旧唐书 · 刘昫 · Chapter 87 of 200

列传·卷三十七

PinyinModern Translation
Size

péi yán liú yī zhī wèi xuán tóng li zhāo dé

○裴炎刘祎之魏玄同李昭德

péi yán jiàng zhōu wén xǐ rén yě

裴炎,绛州闻喜人也。

shǎo bǔ hóng wén shēng měi yù xiū jià zhū shēng duō chū yóu yán dú bù fèi yè

少补弘文生,每遇休假,诸生多出游,炎独不废业。

suì yú yǒu sī jiāng jiàn jǔ cí yǐ xué wèi dǔ ér zhǐ

岁余,有司将荐举,辞以学未笃而止。

zài guǎn chuí shí zài yóu xiǎo chūn qiū zuǒ shì zhuàn jí hàn shū

在馆垂十载,尤晓《春秋左氏传》及《汉书》。

zhuó míng jīng dì xún wèi pú zhōu sī cāng cān jūn

擢明经第,寻为濮州司仓参军。

lèi lì bīng bù shì láng zhōng shū mén xià píng zhāng shì shì zhōng zhōng shū lìng

累历兵部侍郎、中书门下平章事、侍中、中书令。

yǒng chún yuán nián gāo zōng xìng dōng dōu liú tài zǐ zhé shǒu jīng shī mìng yán yǔ liú rén guǐ xuē yuán chāo wèi fǔ

永淳元年,高宗幸东都,留太子哲守京师,命炎与刘仁轨、薛元超为辅。

míng nián gāo zōng bù yù yán cóng tài zǐ fù dōng dōu shì jí

明年, 高宗不豫,炎从太子赴东都侍疾。

shí yī yuè gāo zōng jí dǔ mìng tài zǐ jiān guó yán fèng zhào yǔ huáng mén shì láng liú qí xián zhōng shū shì láng guō zhèng yī bìng yú dōng gōng píng zhāng shì

十一月,高宗疾笃,命太子监国,炎奉诏与黄门侍郎刘齐贤、中书侍郎郭正一并于东宫平章事。

shí èr yuè dīng sì gāo zōng bēng tài zǐ jí wèi

十二月丁巳,高宗崩,太子即位。

wèi tīng zhèng zǎi chén zòu yì tiān hòu jiàng lìng yú mén xià shī xíng

未听政,宰臣奏议,天后降令于门下施行。

zhōng zōng jì lì yù yǐ hòu fù wéi xuán zhēn wèi shì zhōng yòu yù yǔ rǔ mǔ zi wǔ pǐn yán gù zhēng yǐ wéi bù kě

中宗既立,欲以后父韦玄贞为侍中,又欲与乳母子五品,炎固争以为不可。

zhōng zōng bú yuè wèi zuǒ yòu yuē wǒ ràng guó yǔ xuán zhēn qǐ bù de hé wéi xī shì zhōng yé

中宗不悦,谓左右曰:“我让国与玄贞岂不得, 何为惜侍中耶?

yán jù nǎi yǔ zé tiān dìng cè fèi lì

”炎惧,乃与则天定策废立。

yán yǔ zhōng shū shì láng liú yī zhī yǔ lín jiāng jūn chéng wu tǐng zhāng qián xù děng lè bīng rù nèi xuān tài hòu lìng fú dì xià diàn

炎与中书侍郎刘祎之、羽林将军程务挺、张虔勖等勒兵入内,宣太后令,扶帝下殿。

dì yuē wǒ yǒu hé zuì

帝曰:“我有何罪?

tài hòu bào yuē rǔ ruò jiāng tiān xià yǔ wéi xuán zhēn hé de wú zuì

”太后报曰: “汝若将天下与韦玄贞,何得无罪!

nǎi fèi zhōng zōng wèi lú líng wáng lì yù wáng dàn wèi dì

”乃废中宗为卢陵王,立豫王旦为帝。

yán yǐ dìng cè gōng fēng hé dōng xiàn hòu

炎以定策功,封河东县侯。

tài hòu lín cháo tiān shòu chū yòu jiàng yù wáng wèi huáng sì

太后临朝,天授初,又降豫王为皇嗣。

shí tài hòu zhí wǔ chéng sì qǐng lì wǔ shì qī miào jí zhuī wáng fù zǔ tài hòu jiāng xǔ zhī

时太后侄武承嗣请立武氏七庙及追王父祖,太后将许之。

yán jìn jiàn yuē huáng tài hòu tiān xià zhī mǔ shèng dé lín cháo dāng cún zhì gōng bù yí zhuī wáng zǔ mí yǐ shì zì sī

炎进谏曰:“皇太后天下之母,圣德临朝,当存至公,不宜追王祖祢,以示自私。

qiě dú bú jiàn lǚ shì zhī bài hu

且独不见吕氏之败乎?

chén kǒng hòu zhī shì jīn yì yóu jīn zhī shì xī

臣恐后之视今,亦犹今之视昔。

tài hòu yuē lǚ shì zhī wáng quán zài shēng rén

”太后曰: “吕氏之王,权在生人;

jīn zhě zhuī zūn shì guī qián dài

今者追尊,事归前代。

cún mò shū jī qǐ kě tóng rì ér yán

存殁殊迹,岂可同日而言?

yán yuē màn cǎo nán tú jiàn bù kě zhǎng

”炎曰: “蔓草难图,渐不可长。

yīn jiàn wèi yuǎn dāng jué qí yuán

殷鉴未远,当绝其源。

tài hòu bú yuè ér zhǐ

”太后不悦而止。

shí hán wáng yuán jiā lǔ wáng líng kuí děng jiē huáng shǔ zhī jìn chéng sì yǔ cóng fù dì sān sī lǚ quàn tài hòu yīn shì zhū zhī yǐ jué zōng shì zhī wàng

时韩王元嘉、鲁王灵夔等皆皇属之近,承嗣与从父弟三思屡劝太后因事诛之,以绝宗室之望。

liú yī zhī wéi rén yuē bìng huái wèi dàn wěi wěi wú yán yán dú gù zhēng yǐ wéi bù kě chéng sì shēn hàn zhī

刘祎之、韦仁约并怀畏惮,唯唯无言,炎独固争,以为不可,承嗣深憾之。

wén míng yuán nián guān míng gǎi yì yán wèi nèi shǐ

文明元年,官名改易,炎为内史。

qiū xú jìng yè gòu nì tài hòu zhào yán yì shì

秋,徐敬业构逆,太后召炎议事。

yán zòu yuē huáng dì nián zhǎng wèi bǐ qīn zhèng nǎi zhì huá shù yǒu cí

炎奏曰: “皇帝年长,未俾亲政,乃致猾竖有词。

ruò tài hòu fǎn zhèng zé cǐ zéi bù tǎo ér jiě yǐ

若太后返政,则此贼不讨而解矣。

yù shǐ cuī chá wén ér shàng yán yuē péi yán fú shì xiān cháo èr shí yú zài shòu yí gù tuō dà quán zài jǐ ruò wú yì tú hé gù qǐng tài hòu guī zhèng

”御史崔察闻而上言,曰:“裴炎伏事先朝,二十余载,受遗顾托,大权在己,若无异图, 何故请太后归政?

nǎi mìng yù shǐ dài fū qiān wèi dào yù shǐ yú chéng yè jū zhī

”乃命御史大夫骞味道、御史鱼承晔鞫之。

fèng gé shì láng hú yuán fàn zòu yuē yán shè jì zhōng chén yǒu gōng yú guó xī xīn fèng shàng tiān xià suǒ zhī chén míng qí bù fǎn

凤阁侍郎胡元范奏曰: “炎社稷忠臣,有功于国,悉心奉上,天下所知,臣明其不反。

yòu wèi dà jiàng jūn chéng wu tǐng mì biǎo shēn lǐ zhī wén wǔ zhī jiān zhèng yán bù fǎn zhě shén zhòng tài hòu jiē bù nà

”右卫大将军程务挺密表申理之,文武之间证炎不反者甚众,太后皆不纳。

guāng zhái yuán nián shí yuè zhǎn yán yú dū tíng yì zhī qián jiē

光宅元年十月,斩炎于都亭驿之前街。

yán chū bèi qín zuǒ yòu quàn yán xùn cí yú shǐ zhě yán tàn yuē zǎi xiàng xià yù yān yǒu gèng quán zhī lǐ

炎初被擒,左右劝炎逊词于使者,炎叹曰:“宰相下狱,焉有更全之理!

jìng wú zhé jié

”竟无折节。

jí jí mò qí jiā nǎi wú dàn shí zhī xù

及籍没其家,乃无儋石之蓄。

hú yuán fàn shēn zhōu yì yáng rén zuò jiù yán liú sǐ qióng zhōu

胡元范,申州义阳人,坐救炎流死琼州。

chéng wu tǐng fú fǎ nà yán liú qí xián biǎn jí zhōu zhǎng shǐ lì bù shì láng guō dài jǔ biǎn yuè zhōu cì shǐ jiē zuò jiù yán zhī zuì yě

