wéi sī qiān zi chéng qìng sì lì
○韦思谦子承庆嗣立
lù yuán fāng zi xiàng xiān
陆元方子象先
sū guī zi tǐng
苏瑰子颋
wéi sī qiān zhèng zhōu yáng wǔ rén yě
韦思谦,郑州阳武人也。
běn míng rén yuē zì sī qiān yǐ yīn lèi zé tiān fù huì gù chēng zì yān
本名仁约,字思谦,以音类则天父讳,故称字焉。
qí xiān zì jīng zhào nán xǐ jiā yú xiāng yáng
其先自京兆南徙,家于襄阳。
jǔ jìn shì lèi bǔ yìng chéng lìng suì yú diào xuǎn
举进士,累补应城令,岁余调选。
sī qiān zài guān zuò gōng shì wēi diàn jiù zhì duō wèi xù jìn
思谦在官,坐公事微殿,旧制多未叙进。
lì bù shàng shū gāo jì fǔ yuē zì jū xuǎn bù jīn shǐ de cǐ yī rén qǐ yǐ xiǎo cī ér qì dà dé
吏部尚书高季辅曰:“自居选部,今始得此一人,岂以小疵而弃大德。
zhuó shòu jiān chá yù shǐ yóu shì zhī míng
”擢授监察御史,由是知名。
cháng wèi rén yuē yù shǐ chū dōu ruò bù dòng yáo shān yuè zhèn shè zhōu xiàn chéng kuàng zhí ěr
尝谓人曰:“御史出都,若不动摇山岳,震慑州县,诚旷职耳。
shí zhōng shū lìng zhū suì liáng jiàn shì zhōng shū yì yǔ rén dì sī qiān zòu hé qí shì suì liáng zuǒ shòu tóng zhōu cì shǐ
”时中书令诸遂良贱市中书译语人地,思谦奏劾其事,遂良左授同州刺史。
jí suì liáng fù yòng sī qiān bù dé jìn chū wèi qīng shuǐ lìng
及遂良复用,思谦不得进,出为清水令。
wèi rén yuē wú kuáng bǐ zhī xìng jiǎ yǐ xióng quán chù jī biàn fā gù yi wéi shēn zāi yě
谓人曰:“吾狂鄙之性,假以雄权,触机便发,固宜为身灾也。
dà zhàng fū dāng zhèng sè zhī de bì míng mù zhāng dǎn yǐ bào guó ēn zhōng bù néng wèi lù lù zhī chén bǎo qī zǐ ěr
大丈夫当在纯正的境界,一定要明目张胆来报国恩,终不能做碌碌之官来保全妻子儿女。
zuǒ sù jī huáng fǔ gōng yì jiǎn jiào pèi wáng fǔ zhǎng shǐ yǐn sī qiān wèi tóng fǔ cāng cáo wèi sī qiān yuē gōng qǐ chí zhōng zhī wù qū gōng wéi shù xún zhī kè yǐ wàng cǐ fǔ ěr
左肃机皇甫公义检校沛王府长史,引思谦为同府仓曹, 谓思谦曰:“公岂池中之物,屈公为数旬之客,以望此府耳。
lèi qiān yòu sī láng zhōng
”累迁右司郎中。
yǒng chún chū lì shàng shū zuǒ chéng yù shǐ dài fū
永淳初,历尚书左丞、御史大夫。
shí wǔ hou jiāng jūn tián rén huì yǔ shì yù shǐ zhāng rén yī bù xié ér wū zòu zhī
时武候将军田仁会与侍御史张仁祎不协而诬奏之。
gāo zōng lín xuān wèn rén yī rén yī huáng jù yìng duì shī cì
高宗临轩问仁祎,仁祎惶惧,应对失次。
sī qiān lì jiē ér jìn yuē chén yǔ rén yī lián cáo pō zhī shì yóu
思谦历阶而进曰:“臣与仁祎连曹, 颇知事由。
rén yī nuò ér bù néng zì lǐ
仁祎懦而不能自理。
ruò rén huì xuàn huò shèng cōng zhì rén yī fēi cháng zhī zuì jí chén yì shì jūn bù jǐn yǐ
若仁会眩惑圣聪,致仁祎非常之罪,即臣亦事君不尽矣。
qǐng zhuān duì qí zhuàng
请专对其状。
cí biàn zòng héng yīn zhǐ míng chàng gāo zōng shēn nà zhī
”辞辩纵横,音旨明畅,高宗深纳之。
sī qiān zài xiàn sī měi jiàn wáng gōng wèi cháng xíng bài lǐ
思谦在宪司,每见王公, 未尝行拜礼。
huò quàn zhī dá yuē diāo è yīng zhān qǐ zhòng qín zhī ǒu nài hé shè bài yǐ xiá zhī
或劝之,答曰:“雕鹗鹰鹯,岂众禽之偶,奈何设拜以狎之?
qiě ěr mù zhī guān gù dāng dú lì yě
且耳目之官,固当独立也。
chū bài zuǒ chéng zòu yuē bì xià wèi guān zé rén fēi qí rén zé quē
”初拜左丞,奏曰:“陛下为官择人,非其人则阙。
jīn bù xī měi jǐn lìng chén zhì zhī cǐ bì xià zhī chén zhī shēn yì wēi chén jìn mìng zhī qiū
今不惜美锦,令臣制之,此陛下知臣之深,亦微臣尽命之秋。
zhèn jǔ gāng mù cháo tíng sù rán
”振举纲目,朝廷肃然。
zé tiān lín cháo zhuǎn zōng zhèng qīng huì guān míng gǎi yì gǎi wéi sī shǔ qīng
则天临朝,转宗正卿,会官名改易,改为司属卿。
guāng zhái yuán nián fēn zhì zuǒ yòu sù zhèng tái fù yǐ sī qiān wèi yòu sù zhèng dài fū
光宅元年,分置左、右肃政台,复以思谦为右肃政大夫。
dài fū jiù yǔ yù shǐ kàng lǐ sī qiān dú zuò shòu qí bài
大夫旧与御史抗礼,思谦独坐受其拜。
huò yǐ wéi cí sī qiān yuē guó jiā bān liè zì yǒu chà děng nài hé yǐ gū xī wéi shì yé
或以为辞,思谦曰:“国家班列,自有差等,奈何以姑息为事耶?
chuí gǒng chū cì jué bó chāng xiàn nán qiān fèng gé luán tái sān pǐn
”垂拱初,赐爵博昌县男,迁凤阁鸾台三品。
èr nián dài sū liáng sì wèi nà yán
二年,代苏良嗣为纳言。
sān nián shàng biǎo gào lǎo qǐng zhì shì
三年,上表告老请致仕。
xǔ zhī réng jiā tài zhōng dài fū
许之,仍加太中大夫。
yǒng chāng yuán nián jiǔ yuè zú yú jiā zèng yōu zhōu dū du
永昌元年,卒于家中,追赠幽州都督。
èr zi chéng qìng sì lì
二子:承庆、嗣立。
chéng qìng zì yán xiū
承庆,字延休。
shǎo gōng jǐn shì jì mǔ yǐ xiào wén
少恭谨,事继母以孝闻。
ruò guàn jǔ jìn shì bǔ yōng wáng fǔ cān jūn
弱冠举进士,补雍王府参军。
fǔ zhōng wén hàn jiē chū yú chéng qìng cí zǎo zhī měi shàn yú yī shí
府中文翰,皆出于承庆,辞藻之美,擅于一时。
lèi qiān tài zǐ sī yì láng
累迁太子司议郎。
yí fèng sì nián wǔ yuè zhào huáng tài zi xián jiān guó
仪凤四年五月,诏皇太子贤监国。
shí tài zǐ pō jìn shēng sè yǔ hù nú děng kuǎn xiá chéng qìng shàng shū jiàn yuē
时太子颇近声色,与户奴等款狎,承庆上书谏曰:
chén wén tài zǐ zhě jūn zhī èr guó zhī běn yě
臣闻太子者,君之贰,国之本也。
suǒ yǐ chéng zōng miào zhī zhòng xì yì zhào zhī xīn wàn guó yǐ zhēn sì hǎi zhǔ wàng
所以承宗庙之重,系亿兆之心,万国以贞, 四海属望。
diàn xià yǐ rén xiào zhī dé míng ruì zhī zī yuè zhì quán tíng jīn zhēn yù yù
殿下以仁孝之德,明睿之姿,岳峙泉渟,金贞玉裕。
tiān huáng shēng diàn xià yǐ chǔ fù jì diàn xià yǐ jiān fǔ yù shǐ zhào wú bù jí ēn wú bù tán bǎi liáo yǎng zhòng yào zhī huī wàn xìng wén jiàn léi zhī xiǎng
天皇升殿下以储副, 寄殿下以监抚,欲使照无不及,恩无不覃,百僚仰重曜之晖,万姓闻瀳雷之响。
fū jūn wú mín wú yǐ bǎo qí wèi
夫君无民,无以保其位;
rén fēi shí wú yǐ quán qí shēng
人非食,无以全其生。
gù kǒng zǐ yuē bǎi xìng zú jūn shú yǔ bù zú
故孔子曰:“百姓足,君孰与不足;
bǎi xìng bù zú jūn shú yǔ zú
百姓不富足,国君又怎么能富足呢?
zì qǐng nián yǐ lái pín yǒu shuǐ hàn shū sù bù néng fēng rěn lí shù zì zhì jiān qióng
”自顷年已来,频有水旱,菽粟不能丰稔,黎庶自致煎穷。
jīn xià kàng yáng mǐ jià téng yǒng pín jù zhī shì wú yǐ zì zī zhāo xī huáng huáng wéi yōu něi jǐn
今夏亢阳,米价腾踊,贫窭之室,无以自资,朝夕遑遑,唯忧馁馑。
xià rén zhī mò shí kě āi qín jià sè jiān nán suǒ yí xiáng xī
下人之瘼,实可哀矜,稼穑艰难,所宜详悉。
tiān huáng suǒ yǐ chuí yī běi jí diàn xià suǒ yǐ shǒu qì dōng gōng wèi tiān xià zhī suǒ zūn dé tiān xià zhī suǒ lì zhě qǐ wéi shàng xuán zhī yōu zàn yì bǎi xìng zhī lì yě
天皇所以垂衣北极,殿下所以守器东宫,为天下之所尊,得天下之所利者,岂唯上玄之幽赞,亦百姓之力也。
bǎi xìng wēi zé shè jì bù dé dú ān
百姓危,则社稷不得独安。
bǎi xìng luàn zé dì wáng bù néng dú lǐ
百姓乱,则帝王不能独理。
gù gǔ zhī míng jūn bǎo ér zhī rén jī wēn ér zhī rén hán měi yǐ tiān xià wèi yōu bù yǐ sì hǎi wéi lè
故古之明君,饱而知人饥,温而知人寒,每以天下为忧,不以四海为乐。
jīn guān lǒng zhī wài xiōng kòu píng líng xī tǔ biān méng diāo sàng jiāng jǐn gàn gē rì yòng fēng tuò jiàn xìng qiān lǐ yǒu láo yú kuì liáng sān nóng bù huáng yú jià sè
今关、陇之外,凶寇凭凌,西土编甿,凋丧将尽,干戈日用,烽柝荐兴,千里有劳于馈粮,三农不遑于稼穑。
diàn xià wéi chén wèi zi nǎi guó nǎi jiā
殿下为臣为子,乃国乃家。
wéi chén zài yú jié zhōng wèi zǐ qī yú jìn xiào
为臣在于竭忠,为子期于尽孝。
zài jiā bù kě yǐ zì yì zài guó bù kě yǐ zì kāng
在家不可以自逸,在国不可以自康。
yī wù yǒu kuī shèng shàng měi liú shén niàn
一物有亏,圣上每留神念;
sān biān huò gěng diàn xià qǐ bù jīng huái
三边或梗,殿下岂不兢怀。
kuàng dāng yǎng dé zhī qiū fēi shì rèn qíng zhī rì
况当养德之秋,非是任情之日。
fú chéng běi mén zhī nèi zào zuò bù cháng wán hǎo suǒ yíng huò yǒu fán fèi
伏承北门之内,造作不常,玩好所营,或有烦费。
chàng yōu zá jì bù xī yú qián gǔ chuī fán shēng jí wén yú wài jì xuān tīng lǎn qiě dú gōng wéi
倡优杂伎,不息于前,鼓吹繁声,亟闻于外,既喧听览,且黩宫闱。
jiān zhī pú lì xiǎo rén yuán cǐ de qīn zuǒ yòu yì jì fèng cheng yán sè néng bù shì tuō ēn guāng
兼之仆隶小人,缘此得亲左右,亦既奉承颜色,能不恃托恩光。
zuò fú zuò wēi mò bù yóu cǐ bù jiā fáng shèn bì yǒu qiān fēi
作福作威,莫不由此,不加防慎,必有愆非。
tǎng shǐ wēi lèi dé yīn yú hòu huǐ zhī hé jí
傥使微累德音, 于后悔之何及?
