rì zhe
太子赟举措无端，秽德日著。
wū jiǔ guǐ zhī qí bù kě jù yán yú wǔ dì
乌九轨知其不可，具言于武帝；
wǔ dì cí rén wàng qí jiàn gǎi
武帝慈仁，望其渐改。
jí zhì jiàn zuò kuáng bào sì qíng qū yǔ bēng lí zōng sì fù miè jí suí wén dì suǒ dài shì yě
及至践祚，狂暴肆情，区宇崩离，宗祀覆灭，即隋文帝所代是也。
wén dì yīn zhōu shuāi ruò píng jiè nǚ zī suī wú dà gōng yú tiān xià rán bù dé xíng rén zú wèi wàn xìng suǒ lài
文帝因周衰弱，凭藉女资，虽无大功于天下，然布德行仁，足为万姓所赖。
yǒng wèi tài zǐ bù néng jìn zūn jūn fù zhī jié jiǎn ér wu jiāo chǐ jīn zhī shān chí yí jì jí diàn xià suǒ qīn dǔ shì yě
勇为太子，不能近遵君父之节俭，而务骄侈，今之山池遗迹，即殿下所亲睹是也。
cǐ shí yì shì jūn qīn zhī ēn zì wèi tài shān zhī gù jù zhī xié chén gǎn jìn qí shuō
此时亦恃君亲之恩，自谓太山之固，讵知邪臣敢进其说？
xiàng shǐ dòng jìng yǒu cháng jìn tuì hé dù qīn jūn zǐ shū xiǎo rén shě fú huá shàng gōng jiǎn suī yǒu xié chén jiān zhī hé néng zhì cí fù zhī xì
向使动静有常，进退合度，亲君子，疏小人，舍浮华， 尚恭俭，虽有邪臣间之，何能致慈父之隙？
qǐ bù yóu jī dé wèi hóng lìng wén bù zhe chán yán yī zhì suì chéng qí huò
岂不由积德未弘，令闻不著，谗言一至， 遂成其祸？
qiè wéi huáng chǔ zhī jì hé dài shū zhòng rú qí jī dé bù hóng hé yǐ sì shǒu chéng yè
窃惟皇储之寄，荷戴殊重，如其积德不弘，何以嗣守成业？
shèng shàng yǐ diàn xià qīn zé fù zǐ shì jiān jiā guó suǒ yìng yòng wù bù wéi jié xiàn
圣上以殿下亲则父子，事兼家国，所应用物，不为节限。
ēn zhǐ wèi yú liù xún yòng wù yǐ guò qī wàn jiāo shē zhī jí shú yún guò cǐ
恩旨未逾六旬，用物已过七万，骄奢之极，孰云过此。
lóng lóu zhī xià wéi jù gōng jiàng
龙楼之下，惟聚工匠；
wàng yuàn zhī nèi bù dǔ xián liáng
望苑之内，不睹贤良。
jīn yán xiào jìng zé quē shì shàn wèn ān zhī lǐ yǔ gōng shùn zé wéi jūn fù cí xùn zhī fāng qiú fēng shēng zé wú ài xué hǎo dào zhī shí guān jǔ cuò zé yǒu yīn yuán zhū lù zhī zuì
今言孝敬则阙视膳问安之礼，语恭顺则违君父慈训之方，求风声则无爱学好道之实，观举措则有因缘诛戮之罪。
gōng chén zhèng shì wèi cháng zài cè
宫臣正士，未尝在侧；
qún xié yín qiǎo nì jìn shēn gōng
群邪淫巧，昵近深宫。
ài hào zhě jiē yóu shǒu zá sè shī yǔ zhě bìng tú huà diāo lòu
爱好者皆游手杂色，施与者并图画雕镂。
zài wài zhān yǎng yǐ yǒu cǐ shī
在外瞻仰，已有此失；
jū zhōng yǐn mì nìng kě shèng jì zāi
居中隐密，宁可胜计哉！
xuān yóu jìn mén bù yì huán huì cháo rù mù chū huì shēng yǐ yuǎn
宣猷禁门，不异阛阓，朝入暮出，秽声已远。