程务挺伏法,纳言刘齐贤贬吉州长史,吏部侍郎郭待举贬岳州刺史,皆坐救炎之罪也。

xiān shì kāi yào yuán nián shí yuè dìng xiāng dào héng jūn dà zǒng guǎn péi xíng jiǎn xiàn dìng xiāng suǒ huò fú qiú chú qǔ shè wài zhǎn ā shǐ nà fú niàn wēn fu děng wǔ shí sì rén yú dū shì

先是,开耀元年十月,定襄道行军大总管裴行俭献定襄所获俘囚,除曲赦外, 斩阿史那伏念,温傅等五十四人于都市。

chū xíng jiǎn tǎo fá zhī shí xǔ fú niàn yǐ bù sǐ fú niàn nǎi jiàng

初,行俭讨伐之时,许伏念以不死,伏念乃降。

shí yán hài xíng jiǎn zhī gōng zòu yún fú niàn shì chéng wu tǐng zhāng qián xù bī zhú yú yíng yòu qì běi huí hé nán xiàng bī zhī jiǒng jí ér jiàng

时炎害行俭之功,奏云:“伏念是程务挺、张虔勖逼逐于营,又碛北回纥南向逼之,窘急而降。

nǎi shā zhī

”乃杀之。

xíng jiǎn tàn yuē hún jùn zhī shì gǔ jīn chǐ zhī

行俭叹曰:“浑、浚之事,古今耻之。

dàn kǒng shā jiàng zhī hòu wú fù lái zhě

但恐杀降之后,无复来者。

xíng jiǎn yīn cǐ chēng jí bù chū

”行俭因此称疾不出。

yán zhì guó jiā fù yì ér shā jiàng dù néng hài gōng gòu chéng yīn huò qí bài yě yi zāi

炎致国家负义而杀降,妒能害功,构成阴祸, 其败也宜哉!

ruì zōng jiàn zuò xià zhì yuē shì zhōng zhuī yuǎn sī nǎi jiù zhāng

睿宗践祚,下制曰:“饰终追远,斯乃旧章;

biǎo dé jīng xián yǒu guāng héng cè

表德旌贤,有光恒策。

gù zhōng shū lìng péi yán hán hóng bǐng cuì lǚ xìn jū zhēn wàng zhòng guó huá cái chēng rén xiù

故中书令裴炎,含弘禀粹,履信居贞,望重国华,才称人秀。

wéi jǐ chéng wù jī xuān yú dài gōng

唯几成务,绩宣于代工;

ǒu jū wú cāi yì shēn yú fèng shàng

偶居无猜,义深于奉上。

wén míng zhī jì wáng shì duō yú bǎo yì zhèn gōng shí zhe chéng jié

文明之际,王室多虞,保乂朕躬,实著诚节。

ér wēi yí qǐ xìn cāng zú luō zāi suì yuè lǚ qiān qiū fēng mò shù

而危疑起衅,仓卒罗灾,岁月屡迁,丘封莫树。

yǒng yán xiān zhèng gǎn dào liáng duō

永言先正,感悼良多。

yi zhuī bēn yú jiǔ yuán bǐ zēng róng yú wàn gǔ

宜追贲于九原,俾增荣于万古。

kě zèng yì zhōu dà dū dū

可赠益州大都督。

yán zhǎng zǐ yàn xiān hòu wèi tài zǐ shè rén

”炎长子彦先,后为太子舍人;

cóng zǐ zhòu xiān hòu wèi gōng bù shàng shū

从子伷先,后为工部尚书。

liú yī zhī cháng zhōu jìn líng rén yě

刘祎之,常州晋陵人也。

zǔ xìng zōng chén pó yáng wáng zī yì cān jūn

祖兴宗,陈鄱阳王谘议参军。

fù zǐ yì shàn yín fěng yǒu xué xíng

父子翼,善吟讽,有学行。

duò dà yè chū lì mì shū jiān hé dōng liǔ gù yán shén zhòng zhī

隋大业初,历秘书监,河东柳顾言甚重之。

xìng bù róng fēi péng liáo yǒu duǎn miàn shé zhī

性不容非,朋僚有短,面折之。

you rén li bó yào cháng chēng yuē liú sì suī fù mà rén rén dōu bù hèn

友人李伯药常称曰:“刘四虽复骂人,人都不恨。

zhēn guàn yuán nián zhào zhuī rù jīng yǐ mǔ lǎo gù cí tài zōng xǔ qí zhōng yǎng

”贞观元年,诏追入京,以母老固辞,太宗许其终养。

jiāng nán dà shǐ li xí yù jiā qí zhì xiào héng yǐ mǐ bó lài zhī yīn shàng biǎo jīng qí mén lǘ gǎi suǒ jū wèi xiào cí lǐ

江南大使李袭誉嘉其至孝,恒以米帛赉之,因上表旌其门闾, 改所居为孝慈里。

mǔ zú fú jìng zhēng bài wú wáng fǔ gōng cáo zài qiān zhù zuò láng hóng wén guǎn zhí xué shì yù xiū jìn shū jiā cháo sàn dài fū

母卒,服竟,征拜吴王府功曹,再迁著作郎、弘文馆直学士,预修《晋书》,加朝散大夫。

yǒng huī chū zú gāo zōng qiǎn shǐ diào zèng gěi líng yú huán xiāng

永徽初卒,高宗遣使吊赠,给灵舆还乡。

yǒu jí èr shí juǎn

有集二十卷。

yī zhī shǎo yǔ mèng lì zhēn gāo zhì zhōu guō zhèng yī jù yǐ wén zǎo zhī míng shí rén hào wèi liú mèng gāo guō

祎之少与孟利贞、高智周、郭正一俱以文藻知名,时人号为刘、孟、高、郭。

xún yǔ lì zhēn děng tóng zhí zhāo wén guǎn

寻与利贞等同直昭文馆。

shàng yuán zhōng

上元中,

qiān zuǒ shǐ hóng wén guǎn zhí xué shì

迁左史、弘文馆直学士,

yǔ zhù zuò láng yuán wàn qǐng

与著作郎元万顷,

zuǒ shǐ fàn lǚ bīng miáo chu kè

左史范履冰、苗楚客,

yòu shǐ zhōu sī mào hán chu bīn děng jiē zhào rù jìn zhōng

右史周思茂、韩楚宾等皆召入禁中,

gòng zhuàn liè nǚ zhuàn chén guǐ bǎi liáo xīn jiè lè shū

共撰《列女传》、《臣轨》、 《百僚新诫》、《乐书》,

fán qiān yú juǎn

凡千余卷。

shí yòu mì lìng cān jué yǐ fēn zǎi xiàng zhī quán shí rén wèi zhī běi mén xué shì

时又密令参决,以分宰相之权,时人谓之 “北门学士”。

yī zhī xiōng yì zhī shí wéi jǐ shì zhōng xiōng dì bìng jū liǎng shěng lùn zhě měi zhī

祎之兄懿之,时为给事中,兄弟并居两省,论者美之。

yí fèng èr nián zhuǎn cháo yì dài fū zhōng shū shì láng jiān yù wáng fǔ sī mǎ xún jiā zhōng dài fū

仪凤二年,转朝议大夫、中书侍郎,兼豫王府司马,寻加中大夫。

yī zhī yǒu zǐ zài gōng zhōng wèi nèi zhí tiān hòu lìng shěng róng guó fū rén zhī jí yī zhī qián cì jiàn zhī zuò shì pèi liú guī zhōu

祎之有姊在宫中为内职,天后令省荣国夫人之疾,祎之潜伺见之,坐是配流巂州。

lì shǔ zài tiān hòu biǎo qǐng gāo zōng zhào hái bài zhōng shū shè rén

历数载,天后表请高宗召还,拜中书舍人。

zhuǎn xiāng wáng fǔ sī mǎ fù qiān jiǎn jiào zhōng shū shì láng

任相王府司马,又升迁检校中书侍郎。

gāo zōng wèi yuē xiāng wáng zhèn zhī ài zǐ yǐ qīng zhōng xiào zhī mén jiè qīng shī fàn suǒ jì péng shēng má zhōng bù fú zì zhí ěr

高宗谓曰: “相王朕之爱子,以卿忠孝之门,藉卿师范,所冀蓬生麻中,不扶自直耳。

yī zhī jū jiā xiào yǒu shèn wéi shì zú suǒ chēng měi de fèng lù sàn yú qīn shǔ gāo zōng yǐ cǐ zhòng zhī

”祎之居家孝友,甚为士族所称,每得俸禄,散于亲属,高宗以此重之。

zé tiān lín cháo shén jiàn qīn wěi

则天临朝,甚见亲委。

jí yù wáng lì yī zhī cān yù qí móu zhuó bài zhōng shū shì láng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn cì jué lín huái nán

及豫王立,祎之参预其谋,擢拜中书侍郎、同中书门下三品,赐爵临淮男。

shí jūn guó duō shì suǒ yǒu zhào chì dú chū yī zhī gòu sī mǐn sù jiē kě lì dài

时军国多事,所有诏敕,独出祎之,构思敏速,皆可立待。

jí guān míng gǎi yì yī zhī wèi fèng gé shì láng tóng fèng gé luán tái sān pǐn

及官名改易,祎之为凤阁侍郎、同凤阁鸾台三品。

shí yǒu sī mén yuán wài láng fáng xiān mǐn dé zuì zuǒ shòu wèi zhōu sī mǎ yì zǎi xiàng chén sù