shū yún bù zuò wú yì hài yǒu yì
《书》云:“不作无益害有益。
cǐ jiē wú yì zhī shì gù bù kě dān ér yuè zhī
”此皆无益之事,固不可耽而悦之。
chén yòu wén gāo ér bù wēi suǒ yǐ zhǎng shǒu guì
臣又闻“高而不危,所以长守贵;
mǎn ér bù yì suǒ yǐ zhǎng shǒu fù
满而不溢,所以长守富。
shì zhī gāo wēi bù kě bù shèn mǎn yì bù kě bù chí
”是知高危不可不慎,满溢不可不持。
yì yuē jūn zǐ zhōng rì qián qián xī tì ruò lì wú jiù
《易》曰:“君子终日干干,夕惕若厉,无咎。
jìng shèn zhī wèi yě
”敬慎之谓也。
zài yú fán shù cān shǒu ér xíng zhī yóu kě yǐ gāo zhèn shēng huá zuò zhì róng lù
在于凡庶,参守而行之,犹可以高振声华,坐致荣禄。
kuàng diàn xià yǒu shǎo yáng zhī wèi yǒu tiān tǐng zhī zī piàn shàn ér tiān xià bì wén xiǎo néng ér tiān xià xián fú qǐ kě bù wéi jìn shàn jìn měi zhī dào yǐ qǔ kě dà kě jiǔ zhī míng zāi
况殿下有少阳之位,有天挺之姿,片善而天下必闻,小能而天下咸服,岂可不为尽善尽美之道,以取可大可久之名哉!
fú yuàn bó lǎn jīng shū yǐ guǎng qí dé bǐng tuì shēng sè yǐ yì qí qíng
伏愿博览经书以广其德,屏退声色以抑其情。
jìng mò wú wéi tián xū guǎ yù fēi lǐ wù dòng fēi fǎ bù yán
静默无为,恬虚寡欲,非礼勿动,非法不言。
jū chǔ fú wán bì xún jié jiǎn
居处服玩,必循节俭;
tián liè yóu yú bù wéi zòng chěng
畋猎游娱,不为纵逞。
zhèng rén duān shì bì yǐn ér qīn zhī
正人端士,必引而亲之;
biàn pì cè mèi bì chì ér yuǎn zhī
便僻侧媚,必斥而远之。
shǐ huì shēng yì yú yuǎn jìn rén fēng xiáng yú nèi wài zé kě yǐ kè xiǎng zhōng jí zhǎng bǎo lì zhēn wéi shàng sì zhī chēng shǒu fèng shèng rén zhī hóng yè zhě yǐ
使惠声溢于远近,仁风翔于内外,则可以克享终吉, 长保利贞,为上嗣之称首,奉圣人之鸿业者矣。
yòu cháng wèi yù shàn zhēn yǐ xiàn tài zǐ
又尝为《谕善箴》以献太子。
tài zǐ shàn zhī cì wù shén hòu
太子善之,赐物甚厚。
chéng qìng yòu yǐ rén zhī yòng xīn duō rǎo zhuó fú zào hǎn yì chōng hé zhī jìng nǎi zhe líng tái fù yǐ guǎng qí zhì cí duō bù zài
承庆又以人之用心,多扰浊浮躁,罕诣冲和之境,乃著《灵台赋》以广其志,辞多不载。
diào lù chū dōng gōng fèi chū wèi wū chéng lìng fēng huà dà xíng
调露初,东宫废,出为乌程令,风化大行。
cháng shòu zhōng lèi qiān fèng gé shè rén jiān zhǎng tiān guān xuǎn shì
长寿中,累迁凤阁舍人,兼掌天官选事。
chéng qìng zhǔ wén xùn jié suī jūn guó dà shì xià bǐ zhé chéng wèi cháng qǐ cǎo
承庆属文迅捷,虽军国大事,下笔辄成,未尝起草。
xún zuò wǔ dà chén zhǐ chū wèi yí zhōu cì shǐ
寻坐忤大臣旨,出为沂州刺史。
wèi jǐ zhào fù jiù zhí yī qián zhǎng tiān guān xuǎn shì
未几,诏复旧职,依前掌天官选事。
jiǔ zhī yǐ bìng miǎn gǎi shòu tài zǐ yù dé
久之,以病免,改授太子谕德。
hòu lì yù guó děng zhōu cì shǐ pō zhe shēng jì zhì shū bāo měi
后历豫、虢等州刺史,颇著声绩,制书褒美。
cháng ān chū rù wèi sī pū shǎo qīng zhuǎn tiān guān shì láng jiān xiū guó shǐ
长安初,入为司仆少卿,转天官侍郎,兼修国史。
chéng qìng zì tiān shòu yǐ lái sān zhǎng tiān guān xuǎn shì quán shòu píng yǔn hǎi nèi chēng zhī
承庆自天授以来,三掌天官选事,铨授平允,海内称之。
xún bài fèng gé shì láng tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì réng yī jiù jiān xiū guó shǐ
寻拜凤阁侍郎、 同凤阁鸾台平章事,仍依旧兼修国史。
shén lóng chū zuò fù tuī zhāng yì zhī dì chāng zōng shī shí pèi liú lǐng biǎo
神龙初,坐附推张易之弟昌宗失实,配流岭表。
shí yì zhī děng jì fú zhū chéng qìng qù jīn jiě dài ér dài zuì
时易之等既伏诛,承庆去巾解带而待罪。
shí yù cǎo shè shū zhòng yì yǐ wéi wú rú chéng qìng zhě nǎi zhào chéng qìng wèi zhī
时欲草赦书,众议以为无如承庆者, 乃召承庆为之。
chéng qìng shén sè bù náo yuán bǐ ér chéng cí shén diǎn měi dāng shí xián tàn fú zhī
承庆神色不挠,援笔而成,辞甚典美,当时咸叹服之。
suì yú qǐ shòu chén zhōu cì shǐ wèi zhī rèn rù wèi mì shū yuán wài shǎo jiān jiān xiū guó shǐ
岁余,起授辰州刺史,未之任,入为秘书员外少监,兼修国史。
xún yǐ xiū zé tiān shí lù zhī gōng cì jué fú yáng xiàn zǐ lài wù wǔ bǎi duàn
寻以修《则天实录》之功,赐爵扶阳县子,赉物五百段。
yòu zhì zhuàn zé tiān huáng hòu jì shèng wén zhōng zōng chēng shàn tè jiā yín qīng guāng lù dài fū
又制撰《则天皇后纪圣文》,中宗称善,特加银青光禄大夫。
é shòu huáng mén shì láng réng yī jiù jiān xiū guó shǐ wèi bài ér zú
俄授黄门侍郎,仍依旧兼修国史,未拜而卒。
zhōng zōng shāng dào jiǔ zhī nǎi zhào qí dì xiāng zhōu cì shǐ sì lì lìng fù zàng shì réng bài huáng mén shì láng lìng jì xiōng wèi qí jiàn yòng rú cǐ
中宗伤悼久之,乃召其弟相州刺史嗣立令赴葬事,仍拜黄门侍郎,令继兄位,其见用如此。
zèng mì shū jiān shì yuē wēn
赠秘书监,谥曰温。
zǐ cháng yù shàn bù yuán wài láng
子长裕,膳部员外郎。
sì lì chéng qìng yì mǔ dì yě
嗣立,承庆异母弟也。
mǔ wáng shì yù chéng qìng shén yán měi yǒu zhàng fá sì lì bì jiě yī qǐng dài mǔ bù tīng zhé sī zì zhàng mǔ chá zhī zhī jiàn jiā ēn dài yì zhě bǐ jìn cóng wáng xiáng wáng lǎn
母王氏,遇承庆甚严,每有杖罚,嗣立必解衣请代,母不听,辄私自杖,母察知之,渐加恩贷,议者比晋从王祥、王览。
shǎo jǔ jìn shì lèi bǔ shuāng liú lìng zhèng yǒu shū jì wèi shǔ zhōng zhī zuì
少举进士,累补双流令,政有殊绩,为蜀中之最。
sān qiān lái wú lìng
三迁莱芜令。
huì chéng qìng zì fèng gé shè rén yǐ jí qù zhí zé tiān zhào sì lì wèi yuē qīng fù wǎng rì cháng wèi zhèn yuē chén yǒu liǎng nán zhōng xiào kān shì bì xià
会承庆自凤阁舍人以疾去职,则天召嗣立谓曰:“卿父往日尝谓朕曰‘臣有两男忠孝,堪事陛下。
zì qīng xiōng dì xiào zhí rú qīng fù yán
’自卿兄弟效职, 如卿父言。
jīn shòu qīng fèng gé shè rén lìng qīng xiōng dì zì xiāng tì dài
今授卿凤阁舍人,令卿兄弟自相替代。
jí rì qiān fèng gé shè rén
”即日迁凤阁舍人。
shí xué xiào tuí fèi xíng fǎ làn kù sì lì shàng shū jiàn yuē
时学校颓废, 刑法滥酷,嗣立上疏谏曰:
chén wén gǔ xiān zhé wáng lì xué guān zhǎng jiào guó zǐ yǐ liù dé liù háng liù yì sān jiào bèi ér rén dào bì yǐ
臣闻古先哲王立学官,掌教国子以六德、六行、六艺,三教备而人道毕矣。
lǐ jì yuē huà rén chéng sú bì yóu xué hu
《礼记》曰:“化人成俗,必由学乎。
xué zhī yú rén qí yòng gài bó
”学之于人,其用盖博。
gù lì tài xué yǐ jiào yú guó shè xiáng xù yǐ huà yú yì wáng zhī zhū zǐ qīng dài fū shì zhī zǐ jí guó zhī jùn xuǎn jiē zào yān
故立太学以教于国, 设庠序以化于邑,王之诸子、卿大夫士之子及国之俊选皆造焉。
bā suì rù xiǎo xué shí wǔ rù tài xué
八岁入小学,十五入太学。
chūn qiū jiào yǐ lǐ lè dōng xià jiào yǐ shī shū
春秋教以《礼》、《乐》,冬夏教以《诗》、《书》。
shì yǐ jiào qià ér huà liú xíng chéng ér bù bèi
是以教洽而化流, 行成而不悖。
zì tiān zǐ yǐ zhì yú shù rén wèi yǒu bù xū xué ér chéng zhě yě
自天子以至于庶人,未有不须学而成者也。
guó jiā zì yǒng chún yǐ lái èr shí yú zài guó xué fèi sàn zhòu zǐ shuāi quē shí qīng rú xué zhī guān mò cún zhāng jù zhī xuǎn
国家自永淳已来,二十余载,国学废散,胄子衰缺,时轻儒学之官,莫存章句之选。
guì mén hòu jìn jìng yǐ jiǎo xìng shēng bān
贵门后进,竞以侥幸升班;
hán zú cháng liú fù yīn líng tì chí yè
寒族常流,复因凌替弛业。
kǎo shì zhī jì xiù mào hǎn dēng qū zhī lín rén hé yǐ cóng zhèng
考试之际,秀茂罕登, 驱之临人,何以从政?
yòu chuí gǒng zhī hòu wén míng zài chén shèng diǎn hóng xiū rì shū yuè zhì yīn jiè jì huì rù shì yóu duō
又垂拱之后,文明在辰,盛典鸿休,日书月至,因藉际会, 入仕尤多。
jiā yǐ chán xié xiōng dǎng lái jùn chén zhī shǔ wàng zhí wēi quán zì xíng wǎng xiàn zhèng zhí zhī wu sǐ wáng wèi yōu dào lù yǐ mù rén wú gù zhì hǎn yǒu zhí bù náo zhī huái xùn zhì gōng zhī jié tōu ān gǒu miǎn liáo yǐ zú suì
加以谗邪凶党来俊臣之属,妄执威权,恣行枉陷,正直之伍,死亡为忧, 道路以目,人无固志,罕有执不挠之怀,殉至公之节,偷安苟免,聊以卒岁。
suì shǐ gāng lǐng bù zhèn qǐng tuō gōng xíng xuǎn jǔ zhī cáo mí cháng yū làn
遂使纲领不振,请托公行,选举之曹,弥长渝滥。
suí bān shǎo jīng shù zhī shì shè zhí duō yōng suǒ zhī cái tú yǐ měng bào xiāng kuā hǎn néng qīng huì zì xù
随班少经术之士,摄职多庸琐之才, 徒以猛暴相夸,罕能清惠自勖。
shǐ hǎi nèi qián shǒu sāo rán bù ān zhōu xiàn guān liáo tān bǐ wèi xi ér wàng shì bì xún lǐ sú zhì kāng níng bù kě de yě
使海内黔首,骚然不安,州县官僚,贪鄙未息,而望事必循理,俗致康宁,不可得也。
bì xià chéng néng xià míng zhì fā dé yīn guǎng kāi xiáng xù dà dūn xué xiào sān guǎn shēng tú jí lìng zhuī jí
陛下诚能下明制,发德音,广开庠序,大敦学校,三馆生徒,即令追集。
wáng gōng yǐ xià zǐ dì bù róng bié qiú shì jìn jiē rù guó xué fú yīng xùn diǎn
王公已下子弟,不容别求仕进,皆入国学,服膺训典。
chóng shì guǎn miào zūn shàng rú shī shèng chén diàn cài zhī yí hóng fū jiǎng shuō zhī huì shǐ shì shù guān tīng yǒu suǒ fā yáng hóng jiǎng dào dé yú shì hū zài
崇饰馆庙,尊尚儒师,盛陈奠菜之仪,宏敷讲说之会,使士庶观听,有所发扬,弘奖道德,于是乎在。
zé sì hǎi zhī nèi mí rán xiàng fēng yán jǐng jǔ zú xián zhī suǒ xiàng
则四海之内,靡然向风,延颈举足,咸知所向。
rán hòu shěn chí héng jìng miào zé liáng néng yǐ zhī lín rén jì zhī diào sú
然后审持衡镜, 妙择良能,以之临人,寄之调俗。
zé guān wú qīn bào zhī zhèng rén yǒu ān lè zhī xīn jū rén zé xiāng yǔ lè yè bǎi xìng zé jiē liàn sāng zǐ qǐ fù yōu qí táo sàn ér pín jù zāi
则官无侵暴之政,人有安乐之心,居人则相与乐业,百姓则皆恋桑梓,岂复忧其逃散而贫窭哉!