chén yǐ dé yīn rì sǔn pín shàng jiàn shū zì ěr yǐ lái zòng yì yóu shén
臣以德音日损，频上谏书，自尔已来，纵逸尤甚。
yòu zhù zi zhào hóng zhì jīng míng xíng xiū dāng jīn shàn shì chén měi zòu qǐng wàng shù zhào jìn yǔ zhī tán lùn zhù guǎng huī yóu
右庶子赵弘智经明行修，当今善士，臣每奏请，望数召进，与之谈论，庶广徽猷。
lìng zhǐ fǎn yǒu cāi xián wèi chén wàng xiāng tuī yǐn
令旨反有猜嫌，谓臣妄相推引。
cóng shàn rú liú shàng kǒng bù dǎi
从善如流，尚恐不逮；
shì fēi jù jiàn bì zhāo bài sǔn
饰非拒谏，必招败损。
fāng chóng bì sè zhī yuán bù mù qīn míng zhī shù suī bào ruì zhé zhī zī zhōng lí wǎng niàn zhī jiù
方崇闭塞之源，不慕钦明之术，虽抱睿哲之资，终罹罔念之咎。
gǔ rén yún kǔ yào lì bìng kǔ yán lì xíng
古人云：“苦药利病，苦言利行。
fú wéi jū ān sī wēi rì shèn yī rì
”伏惟居安思危，日慎一日。
shū rù chéng qián bù nà nǎi qiǎn cì kè jiāng jiā tú hài
书入，承干不纳，乃遣刺客将加屠害。
é shǔ gōng fèi xuán sù suí lì chú shǐ
俄属宫废，玄素随例除史。
shí bā nián qǐ shòu cháo zhōu cì shǐ zhuǎn dèng zhōu cì shǐ
十八年，起授潮州刺史，转邓州刺史。
yǒng huī zhōng yǐ nián lǎo zhì shì
永徽中，以年老致仕。
lóng shuò sān nián jiā shòu yín qīng guāng lù dài fu
龙朔三年，加授银青光禄大夫。
lín dé yuán nián zú
麟德元年卒。
shǐ chén yuē fú qié shàng shū yú gāo zǔ xuán sù jìn yán yú tài zōng cóng shū jiàn yǐ gàn zhì zūn huái qiē zhí yǐ míng zhèng lǐ kě wèi zhì nán yǐ
史臣曰：伏伽上疏于高祖，玄素进言于太宗，从疏贱以干至尊，怀切直以明正理，可谓至难矣。
jì ér bìng jiàn chōu jiǎng xián méng gù yù
既而并见抽奖，咸蒙顾遇。
zì fēi xià qíng zhōng dào xiào fěi gōng zhī jié shàng tīng cōng míng zhì rú liú zhī měi shú néng zhì yú cǐ hu
自非下情忠到，效匪躬之节，上听聪明，致如流之美，孰能至于此乎？
shū yuē mù cóng shéng zé zhèng hòu cóng jiàn zé shèng
《书》曰：“木从绳则正，后从谏则圣。
sī zhī wèi yǐ
”斯之谓矣。
shì zhǎng yòu ér cōng wù zhǎng néng guī jiàn
世长幼而聪悟，长能规谏；
yún qǐ bǐng jué péng dǎng wǎng bì jiāo háo
云起屏绝朋党，罔避骄豪。
lì lǎn yán xíng xián yǒu kě guān
历览言行，咸有可观。
ér yún qǐ tǔ rú wú fāng shì cháng zhōng chéng guǐ zhà qí bù lìng yě yi zāi
而云起吐茹无方，世长终成诡诈，其不令也宜哉！
fāng zhū sūn zhāng èr zi zhī bù dài yǐ
方诸孙、张二子，知不迨矣。
zàn yuē yán wéi shēn wén gǎn yì wàng shēn
赞曰：言为身文，感义忘身。
bù yǒu zhōng dǎn ān qīng nì lín
不有忠胆，安轻逆鳞？
sū wéi guǒ jùn qié sù zhōng chún
苏、韦果俊，伽、素忠纯。
wù zhǔ kuāng shī yī yú zhèng chén
悟主匡失，猗欤诤臣。