时有司门员外郎房先敏得罪,左授卫州司马,诣宰相陈诉。

nèi shǐ qiān wèi dào wèi yuē cǐ nǎi huáng tài hòu chǔ fèn yě

内史骞味道谓曰: “此乃皇太后处分也。

yī zhī wèi xiān mǐn yuē yuán zuò gǎi guān lì cóng chén xià zòu qǐng

”祎之谓先敏曰:“缘坐改官,例从臣下奏请。

zé tiān wén zhī yǐ wèi dào shàn zé guī jǐ guò zé tuī jūn biǎn qīng zhōu cì shǐ

”则天闻之, 以味道善则归己,过则推君,贬青州刺史。

yǐ yī zhī tuī shàn yú jūn yǐn guò zài jǐ jiā shòu tài zhōng dài fū cì wù bǎi duàn xì mǎ yì pǐ

以祎之推善于君,引过在己,加授太中大夫,赐物百段、细马一匹。

yīn wèi shì chén yuē fu wéi chén zhī tǐ zài yáng jūn zhī dé jūn dé fā yáng qǐ fēi chén xià zhī měi shì

因谓侍臣曰:“夫为臣之体,在扬君之德,君德发扬, 岂非臣下之美事?

qiě jūn wèi yuán shǒu chén zuò gǔ gōng qíng tóng xiū qi yì jūn yī tǐ

且君为元首,臣作股肱,情同休戚,义均一体。

wèi wén yǐ shǒu zú zhī jí yí yú fù bèi ér dé yī tǐ ān zhě

未闻以手足之疾移于腹背,而得一体安者。

wèi dào bù cún zhōng chì yǐ cóng bǐng tuì

味道不存忠赤,已从屏退。

yī zhī jié zhōng fèng shàng qíng shén kě jiā

祎之竭忠奉上,情甚可嘉。

nà yán wáng dé zhēn duì yuē xī dài zhì dé měi yǒu shàn shì bì tuī yú jūn

” 纳言王德真对曰:“昔戴至德每有善事,必推于君。

tài hòu yuē xiān cháo měi chēng zhì dé néng yǒu cǐ shì dǎi qí zhōng mò yǒu zhì bāo chóng

”太后曰:“先朝每称至德能有此事,逮其终殁,有制褒崇。

wéi chén zhī dào qǐ guò sī xíng chuán míng wàn dài kě bù shàn yú

为臣之道,岂过斯行,传名万代,可不善欤!

yí fèng zhōng tǔ bō wèi biān huàn gāo zōng wèi shì chén yuē tǔ bō xiǎo chǒu lǚ fàn biān jìng wǒ bǐ wu zài ān jí wèi jí zhū yí

仪凤中,吐蕃为边患,高宗谓侍臣曰:“吐蕃小丑,屡犯边境,我比务在安辑, 未即诛夷。

ér róng dí chái láng bù shí ēn zào zhì zhī zé jiāng chǎng rì hài tú zhī zé wèi wén shàng cè yi lùn dé shī gè jǐn suǒ huái

而戎狄豺狼,不识恩造,置之则疆场日骇,图之则未闻上策,宜论得失, 各尽所怀。

shí liú jǐng xian guō zhèng yī huáng fǔ wén liàng yáng sī zhēng xuē yuán chāo gè yǒu suǒ zòu

”时刘景仙、郭正一、皇甫文亮、杨思征、薛元超各有所奏。

yī zhī shí wéi zhōng shū shè rén duì yuē chén guān zì gǔ míng wáng shèng zhǔ jiē huàn yí dí

祎之时为中书舍人,对曰:“臣观自古明王圣主,皆患夷狄。

tǔ bō shí rǎo biān yú yǒu tóng qín shòu de qí tǔ dì bù kě yōu jū bèi qí píng líng wèi zú wèi chǐ

吐蕃时扰边隅,有同禽兽,得其土地,不可攸居,被其凭凌,未足为耻。

yuàn jí wàn shèng zhī wēi qiě kuān bǎi xìng zhī yì

愿戢万乘之威,且宽百姓之役。

gāo zōng jiā qí yán

”高宗嘉其言。

hòu yī zhī cháng qiè wèi fèng gé shè rén gǔ dà yǐn yuē tài hòu jì néng fèi hūn lì míng hé yòng lín cháo chēng zhì

后祎之尝窃谓凤阁舍人贾大隐曰:“太后既能废昏立明,何用临朝称制?

bù rú fǎn zhèng yǐ ān tiān xià zhī xīn

不如返政,以安天下之心。

dà yǐn mì zòu qí yán

”大隐密奏其言。

zé tiān bú yuè wèi zuǒ yòu yuē yī zhī wǒ suǒ yǐn yòng nǎi yǒu bèi wǒ zhī xīn qǐ fù gù wǒ ēn yě

则天不悦,谓左右曰:“祎之我所引用, 乃有背我之心,岂复顾我恩也!

chuí gǒng sān nián huò wū gào yī zhī shòu guī zhōu dū dū sūn wàn róng jīn jiān yǔ xǔ jìng zōng qiè yǒu sī zé tiān tè lìng sù zhōu cì shǐ wáng běn lì tuī jū qí shì

”垂拱三年,或诬告祎之受归州都督孙万荣金,兼与许敬宗妾有私,则天特令肃州刺史王本立推鞫其事。

běn lì xuān chì shì yī zhī yī zhī yuē bù jīng fèng gé luán tái hé míng wéi chì

本立宣敕示祎之,祎之曰: “不经凤阁鸾台,何名为敕?

zé tiān dà nù yǐ wéi jù hàn zhì shǐ nǎi cì sǐ yú jiā shí nián wǔ shí qī

”则天大怒,以为拒捍制使,乃赐死于家,时年五十七。

chū yī zhī jì xià yù ruì zōng wèi zhī kàng shū shēn lǐ yī zhī qīn yǒu xián yǐ wéi bì jiàn yuán yòu qiè hè zhī

初,祎之既下狱,睿宗为之抗疏申理,祎之亲友咸以为必见原宥,窃贺之。

yī zhī yuē wú bì sǐ yǐ

祎之曰:“吾必死矣。

tài hòu lín cháo dú duàn wēi fú rèn jǐ huáng dì shàng biǎo tú shǐ sù wú huò yě

太后临朝独断,威福任己,皇帝上表,徒使速吾祸也。

yī zhī zài yù shí cháng shàng shū zì chén

”祎之在狱时,尝上疏自陈。

jí lín zhōng jì xǐ mù ér shén sè zì ruò mìng qí zi zhí bǐ cǎo xiè biǎo qí zǐ jiāng jué dài bù néng shū

及临终,既洗沐,而神色自若,命其子执笔草谢表,其子将绝,殆不能书。

jiān xíng zhě cù zhī

监刑者促之。

yī zhī nǎi zì cāo shù zhǐ yuán bǐ lì chéng cí lǐ kěn zhì jiàn zhě wú bù shāng tòng

祎之乃自操数纸,援笔立成,词理恳至,见者无不伤痛。

shí lín tái láng guō hàn tài zǐ wén xué zhōu sī jūn gòng chēng tàn qí wén zé tiān wén ér è zhī zuǒ qiān hàn wèi wū zhōu sī fǎ sī jūn wèi bō zhōu sī cāng

时麟台郎郭翰、太子文学周思钧共称叹其文,则天闻而恶之,左迁翰为巫州司法,思钧为播州司仓。

ruì zōng jí wèi yǐ yī zhī gōng fǔ jiù liáo zhuī zèng zhōng shū lìng

睿宗即位,以祎之宫府旧僚,追赠中书令。

yǒu jí qī shí juǎn chuán yú shí

有集七十卷,传于时。

wèi xuán tóng dìng zhōu gǔ chéng rén yě

魏玄同,定州鼓城人也。

jǔ jìn shì

举进士。

lèi zhuǎn sī liè dài fū

累转司列大夫。

zuò yǔ shàng guān yí wén zhāng zhǔ hé pèi liú lǐng wài

坐与上官仪文章属和,配流岭外。

shàng yuán chū shè hái

上元初赦还。

gōng bù shàng shū liú shěn lǐ jiàn xuán tóng yǒu shí wu zhī cái bài qí zhōu zhǎng shǐ

工部尚书刘审礼荐玄同有时务之才,拜岐州长史。

lèi qiān zhì lì bù shì láng

累迁至吏部侍郎。

xuán tóng yǐ jì wěi xuǎn jǔ kǒng wèi jǐn dé rén zhī shù nǎi shàng shū yuē

玄同以既委选举,恐未尽得人之术,乃上疏曰:

chén wén zhì qì zhě bì zé jiang yǐ jiǎn cái wèi guó zhě bì qiú xián yǐ lì guān

臣闻制器者必择匠以简材,为国者必求贤以莅官。

jiang zhī bù liáng wú yǐ chéng qí gōng

匠之不良,无以成其工;

guān zhī fēi xián wú yǐ zhì yú lǐ

官之非贤,无以致于理。

jūn zhě suǒ yǐ mù rén yě

君者,所以牧人也;

chén zhě suǒ yǐ zuǒ jūn yě

臣者,所以佐君也。

jūn bù yǎng rén shī jūn dào yǐ

君不养人,失君道矣;

chén bù fǔ jūn shī chén rèn yǐ

臣不辅君,失臣任矣。

rèn rén zhě chéng guó jiā zhī jī běn bǎi xìng zhī ān wēi yě

任人者,诚国家之基本,百姓之安危也。

fāng jīn rén bù jiā fù dào zéi bù shuāi yù gōng wèi qīng lǐ yì yóu quē zhě hé yě

方今人不加富, 盗贼不衰,狱公未清,礼义犹阙者,何也?