jīn tiān xià hù kǒu wáng táo guò bàn zū diào jì jiǎn guó yòng bù zú
今天下户口,亡逃过半,租调既减, 国用不足。
lǐ rén zhī jí yóu qiè yú zī
理人之急,尤切于兹。
gù zhī wu xué zhī yuán qǐ wéi rùn shēn jìn dé ér yǐ
故知务学之源,岂唯润身进德而已?
jiāng yǐ huì rén lì guó kě bù wu zhī zāi
将以诲人利国,可不务之哉!
chén wén yáo shùn zhī rì huà qí yì guān
臣闻尧、舜之日,画其衣冠;
wén jǐng zhī shí jǐ zhì xíng cuò
文、景之时,几致刑措。
lì cí qiān zǎi yǐ wéi měi tán
历兹千载,以为美谈。
chén fú wéi bì xià ruì zhé qīn míng qióng shén zhī huà zì xuān hào yǐ xiáng mò zhī yǔ jīng
臣伏惟陛下睿哲钦明,穷神知化,自轩、昊已降,莫之与京。
dú yǒu wǎng zhī lùn fǎ huò wèi jìn shàn jiē yóu zhǔ sī jiān xiōng huò luàn shì tīng
独有往之论法,或未尽善,皆由主司奸凶,惑乱视听。
xún ér bì xià shèng chá jù xiáng zhī yǐ rán jìng wèi néng xiǎn qí běn yuán míng qí qián shì lìng tiān xià wàn xìng shi bì xià běn xīn shàng shǐ sì hǎi duō xián yuān zhī rén jiǔ quán yǒu bào tòng zhī guǐ
寻而陛下圣察,具详之矣,然竟未能显其本源, 明其前事,令天下万姓识陛下本心,尚使四海多衔冤之人,九泉有抱痛之鬼。
chén chéng yú àn bù shí dà gāng qǐng wèi bì xià shǐ mò ér yán qí shì
臣诚愚暗,不识大纲,请为陛下始末而言其事。
yáng yù zhī hòu xíng yù jiàn xìng yòng fǎ zhī wu wu yú qióng jìng lián zuò xiāng qiān shù nián bù jué
扬、豫之后,刑狱渐兴,用法之伍,务于穷竟,连坐相牵,数年不绝。
suì shǐ jù jiān dà huá sì xì chéng jiàn nèi bāo chái láng zhī xīn wài shì yīng zhān zhī jī yīn tú qián jié gòng xiāng yǐng huì gòu shì shì zhī yán chéng bù shè zhī zuì
遂使巨奸大猾伺隙乘间,内苞豺狼之心,外示鹰鹯之迹,阴图潜结,共相影会,构似是之言,成不赦之罪。
jiē shēn wéi qiǎo dǐ zì xíng chu dú rén bù shèng tòng biàn qǐ zì wū gōng qīng shì shù lián jǐng shòu lù
皆深为巧诋,恣行楚毒,人不胜痛,便乞自诬,公卿士庶,连颈受戮。
dào lù jí jí suī zhī fēi gū ér duàn liàn yǐ chéng biàn zhàn jiē hé
道路籍籍,虽知非辜,而锻练已成,辩占皆合。
zòng gāo yáo wéi lǐ yú gōng dìng xíng zé wèi wū gōng huǐ jiù yóu wèi sè zé
纵皋陶为理,于公定刑,则谓污宫毁柩,犹未塞责。
suī bì xià rén cí āi niàn xù yù huǎn sǐ jí lǎn cí zhuàng biàn yǐ zhōu mì jiē wèi kān jū de qíng shì qí shí fàn suī yù kuān shè qí rú fǎ hé
虽陛下仁慈哀念,恤狱缓死,及览辞状,便已周密,皆谓勘鞫得情,是其实犯,虽欲宽舍,其如法何?
yú shì xiǎo nǎi shēn zhū dà zé zú miè xiāng yuán gòng zuò zhě bù kě shèng yán
于是小乃身诛,大则族灭,相缘共坐者,不可胜言。
cǐ qǐ sù gòu chóu xián jiāng shēn bào fù jiē tú gǒu chéng gōng xiào zì qiú guān shǎng
此岂宿构仇嫌,将申报复,皆图苟成功效,自求官赏。
dāng shí chēng chuán wèi wéi luó zhī
当时称传, 谓为罗织。
qí zhōng xiàn xíng dé zuì zhě suī yǒu mǐn shí tōng cái bèi gào yán zhě biàn zāo wǎng yì xīn tú tòng qí yuān kù kǒu mò néng yǐ zì míng
其中陷刑得罪者,虽有敏识通材,被告言者便遭枉抑,心徒痛其冤酷, 口莫能以自明。
huò shòu zhū yí huò zāo cuàn jí bìng gān xīn yǐn fēn fù zhī rú guī
或受诛夷,或遭窜殛,并甘心引分,赴之如归。
gù zhī nòng fǎ tú wén shāng rén shí shén
故知弄法徒文,伤人实甚。
lài bì xià tè huí shèng chá zhāo rán xiáng jiū
赖陛下特回圣察,昭然详究。
zhōu xìng qiū jī zhī lèi hóng yì jùn chén zhī tú jiē xiāng cì fú zhū shì bào xiá ěr ér cháo yě qìng tài ruò zài dǔ yáng hé
周兴、丘𪟝之类,弘义、俊臣之徒,皆相次伏诛,事暴遐迩,而朝野庆泰,若再睹阳和。
qiě rú rén jié yuán zhōng jù lí wǎng xiàn bèi kān jū zhī jì yì jiē yǐ zì wū
且如仁杰、元忠,俱罹枉陷,被勘鞫之际,亦皆已自诬。
xiàng fēi bì xià zhì míng chuí yǐ xǐng chá zé zū hǎi zhī lù yǐ jí qí shēn yù wàng shū zhōng shèng dài ān kě fù de
向非陛下至明,垂以省察,则菹醢之戮,已及其身,欲望输忠圣代,安可复得!
bì xià zhuó ér shēng zhī gè wèi liáng fǔ guó zhī dòng gàn chēng cǐ èr rén
陛下擢而升之,各为良辅,国之栋干,称此二人。
hé nǎi qián fēi ér hòu shì zāi
何乃前非而后是哉?
chéng yóu wǎng xiàn yǔ zhēn míng ěr
诚由枉陷与甄明尔。
dàn kǒng wǎng zhī dé zuì zhě duō bìng cǐ liú zé xiàng shí zhī yuān zhě qí shù shén zhòng
但恐往之得罪者多并此流,则向时之冤者其数甚众。
xī shā yī xiào fù shàng huò jiàng zāi
昔杀一孝妇,尚或降灾。
ér làn zhě gài duō níng wú yuàn qì
而滥者盖多,宁无怨气!
yuàn qì shàng dá zé shuǐ hàn suǒ xìng yù wàng suì dēng bù kě de yě
怨气上达则水旱所兴,欲望岁登, 不可得也。
tǎng bì xià hóng tiān dì zhī dà dé shī léi yǔ zhī shēn rén guī zuì yú xuē kè zhī tú jiàng ēn yú wǎng làn zhī wu
倘陛下弘天地之大德,施雷雨之深仁,归罪于削刻之徒,降恩于枉滥之伍。
zì chuí gǒng yǐ lái dà bì zuì yǐ xià cháng shè suǒ bù yuán zhě zuì wú qīng zhòng yī jiē yuán xǐ bèi yǐ zhāo sū
自垂拱已来,大辟罪已下,常赦所不原者,罪无轻重,一皆原洗,被以昭苏。
fú fǎ zhī bèi zhuī huán guān jué yuán lèi zhī tú pǔ zhān ēn zào
伏法之辈,追还官爵,缘累之徒,普沾恩造。
rú cǐ zé tiān xià zhī cǐ suǒ xiàn zuì yuán fēi bì xià zhī yì xián shì nüè lì zhī gū
如此则天下知此所陷罪,元非陛下之意,咸是虐吏之辜。
yōu míng huān xīn zé gǎn tōng hé qì
幽明欢欣,则感通和气;
hé qì xià jiàng zé fēng yǔ yǐ shí
和气下降,则风雨以时;
fēng yǔ yǐ shí zé wǔ gǔ fēng rěn
风雨以时,则五谷丰稔;
suì jì rěn yǐ rén yì ān yǐ
岁既稔矣,人亦安矣。
tài píng zhī měi yì hé yuǎn zāi
太平之美,亦何远哉!
fú yuàn bì xià shēn chá
伏愿陛下深察。
xún qiān qiū guān shì láng sān guò fèng gé shì láng tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì
寻迁秋官侍郎,三过凤阁侍郎、同凤阁鸾台平章事。
cháng ān zhōng
长安中,
zé tiān cháng yǔ zǎi chén yì jí zhōu xiàn guān lì
则天尝与宰臣议及州县官吏,
nà yán li jiào xià guān shàng shū táng xiū jǐng děng zòu yuē chén děng miù yīng dà rèn
纳言李峤、夏官尚书唐休璟等奏曰:“臣等谬膺大任,
bù néng shǐ bīng gé zhǐ xi
不能使兵革止息,
cāng fǔ yīn yíng
仓府殷盈,
hù kǒu shàng yǒu bū táo
户口尚有逋逃,
guān rén wèi miǎn tān zhuó
官人未免贪浊,
shǐ bì xià lín cháo zhěn tàn
使陛下临朝轸叹,
lǚ yǐ wéi yán
屡以为言,
sù yè cán huáng
夙夜惭惶,
bù zhī qǐ chǔ
不知启处。
fú sī dāng jīn yào wù mò guò fù guó ān rén
伏思当今要务,莫过富国安人。
fù guó ān rén zhī fāng zài zhái cì shǐ
富国安人之方,在择刺史。
qiè jiàn cháo tíng wù yì mò bù zhòng nèi guān qīng wài zhí měi chú shòu mù bó jiē zài sān pī sù
窃见朝廷物议,莫不重内官,轻外职,每除授牧伯,皆再三披诉。
bǐ lái suǒ qiǎn wài rèn duō shì biǎn lèi zhī rén fēng sú bù chéng shí yóu yú cǐ
比来所遣外任,多是贬累之人,风俗不澄,实由于此。
jīn wàng yú tái gé sì jiān miào jiǎn xián liáng fēn diǎn dà zhōu gòng kāng zhù jī
今望于台阁寺监,妙简贤良,分典大州,共康庶绩。
chén děng qǐng chuò jìn shì shuài xiān jù liáo wu zài yōu guó jì rén zhù dāng yǒu suǒ bǔ yì
臣等请辍近侍,率先具僚,务在忧国济人,庶当有所补益。
zé tiān yuē qīng děng chù luán tái fèng gé shuí wèi cǐ xíng
”则天曰:“卿等处鸾台凤阁,谁为此行?