xià lì bù chēng zhí shù guān fēi qí cái yě

下吏不称职,庶官非其才也。

guān zhī bù dé qí cái zhě qǔ rén zhī dào yǒu suǒ wèi jǐn yě

官之不得其才者,取人之道,有所未尽也。

chén yòu wén chuán shuō yuē míng wáng fèng ruò tiān dào jiàn bāng shè dōu shù hòu wáng jūn gōng chéng yǐ dài fū shī zhǎng bù wéi yì yù wéi yǐ lǐ rén

臣又闻传说曰:“明王奉若天道,建邦设都,树后王君公,承以大夫师长,不惟逸豫,惟以理人。

xī zhī bāng guó jīn zhī zhōu xiàn shì yǒu cháng jūn rén yǒu dìng zhǔ zì qiú chén zuǒ gè xuǎn yīng xián qí dà chén nǎi mìng yú wáng cháo ěr

”昔之邦国,今之州县,士有常君,人有定主,自求臣佐,各选英贤,其大臣乃命于王朝耳。

qín bìng tiān xià ba hóu zhì shǒu hàn shì yīn zhī yǒu yán yǒu gé

秦并天下,罢侯置守, 汉氏因之,有沿有革。

zhū hóu de zì zhì lì sì bǎi shí yǐ xià qí fù xiāng dà guān zé hàn wèi zhì zhī

诸侯得自置吏四百石以下,其傅相大官,则汉为置之。

zhōu jùn yuàn lì dū yóu cóng shì xī rèn zhī yú mù shǒu

州郡掾吏、督邮从事,悉任之于牧守。

yuán zì wèi jìn shǐ guī lì bù dì xiāng zǔ xí yǐ qì yú jīn

爰自魏、晋,始归吏部,递相祖袭,以迄于今。

yòng dāo bǐ yǐ liàng cái àn bù shū ér chá xíng fǎ lìng zhī bì qí lái zì jiǔ

用刀笔以量才,案簿书而察行,法令之弊,其来自久。

gài jūn zǐ zhòng yīn xún ér dàn gǎi zuò yǒu bù dé yǐ zhě yì dāng yùn dú jiàn zhī míng dìng zhuó rán zhī yì

盖君子重因循而惮改作,有不得已者,亦当运独见之明,定卓然之议。

rú jīn xuǎn sī suǒ xíng zhě fēi shàng huáng zhī lìng diǎn nǎi jìn dài zhī quán dào suǒ yí qiān xǐ shí wèi zhì yào

如今选司所行者,非上皇之令典,乃近代之权道,所宜迁徙,实为至要。

hé yǐ yán zhī

为何这样说呢?

fu chǐ zhàng zhī liàng suǒ jí zhě gài duǎn

夫尺丈之量,所及者盖短;

zhōng yǔ zhī qì suǒ jī zhě níng duō

钟庾之器,所积者宁多。

fēi qí suǒ jí yān néng dù zhī

非其所及,焉能度之;

fēi qí suǒ shòu hé yǐ róng zhī

非其所受, 何以容之?

kuàng tiān xià zhī dà shì rén zhī zhòng ér kě wěi zhī shù rén zhī shǒu hu

况天下之大,士人之众,而可委之数人之手乎?

jiǎ shǐ píng rú quán héng míng rú shuǐ jìng lì yǒu suǒ jí zhào yǒu suǒ qióng quán zōng jì duō wěn shī sī guǎng

假使平如权衡,明如水镜,力有所极,照有所穷,铨综既多,紊失斯广。

yòu yǐ bǐ jū cǐ rèn shí yǒu fēi rén

又以比居此任,时有非人。

qǐ zhí kuì bǐ qīng tōng mèi yú zhēn chá

岂直愧彼清通,昧于甄察;

yì jiāng jìng qí yōng wàng róu bǐ fén sī

亦将竟其庸妄,糅彼棼丝。

qíng gù jì xíng hé suǒ bù zhì

情故既行,何所不至?

zàng sī yī qǐ yǐ jí wàn duān

脏私一启, 以及万端。

zhì nǎi wéi rén zé guān wéi shēn zé lì gù qīn shū ér xià bǐ kàn shì yào ér cuò qíng

至乃为人择官,为身择利,顾亲疏而下笔,看势要而措情。

yōu yōu fēng chén cǐ yān bēn jīng

悠悠风尘, 此焉奔兢;

rǎo rǎo yóu huàn tóng hu shì jǐng

扰扰游宦,同乎市井。

jiā yǐ hòu mào shēn zhōng xiǎn rú xī hè zé yán guān xíng yóu jù bù zhōu

加以厚貌深衷,险如溪壑,择言观行,犹惧不周。

jīn shǐ bǎi xíng jiǔ néng zhé zhī yú yī miàn jù liáo shù pǐn zhuān duàn yú yī sī bù yì nán yǐ

今使百行九能,折之于一面,具僚庶品,专断于一司,不亦难矣!

qiě wèi rén yìng yùn suǒ jù zhě nǎi sān fēn

且魏人应运,所据者乃三分;

jìn shì bō qiān suǒ lín zhě fēi yī tǒng

晋氏播迁,所临者非一统。

dǎi hu qí sòng yǐ jí zhōu duò zhàn zhēng zhī rì duō ān tài zhī shí shǎo guā fēn wǎ liè gè zài yī fāng

逮乎齐、宋,以及周、隋,战争之日多, 安泰之时少,瓜分瓦裂,各在一方。

duò shì píng chén shí yú nián ěr jiē yǐ bīng huò jì yǐ jī jǐn jì dé yè zhī bù dǎi huò shí shì suǒ wèi huáng fēi wèi shì jīn ér fēi gǔ yě

隋氏平陈,十余年耳,接以兵祸,继以饥馑, 既德业之不逮,或时事所未遑,非谓是今而非古也。

wǔ dé zhēn guàn yǔ jīn yì yì huáng yùn zhī chū zhù shì cǎo chuàng qǐ wéi rì bù xiá jǐ yì nǎi rén wù cháng xī

武德、贞观,与今亦异,皇运之初,庶事草创,岂唯日不暇给,亦乃人物常稀。

tiān zuò dà shèng xiǎng guó yǒng nián bǐ wū kě fēng yì rén jiān chū

天祚大圣,享国永年,比屋可封, 异人间出。

xián yǐ wéi yǒu dào chǐ jiàn de shí wú dài zhū sè rù liú suì yǐ qiān jì

咸以为有道耻贱,得时无怠,诸色入流,岁以千计。

qún sī liè wèi wú fù xīn jiā guān yǒu cháng yuán rén wú dìng xiàn

群司列位,无复新加,官有常员,人无定限。

xuǎn jí zhī shǐ wù jī yún zhūn zhuó xù yú zhōng shí bù shōu yī

选集之始,雾积云屯,擢叙于终,十不收一。

zī miǎn zá hùn yù shí nán fēn yòng shè qù liú dé shī xiāng bàn

淄渑杂混, 玉石难分,用舍去留,得失相半。

fǔ jí shì zhī wèi bì zhī jí hòu zhī zī shī

抚即事之为弊,知及后之滋失。

xià yīn yǐ qián zhì dù duō quē zhōu jiān èr dài huàn hu kě dǔ

夏、殷已前,制度多阙,周监二代,焕乎可睹。

qǐ zhū hóu zhī chén bù jiē mìng yú tiān zǐ wáng cháo shù guān yì bù zhuān yú yī zhí

岂诸侯之臣,不皆命于天子, 王朝庶官,亦不专于一职。

gù zhōu mù wáng yǐ bó jiǒng wèi tài pú zhèng mìng zhī yuē shèn jiǎn nǎi liáo wú yǐ qiǎo yán lìng sè biàn pì cè mèi wéi jí shì

故周穆王以伯冏为太仆正,命之曰:“慎简乃僚,无以巧言令色便僻侧媚,唯吉士。

cǐ zé lìng qí zì zé xià lì zhī wén yě

”此则令其自择下吏之文也。

tài pú zhèng zhōng dài fū ěr shàng yǐ liáo shǔ wěi zhī zé sān gōng jiǔ qīng yì bì rán yǐ

太仆正,中大夫耳,尚以僚属委之,则三公九卿,亦必然矣。

zhōu lǐ tài zǎi nèi shǐ bìng zhǎng jué lù fèi zhì

《周礼》:太宰、内史,并掌爵禄废置;

sī tú sī mǎ bié zhǎng xīng xián zhào shì

司徒、司马,别掌兴贤诏事。

dàng shì fēn rèn yú qún sī ér tǒng zhī yǐ shù zhí gè zì qiú qí xiǎo zhě ér wáng mìng qí dà zhě yān