sì lì shuài xiān duì yuē chén yǐ yōng yú miù yīng jiǎng zhuó nèi zhǎng jī mì fēi chén suǒ kān
”嗣立率先对曰:“臣以庸愚,谬膺奖擢,内掌机密,非臣所堪。
chéng fá wài tái zhù dāng jìn jié tǎng chuí cǎi lù chén yuàn cǐ xíng
承乏外台,庶当尽节,倘垂采录,臣愿此行。
yú shì sì lì dài běn guān jiǎn jiào biàn zhōu cì shǐ
”于是嗣立带本官检校汴州刺史。
wú jǐ sì lì xiōng chéng qìng rù zhī zhèng shì sì lì zhuǎn chéng jūn jì jiǔ jiān jiǎn jiào wèi zhōu cì shǐ
无几,嗣立兄承庆入知政事,嗣立转成均祭酒,兼检校魏州刺史。
yòu xǐ míng zhōu cì shǐ
又徙洺州刺史。
xún zuò chéng qìng zuǒ shòu ráo zhōu zhǎng shǐ
寻坐承庆左授饶州长史。
suì yú zhēng wèi tài pú shǎo qīng jiān zhǎng lì bù xuǎn shì
岁余,征为太仆少卿,兼掌吏部选事。
shén lóng èr nián wèi xiāng zhōu cì shǐ
神龙二年,为相州刺史。
jí chéng qìng zú dài wéi huáng mén shì láng zhuǎn tài fǔ qīng jiā xiū wén guǎn xué shì
及承庆卒,代为黄门侍郎,转太府卿,加修文馆学士。
jǐng lóng sān nián zhuǎn bīng bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
景龙三年,转兵部尚书、同中书门下三品。
shí zhōng zōng chóng shì sì guàn yòu làn shí fēng yì zhě zhòng guó yòng xū jié
时中宗崇饰寺观,又滥食封邑者众,国用虚竭。
sì lì shàng shū jiàn yuē
嗣立上疏谏曰:
chén wén guó wú jiǔ nián zhī chǔ jiā wú sān nián zhī xù jiā fēi qí jiā guó fēi qí guó
臣闻国无九年之储,家无三年之蓄,家非其家,国非其国。
gù zhī lì guó lì jiā jiē zī yú chǔ xù yǐ
故知立国立家,皆资于储蓄矣。
fu shuǐ hàn zhī zāi guān zhī yīn yáng yùn shù fēi rén zhì lì suǒ néng jí yě
夫水旱之灾,关之阴阳运数,非人智力所能及也。
yáo zāo dà shuǐ tāng zāo dà hàn zé zhī rén shèng zhī jūn suǒ bù néng miǎn dāng cǐ shí bù zhì yú kùn bì zhě jī yě
尧遭大水,汤遭大旱,则知仁圣之君所不能免,当此时不至于困弊者,积也。
jīn bì xià cāng kù zhī nèi bǐ shāo kōng jié xún cháng yòng dù bù zhī yī nián
今陛下仓库之内,比稍空竭,寻常用度,不支一年。
tǎng yǒu shuǐ hàn rén xū zhèn gěi zhēng fā shí dòng bīng yào zī zhuāng zé jiāng hé yǐ bèi zhī
倘有水旱,人须赈给,征发时动,兵要资装,则将何以备之?
qí yuán cāng kù bù shí fáng yú zhèng huà zhě chù lèi ér shì
其缘仓库不实,妨于政化者,触类而是。
chén qiè jiàn bǐ zhě yíng zào sì guàn qí shù jí duō jiē wu qǔ hóng bó jìng chóng huán lì
臣窃见比者营造寺观,其数极多,皆务取宏博,竞崇环丽。
dà zé fèi hào bǎi shí wàn xiǎo zé shàng yòng sān wǔ wàn yú lüè jì dōu yòng zī cái dòng zhì qiān wàn yǐ shàng
大则费耗百十万, 小则尚用三五万余,略计都用资财,动至千万已上。
zhuǎn yùn mù shí rén niú bù tíng fèi rén gōng hài nóng wù shì jì fēi jí shí duō yuàn zī
转运木石,人牛不停,废人功, 害农务,事既非急,时多怨咨。
gù shū yuē bù zuò wú yì hài yǒu yì gōng nǎi chéng
故《书》曰:“不作无益害有益,功乃成;
bù guì yì wù jiàn yòng wù mín nǎi zú
不贵异物贱用物,民乃足。
chéng zāi cǐ yán fēi xū tán yě
”诚哉此言,非虚谈也。
qiě xuán zhǐ mì miào guī yú kōng jì gǒu fēi xiū xīn dìng huì zhū fǎ jiē shè yǒu wéi
且玄旨秘妙,归于空寂,苟非修心定慧,诸法皆涉有为。
zhì rú tǔ mù diāo kè děng gōng wéi shì dān jié rén lì dàn xué xiāng kuā zhuàng lì qǐ guān xiáng fú shēn xīn
至如土木雕刻等功,唯是殚竭人力,但学相夸壮丽,岂关降伏身心。
qiě fán suǒ xīng gōng jiē xū jué záo zhé chóng zài tǔ zhǒng lèi shí duō
且凡所兴功,皆须掘凿,蛰虫在土,种类实多。
měi rì shā shāng dòng yíng wàn jì lián nián rú cǐ sǔn hài kě zhī
每日杀伤,动盈万计,连年如此,损害可知。
shèng rén cí bēi wèi xīn qǐ yǒu xū xíng cǐ shì bù rán zhī lǐ jiǎo zài mù qián
圣人慈悲为心,岂有须行此事,不然之理,皎在目前。
shì sú zhòng sēng wèi tōng qí zhǐ bù lǜ fǔ kù kōng jié bù sī shèng rén yōu láo wèi guǎng shù fú tián jí shì zēng xiū fǎ jiào
世俗众僧, 未通其旨,不虑府库空竭,不思圣人忧劳,谓广树福田,即是增修法教。
tǎng shuǐ hàn wèi zāi rén zhì jī něi yí dí zuò gěng bīng wú zī liáng bì xià suī yǒu lóng xiàng rú yún qié lán gài rì qǐ néng bì wàn fēn zhī yī jiù yuán yuán zhī kǔ zāi
倘水旱为灾,人至饥馁,夷狄作梗,兵无资粮,陛下虽有龙象如云,伽蓝概日,岂能裨万分之一,救元元之苦哉!
yú dào fǎ jì yǒu guāi zài shēng rén jí wèi sǔn bì xià qǐ kě bù shēn sī zhī
于道法既有乖,在生人极为损,陛下岂可不深思之!
chén qiè jiàn shí fēng zhī jiā qí shù shén zhòng
臣窃见食封之家,其数甚众。
zuó lüè wèn hù bù yún yòng liù shí yú wàn dīng yī dīng liǎng pǐ jí shì yī bǎi èr shí wàn yǐ shàng
昨略问户部,云用六十余万丁,一丁两匹,即是一百二十万已上。
chén qǐng zài tài fǔ zhī měi nián yōng diào juàn shù duō bù guò bǎi wàn shǎo zé qī bā shí wàn yǐ lái bǐ zhū fēng jiā suǒ rù quán shǎo
臣顷在太府,知每年庸调绢数,多不过百万,少则七八十万已来, 比诸封家,所入全少。
tǎng yǒu chóng shuāng hàn lào céng bù bàn zài guó jiā zhī gòng hé yǐ qǔ gěi
倘有虫霜旱涝,曾不半在,国家支供,何以取给?
chén wén zì fēng máo tǔ liè shān hé jiē xū yè zhe jīng lún gōng shēn cǎo mèi rán hòu pèi zōng miào zhī xiǎng chéng dài lì zhī ēn
臣闻自封茅土,裂山河,皆须业著经纶,功申草昧,然后配宗庙之享,承带砺之恩。
huáng yùn zhī chū gōng chén gòng dìng tiān xià dāng shí shí fēng cái shàng sān èr shí jiā jīn yǐ xún cháng tè ēn suì zhì bǎi jiā yǐ shàng
皇运之初,功臣共定天下,当时食封才上三二十家,今以寻常特恩,遂至百家已上。
guó jiā zū fù tài bàn sī mén sī mén zé zī yòng yǒu yú guó jiā zé zhī jì bù zú
国家租赋,太半私门,私门则资用有余,国家则支计不足。
yǒu yú zé huò zhì shē chǐ bù zú zé zuò zhì yōu wēi zhì guó zhī fāng qǐ wèi wéi de
有余则或致奢侈,不足则坐致忧危,制国之方,岂谓为得?
fēng hù zhī wù zhū jiā zì zhēng huò shì guān diǎn huò shì nú pú duō xié shì chěng wēi líng tū zhōu xiàn
封户之物,诸家自征,或是官典,或是奴仆,多挟势骋威,凌突州县。
fán shì fēng hù bù shèng qīn rǎo huò shū wù duō suǒ guǒ tóu huò xiāng zhī yào qǔ zhōng wù bǎi xìng yuàn tàn yuǎn jìn gòng zhī
凡是封户,不胜侵扰,或输物多索裹头,或相知要取中物,百姓怨叹,远近共知。
fù yǒu yīn jiāng huò yì zhuǎn gēng shēng xìn zhēng dǎ fēn fēn céng bù níng xi pín fá bǎi xìng hé yǐ kè kān
复有因将货易,转更生衅,征打纷纷,曾不宁息,贫乏百姓, 何以克堪!
ruò bì xiàn dīng wù sòng tài fǔ fēng jiā dàn yú zuǒ cáng qǐng shòu bù dé zhé zì zhēng cuī zé bì miǎn qīn rǎo rén jì sū xī
若必限丁物送太府,封家但于左藏请受,不得辄自征催,则必免侵扰, 人冀苏息。
chén yòu wén shè guān fēn zhí liàng shì zhì lì cǐ běn yú lǐ rén ér wu ān zhī yě
臣又闻设官分职,量事置吏,此本于理人而务安之也。
gù shū yuē zài guān rén zài ān rén
故《书》曰“在官人, 在安人。
guān rén zé zhé ān rén zé huì
官人则哲,安人则惠。
néng zhé ér huì hé yōu hu huan dōu hé wèi hu yǒu miáo zhě yě
能哲而惠,何忧乎欢兜,何畏乎有苗”者也!
shì míng guān de qí rén ér tiān xià zì lǐ yǐ
是明官得其人,而天下自理矣。
gǔ zhě qǔ rén bì xiān cǎi xiāng qū zhī yù rán hòu pì yú zhōu jùn
古者取人,必先采乡曲之誉,然后辟于州郡;
zhōu jùn yǒu shēng rán hòu pì yú wǔ fǔ
州郡有声, 然后辟于五府;
cái zhe wǔ fǔ rán hòu shēng zhī tiān cháo
才著五府,然后升之天朝。
cǐ zé yòng yī rén suǒ zé zhě shén xī zhuó yī shì suǒ lì zhě shén shēn
此则用一人所择者甚悉,擢一士所历者甚深。
kǒng zǐ yuē pì yǒu měi jǐn bù kě shǐ rén xué zhì
孔子曰:“譬有美锦,不可使人学制。
cǐ míng yòng rén bù kě bù shěn zé yě
”此明用人不可不审择也。
yòng de qí cái zé lǐ fēi qí cái zé luàn lǐ luàn suǒ shè yān kě bù shēn zé zhī zāi
用得其才则理,非其才则乱,理乱所设,焉可不深择之哉!
jīn zhī qǔ rén yǒu yì cǐ dào
今之取人,有异此道。
duō wèi shén shì xiào jí dùn zhì qiān zhuó
多未甚试效,即顿至迁擢。
fu qū jìng zhě rén zhī cháng qíng jiǎo xìng rén zhī suǒ qù
夫趋竞者人之常情,侥幸人之所趣。
ér jīn wu jìn bù bì jiǎo xìng zhě jiē zhǒng bǐ jiān bù yú wén wǔ zhī liè
而今务进不避侥幸者,接踵比肩,布于文武之列。
yǒu wén zhě yòng lǐ nèi wài zé yǒu huí xié zāng wū shàng xià bài luàn zhī yōu
有文者用理内外,则有回邪赃污上下败乱之忧;
yǒu wǔ zhě yòng jiāng jūn róng zé yǒu yōng nuò qiè ruò shī lǚ sàng wáng zhī huàn
有武者用将军戎,则有庸懦怯弱师旅丧亡之患。
bǔ shòu wú xiàn yuán quē bù gōng suì zhì yuán wài zhì guān shù bèi zhèng quē
补授无限,员阙不供,遂至员外置官,数倍正阙。
cáo shǔ diǎn lì kùn yú zhī chéng fǔ kù cāng chǔ jié yú zī fèng
曹署典吏,困于祗承,府库仓储,竭于资奉。
guó jiā dà shì qǐ shén yú cǐ
国家大事,岂甚于此!
gǔ zhě xuán jué dài shì wéi yǒu cái zhě de zhī ruò rèn yòng wú cái zé yǒu cái zhī lù sāi xián rén jūn zǐ suǒ yǐ dùn jì xiāo shēng cháng huái tàn hèn zhě yě
古者悬爵待士,唯有才者得之,若任用无才,则有才之路塞,贤人君子所以遁迹销声,常怀叹恨者也。
qiě xián rén jūn zǐ shǒu yú zhèng zhí zhī dào yuǎn yú jiǎo xìng zhī mén ruò jiǎo xìng kāi zé xián zhě bù kě fù chū yǐ
且贤人君子,守于正直之道,远于侥幸之门,若侥幸开,则贤者不可复出矣。
xián zhě suì tuì ruò yù qiú rén ān huà qià fù bù kě de yě
贤者遂退,若欲求人安化洽,复不可得也。
rén ruò bù ān guó jiāng wēi yǐ bì xià ān kě bù shēn lǜ zhī
人若不安,国将危矣,陛下安可不深虑之!
yòu cì shǐ xiàn lìng lǐ rén zhī shǒu
又刺史、县令,理人之首。
jìn nián yǐ lái bù cún jiǎn zé
近年已来,不存简择。
jīng guān yǒu fàn jí shēng wàng xià zhě fāng qiǎn mù zhōu
京官有犯及声望下者, 方遣牧州;
lì bù xuǎn rén mù nián wú shǒu bǐ zhě fāng nǐ xiàn lìng
吏部选人,暮年无手笔者,方拟县令。
cǐ fēng jiǔ shàn shàng xià tóng zhī jiāng cǐ lǐ rén hé yǐ lǜ huà
此风久扇,上下同知,将此理人, 何以率化?