当是分任于群司,而统之以数职,各自求其小者,而王命其大者焉。

fu wěi rèn zé chéng jūn zhī tǐ yě suǒ wěi zhě dāng suǒ yòng zhě jīng gù néng dé jì jì zhī duō shì shèng péng péng zhī yù pǔ

夫委任责成,君之体也,所委者当,所用者精,故能得济济之多士, 盛芃芃之棫朴。

péi zǐ yě yǒu yán yuē guān rén zhī nán xiān wáng yán zhī shàng yǐ

裴子野有言曰:“官人之难,先王言之尚矣。

jū jiā shì qí xiào yǒu xiāng dǎng fú qí chéng xìn chū rù guān qí zhì yì yōu huan qǔ qí zhì móu

居家视其孝友,乡党服其诚信, 出入观其志义,忧欢取其智谋。

fán zhī yǐ shì yǐ guān qí néng

烦之以事,以观其能;

lín zhī yǐ lì yǐ chá qí lián

临之以利,以察其廉。

zhōu lǐ shǐ yú xué xiào lùn zhī zhōu lǐ gào zhū liù shì ér hòu gòng zhī wáng tíng

《周礼》始于学校,论之州里,告诸六事,而后贡之王庭。

qí zài hàn jiā shàng yóu rán yǐ

到汉代,仍然如此。

zhōu jùn jī qí gōng néng rán hòu wèi wǔ fǔ suǒ pì wǔ fǔ jǔ qí yuàn shǔ ér shēng yú cháo sān gōng cān de chú shǔ shàng shū zòu zhī tiān zi

州郡积其功能,然后为五府所辟,五府举其掾属而升于朝,三公参得除署,尚书奏之天子。

yī rén zhī shēn suǒ guān zhě zhòng

一人之身,所关者众;

yī shì zhī jìn qí móu yě xiáng

一士之进,其谋也详。

gù guān de qí rén xiǎn yǒu bài shì

故官得其人,鲜有败事。

wèi jìn fǎn shì suǒ shī hóng duō

魏、晋反是,所失弘多。

zǐ yě suǒ lùn gài qū qū zhī sòng cháo ěr yóu wèi bù shèng qí bì ér kuàng yú dāng jīn hu

”子野所论,盖区区之宋朝耳,犹谓不胜其弊,而况于当今乎!

yòu fu cóng zhèng lì guān bù kě yǐ wú xué

又夫从政莅官,不可以无学。

gù shū yuē xué gǔ rù guān yì shì yǐ zhì

故《书》曰:“学古入官,议事以制。

chuán yuē wǒ wén xué yǐ cóng zhèng bù wén yǐ zhèng rù xué

”《传》 曰:“我闻学以从政,不闻以政入学。

jīn guì qī zǐ dì lì zǎo qiú guān tiáo chèn zhī nián yǐ yāo yín ài huò tóng cǎo zhī suì yǐ xí zhū zǐ

”今贵戚子弟,例早求官,髫龀之年,已腰银艾,或童草之岁,已袭朱紫。

hóng wén chóng xián zhī shēng qiān niú niǎn jiǎo zhī lèi kè shì jì qiǎn yì néng yì báo ér mén fá yǒu sù zī wàng zì gāo

弘文崇贤之生,千牛辇脚之类,课试既浅,艺能亦薄,而门阀有素,资望自高。

fu xiàng xián jì fù gǔ zhī dào yě

夫象贤继父,古之道也。

suǒ wèi zhòu zǐ bì cái zhū xué xiū liù lǐ yǐ jié qí xìng míng qī jiào yǐ xìng qí dé qí bā zhèng yǐ fáng qí yín jǔ shàng xián yǐ chóng dé jiǎn bù xiào yǐ chù è

所谓胄子,必裁诸学,修六礼以节其性,明七教以兴其德,齐八政以防其淫,举上贤以崇德,简不肖以黜恶。

shǎo zé shòu yè zhǎng ér chū shì bìng yóu dé jìn bì yǐ cái shēng rán hòu kě yǐ lì yòng bīn wáng yí jiā shì guó

少则受业,长而出仕,并由德进,必以才升,然后可以利用宾王,移家事国。

shǎo shì zé fèi xué qīng shì zé wú cái yú cǐ yī liú liáng zú xī yě

少仕则废学,轻试则无才,于此一流,良足惜也。

yòu xūn guān sān wèi liú wài zhī tú bù dài zhōu xiàn zhī jǔ zhí qǔ zhī yú shū pàn kǒng fēi xiān dé ér hòu yán cái zhī yì yě

又勋官三卫流外之徒,不待州县之举, 直取之于书判,恐非先德而后言才之义也。

chén yòu yǐ wéi guó zhī yòng rén yǒu sì rén zhī yòng cái

臣又以为国之用人,有似人之用财。

pín zhě yàn zāo kāng sī duǎn hè

贫者厌糟糠,思短褐;

fù zhě yú liáng ròu yī qīng qiú

富者余粮肉,衣轻裘。

rán zé dāng shuāi bì fá xián zhī shí zé kě mó cè xiǔ dùn ér chéng yù zhī

然则当衰弊乏贤之时,则可磨策朽钝而乘驭之;

zài tài píng duō shì zhī rì yì yi miào xuǎn máo jùn ér rèn shǐ zhī

在太平多士之日,亦宜妙选髦俊而任使之。

shī yún qiào qiào cuò xīn yán yì qí chu

《诗》云:“翘翘错薪,言刈其楚。

chu jīng yě zài xīn zhī qiào qiào zhě

”楚,荆也,在薪之翘翘者。

fāng zhī yòng cái lǐ yì dāng ěr xuǎn rén xìng duō yóu yi jiǎn liàn

方之用才,理亦当尔,选人幸多,尤宜简练。

chén qiè jiàn zhì shū měi lìng sān pǐn wǔ pǐn jiàn shì xià zhì jiǔ pǐn yì lìng jǔ rén cǐ shèng cháo cè xí páng qiú zhī yì yě

臣窃见制书,每令三品、五品荐士,下至九品,亦令举人,此圣朝侧席旁求之意也。

dàn yǐ bāo biǎn bù shèn míng dé shī wú dà gé gù rén shàng bù yōu chù zé xià bù jìn sōu yáng gǒu yǐ yìng mìng mò shèn suǒ jǔ

但以褒贬不甚明,得失无大隔,故人上不忧黜责,下不尽搜扬,苟以应命,莫慎所举。

qiě wéi xián zhī xián shèng rén dǔ lùn yī gāo jì jǔ bù rén xián yuǎn

且惟贤知贤,圣人笃论,伊、皋既举,不仁咸远。

fù huàn jiē zhì suī tóng rén cái yì děng shēn qiě làn jìn jiàn qǐ zhī rén

复患阶秩虽同,人才异等,身且滥进,鉴岂知人?

jīn yù wu de shí cái jiān yi zé qí jǔ zhǔ

今欲务得实才, 兼宜择其举主。

liú qīng yǐ yuán jié yǐng duān yóu biǎo zhèng bù xiáng jǔ zhǔ zhī xíng néng ér zé jǔ rén zhī yōng làn bù kě de yǐ

流清以源洁,影端由表正,不详举主之行能,而责举人之庸滥,不可得已。

hàn shū yún zhāng ěr chén yú zhī bīn kè sī yì jiē tiān xià jùn jié

《汉书》云:“张耳、陈余之宾客、厮役,皆天下俊杰。

bǐ zhī zuì ěr yóu néng ruò sī kuàng yǐ shén huáng zhī shèng míng guó jiā zhī dé yè ér bù jiàn jiǔ cháng zhī cè wèi wú qióng zhī jī jǐn de xián qǔ shì zhī shù ér dàn gù wàng wèi jìn zhī yí fēng liú yì zhōu duò zhī mò shì chén qiè huò zhī

”彼之蕞尔,犹能若斯,况以神皇之圣明,国家之德业,而不建久长之策,为无穷之基,尽得贤取士之术,而但顾望魏、晋之遗风,留意周、隋之末事,臣窃惑之。

fú yuàn shāo huí shèng lǜ shí cǎi chú yán lüè yī zhōu hàn zhī guī yǐ fēn lì bù zhī xuǎn

伏愿稍回圣虑, 时采刍言,略依周、汉之规,以分吏部之选。

jí wàng suǒ yòng jīng xiáng xiān yú chà shī

即望所用精详,鲜于差失。

shū zòu bù nà

疏奏不纳。

hóng dào chū zhuǎi wén chāng zuǒ chéng jiān dì guān shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

弘道初,转文昌左丞,兼地官尚书、同中书门下三品。

zé tiān lín cháo qiān tài zhōng dài fū luán tái shì láng yī qián zhī zhèng shì

则天临朝, 迁太中大夫、鸾台侍郎,依前知政事。

chuí gǒng sān nián jiā yín qīng guāng lù dài fu jiǎn jiào nà yán fēng jù lù nán

垂拱三年,加银青光禄大夫,检校纳言,封钜鹿男。

xuán tóng sù yǔ péi yán jié jiāo néng bǎo shǐ zhōng shí rén hū wèi nài jiǔ péng

玄同素与裴炎结交,能保始终,时人呼为“耐久朋”。

ér yǔ kù lì zhōu xìng bù xié

而与酷吏周兴不协。

yǒng chāng chū wèi zhōu xìng suǒ gòu yún xuán tóng yán tài hòu lǎo yǐ xū fù huáng sì

永昌初,为周兴所构,云玄同言:“太后老矣,须复皇嗣。

tài hòu wén zhī nù nǎi cì sǐ yú jiā

”太后闻之,怒,乃赐死于家。

jiān xíng yù shǐ fáng jì wèi xuán tóng yuē hé bù gào shì jì de zhào jiàn dāng zì chén su

监刑御史房济谓玄同曰:“何不告事,冀得召见,当自陈诉。

xuán tóng tàn yuē rén shā guǐ shā yǒu hé shū yě qǐ néng wèi gào rén shì hu

”玄同叹曰: “人杀鬼杀,有何殊也,岂能为告人事乎!

nǎi jiù xíng nián qī shí sān

”乃就刑,年七十三。

zi tián kāi yuán zhōng wèi yǐng wáng fù

子恬,开元中为颍王傅。

li zhāo dé jīng zhào cháng ān rén yě

李昭德,京兆长安人也。

fù qián yòu zhēn guàn chū wèi diàn zhōng shì yù shǐ

父干祐,贞观初为殿中侍御史。

shí yǒu shū lìng péi rén guǐ sī yì mén fū tài zōng yù zhǎn zhī

时有鄃令裴仁轨私役门夫,太宗欲斩之。

qián yòu zòu yuē fǎ lìng zhě bì xià zhì zhī yú shàng shuài tǔ zūn zhī yú xià yǔ tiān xià gòng zhī fēi bì xià dú yǒu yě

干祐奏曰:“法令者,陛下制之于上,率土尊之于下,与天下共之,非陛下独有也。

rén guǐ fàn qīng zuì ér zhì jí xíng shì guāi huà yī zhī lǐ

仁轨犯轻罪而致极刑,是乖画一之理。

xíng fá bù zhōng zé rén wú suǒ cuò shǒu zú

刑罚不中,则人无所措手足。

chén tiǎn xiàn sī bù gǎn fèng zhì

臣忝宪司,不敢奉制。

tài zōng yì jiě rén guǐ jìng miǎn

”太宗意解,仁轨竟免。

qián yòu xún qiān shì yù shǐ

干祐寻迁侍御史。

mǔ zú lú yú mù cè fù tǔ chéng fén tài zōng qiǎn shǐ jiù mù diào zhī réng jīng biǎo qí mén

母卒, 庐于墓侧,负土成坟,太宗遣使就墓吊之,仍旌表其门。

hòu lì cháng ān lìng zhì shū yù shǐ jiē yǒu néng míng zhuó bài yù shǐ dài fū

后历长安令、治书御史, 皆有能名,擢拜御史大夫。

qián yòu yǔ zhōng shū lìng chǔ suì liáng bù xié jìng wèi suì liáng suǒ gòu

干祐与中书令褚遂良不协,竟为遂良所构。

yǒng huī chū jì shòu xíng wèi děng zhōu cì shǐ

永徽初,继受邢、魏等州刺史。

qián yòu suī qiáng zhí yǒu qì gàn ér nì yú xiǎo rén jì diǎn wài jùn yǔ lìng shǐ jié yǒu shū shū wǎng fǎn lìng cì cháo tíng zhī shì

干祐虽强直有器干,而昵于小人,既典外郡,与令史结友,书疏往返,令伺朝廷之事。

é wèi yǒu rén suǒ fā zuò liú ài zhōu

俄为友人所发,坐流爱州。

qián fēng zhōng qǐ wèi guì zhōu dū dū lì bài sī xíng tài cháng bó

干封中,起为桂州都督,历拜司刑太常伯。

jǔ jīng zhào gōng cáo cān jūn cuī zhuó wèi shàng shū láng shì jì bù guǒ sī yǐ gào zhuó

举京兆功曹参军崔擢为尚书郎,事既不果,私以告擢。

hòu zhuó yǒu fàn nǎi gào qián yòu xiè jìn zhōng yǔ yǐ shú zuì qián yòu fù zuò miǎn guān

后擢有犯,乃告干祐泄禁中语以赎罪,干祐复坐免官。

xún zú

寻卒。

zhāo dé jí qián yòu zhī niè zǐ yě

昭德,即干祐之孽子也。

qiáng gàn yǒu fù fēng

强干有父风。

shǎo jǔ míng jīng lèi qiān zhì fèng gé shì láng

少举明经,累迁至凤阁侍郎。

cháng shòu èr nián zēng zhì xià guān shì láng sān yuán shí xuǎn zhāo dé yǔ lóu shī dé hóu zhī yī wèi zhī

长寿二年, 增置夏官侍郎三员,时选昭德与娄师德、侯知一为之。

shì suì yòu qiān fèng gé luán tái píng zhāng shì xún jiā jiǎn jiào nèi shǐ

是岁,又迁凤阁鸾台平章事, 寻加检校内史。

cháng shòu zhōng shén dōu gǎi zuò wén chāng tái jí dìng dǐng shàng dōng zhū mén yòu chéng wài guō jiē zhāo dé chuàng qí zhì dù shí rén yǐ wéi néng

长寿中,神都改作文昌台及定鼎、上东诸门,又城外郭,皆昭德创其制度,时人以为能。

chū dū chéng luò shuǐ tiān jīn zhī dōng lì dé fang xī nán yú yǒu zhōng qiáo jí lì shè qiáo yǐ tōng xíng li

初,都城洛水天津之东,立德坊西南隅,有中桥及利涉桥, 以通行李。

shàng yuán zhōng sī nóng qīng wéi jī shǐ yí zhōng qiáo zhì yú ān zhòng fang zhī zuǒ jiē dāng cháng xià mén dōu rén shén yǐ wèi biàn yīn fèi lì shè qiáo suǒ shěng wàn jì

上元中,司农卿韦机始移中桥置于安众坊之左街,当长夏门,都人甚以为便,因废利涉桥,所省万计。

rán suì wèi luò shuǐ chōng zhù cháng láo zhì qì

然岁为洛水冲注,常劳治葺。

zhāo dé chuàng yì jī shí wèi jiǎo ruì qí qián yǐ fēn shuǐ shì zì shì jìng wú piào sǔn

昭德创意积石为脚, 锐其前以分水势,自是竟无漂损。

shí zé tiān yǐ wǔ chéng sì wéi wén chāng zuǒ xiāng zhāo dé mì zòu yuē chéng sì bì xià zhī zhí yòu shì qīn wáng bù yi gèng zài jī quán yǐ huò zhòng zhù

时则天以武承嗣为文昌左相,昭德密奏曰:“承嗣,陛下之侄,又是亲王,不宜更在机权,以惑众庶。

qiě zì gǔ dì wáng fù zǐ zhī jiān yóu xiāng cuàn duó kuàng zài gū zhí qǐ de wěi quán yǔ zhī

且自古帝王,父子之间犹相篡夺,况在姑侄,岂得委权与之?

tuō ruò chéng biàn bǎo wèi nìng kě ān hu

脱若乘便,宝位宁可安乎?

zé tiān jué rán yuē wǒ wèi zhī sī yě

”则天矍然曰:“我未之思也。

chéng sì yì cháng fǎn zèn zhāo dé zé tiān yuē zì wǒ rèn zhāo dé měi huò gāo wò shì dài wǒ láo kǔ fēi rǔ suǒ jí yě

”承嗣亦尝返谮昭德,则天曰:“自我任昭德,每获高卧,是代我劳苦,非汝所及也。

chéng sì é zhuǎn tài zi shǎo bǎo ba zhī zhèng shì

”承嗣俄转太子少保,罢知政事。

yán zài chū fèng gé shè rén zhāng jiā fú lìng luò yáng rén wáng qìng zhī lǜ qīng bó è shào shù bǎi rén yì quē shàng biǎo qǐng lì wǔ chéng sì wèi huáng tài zǐ

延载初,凤阁舍人张嘉福令洛阳人王庆之率轻薄恶少数百人诣阙上表,请立武承嗣为皇太子。

zé tiān bù xǔ qìng zhī gù qǐng bù yǐ zé tiān lìng zhāo dé jié zé zhī lìng sàn

则天不许,庆之固请不已,则天令昭德诘责之,令散。

zhāo dé biàn zhàng shā qìng zhī yú zhòng nǎi xi

昭德便杖杀庆之,余众乃息。

zhāo dé yīn zòu yuē chén wén wén wǔ zhī dào bù zài fāng cè mín yǒu zhí wèi tiān zǐ ér wèi gū lì miào hu

昭德因奏曰:“臣闻文武之道,布在方策,民有侄为天子而为姑立庙乎!

yǐ qīn qīn yán zhī zé tiān huáng shì bì xià fu yě huáng sì shì bì xià zi yě bì xià zhèng hé chuán zhī zǐ sūn wèi wàn dài jì

以亲亲言之,则天皇是陛下夫也,皇嗣是陛下子也,陛下正合传之子孙,为万代计。

kuàng bì xià chéng tiān huáng gù tuō ér yǒu tiān xià ruò lì chéng sì chén kǒng tiān huáng bù xuè shí yǐ

况陛下承天皇顾托而有天下,若立承嗣,臣恐天皇不血食矣。

zé tiān wù zhī nǎi zhǐ

”则天寤之,乃止。

shí cháo tíng yú nìng zhě duō huò jìn yòng gù xìng ēn zhě shì wú dà xiǎo dàn jìn chǎn yú jiē huò jìn jiàn