jīn suì fēi fēng rěn hù kǒu liú wáng guó yòng kōng xū zū diào jiǎn xiāo
今岁非丰稔,户口流亡,国用空虚,租调减削。
bì xià bù yǐ cǐ liú niàn jiāng hé yǐ lǐ guó hu
陛下不以此留念,将何以理国乎?
chén wàng xià míng zhì jù lùn qián shì shǐ yǒu sī gǎi huàn jiǎn zé tiān xià cì shǐ xiàn lìng jiē qǔ cái néng yǒu chēng wàng zhě chōng
臣望下明制,具论前事,使有司改换简择,天下刺史、县令,皆取才能有称望者充。
zì jīn yǐ wǎng yīng yǒu qiān chú zhū cáo shì láng liǎng shěng liǎng tái jí wǔ pǐn yǐ shàng qīng wàng guān xiān yú cì shǐ xiàn lìng zhòng xuǎn yòng
自今已往,应有迁除诸曹侍郎、两省、两台及五品已上清望官,先于刺史、县令中选用。
mù zǎi dé rén tiān xià dà lǐ wàn xìng xīn xīn rán qǐ fēi tài píng lè shì zāi
牧宰得人,天下大理,万姓欣欣然,岂非太平乐事哉!
wéi bì xià xiáng zé
唯陛下详择。
shū zòu bù nà
疏奏不纳。
sì lì yǔ wéi shù rén zōng shǔ shū yuǎn zhōng zōng tè lìng biān rù shǔ jí yóu shì gù shǎng yóu zhòng
嗣立与韦庶人宗属疏远,中宗特令编入属籍,由是顾赏尤重。
shǎng yú lí shān gòu yíng bié yè zhōng zōng qīn wǎng xìng yān zì zhì shī xù lìng cóng guān fù shī cì juàn èr qiān pǐ
赏于骊山构营别业,中宗亲往幸焉,自制诗序,令从官赋诗,赐绢二千匹。
yīn fēng sì lì wèi xiāo yáo gōng míng qí suǒ jū wèi qīng xū yuán yōu qī gǔ
因封嗣立为逍遥公,名其所居为清虚原幽栖谷。
wéi shì bài jǐ wéi luàn bīng suǒ hài níng wáng xiàn yǐ sì lì shì cóng mǔ zhī fu jiù hù miǎn zhī
韦氏败,几为乱兵所害,宁王宪以嗣立是从母之夫,救护免之。
ruì zōng jiàn zuò bài zhōng shū lìng
睿宗践祚,拜中书令。
xún rì chū wéi xǔ zhōu cì shǐ
寻日,出为许州刺史。
yǐ dìng cè zūn lì ruì zōng zhī gōng cì shí fēng yī bǎi hù
以定册尊立睿宗之功,赐实封一百户。
kāi yuán chū rù wèi guó zi jì jiǔ
开元初,入为国子祭酒。
xiān shì zhōng zōng yí zhì ruì zōng fǔ zhèng zōng chu kè wéi wēn děng gǎi xuē gǎo cǎo sì lì shí zài zhèng shì fǔ bù néng zhèng zhī
先是,中宗遗制睿宗辅政,宗楚客、韦温等改削藁草,嗣立时在政事府,不能正之。
zhì shì wèi xiàn sī suǒ hé zuǒ qiān yuè zhōu bié jià
至是为宪司所劾,左迁岳州别驾。
jiǔ zhī qiān chén zhōu cì shǐ
久之,迁陈州刺史。
shí hé nán dào xún chá shǐ gōng bù shàng shū liú zhī róu zòu sì lì qīng bái kě zhì zhī zhuàng zhào mìng wèi xià kāi yuán qī nián zú zèng bīng bù shàng shū shì yuē xiào
时河南道巡察使、工部尚书刘知柔奏嗣立清白可陟之状,诏命未下,开元七年卒,赠兵部尚书,谥曰孝。
zhōng shū mén xià yòu zòu sì lì yì guān zhī nèi sù biǎo cái míng
中书门下又奏:“嗣立衣冠之内,夙表才名;
xiōng dì zhī jiān tè chēng hé mù
兄弟之间,特称和睦。
chéng ēn lì shì wèi liè zǎi chén
承恩历事,位列宰臣。
zhōng nián yǐ bù néng zhèng shēn pō jìn xiōng qi wèi xiàn sī jiū hé yīn cí chū biǎn
中年以不能正身,颇近凶戚,为宪司纠劾, 因兹出贬。
ruò xún qí shǐ zhōng shì jí rén yi qì qí xiá yǐ cóng zhòng wàng
若循其始,终是吉人,宜弃其瑕,以从众望。
qǐng zèng wù yī bǎi duàn
请赠物一百段。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
sì lì chéng qìng jù yǐ xué xíng qí míng
嗣立、承庆俱以学行齐名。
cháng shòu zhōng sì lì dài chéng qìng wèi fèng gé shè rén
长寿中,嗣立代承庆为凤阁舍人。
cháng ān sān nián chéng qìng dài sì lì wèi tiān guān shì láng qǐng zhī yòu dài sì lì zhī zhèng shì
长安三年,承庆代嗣立为天官侍郎,顷之又代嗣立知政事。
jí chéng qìng zú sì lì yòu dài wéi huáng mén shì láng qián hòu sì zhí xiāng dài
及承庆卒,嗣立又代为黄门侍郎,前后四职相代。
yòu fù zǐ sān rén jiē zhì zǎi xiàng
又父子三人,皆至宰相。
yǒu táng yǐ lái mò yǔ wéi bǐ
有唐已来,莫与为比。
sì lì sān zi fú héng jì jiē zhī míng
嗣立三子:孚、恒、济, 皆知名。
fú lèi qiān zhì zuǒ sī yuán wài láng
孚,累迁至左司员外郎。
héng kāi yuán chū wèi dàng shān lìng
恒,开元初为砀山令。
wéi zhèng kuān huì rén lì ài zhī
为政宽惠,人吏爱之。
huì chē jià dōng xún xiàn dāng gòng zhàng shí shān dōng zhōu xiàn jiē jù bù bàn wu yú biān pū héng dú bù zhàng fá ér shì jiē jì lǐ yuǎn jìn chēng yān
会车驾东巡,县当供帐,时山东州县皆惧不办,务于鞭扑,恒独不杖罚而事皆济理, 远近称焉。
yù shǐ zhōng chéng yǔ wén róng jí héng zhī gū zǐ yě cháng mì jiàn héng yǒu jīng jì zhī cái qǐng yǐ jǐ zhī guān zhì huí shòu nǎi zhuó bài diàn zhōng shì yù shǐ
御史中丞宇文融,即恒之姑子也,尝密荐恒有经济之才,请以己之官秩回授,乃擢拜殿中侍御史。
lì dù zhī zuǒ sī děng yuán wài tài cháng shǎo qīng jǐ shì zhōng
历度支左司等员外、太常少卿、给事中。
èr shí jiǔ nián wèi lǒng yòu dào hé xī chù zhì shǐ
二十九年,为陇右道河西黜陟使。
héng zhì hé xī shí jié dù shǐ gài jiā yùn shì tuō zhōng guì gōng wèi fēi fǎ jiān wěi xù gōng láo héng kàng biǎo qǐng hé zhī rén dài qí jù
恒至河西时,节度使盖嘉运恃托中贵,公为非法,兼伪叙功劳, 恒抗表请劾之,人代其惧。
yīn chū wèi chén liú tài shǒu wèi xíng ér zú shí rén shén shāng xī zhī
因出为陈留太守,未行而卒,时人甚伤惜之。
jì zǎo yǐ cí hàn wén
济,早以辞翰闻。
kāi yuán chū diào bǔ juàn chéng lìng
开元初,调补鄄城令。
shí yǒu rén mì zòu xuán zōng jīn suì lì bù xuǎn xù tài làn xiàn lìng fēi cái quán bù jiǎn zé
时有人密奏玄宗:“今岁吏部选叙太滥,县令非材, 全不简择。
jí xiàn lìng xiè guān rì yǐn rù diàn tíng wèn ān rén cè yī dào shì zhě èr bǎi yú rén dú jì cè dì yī huò yǒu bù shū zhǐ zhě
”及县令谢官日,引入殿庭,问安人策一道,试者二百余人,独济策第一,或有不书纸者。
zhuó jì wèi lǐ quán lìng èr shí yú rén hái jiù guān sì wǔ shí rén fàng guī xí dú shì láng lú cóng yuàn li cháo yǐn biǎn wèi cì shǐ
擢济为醴泉令,二十余人还旧官,四五十人放归习读,侍郎卢从愿、李朝隐贬为刺史。
jì zhì lǐ quán yǐ jiǎn yì wéi zhèng rén yòng chēng zhī
济至醴泉,以简易为政,人用称之。
sān qiān wèi kù bù yuán wài láng
三迁为库部员外郎。
èr shí sì nián wèi shàng shū hù bù shì láng
二十四年,为尚书户部侍郎。
lěi suì zhuǎn tài yuán yǐn
累岁转太原尹。
zhì xiān dé shī sì zhāng shù zǔ fù zhī xíng cí zhì gāo yǎ
制《先德诗》四章,述祖、父之行, 辞致高雅。
tiān bǎo qī zài yòu wèi hé nán yǐn qiān shàng shū zuǒ chéng
天宝七载,又为河南尹,迁尚书左丞。
sān dài wèi shěng xiá yì guān róng zhī
三代为省辖,衣冠荣之。
jì cóng róng yǎ dù suǒ lì rén tuī shàn zhèng hòu chū wèi féng yì tài shǒu
济从容雅度,所莅人推善政,后出为冯翊太守。
lù yuán fāng sū zhōu wú xiàn rén
陆元方,苏州吴县人。
shì wèi zhe xìng
世为著姓。
zēng zǔ chēn chén jǐ shì zhōng huáng mén shì láng
曾祖琛,陈给事中黄门侍郎。
bó fù jiǎn zhī yǐ gōng shū zhī míng guān zhì tài zǐ sī yì láng
伯父柬之,以工书知名,官至太子司议郎。
yuán fāng jǔ míng jīng yòu yīng bā kē jǔ lèi zhuǎn jiān chá yù shǐ
元方举明经,又应八科举,累转监察御史。
zé tiān gé mìng shǐ yuán fāng ān jí lǐng wài
则天革命, 使元方安辑岭外。
jiāng shè hǎi shí fēng tāo shén zhuàng zhōu rén mò gǎn jǔ fān
将涉海,时风涛甚壮,舟人莫敢举帆。
yuán fāng yuē wǒ shòu mìng wú sī shén qǐ hài wǒ
元方曰:“我受命无私, 神岂害我?