时朝廷谀佞者多获进用,故幸恩者,事无大小,但近谄谀,皆获进见。

yǒu rén yú luò shuǐ zhōng huò bái shí shǔ diǎn chì yì què zhé jìn

有人于洛水中获白石数点赤,诣阙辄进。

zhū zǎi xiàng jí zhī duì yún cǐ shí chì xīn suǒ yǐ lái jìn

诸宰相诘之,对云:“此石赤心,所以来进。

zhāo dé huà zhī yuē cǐ shí chì xīn luò shuǐ zhōng yú shí qǐ néng jǐn fǎn yé

” 昭德叱之曰:“此石赤心,洛水中余石岂能尽反耶?

zuǒ yòu jiē xiào

”左右皆笑。

shì shí lái jùn chén hóu sī zhǐ děng wǎng náo xíng fǎ wū xiàn zhōng liáng rén jiē shè jù zhāo dé měi tíng zòu qí zhuàng yóu shì jùn chén dǎng yǔ shǎo zì cuī qū

是时,来俊臣、 侯思止等枉挠刑法,诬陷忠良,人皆慑惧,昭德每廷奏其状,由是俊臣党与少自摧屈。

lái jùn chén yòu cháng qì gù qī ér qǔ tài yuán wáng qìng shēn nǚ hóu sī zhǐ yì zòu qǔ zhào jùn li zì yì nǚ chì zhèng shì táng gòng shāng liàng

来俊臣又尝弃故妻而娶太原王庆诜女,侯思止亦奏娶赵郡李自挹女,敕政事堂共商量。

zhāo dé fǔ zhǎng wèi zhū zǎi xiàng yuē dà kě xiào

昭德抚掌谓诸宰相曰:“大可笑!

wǎng nián jùn chén zéi jié wáng qìng shēn nǚ yǐ dà rǔ guó

往年俊臣贼劫王庆诜女,已大辱国。

jīn rì cǐ nú yòu qǐng suǒ li zì yì nǚ wú nǎi fù rǔ guó yé

今日此奴又请索李自挹女,无乃复辱国耶!

xún zòu qǐn zhī

”寻奏寝之。

hóu sī zhǐ hòu jìng wèi zhāo dé suǒ shéng péng shā zhī

侯思止后竟为昭德所绳,搒杀之。

jì ér zhāo dé zhuān quán yòng shì pō wéi cháo yě suǒ è

既而昭德专权用事,颇为朝野所恶。

qián lǔ wáng fǔ gōng cáo cān jūn qiū yīn shàng shū yán qí zuì zhuàng yuē

前鲁王府功曹参军丘愔上疏言其罪状曰:

chén wén bǎi wáng zhī shī jiē yóu quán guī yú xià

臣闻百王之失,皆由权归于下。

zǎi chén chí zhèng cháng yǐ shì shèng wèi yāng

宰臣持政,常以势盛为殃。

wèi rǎn zhū shù zú yǐ ān qín fēi bù zhōng yě

魏冉诛庶族以安秦, 非不忠也。

ruò zhū hou yǐ qiáng guó yì yǒu gōng yě

弱诸候以强国,亦有功也。

rán yǐ chū rù zì zhuān jī duàn wú jì wēi zhèn rén zhǔ bù wén yǒu wáng zhāng lù yī jìn shēn yán zú yòng yōu sǐ

然以出入自专,击断无忌,威震人主,不闻有王,张禄一进深言,卒用忧死。

xiàng shǐ zhāo wáng bù jí jué wù wèi rǎn guǒ yǐ zhuān quán zé qín zhī bà yè huò bù chuán qí zǐ sūn

向使昭王不即觉悟,魏冉果以专权,则秦之霸业, 或不传其子孙。

bì xià chuàng yè xīng wáng bō luàn yīng zhǔ zǒng quán shōu bǐng sī qì wò tú

陛下创业兴王,拨乱英主,总权收柄,司契握图。

tiān shòu yǐ qián wàn jī dú duàn fā mìng jiē zhōng jǔ shì wú yí gōng qīng bǎi liáo jù zhí ér yǐ

天授已前,万机独断,发命皆中,举事无遗,公卿百僚,具职而已。

zì cháng shòu yǐ lái yàn dài xì zhèng wěi rèn zhāo dé shǐ zhǎng jī quán

自长寿已来,厌怠细政,委任昭德,使掌机权。

rán qí gàn jì xiǎo cái bù kān jūn guó dà yòng

然其干济小才,不堪军国大用。

zhí yǐ xìng hǎo líng lì qì fù gāng qiáng máng lóng xià rén chú gǒu tóng liè kè bó qìng shǎng jiǎo wǎng xiàn zhāng guó jiā suǒ lài zhě wēi suǒ fáng zhě dà

直以性好凌轹,气负刚强,盲聋下人,刍狗同列,刻薄庆赏,矫枉宪章,国家所赖者微,所妨者大。

tiān xià dù kǒu mò gǎn yī yán shēng wēi xī hè rì yǐ chì shèng

天下杜口,莫敢一言,声威翕赫,日已炽盛。

chén jìn yú nán tái jiàn chì rì zhū chǔ zòu shì bì xià yǐ yī zhāo dé qǐng bù yī bì xià biàn bù yī

臣近于南台见敕日,诸处奏事,陛下已依,昭德请不依,陛下便不依。

rú cǐ gǎi zhāng bù kě shèng shǔ

如此改张,不可胜数。

zhāo dé cān fèng jī mì xiàn kě tì fǒu shì yǒu biàn lì bù yù zī móu yào dài huà zhǐ jiāng xíng fāng shǐ bié shēng bó yì

昭德参奉机密,献可替否,事有便利, 不预谘谋,要待画旨将行,方始别生驳异。

yáng lù zhuān shàn xiǎn shì yú rén guī měi yǐn qiān yì bù rú cǐ

扬露专擅,显示于人,归美引愆,义不如此。

zhōu xiàn liè wèi tái sì shù guān rù yè chū cí wàng chén xí qì

州县列位,台寺庶官,入谒出辞,望尘习气。

yī qiè zòu yàn yǔ duó shì yí jiē chéng zhǐ yì fù huì shàng yán

一切奏谳,与夺事宜,皆承旨意,附会上言。

jīn yǒu zhì zhī lì duō wèi zhāo dé zhī rén

今有秩之吏,多为昭德之人。

bì xià wù wèi zhāo dé xiǎo xīn shì wǒ shǒu bì

陛下勿谓昭德小心,是我手臂。

chén guān qí dǎn nǎi dà yú shēn bí xī suǒ chōng shàng fú yún hàn

臣观其胆,乃大于身,鼻息所冲,上拂云汉。

jìn zhě xīn xiàn lái zhāng liǎng zú jiān cuò hóu wáng èr chóu fēng ruì lǐ bù kě dāng fāng cùn liáng nán kuī cè

近者新陷来、张两族,兼挫侯、王二仇, 锋锐理不可当,方寸良难窥测。

shū yuē zhī rén yì wèi yì rén yì wèi yì zhī

书曰:知人亦未易,人亦未易知。

hàn guāng wǔ jiàng chǒng páng méng kě yǐ tuō gū zú wèi róng shǒu

汉光武将宠庞萌, 可以托孤,卒为戎首。

wèi míng dì qī sī mǎ yì yǐ ān guó jìng sì jiān huí

魏明帝期司马懿以安国,竟肆奸回。

fu xiǎo jiā zhì shēng yǒu qiān bǎi zhī zī jiāng yǐ tuō rén shàng yōu shī shòu

夫小家治生,有千百之资,将以托人,尚忧失授。

kuàng jiān tiān xià zhī zhòng ér kě qīng hū wěi rèn zhě hu

况兼天下之重,而可轻忽委任者乎!

jīn zhāo dé zuò fú zhuān wēi héng jué cháo yě ài zēng yǔ duó páng ruò wú rén

今昭德作福专威, 横绝朝野,爱憎与夺,旁若无人。

bì xià ēn yù zhì shēn bì guò shèn hòu

陛下恩遇至深,蔽过甚厚。

chén wén yǐ xué huài dī zhēn máng xiě qì juān juān bù jué bì chéng jiāng hé

臣闻蚁穴坏堤,针芒写气,涓涓不绝,必成江河。

lǚ shuāng jiān bīng xū fáng qí jiàn quán zhòng yī qù shōu zhī jí nán

履霜坚冰,须防其渐,权重一去,收之极难。

chén yòu wén qīng yì jìn chén fàn yán shēn jiàn míng jūn shèng zhǔ yì yǒu bù róng

臣又闻轻议近臣,犯颜深谏,明君圣主,亦有不容。

chén shú zhī jīn rì yán zhī yú qián míng rì fú zhū yú hòu

臣熟知今日言之于前,明日伏诛于后。

dàn shǐ guó ān shēn sǐ chén shí bù huǐ

但使国安身死,臣实不悔。

bì xià shēn lǎn chén yán wèi wàn xìng zì ài

陛下深览臣言,为万姓自爱。

shí cháng shàng guǒ yì shān zhù yòu zhe shuò lùn shù qiān yán bèi shù zhāo dé zhuān quán zhī zhuàng fèng gé shè rén féng hóng mǐn jù zòu qí lùn