jù mìng zhī jì jì ér fēng tāo guǒ xi
”遽命之济,既而风涛果息。
shǐ hái chēng zhǐ chú diàn zhōng shì yù shǐ
使还称旨,除殿中侍御史。
jí yǐ qí yuè zhuó bài fèng gé shè rén réng pàn shì láng shì
即以其月擢拜凤阁舍人,仍判侍郎事。
é wèi lái jùn chén suǒ xiàn zé tiān shǒu chì tè shè zhī
俄为来俊臣所陷,则天手敕特赦之。
cháng shòu èr nián zài qiān luán tái shì láng tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì
长寿二年,再迁鸾台侍郎、同凤阁鸾台平章事。
yán zài chū yòu jiā fèng gé shì láng
延载初,又加凤阁侍郎。
zhèng shèng chū nèi shǐ li zhāo dé dé zuì yǐ yuán fāng fù huì zhāo dé biǎn suí zhōu cì shǐ
证圣初,内史李昭德得罪,以元方附会昭德,贬绥州刺史。
xún fù wèi chūn guān shì láng yòu zhuǎn tiān guān shì láng shàng shū zuǒ chéng xún bài luán tái shì láng píng zhāng shì
寻复为春官侍郎,又转天官侍郎、尚书左丞,寻拜鸾台侍郎、平章事。
zé tiān cháng wèn yǐ wài shì duì yuē chén bèi wèi zǎi chén yǒu dà shì jí zòu rén jiān suì wù bù gǎn yǐ fán shèng lǎn
则天尝问以外事,对曰:“臣备位宰臣,有大事即奏,人间碎务, 不敢以烦圣览。
yóu shì wǔ zhǐ zé shòu tài zǐ yòu shù zǐ ba zhī zhèng shì
”由是忤旨,责授太子右庶子,罢知政事。
xún zhuǎi wén chāng zuǒ chéng bìng zú
寻转文昌左丞,病卒。
yuán fāng zài guān qīng jǐn zài wèi zǎi xiàng zé tiān jiāng yǒu qiān chú měi xíng yǐ fǎng zhī bì mì fēng yǐ jìn wèi cháng lù qí sī ēn
元方在官清谨,再为宰相,则天将有迁除,每行以访之,必密封以进,未尝露其私恩。
lín zhōng qǔ qián hòu cǎo zòu xī mìng fén zhī qiě yuē wú yīn dé yú rén duō yǐ qí hòu shù jī fú bù shuāi yǐ
临终,取前后草奏悉命焚之,且曰:“吾阴德于人多矣,其后庶几福不衰矣。
yòu yǒu shū yī xiá cháng zì jiān fēng jiā rén mò yǒu jiàn zhě jí zú shì zhī nǎi qián hòu chì shū qí shèn mì rú cǐ
”又有书一匣,常自缄封,家人莫有见者,及卒视之,乃前后敕书,其慎密如此。
zèng yuè zhōu dū dū
赠越州都督。
kāi yuán shí bā nián yòu zèng yáng zhōu dà dū dū
开元十八年,又赠扬州大都督。
zi xiàng xiān
子象先。
xiàng xiān běn míng jǐng chū
象先,本名景初。
shǎo yǒu qì liàng yìng zhì jǔ bài yáng zhōu cān jūn
少有器量,应制举,拜扬州参军。
zhì mǎn diào xuǎn shí jí xū wèi lì bù shì láng zhuó shòu luò yáng wèi yuán fāng shí yì wèi lì bù gù cí bù gǎn dāng
秩满调选,时吉顼为吏部侍郎,擢授洛阳尉,元方时亦为吏部,固辞不敢当。
xū yuē wèi guān zé rén zhì gōng zhī dào
顼曰:“为官择人,至公之道。
lù jǐng chū cái wàng gāo yǎ fēi cháng liú suǒ jí shí bù yǐ lì bù zhī zǐ wàng tuī jiàn yě
陆景初才望高雅,非常流所及,实不以吏部之子妄推荐也。
jìng zòu shòu zhī
”竟奏授之。
qiān zuǒ tái jiān chá yù shǐ zhuǎn diàn zhōng lì shòu zhōng shū shì láng
迁左台监察御史,转殿中,历授中书侍郎。
jǐng yún èr nián dōng tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì jiān xiū guó shǐ
景云二年冬,同中书门下平章事,监修国史。
chū tài píng gōng zhǔ jiāng yǐn zhōng shū shì láng cuī shí zhī zhèng shì mì yǐ gào zhī shí gù ràng xiàng xiān zhǔ bù xǔ zhī shí yīn yì qǐng cí
初,太平公主将引中书侍郎崔湜知政事,密以告之,湜固让象先,主不许之,湜因亦请辞。
zhǔ jù yán yú ruì zōng nǎi bìng bài yān
主遽言于睿宗,乃并拜焉。
xiàng xiān qīng jìng guǎ yù bù yǐ xì wù jiè yì yán lùn gāo yuǎn yā wéi shí xián suǒ fú
象先清净寡欲,不以细务介意,言论高远,雅为时贤所服。
shí měi wèi rén yuē lù gōng jiā yú rén yī děng
湜每谓人曰:“陆公加于人一等。
tài píng gōng zhǔ shí jì yòng shì tóng shí zǎi xiàng xiāo zhì zhōng cén yì jí shí děng xián qīng fù zhī wéi xiàng xiān gū lì wèi cháng zào yè
”太平公主时既用事,同时宰相萧至忠、岑义及湜等咸倾附之,唯象先孤立,未尝造谒。
xiān tiān èr nián zhì zhōng děng fú zhū xiàng xiān dú miǎn qí nán
先天二年,至忠等伏诛,象先独免其难。
yǐ bǎo hù gōng fēng yǎn guó gōng cì shí fēng èr bǎi hù jiā yín qīng guāng lù dài fu
以保护功封兖国公, 赐实封二百户,加银青光禄大夫。
shí qióng tǎo zhì zhōng děng zhī dǎng lián lěi shāo zhòng xiàng xiān mì yǒu shēn lǐ quán jì shén duō rán wèi cháng yán jí dāng shí wú zhī zhī zhě
时穷讨至忠等枝党,连累稍众,象先密有申理, 全济甚多,然未尝言及,当时无知之者。
qí nián chū wèi yì zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ réng wèi jiàn nán dào àn chá shǐ
其年,出为益州大都督府长史,仍为剑南道按察使。
zài guān wu yǐ kuān rén wéi zhèng sī mǎ wéi bào zhēn yán yuē wàng míng gōng shāo xíng zhàng fá yǐ lì wēi míng
在官务以宽仁为政,司马韦抱真言曰:“望明公稍行杖罚,以立威名。
bù rán kǒng xià rén dài duò wú suǒ jù yě
不然,恐下人怠堕,无所惧也。
xiàng xiān yuē wéi zhèng zhě lǐ zé kě yǐ hé bì yán xíng shù wēi
”象先曰:“为政者理则可矣,何必严刑树威。
sǔn rén yì jǐ kǒng fēi rén shù zhī dào
损人益己,恐非仁恕之道。
jìng bù cóng bào zhēn zhī yán
”竟不从抱真之言。
lì qiān hé zhōng yǐn
历迁河中尹。
liù nián fèi hé zhōng fǔ yī jiù wèi pú zhōu xiàng xiān wèi cì shǐ réng wèi hé dōng dào àn chá shǐ
六年,废河中府,依旧为蒲州,象先为刺史,仍为河东道按察使。
cháng yǒu xiǎo rén fàn zuì dàn shì yǔ ér qiǎn zhī
尝有小人犯罪,但示语而遣之。
lù shì bái yuē cǐ lì dāng hé yǔ zhàng
录事白曰:“此例当合与杖。
xiàng xiān yuē rén qíng xiāng qù bù yuǎn cǐ qǐ bù jiě wú yán
”象先曰: “人情相去不远,此岂不解吾言?
ruò bì xū xíng zhàng jí dāng zì rǔ wèi shǐ
若必须行杖,即当自汝为始。
lù shì cán jù ér tuì
”录事惭惧而退。
xiàng xiān cháng wèi rén yuē tiān xià běn zì wú shì zhī shì yōng rén rǎo zhī shǐ wèi fán ěr
象先尝谓人曰:“天下本自无事,祗是庸人扰之,始为繁耳。
dàn dāng jìng zhī yú yuán zé yì hé yōu bù jiǎn
但当静之于源,则亦何忧不简。
qián hòu wèi cì shǐ qí zhèng rú yī rén lì xián huái sī zhī
”前后为刺史,其政如一,人吏咸怀思之。
àn chá shǐ tíng rù wèi tài zǐ zhān shì lì gōng bù shàng shū
按察使停,入为太子詹事, 历工部尚书。
shí nián dōng zhī lì bù xuǎn shì yòu jiā xíng bù shàng shū yǐ jì mǔ yōu miǎn guān
十年冬,知吏部选事,又加刑部尚书,以继母忧免官。
shí sān nián qǐ fù tóng zhōu cì shǐ xún qiān tài zǐ shǎo bǎo
十三年,起复同州刺史,寻迁太子少保。
èr shí sì nián zú nián qī shí èr zèng shàng shū zuǒ chéng xiàng shì yuē wén zhēn
二十四年卒,年七十二,赠尚书左丞相,谥曰文贞。
xiàng xiān dì jǐng qiàn lì jiān chá yù shǐ
象先弟景倩,历监察御史。
jǐng róng lì dà lǐ zhèng xíng yáng jùn tài shǒu hé nán yǐn bīng lì bù shì láng zuǒ yòu chéng gōng bù shàng shū dōng dōu liú shǒu xiāng yáng jùn tài shǒu chén liú jùn tài shǒu bìng jiān cǎi fǎng shǐ
景融,历大理正、荥阳郡太守、河南尹、兵吏部侍郎、左右丞、工部尚书、东都留守、襄阳郡太守、陈留郡太守,并兼采访使。
jǐng xiàn lì diàn zhōng shì yù shǐ tún tián yuán wài láng
景献, 历殿中侍御史、屯田员外郎。
jǐng yì hé nán lìng kù bù láng zhōng
景裔,河南令、库部郎中。
jiē yǒu měi yù
皆有美誉。
sēng yī xíng shǎo shí cháng yǔ xiàng xiān kūn dì xiāng shàn cháng wèi rén yuē lù shì xiōng dì jiē yǒu cái xíng gǔ zhī xún chén wú yǐ jiā yě
僧一行少时, 尝与象先昆弟相善,常谓人曰:“陆氏兄弟皆有才行,古之荀、陈,无以加也。
qí wéi dāng shí suǒ chēng rú cǐ
” 其为当时所称如此。
yuán fāng cóng shū yú qìng chén yòu jūn jiāng jūn xún sūn yě
元方从叔余庆,陈右军将军珣孙也。
shǎo yǔ zhī míng zhī shì chén zǐ áng sòng zhī wèn lú cáng yòng dào shì sī mǎ chéng zhēn dào rén fǎ chéng děng jiāo yóu suī cái xué bù dǎi zi áng děng ér fēng liú qiáng biàn guò zhī
少与知名之士陈子昂、宋之问、卢藏用、 道士司马承祯、道人法成等交游,虽才学不逮子昂等,而风流强辩过之。
lèi qiān zhōng shū shè rén
累迁中书舍人。
zé tiān cháng yǐn rù cǎo zhào yú qìng huáng huò zhì wǎn jìng bù néng cuò yī cí zé shòu zuǒ sī láng zhōng
则天尝引入草诏,余庆惶惑,至晚竟不能措一辞,责授左司郎中。
lèi chú dà lǐ qīng sàn qí cháng shì tài zǐ zhān shì
累除大理卿、散骑常侍、太子詹事。
yǐ lǎo jí zhì shì xún zú
以老疾致仕,寻卒。
xiàng xiān sì dài sūn wén zōng tài hé sì nián chú shì hè cān jūn wén xué
象先四代孙,文宗太和四年,除释褐参军文学。
sū guī zì chāng róng jiù zhào wǔ gōng rén duò shàng shū yòu pú yè wēi zēng sūn yě
苏瑰,字昌容,就兆武功人,隋尚书右仆射威曾孙也。
zǔ kuí duò hóng lú qīng
祖夔,隋鸿胪卿。
fù dǎn zhēn guàn zhōng tái zhōu cì shǐ
父亶, 贞观中台州刺史。
guī ruò guàn běn zhōu jǔ jìn shì lèi shòu yù wáng fǔ lù shì cān jūn
瑰弱冠本州举进士,累授豫王府录事参军。
zhǎng shǐ wáng dé zhēn sī mǎ liú yī zhī jiē qì zhòng zhī
长史王德真、司马刘祎之皆器重之。
cháng ān zhōng lèi qiān yáng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ
长安中,累迁扬州大都督府长史。
yáng zhōu de dāng chōng yào duō fù shāng dà jiǎ zhū cuì zhēn guài zhī chǎn qián zhǎng shǐ zhāng qián yú biàn jī jiē zhì zhī shù wàn wéi guī tǐng shēn ér qù
扬州地当冲要,多富商大贾,珠翠珍怪之产,前长史张潜、于辩机皆致之数万,唯瑰挺身而去。
shén lóng chū rù wèi shàng shū yòu chéng yǐ míng xí fǎ lǜ duō shí tái gé gù shì tè mìng shān dìng lǜ lìng gé shì
神龙初,入为尚书右丞,以明习法律,多识台阁故事,特命删定律、令、格、式。
xún jiā yín qīng guāng lù dài fu
寻加银青光禄大夫。
shì suì zài qiān hù bù shàng shū zòu jì zhàng suǒ guǎn hù shí yǒu liù bǎi yī shí wǔ wàn liù qiān yī bǎi sì shí yī
是岁,再迁户部尚书,奏计帐,所管户时有六百一十五万六千一百四十一。
xún jiā shì zhōng
寻加侍中。
fēng huái yáng xiàn zi chōng xī jīng liú shǒu
封淮阳县子,充西京留守。
shí mì shū yuán wài jiān zhèng pǔ sī móu wèi yāo nì yōng qí èr zhōu yāo dǎng dà fā guī shōu pǔ sī xì yù kǎo xùn zhī
时秘书员外监郑普思谋为妖逆,雍、岐二州妖党大发,瑰收普思系狱考讯之。
pǔ sī qī dì wǔ shì yǐ guǐ dào wèi wéi shù rén suǒ chǒng jū zhǐ jìn zhōng yóu shì zhōng zōng tè chì wèi yù guī lìng shì pǔ sī zhī zuì
普思妻第五氏以鬼道为韦庶人所宠,居止禁中,由是中宗特敕慰谕瑰,令释普思之罪。
guī shàng yán pǔ sī huàn huò zuì dāng bù shè
瑰上言普思幻惑,罪当不赦。
zhōng zōng zhì jīng yòu miàn chén qí zhuàng
中宗至京, 又面陈其状。
shàng shū zuǒ pú yè wèi yuán zhōng zòu yuē sū guī zhǎng zhě qí zhōng kěn rú cǐ yuàn bì xià chá zhī
尚书左仆射魏元忠奏曰:“苏瑰长者,其忠恳如此,愿陛下察之。
dì nǎi pèi liú pǔ sī yú dān zhōu qí dǎng bìng zhū
” 帝乃配流普思于儋州,其党并诛。
guī qiān lì bù shàng shū jìn fēng huái yáng xiàn hóu
瑰迁吏部尚书,进封淮阳县侯。
jǐng lóng sān nián zhuǎn shàng shū yòu pú yè tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jìn fēng xǔ guó gōng
景龙三年,转尚书右仆射、同中书门下三品,进封许国公。
shì suì jiāng bài nán jiāo guó zǐ jì jiǔ zhù qīn míng xī shù rén zhǐ jiàn yì qǐng huáng hòu wèi yà xiàn ān lè gōng zhǔ wèi zhōng xiàn
是岁,将拜南郊, 国子祭酒祝钦明希庶人旨,建议请皇后为亚献,安乐公主为终献。
guī shēn fēi qí yì cháng yú yù qián miàn shé qīn míng dì suī wù jìng cóng qīn míng suǒ zòu
瑰深非其议,尝于御前面折钦明,帝虽悟,竟从钦明所奏。
gōng qīng dà chén chū bài guān zhě lì xǔ xiàn shí míng wéi shāo wěi
公卿大臣初拜官者,例许献食,名为 “烧尾”。
guī bài pú yè wú suǒ xiàn
瑰拜仆射无所献。
hòu yīn shì yàn jiāng zuò dà jiàng zōng jìn qīng yuē bài pú yè jìng bù shāo wěi qǐ bù xǐ yé
后因侍宴,将作大匠宗晋卿曰:“拜仆射竟不烧尾, 岂不喜耶?
dì mò rán
”皇帝沉默不语。
guī zòu yuē chén wén zǎi xiàng zhě zhǔ diào yīn yáng dài tiān lǐ wù
瑰奏曰:“臣闻宰相者,主调阴阳,代天理物。
jīn lì shí yǒng guì bǎi xìng bù zú chén jiàn sù wèi bīng zhì yǒu sān rì bù dé shí zhě
今粒食踊贵, 百姓不足,臣见宿卫兵至有三日不得食者。
chén yú bù chēng zhí suǒ yǐ bù gǎn shāo wěi
臣愚不称职,所以不敢烧尾。
shì suì liù yuè yǔ táng xiū jǐng bìng jiā jiān xiū guó shǐ
”是岁六月,与唐休璟并加监修国史。
sì nián zhōng zōng bēng mì bù fā sāng wéi shù rén zhào zhū zǎi xiàng wéi ān shí wéi jù yuán xiāo zhì zhōng zōng chu kè jì chù nè wéi wēn li jiào wéi sì lì táng xiū jǐng zhào yàn zhāo jí guī děng shí jiǔ rén rù jìn zhōng huì yì
四年,中宗崩,秘不发丧,韦庶人召诸宰相韦安石、韦巨源、萧至忠、宗楚客、 纪处讷、韦温、李峤、韦嗣立、唐休璟、赵彦昭及瑰等十九人入禁中会议。
chū yí zhì qiǎn wéi shù rén fǔ shǎo zhǔ zhī zhèng shì shòu ān guó xiāng wáng tài wèi cān móu fǔ zhèng
初,遗制遣韦庶人辅少主知政事,授安国相王太尉参谋辅政。
zhōng shū lìng zōng chu kè wèi wēn yuē jīn xū qǐng huáng tài hòu lín cháo yi tíng xiāng wáng fǔ zhèng
中书令宗楚客谓温曰:“今须请皇太后临朝,宜停相王辅政。
qiě huáng tài hòu yú xiāng wáng jū sǎo shū bù tōng wèn zhī de shén nán wéi yí zhù lǐ quán bù kě
且皇太后于相王居嫂叔不通问之地,甚难为仪注, 理全不可。
guī dú zhèng sè jù zhī wèi chu kè děng yuē yí zhì shì xiān dì yì ān kě gēng gǎi
”瑰独正色拒之,谓楚客等曰:“遗制是先帝意,安可更改!
chu kè jí wéi wēn dà nù suì xuē xiāng wáng fǔ zhèng ér xuān xíng yān
”楚客及韦温大怒,遂削相王辅政而宣行焉。
shì yuè wéi shì bài xiāng wáng jí dì wèi xià zhào yuē shàng shū yòu pú yè tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jiān xiū guó shǐ xǔ guó gōng sū guī zì zhōu xuán jìn mì sǔn yì shū jī móu yóu yǒu chéng kuāng zàn wú jì
是月,韦氏败,相王即帝位,下诏曰:“尚书右仆射、同中书门下三品、监修国史、许国公苏瑰,自周旋近密,损益枢机,谋猷有成,匡赞无忌。
qīng zhě yí ēn gù tuō xiān yì zhāo míng jiān huí dòng yáo nèi wài wēi bī dú shēn dǎng yì shí cuò xié móu
顷者遗恩顾托,先意昭明,奸回动摇,内外危逼,独申谠议,实挫邪谋。
kuàng fān dǐ liáo shǔ niàn yīn wéi jiù wú dé bù bào yì wéi lìng diǎn
况籓邸僚属,念殷惟旧,无德不报,抑惟令典。
kě shàng shū zuǒ pú yè yú rú gù
可尚书左仆射,余如故。
jǐng yún yuán nián yǐ lǎo jí zhuǎn tài zǐ shǎo fù
景云元年,以老疾转太子少傅。
shì suì shí yī yuè hōng zèng sī kōng jīng zhōu dà dū dū shì yuē wén zhēn
是岁十一月薨,赠司空、荆州大都督,谥曰文贞。
guī lín zhōng yí lìng báo zàng jí zǔ zǎi zhī rì guān gěi yí zhàng wài wéi yǒu bù chē yī chéng lùn zhě chēng yān
瑰临终遗令薄葬,及祖载之日,官给仪仗外,唯有布车一乘,论者称焉。
kāi yuán èr nián xià zhào yuē chóu yōng shǎng shàn bǎi wáng yōu xiān
开元二年,下诏曰:“畴庸赏善,百王攸先;
zhuī huán shì zhōng qiān zǎi tóng dé gù shàng shū zuǒ chéng xiàng tài zi shǎo fù zèng sī kōng jīng zhōu dà dū dū xǔ guó wén zhēn gōng guī lǚ zhèng tǐ dào wài fāng nèi zhí xī xīn fèng shàng bēi shēn shuài lǐ
追还饰终,千载同德,故尚书左丞相、太子少傅、赠司空、荆州大都督、许国文贞公,瑰履正体道,外方内直,悉心奉上, 卑身率礼。
xié zàn wéi wò sān cháo yǒu yán méi zhī rèn
协赞帷幄,三朝有盐梅之任;
xiè xié tái gǔn jiǔ mìng wèi shè jì zhī chén
燮谐台衮,九命为社稷之臣。
xiān cháo yàn jià xìn qǐ gōng yè guó shàn chēng zhì zhī jiān rén huái zhuì liú zhī jù
先朝晏驾, 衅起宫掖,国擅称制之奸,人怀缀旒之惧。
xiōng wēi kǒng chì zōng sì jǐ qīng
凶威孔炽,宗祀几倾。
gù mìng yí ēn tài huáng fǔ zhèng nì chén kān xuē wéi shì lín cháo
顾命遗恩,太皇辅政,逆臣刊削,韦氏临朝。
suì néng shǒu fā chāng yán kan ran zheng she liè zhū shì tīng bào yú cháo yě
遂能首发昌言,侃然正色,列诸视听,暴于朝野。
sōng jiǎ yǐ yuǎn fēng liè yóu cún sī miàn huái chéng jié liáng shēn gěng tàn
松槚已远,风烈犹存,纟面怀诚节,良深耿叹。
kě cì shí fēng yī bǎi hù
可赐实封一百户。
sì nián zhào yǔ xú guó gōng liú yōu qiú pèi xiǎng ruì zōng miào tíng
”四年,诏与徐国公刘幽求配享睿宗庙庭。
shí qī nián jiā zèng sī tú
十七年,加赠司徒。
guī zi tǐng shǎo yǒu jùn cái yī lǎn qiān yán
瑰子颋,少有俊才,一览千言。
ruò guàn jǔ jìn shì shòu wū chéng wèi lèi qiān zuǒ tái jiān chá yù shǐ
弱冠举进士,授乌程尉,累迁左台监察御史。
cháng ān zhōng zhào tǐng àn fù lái jùn chén děng jiù yù tǐng jiē shēn míng qí wang yóu cǐ xuě yuān zhě shén zhòng
长安中,诏颋按覆来俊臣等旧狱,颋皆申明其枉,由此雪冤者甚众。
shén lóng zhōng lèi qiān jǐ shì zhōng jiā xiū wén guǎn xué shì é bài zhōng shū shè rén
神龙中,累迁给事中,加修文馆学士,俄拜中书舍人。
xún ér tǐng fù tóng zhōng shū mén xià sān pǐn fù zǐ tóng zhǎng shū mì shí yǐ wéi róng
寻而颋父同中书门下三品,父子同掌枢密,时以为荣。
jī shì tián wěi wén gào jiē chū tǐng shǒu
机事填委,文诰皆出颋手。
zhōng shū lìng li jiào tàn yuē shě rén sī rú yǒng quán jiào suǒ bù jí yě
中书令李峤叹曰:“舍人思如涌泉,峤所不及也。
é qiān tài cháng shǎo qīng
”俄迁太常少卿。
jǐng yún zhōng guī hōng zhào tǐng qǐ fù wèi gōng bù shì láng jiā yín qīng guāng lù dài fu
景云中,瑰薨,诏颋起复为工部侍郎, 加银青光禄大夫。
tǐng kàng biǎo gù cí cí lǐ kěn qiè zhào xǔ qí zhōng zhì
颋抗表固辞,辞理恳切,诏许其终制。
fú què jiù zhí xí fù jué xǔ guó gōng
服阕就职,袭父爵许国公。
xuán zōng wèi zǎi chén yuē yǒu cóng gōng bù shì láng dé zhōng shū shì láng fǒu
玄宗谓宰臣曰:“有从工部侍郎得中书侍郎否?
duì yuē rèn xián yòng néng fēi chén děng suǒ jí
”对曰:“任贤用能,非臣等所及。
xuán zōng yuē sū tǐng kě zhōng shū shì láng réng gōng zhèng shì shí
” 玄宗曰:“苏颋可中书侍郎,仍供政事食。
míng rì jiā zhī zhì gào
”明日,加知制诰。
yǒu zhèng shì shí zì tǐng shǐ yě
有政事食,自颋始也。
tǐng rù xiè xuán zōng yuē cháng yù yòng qīng měi yǒu hǎo guān quē jí wàng zǎi xiàng lùn jí
颋入谢,玄宗曰:“常欲用卿,每有好官阙,即望宰相论及。
zǎi xiàng jiē qīng zhī gù rén zú wú yán zhě zhèn wèi qīng tàn xī
宰相皆卿之故人, 卒无言者,朕为卿叹息。
zhōng shū shì láng zhèn jí zhòng xī zì lù xiàng xiān mò hòu zhèn měi sī zhī wú chū qīng zhě
中书侍郎,朕极重惜,自陆象先殁后,朕每思之,无出卿者。
shí li yì wèi zǐ wēi shì láng yǔ tǐng duì zhǎng wén gào
”时李乂为紫微侍郎,与颋对掌文诰。
tā rì shàng wèi tǐng yuē qián cháo yǒu li jiào sū wèi dào wèi zhī sū li
他日,上谓颋曰:“前朝有李峤、苏味道,谓之苏、李;
jīn yǒu qīng jí li yì yì bù ràng zhī
今有卿及李乂,亦不让之。
qīng suǒ zhì wén gào kě lù yī běn fēng jìn tí yún chén mǒu zhuàn zhèn yào liú zhōng pī lǎn
卿所制文诰,可录一本封进,题云 ‘臣某撰’,朕要留中披览。
qí lǐ yù rú cǐ
”其礼遇如此。
xuán zōng yù yú jìng líng jiàn bēi tǐng jiàn yuē dì wáng jí hòu wú shén dào bēi qiě shì bù shī gǔ dòng jiē bù fǎ
玄宗欲于靖陵建碑,颋谏曰:“帝王及后,无神道碑,且事不师古,动皆不法。
ruò jìng líng dú jiàn bì xià zǔ zōng zhī líng jiē xū zhuī zào
若靖陵独建,陛下祖宗之陵皆须追造。
xuán zōng cóng qí yán ér zhǐ
” 玄宗从其言而止。
kāi yuán sì nián qiān zǐ wēi shì láng tóng zǐ wēi huáng mén píng zhāng shì yǔ shì zhōng sòng jǐng tóng zhī zhèng shì
开元四年,迁紫微侍郎、同紫微黄门平章事,与侍中宋璟同知政事。
jǐng gāng zhèng duō suǒ cái duàn tǐng jiē shùn cóng qí měi
璟刚正, 多所裁断,颋皆顺从其美;
ruò shàng qián chéng zhǐ fū zòu jí yìng duì zé tǐng wèi zhī zhù xiāng de shén yuè
若上前承旨、敷奏及应对,则颋为之助,相得甚悦。
jǐng cháng wèi rén yuē wú yǔ sū jiā fù zi qián hòu tóng shí wèi zǎi xiàng
璟尝谓人曰:“吾与苏家父子,前后同时为宰相。
pú yè zhǎng hòu chéng wèi guó qì
仆射长厚,诚为国器;
ruò xiàn kě tì fǒu qìng jìn chén jié duàn gē lì shì zhì gōng wú sī jí tǐng guò qí fù yě
若献可替否, 罄尽臣节,断割吏事,至公无私,即颋过其父也”。
bā nián chú lǐ bù shàng shū bà zhèng shì
八年,除礼部尚书,罢政事。
é zhī yì zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ shì
俄知益州大都督府长史事。
qián sī mǎ huáng fǔ xún pò kù wù zhī xīn yàng jǐn yǐ jìn tǐng yī qiè ba zhī
前司马皇甫恂破库物织新样锦以进,颋一切罢之。
huò wèi tǐng yuē gōng jīn zài yuǎn qǐ de wǔ shèng yì
或谓颋曰:“公今在远,岂得忤圣意?
tǐng yuē míng zhǔ bù yǐ sī ài duó zhì gōng qǐ yǐ yuǎn jìn jiān yì zhōng chén jié yě
”颋曰:“明主不以私爱夺至公,岂以远近间易忠臣节也!
jìng zòu ba zhī
”竟奏罢之。
guī zhōu mán qiú jū yuàn sī yǔ tǔ bō lián móu jiāng wèi nèi kòu tǐng huò qí jiān dié jiāng shì xián qǐng chū bīng tǎo zhī tǐng bù cóng nǎi zuò shū bìng jiàn dié yǐ sòng jū yuàn jū yuàn cán huǐ jìng bù gǎn rù kòu
巂州蛮酋苴院私与吐蕃连谋,将为内寇,颋获其间谍,将士咸请出兵讨之,颋不从,乃作书并间谍以送苴院,苴院惭悔,竟不敢入寇。
shí sān nián cóng jià dōng fēng xuán zōng lìng tǐng zhuàn cháo jìn bēi wén
十三年,从驾东封,玄宗令颋撰朝觐碑文。
é yòu zhī lì bù xuǎn shì
俄又知吏部选事。
tǐng xìng lián jiǎn suǒ de fèng lù jǐn tuī yǔ zhū dì huò sàn zhī qīn zú jiā wú yú zī
颋性廉俭,所得俸禄,尽推与诸弟,或散之亲族,家无余资。
shí wǔ nián zú nián wǔ shí bā
十五年卒,年五十八。
chū yōu zèng zhī zhì wèi chū qǐ jū shè rén wéi shù shàng shū yuē chén fú jiàn zhēn guàn yǒng huī zhī shí měi yǒu gōng qīng dà chén hōng zú jiē chuò cháo jǔ āi suǒ yǐ chéng zhōng shǐ zhī ēn hòu jūn chén zhī yì
初,优赠之制未出,起居舍人韦述上疏曰:“臣伏见贞观、永徽之时,每有公卿大臣薨卒,皆辍朝举哀,所以成终始之恩,厚君臣之义。
shàng yǒu jīng xián lù jiù zhī dé xià yǒu shēng róng sǐ āi zhī měi liè yú shǐ cè yǐ shì jiāng lái
上有旌贤录旧之德,下有生荣死哀之美, 列于史册,以示将来。
xī zhì dào zi zú píng gōng yàn lè dù kuǎi yī yán yán shǐ gǎn wù
昔智悼子卒,平公宴乐,杜蒯一言,言始感悟。
chūn qiū zài qí shèng liè lǐ jīng yǐ wéi měi tán jīn gǔ jiù shì zhāo rán kě dǔ
《春秋》载其盛烈,礼经以为美谈,今古旧事,昭然可睹。
chén fú jiàn gù lǐ bù shàng shū sū tǐng lèi yè fǔ bì dài chuán zhōng qīng
臣伏见故礼部尚书苏颋,累叶辅弼, 代传忠清。
tǐng yòu fú shì xuān bì èr shí yú zài rù cān móu yóu chū zǒng fān mù
颋又伏事轩陛二十余载,入参谋猷,出总籓牧。
chéng jì sī zhe cāo lǚ wú kuī tiān bù yìn yí yǎn wéi shèng dài
诚绩斯著,操履无亏, 天不慭遗,奄违圣代。
fú yuàn bì xià sī wéi gài zhī jiù niàn gǔ gōng zhī qīn xiū xiān cháo zhī shèng diǎn jiàn jìn píng zhī yuǎn jì wèi zhī chuò cháo jǔ āi yǐ míng tóng tǐ zhī yì
伏愿陛下思帷盖之旧,念股肱之亲,修先朝之盛典,鉴晋平之远迹,为之辍朝举哀,以明同体之义。
shǐ mò zhě hé dé yú quán rǎng cún zhě jìn jié yú zhōu xíng fán bǎi qīng shì shú bù xìng shén
使殁者荷德于泉壤,存者尽节于周行,凡百卿士,孰不幸甚。
chén guān tiǎn jì shì jūn jǔ bì shū gǎn shēn jiù diǎn shàng dú chén yǐ xī jiàng ēn dài fǔ chuí xiáng zé
臣官忝记事,君举必书,敢申旧典,上黩宸扆,希降恩贷,俯垂详择。
jí rì yú luò chéng nán mén jǔ āi chuò cháo liǎng rì zèng shàng shū yòu chéng xiàng shì yuē wén xiàn
”即日于洛城南门举哀,辍朝两日,赠尚书右丞相,谥曰文宪。
jí zàng rì xuán zōng yóu xián yi gōng jiāng chū liè wén tǐng sàng chū chuàng rán yuē sū tǐng jīn rì zàng wú níng rěn yú yóu
及葬日, 玄宗游咸宜宫,将出猎,闻颋丧出,怆然曰:“苏颋今日葬,吾宁忍娱游。
zhōng lù hái gōng
”中路还宫。
tǐng dì shēn bīng yì
颋弟诜、冰、乂。
shēn lì shòu yòu sī láng zhōng jǐ shì zhōng xú zhōu cì shǐ
诜,历授右司郎中、给事中、徐州刺史。
xiān shì bài jǐ shì zhōng shí tǐng wèi zhōng shū shì láng shàng biǎo ràng shēn suǒ shòu
先是,拜给事中时,颋为中书侍郎, 上表让诜所授。
xuán zōng yuē gǔ lái yǒu nèi jǔ bù bì qīn hu
玄宗曰:“古来有内举不避亲乎?
tǐng yuē jìn qí xī shì yě
”颋曰:“晋祁奚是也。
xuán zōng yuē ruò rán zé zhèn yòng sū shēn hé de lǚ yán
”玄宗曰:“若然,则朕用苏诜,何得屡言?
jìn rì qīng fù zǐ yóu tóng zài zhōng shū xiōng dì yǒu hé bù dé
近日卿父子犹同在中书,兄弟有何不得?
qīng yán fēi zhì gōng yě
卿言非至公也。
bīng wèi yú bù láng zhōng
”冰,为虞部郎中。
yì wèi zhí fāng láng zhōng
乂,为职方郎中。
gàn guī cóng fù xiōng yě
干,瑰从父兄也。
fù xù wǔ dé zhōng wèi qín wáng fǔ wén xué guǎn xué shì
父勖,武德中为秦王府文学馆学士。
zhēn guàn zhōng shàng nán kāng gōng zhǔ bài fù mǎ dū wèi lèi xuǎn wèi wáng tài fǔ sī mǎ
贞观中,尚南康公主, 拜驸马都尉,累选魏王泰府司马。
xù jì bó xué yǒu měi míng shèn wéi tài suǒ zhòng
勖既博学有美名,甚为泰所重。
yīn quàn tài qǐng kāi wén xué guǎn yǐn cái míng zhī shì zhuàn kuò dì zhì
因劝泰请开文学馆,引才名之士,撰《括地志》。
hòu lì lì bù láng tài zǐ zuǒ shù zǐ zú
后历吏部郎、太子左庶子,卒。
gàn shǎo yǐ míng jīng lèi shòu xú wáng fǔ jì shì cān jūn
干少以明经累授徐王府记室参军。
xú wáng hǎo tián liè gàn měi jiàn zhǐ zhī
徐王好畋猎,干每谏止之。
chuí gǒng zhōng lì qiān wèi zhōu cì shǐ
垂拱中,历迁魏州刺史。
shí hé běi jī jǐn jiù lì kē kù bǎi xìng duō yǒu táo sàn
时河北饥馑, 旧吏苛酷,百姓多有逃散。
gàn nǎi dū chá jiān lì wu quàn nóng sāng yóu shì táo sàn zhě jiē lái fù yè chēng wéi liáng mù
干乃督察奸吏,务劝农桑,由是逃散者皆来复业,称为良牧。
zhào bài yòu yǔ lín jiāng jūn xún qiān dōng guān shàng shū
召拜右羽林将军,寻迁冬官尚书。
kù lì lái jùn chén sù jì jí zhī suì wū zòu gàn zài wèi zhōu yǔ láng yá wáng chōng sī shū wǎng fù yīn xì yù jū xùn gàn fā fèn ér zú
酷吏来俊臣素忌嫉之,遂诬奏干在魏州与琅邪王冲私书往复,因系狱鞫讯,干发愤而卒。
guī sì dài sūn xiáng wén zōng tài hé sì nián shì hè wén xué cān jūn
瑰四代孙翔,文宗太和四年,释褐文学参军。
shǐ chén yuē wéi sī qiān shǐ yǐ zhōu xiàn fèn yú yān xiāo chí gāng bù bì yú quán háo bào guó néng wàng yú qī zǐ
史臣曰:韦思谦始以州县,奋于烟霄,持纲不避于权豪,报国能忘于妻子。
zì qiáng bù xī gāng yì jìn rén xìn yǒu zhī yǐ
自强不息,刚毅近仁,信有之矣!
gāo jì fǔ huáng fǔ gōng yì kě wèi zhī rén yǐ
高季辅、皇甫公义,可谓知人矣!
qiě fú shàn yú qìng bù wèi wú zhēng èr zi gòu táng jù liè xiāng fǔ wén jiē jīng jì zhèng jǐn míng néng
且福善余庆,不谓无征,二子构堂,俱列相辅,文皆经济,政尽明能。
jiā yǐ chéng qìng fāng wēi rǎn hàn ér céng fēi kǒng sǒng
加以承庆方危,染翰而曾非恐悚;
sì lì jiàn yòng xí fēng ér wǎng zhuì xiāo yáo
嗣立见用,袭封而罔坠逍遥。
wú tiǎn fù fēng níng cán zǔ dé shì wēn shì xiào hé kuì yì míng
无忝父风,宁惭祖德,谥温谥孝,何愧易名?
lù yuán fāng bó xué dà dù zài jiàn jūn héng dāng zé tiān shí fēi yǒu zhōng zhēn yīng wú chù zé suí zhōu zhī rèn yì yòu hé cán
陆元方博学大度,再践钧衡,当则天时,非有忠贞,应无黜责,绥州之任,抑又何惭!
guān qí jì hǎi wú sī kuáng fēng zì zhǐ lín zhōng fén gǎo wēn shù shǐ zhāng
观其济海无私,狂风自止,临终焚藁,温树始彰。
gù zhī zhèng kě yǐ dòng shén míng dé kě yǐ yán jiā dài
故知正可以动神明,德可以延家代。
xiàng xiān yì gāo rén pǐn yóu zhe xiāng cái quán jì yǒu míng gū lì wú huò
象先益高人品,尤著相才,全济有名,孤立无祸。
jǐng qiàn jǐng róng jǐng xiàn jǐng yì děng xián jū qīng liè de fēi yǒu hòu yú lǔ hu
景倩、景融、景献、景裔等咸居清列,得非有后于鲁乎?
sū guī kǒng zǐ yún jū qí shì chū qí yán shàn zé qiān lǐ zhī wài yìng zhī kuàng qí ěr zhě hu
苏瑰,孔子云:“居其室,出其言善,则千里之外应之,况其迩者乎!
yòu yán xíng jūn zǐ zhī shū jī shū jī zhī fā róng rǔ zhī zhǔ yě
”又“言行君子之枢机,枢机之发,荣辱之主也”。
dāng zhōng zōng qì dài wéi shì duó quán yù móu zhě shí yǒu jiǔ rén xián shēng yì yì guī zhì cún dà jié dú fā dǎng yán
当中宗弃代,韦氏夺权,预谋者十有九人,咸生异议,瑰志存大节,独发谠言。
qí hòu shàn è xiǎn zhāng chù zhì míng zhe
其后善恶显彰,黜陟明著。
shèng rén zhī yán yàn yú sī yǐ
圣人之言,验于斯矣。
tǐng wéi gōng shì xiāng yǐ jiǎn chéng jiā li jiào xǔ zhī yǒng quán sòng jǐng chēng qí guò fù
颋唯公是相,以俭承家,李峤许之涌泉, 宋璟称其过父。
jiān nán zhī jì jié cāo bù huí shàn shǐ lìng zhōng xiān hòu wú kuì
艰难之际,节操不回,善始令终,先后无愧。
zàn yuē shàn rén jūn zǐ huái zhōng bǐng zhèng
赞曰:善人君子,怀忠秉正。
jǐn fù wén zhāng xián tuī jiàn zhèng
尽富文章,咸推谏诤。
qǐ kuì míng tíng wú cán zhòng bǐng
岂愧明廷,无惭重柄。
zi zǐ sūn sūn yǎn chéng yú qìng
子子孙孙,演承余庆。