邓注又著《硕论》数千言,详细述说李昭德专权之状。凤阁舍人逢弘敏立即将此文上奏。

zé tiān nǎi è zhāo dé wèi nà yán yáo shú yuē zhāo dé shēn wéi nèi shǐ bèi hé shū róng chéng rú suǒ yán shí fù yú guó

则天乃恶昭德,谓纳言姚璹曰:“昭德身为内史,备荷殊荣,诚如所言, 实负于国。

yán zài chū zuǒ qiān qīn zhōu nán bīn wèi shù rì yòu mìng miǎn sǐ pèi liú

”延载初,左迁钦州南宾尉,数日,又命免死配流。

xún yòu zhào bài jiān chá yù shǐ

寻又召拜监察御史。

shí tài pú shǎo qīng lái jùn chén yǔ zhāo dé sù bù xié nǎi wū gòu zhāo dé yǒu nì móu yīn bèi xià yù yǔ lái jùn chén tóng rì ér zhū

时太仆少卿来俊臣与昭德素不协,乃诬构昭德有逆谋,因被下狱,与来俊臣同日而诛。

shì rì dà yǔ shì shù mò bù tòng zhāo dé ér qìng jùn chén yě

是日大雨,士庶莫不痛昭德而庆俊臣也。

xiāng wèi yuē jīn rì tiān yù kě wèi yī bēi yī xǐ yǐ

相谓曰:“今日天雨,可谓一悲一喜矣。

shén lóng zhōng jiàng zhì yuē gù li zhāo dé qín kè zài gōng qiáng zhí zì dá

”神龙中,降制曰:“故李昭德勤恪在公,强直自达。

lì cháo zhèng sè bù tǔ gāng yǐ rú róu

立朝正色,不吐刚以茹柔;

dāng zhóu lì cí bì kàng qíng yǐ lì dǐ

当轴励词,必抗情以历诋。

yōng huáng fǔ sì shù jī liáng duō biàn gēng guī mó mò ér bù xiǔ

墉隍府寺,树𪟝良多,变更规模,殁而不朽。

dào lún fú shàn yè kuī jí è míng jí bù zhuī fēng liú jiāng mò

道沦福善,业亏嫉恶,名级不追,风流将沫。

shì jīng huài shù guāng pī yōu míng kě zèng zuǒ yù shǐ dài fū

式旌坏树,光被幽明,可赠左御史大夫。

dé zōng jiàn zhōng sān nián jiā zèng sī kōng

” 德宗建中三年,加赠司空。

shǐ chén yuē péi yán wèi jū xiāng fǔ shí shǔ jiān nán lì lǎn qián zōng fēi wú zhōng jié

史臣曰:裴炎位居相辅,时属艰难,历览前踪,非无忠节。

dàn jiàn chí ér lǜ qiǎn yòu zāo mìng yǐ huì shí

但见迟而虑浅,又遭命以会时。

hé zhě dàng shì shí gāo zōng yàn jià shàng xīn wǔ shì gé mìng wèi jiàn yán yě wéi lǜ zhōng zōng zhī guò shī shì qí qiǎn yě

何者,当是时,高宗晏驾尚新,武氏革命未见,炎也唯虑中宗之过失, 是其浅也;

bú jiàn tài hòu zhī bāo cáng

不见太后之苞藏。

shì qí chí yě

是其迟也。

jí hu chéng sì qǐng fēng zǔ mí sān sī quàn shā zōng qīn rán hòu tú yǒu jiàn zhāng hé cháng jì shì shì gū yí tuō qǐ tòng fú zhū

及乎承嗣请封祖祢,三思劝杀宗亲,然后徒有谏章,何尝济事,是辜遗托,岂痛伏诛。

shí lùn zé rán chí qiǎn xū xìn

时论则然,迟浅须信。

kuàng wén dǔ gòu nì zé shì qí xián xiá bǐ shā jiàng zé zhāng bǐ cāi xián xiǎo shù yǒu yú dà dù hé zú yòu qí yàn yě

况闻睹构逆则示其闲暇,俾杀降则彰彼猜嫌,小数有余,大度何足,又其验也。

yī zhī míng fù zhī zǐ liàng zhī qí cái zhù shù pō jīng lǚ lì wú kuì

祎之名父之子,谅知其才,著述颇精,履历无愧。

shī fàn wáng fǔ bǐng zhí xiāng quán xián yǒu néng míng gù qiè qún yì

师范王府,秉执相权,咸有能名,固惬群议。

hé nǎi shī yán yú dà yǐn qǔ jīn yú wàn róng qián jiàn nèi rén sī tōng bì qiè shǐ zhuó jī diàn qí qīng yù yín xíng wū yú zhēn míng

何乃失言于大隐,取金于万荣,潜见内人,私通嬖妾,使浊迹玷其清誉,淫行污于贞名。

ruò yán sú kùn làn xíng gōng xíng wū gào jí yòu zì mèi zhōu fáng zhī dào rén fēi jǐn lù zhī yuān

若言俗困滥刑,公行诬告,即又自昧周防之道,人非尽戮之冤。

cì sǐ yú jiā yóu wèi duō xìng lín zhōng bù náo yì yòu tú láo

赐死于家,犹为多幸,临终不挠,抑又徒劳。

xuán tóng fù yú cí xué gōng rèn quán héng dāng wèi diǎn xuǎn zhī shí bèi shū zé cái zhī lǐ

玄同富于词学,公任权衡,当为典选之时,备疏择才之理。

dàn yǐ gāo zōng qì dài zhī hòu zé tiān jū wèi zhī jiān gé mìng shì huái fù jǐ wèi ài gǒu yī yán zhī bù shùn zé chì zú yǐ nán táo

但以高宗弃代之后, 则天居位之间,革命是怀,附己为爱,苟一言之不顺,则赤族以难逃。

shì yǐ táng zhī míng chén nán wàng zhōng xīng zhī jì

是以唐之名臣,难忘中兴之计;

zhōu zhī kù lì cháng móu bìng jìn zhī chán

周之酷吏,常谋并进之谗。

xuán tóng yù fù huáng chǔ gù yi nán miǎn sǐ ér wú guò rén shā hé fáng

玄同欲复皇储,固宜难免,死而无过,人杀何妨。

zhāo dé qiáng gàn wéi chén jī qiǎo lì shì fán suǒ zhì zhì dòng yǒu guī mó

昭德强干为臣,机巧莅事,凡所制置,动有规模。

wǔ chéng sì fāng chí zuǒ xiāng quán jiāng lì wèi huáng tài zǐ xún gèng suǒ rèn fù qǐn qí móu xián yóu zhāo dé zhī yán néng jù zé tiān zhī zhǐ

武承嗣方持左相权,将立为皇太子,寻更所任,复寝其谋,咸由昭德之言,能拒则天之旨。

yòu guān qí zhū hóu sī zhǐ fǎ wáng qìng zhī cuò lái jùn chén zhì péng dǎng jiàn shuāi yú nìng shāo tuì

又观其诛侯思止, 法王庆之,挫来俊臣,致朋党渐衰,谀佞稍退。

yòu zé tiān wèi chéng sì yuē wǒ rèn zhāo dé měi huò gāo wò dài wǒ láo kǔ fēi rǔ suǒ jí yě

又则天谓承嗣曰:“我任昭德,每获高卧,代我劳苦,非汝所及也。

cǐ zé qiáng gàn jī qiǎo zhī yàn yān

”此则强干机巧之验焉。

gōng zhōng zhī dào yì zài qí zhōng yǐ

公忠之道,亦在其中矣。

bù rán zé hé yǐ zhì shì zāi

不然,则何以致是哉!

ruò shǐ zhāo dé yòng qiān yù xià yǐ róu shǒu gāng bù shì zhuān quán cháng néng guǎ guò zé fù huáng sì ér fēi wǎn bǎo chén jié ér bì zhōng

若使昭德用谦御下,以柔守刚,不恃专权,常能寡过,则复皇嗣而非晚,保臣节而必终。

gài yóu dào fá hóng chí qì nán bāo zhù chún gāng shì shī juǎn zhì bù quán

盖由道乏弘持,器难苞贮,纯刚是失,卷智不全。

suǒ yǐ qiū yīn kàng chén shān zhù shēn lùn wǎ jiě ér gù nán shōu shí fēng cuī ér qǐ yì fú chí

所以丘愔抗陈,邓注深论,瓦解而固难收拾,风摧而岂易扶持。

zì qǔ zhū yí rén shuí yuàn duì

自取诛夷,人谁怨怼?

zàn yuē zhèng wú xíng fǎ shí shǔ jiān wēi

赞曰:政无刑法,时属艰危。

péi yán zhī zhì lǜ qiǎn jiàn chí

裴炎之智,虑浅见迟。

yī zhī lǚ xíng dài sè zì qī

祎之履行,贷色自欺。

zhāo dé qiáng měng hé yóu bù kuī

昭德强猛,何由不亏?

sǐ wú lìng yù shú wèi fēi yi

死无令誉,孰谓非宜。

xuán tóng bù xìng diān yǔn yì suí

玄同不幸,颠殒亦随。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →