gāo zǔ
高祖
gāo zǔ shén yáo dà shèng dà guāng xiào huáng dì huì yuān zì shū dé xìng lǐ shì lǒng xī chéng jì rén yě
高祖神尧大圣大光孝皇帝讳渊,字叔德,姓李氏,陇西成纪人也。
qí qī shì zǔ hào dāng jìn mò jù qín liáng yǐ zì wáng shì wèi liáng wǔ zhāo wáng
其七世祖皓, 当晋末,据秦、凉以自王,是为凉武昭王。
hào shēng xīn xīn wèi jǔ qú méng xùn suǒ miè
皓生歆,歆为沮渠蒙逊所灭。
xīn shēng zhòng ěr wèi hóng nóng tài shǒu
歆生重耳, 魏弘农太守。
zhòng ěr shēng xī jīn mén zhèn jiāng shù yú wǔ chuān yīn liú jiā yān
重耳生熙,金门镇将,戍于武川,因留家焉。
xī shēng tiān cì wèi zhuàng zhǔ
熙生天赐,为幢主。
tiān cì shēng hǔ xī wèi shí cì xìng dà yě shì guān zhì tài wèi yǔ li bì děng bā rén zuǒ zhōu dài wèi yǒu gōng jiē wèi zhù guó hào bā zhù guó jiā
天赐生虎,西魏时,赐姓大野氏,官至太尉,与李弼等八人佐周代魏有功,皆为柱国, 号“八柱国家”。
zhōu mǐn dì shòu wèi chán hǔ yǐ zú nǎi zhuī lù qí gōng fēng táng guó gōng shì yuē xiāng
周闵帝受魏禅,虎已卒,乃追录其功,封唐国公,谥曰襄。
xiāng gōng shēng bǐng xí fēng táng gōng duò ān zhōu zǒng guǎn zhù guó dà jiàng jūn zú shì yuē rén
襄公生昺,袭封唐公,隋安州总管、柱国大将军,卒,谥曰仁。
rén gōng shēng gāo zǔ yú cháng ān tǐ yǒu sān rǔ xìng kuān rén xí fēng táng gōng
仁公生高祖于长安,体有三乳,性宽仁,袭封唐公。
suí wén dì dú gū huáng hòu gāo zǔ zhī cóng mǔ yě yǐ gù wén dì yǔ gāo zǔ xiāng qīn ài
隋文帝独孤皇后,高祖之从母也,以故文帝与高祖相亲爱。
wén dì xiāng zhōu fù gāo zǔ xìng lǐ shì yǐ wéi qiān niú bèi shēn shì duò qiáo lǒng èr zhōu cì shǐ
文帝相周,复高祖姓李氏,以为千牛备身,事隋谯、陇二州刺史。
dà yè zhōng lì qí zhōu cì shǐ xíng yáng lóu fán èr jùn tài shǒu zhào wèi diàn nèi shǎo jiān wèi wèi shǎo qīng
大业中,历岐州刺史、荥阳楼烦二郡太守,召为殿内少监、卫尉少卿。
yáng dì zhēng liáo dōng qiǎn gāo zǔ dū yùn liáng yú huái yuǎn zhèn
炀帝征辽东,遣高祖督运粮于怀远镇。
yáng xuán gǎn jiāng fǎn qí xiōng dì cóng zhēng liáo zhě jiē táo guī gāo zǔ xiān jué yǐ wén
杨玄感将反,其兄弟从征辽者皆逃归, 高祖先觉以闻。
yáng dì jù bān shī yǐ gāo zǔ wèi hóng huà liú shǒu yǐ yù xuán gǎn zhào guān yòu zhū jùn bīng jiē shòu gāo zǔ jié dù
炀帝遽班师,以高祖为弘化留守,以御玄感,诏关右诸郡兵皆受高祖节度。
shì shí duò zhèng huāng tiān xià dà luàn yáng dì duō yǐ cāi jì shā lù dà chén
是时,隋政荒,天下大乱,炀帝多以猜忌杀戮大臣。
cháng yǐ shì zhào gāo zǔ gāo zǔ yù jí bù shí yè
尝以事召高祖,高祖遇疾, 不时谒。
gāo zǔ yǒu shēng wáng shì zài hòu gōng yáng dì wèn zhī wáng shì duì yǐ jí yáng dì yuē kě de sǐ fǒu
高祖有甥王氏在后宫,炀帝问之,王氏对以疾,炀帝曰:“可得死否?
gāo zǔ wén zhī yì jù yīn zòng jiǔ nà lù yǐ zì huì
” 高祖闻之益惧,因纵酒纳赂以自晦。
shí yī nián bài shān xī hé dōng wèi fǔ dà shǐ jī lóng mén zéi mǔ duān r shè qī shí fā jiē zhōng zéi bài qù ér liǎn qí shī yǐ zhù jīng guān jǐn de qí jiàn yú qí shī
十一年,拜山西河东慰抚大使,击龙门贼母端儿,射七十发皆中,贼败去,而敛其尸以筑京观,尽得其箭于其尸。
yòu jī jiàng zhōu zéi chái bǎo chāng jiàng qí zhòng shù wàn rén
又击绛州贼柴保昌,降其众数万人。
tū jué fàn sāi gāo zǔ yǔ mǎ yì tài shǒu wáng rén gōng jī zhī
突厥犯塞, 高祖与马邑太守王仁恭击之。
duò bīng shǎo bù dí gāo zǔ xuǎn jīng qí èr qiān wèi yóu jūn jū chǔ yǐn shí suí shuǐ cǎo rú tū jué ér shè liè chí chěng shì yǐ xián xiá bié xuǎn shàn shè zhě fú wèi qí bīng
隋兵少,不敌,高祖选精骑二千为游军,居处饮食随水草如突厥,而射猎驰骋示以闲暇,别选善射者伏为奇兵。
lǔ jiàn gāo zǔ yí bù gǎn zhàn gāo zǔ chéng ér jī zhī tū jué bài zǒu
虏见高祖,疑不敢战, 高祖乘而击之,突厥败走。
shí sān nián bài tài yuán liú shǒu jī gāo yáng lì shān fēi zéi zhēn dí r yú xī hé pò zhī
十三年,拜太原留守,击高阳历山飞贼甄翟儿于西河,破之。
shì shí yáng dì nán yóu jiāng dū tiān xià dào qǐ
是时,炀帝南游江都,天下盗起。
gāo zǔ zi shì mín zhī duò bì wáng yīn jié háo jié zhāo nà wáng mìng yǔ jìn yáng lìng liú wén jìng móu jǔ dà shì
高祖子世民知隋必亡,阴结豪杰,招纳亡命,与晋阳令刘文静谋举大事。
jì yǐ jué ér gāo zǔ wèi zhī zhī yù yǐ qíng gào jù bú jiàn tīng
计已决,而高祖未之知,欲以情告,惧不见听。
gāo zǔ liú shǒu tài yuán lǐng jìn yáng gōng jiān ér suǒ shàn kè péi jì wèi fù jiān shì mín yīn yǔ jì móu jì yīn xuǎn jìn yáng gōng rén sī shì gāo zǔ
高祖留守太原,领晋阳宫监,而所善客裴寂为副监,世民阴与寂谋,寂因选晋阳宫人私侍高祖。
gāo zǔ guò jì yǐn jiǔ jiǔ hān cóng róng jì jù yǐ dà shì gào zhī gāo zǔ dà jīng
高祖过寂饮酒,酒酣从容,寂具以大事告之,高祖大惊。
jì yuē zhèng wèi gōng rén fèng gōng shì fā dāng zhū wèi cǐ ěr
寂曰:“正为宫人奉公,事发当诛, 为此尔。
shì mín yīn yì rù bái qí shì gāo zǔ chū yáng bù xǔ yù zhí shì mín sòng guān yǐ ér xǔ zhī yuē wú ài rǔ qǐ rěn gào rǔ yá
”世民因亦入白其事,高祖初阳不许,欲执世民送官,已而许之,曰: “吾爱汝,岂忍告汝邪?
rán wèi yǒu yǐ fā
”然未有以发。
ér suǒ zài dào zéi yì duō tū jué shù fàn biān gāo zǔ bīng chū wú gōng yáng dì qiǎn shǐ zhě zhí gāo zǔ yì jiāng dū gāo zǔ dà jù
而所在盗贼益多,突厥数犯边,高祖兵出无功,炀帝遣使者执高祖诣江都,高祖大惧。
shì mín yuē shì jí yǐ kě jǔ shì
世民曰:“事急矣,可举事!
yǐ ér yáng dì fù chí shǐ zhě shè zhǐ gāo zǔ qí shì suì yǐ
”已而炀帝复驰使者赦止高祖,其事遂已。
shì shí liú wǔ zhōu qǐ mǎ yì lín shì hóng qǐ yù zhāng liú yuán jìn qǐ jìn ān jiē chēng huáng dì
是时,刘武周起马邑,林士弘起豫章,刘元进起晋安,皆称皇帝;
zhū càn qǐ nán yáng hào chu dì
朱粲起南阳, 号楚帝;
lǐ zǐ tōng qǐ hǎi líng hào chǔ wáng
李子通起海陵,号楚王;
shào jiāng hǎi jù qí zhōu hào xīn píng wáng
邵江海据岐州,号新平王;
xuē jǔ qǐ jīn chéng hào xī qín bà wáng
薛举起金城,号西秦霸王;
guō zi hé qǐ yú lín hào yǒng lè wáng
郭子和起榆林,号永乐王;
dòu jiàn dé qǐ hé jiān hào cháng lè wáng
窦建德起河间,号长乐王;
wáng xū bá qǐ héng dìng hào màn tiān wáng
王须拔起恒、定,号漫天王;
wāng huá qǐ xīn ān dù fú wēi qǐ huái nán jiē hào wú wáng
汪华起新安,杜伏威起淮南,皆号吴王;
li mì qǐ gǒng hào wèi gōng
李密起巩,号魏公;
wáng dé rén qǐ yè hào tài gōng
王德仁起邺, 号太公;
zuǒ cái xiāng qǐ qí jùn hào bó shān gōng
左才相起齐郡,号博山公;
luō yì jù yōu zhōu zuǒ nán dāng jù jīng féng àng jù gāo luō jiē hào zǒng guǎn
罗艺据幽州,左难当据泾,冯盎据高、罗,皆号总管;
liáng shī dōu jù shuò fāng hào dà chéng xiàng
梁师都据朔方,号大丞相;
mèng hǎi gōng jù cáo zhōu hào lù shì
孟海公据曹州,号录事;
zhōu wén jǔ jù huái yáng hào liǔ yè jūn
周文举据淮阳,号柳叶军;
gāo kāi dào jù běi píng
高开道据北平,
zhāng zhǎng xùn jù wǔ yuán
张长逊据五原,
zhōu táo jù shàng luò
周洮据上洛,
yáng shì lín jù shān nán
杨士林据山南,
xú yuán lǎng jù yǎn zhōu
徐圆朗据兖州,
yáng zhòng dá jù yù zhōu
杨仲达据豫州,
zhāng shàn xiāng jù yī rǔ
张善相据伊、汝,
wáng yào hàn jù biàn zhōu
王要汉据汴州,
shí dé ruì jù wèi shì
时德睿据尉氏,
li yì mǎn jù píng líng
李义满据平陵,
qí gōng shùn jù qīng lái
綦公顺据青、莱,
chún yú nán jù wén dēng
淳于难据文登,
xú shī shùn jù rèn chéng
徐师顺据任城,
jiǎng hóng dù jù dōng hǎi
蒋弘度据东海,
wáng báo jù qí jùn
王薄据齐郡,
jiǎng shàn hé jù yùn zhōu
蒋善合据郓州,
tián liú ān jù zhāng qiū
田留安据章丘,
zhāng qīng tè jù jì běi
张青特据济北,
zāng jūn xiāng jù hǎi zhōu
臧君相据海州,
yīn gōng suì jù shū zhōu
殷恭邃据舒州,
zhōu fǎ míng jù yǒng ān
周法明据永安,
miáo hǎi cháo jù yǒng jiā
苗海潮据永嘉,
méi zhī yán jù xuān chéng
梅知岩据宣城,
shān wén jìn jù guǎng zhōu
邓文进据广州,
lǐ qiú yáng shì lüè jù xún cháo
俚酋杨世略据循、潮,
rǎn ān chāng jù bā dōng
冉安昌据巴东,
nìng zhǎng zhēn jù yù lín
宁长真据郁林,
qí bié hào zhū dào wǎng wǎng tún jù shān zé
其别号诸盗往往屯聚山泽。
ér liú wǔ zhōu gōng fén yáng gōng gāo zǔ nǎi jí jiāng lì gào yuē jīn wú wèi liú shǒu ér zéi jù lí gōng zòng zéi bù zhū zuì dāng sǐ
而刘武周攻汾阳宫,高祖乃集将吏告曰:“今吾为留守,而贼据离宫,纵贼不诛,罪当死。
rán chū bīng bì dài bào jīn jiāng dū gé yuǎn hòu qī nài hé
然出兵必待报, 今江都隔远,后期奈何?
jiāng lì jiē yuē guó jiā zhī lì kě zhuān zhě gōng yě
”将吏皆曰:“国家之利可专者,公也。
gāo zǔ yuē shàn
”高祖说:“好。”
nǎi mù bīng xún rì jiān de zhòng yī wàn
” 乃募兵,旬日间得众一万。
fù liú shǒu hǔ bēn láng jiàng wáng wēi hǔ yá láng jiàng gāo jūn yā jiàn bīng dà jí yí yǒu biàn móu yīn dǎo yǔ jìn cí yǐ tú gāo zǔ
副留守虎贲郎将王威、虎牙郎将高君雅见兵大集,疑有变,谋因祷雨晋祠以图高祖。
gāo zǔ jué zhī nǎi yīn wèi bèi
高祖觉之,乃阴为备。
wǔ yuè jiǎ zǐ gāo zǔ jí wēi jūn yā shì shì kāi yáng fǔ sī mǎ liú zhèng huì gào wēi jūn yā fǎn jí zuò shàng zhí zhī
五月甲子,高祖及威、君雅视事,开阳府司马刘政会告威、君雅反,即坐上执之。
bǐng yín tū jué fàn biān gāo zǔ lìng jūn zhōng yuē rén gào wēi jūn yā zhào tū jué jīn qí guǒ rán
丙寅,突厥犯边,高祖令军中曰:“人告威、君雅召突厥,今其果然。
suì shā zhī yǐ qǐ bīng
”遂杀之以起兵。
qiǎn liú wén jìng shǐ tū jué yuē lián hé
遣刘文静使突厥,约连和。
liù yuè jǐ mǎo chuán xí zhū jùn chēng yì bīng kāi dà jiāng jūn fǔ zhì sān jūn
六月己卯,传檄诸郡,称义兵,开大将军府,置三军。
yǐ zi jiàn chéng wèi lǒng xī gōng zuǒ lǐng jūn dà dū dū zuǒ jūn lì yān
以子建成为陇西公、左领军大都督,左军隶焉;
shì mín wèi dùn huáng gōng yòu lǐng jūn dà dū dū yòu jūn lì yān
世民为炖煌公、右领军大都督,右军隶焉;
yuán jí wèi gū zāng gōng zhōng jūn lì yān
元吉为姑臧公, 中军隶焉。
péi jì wèi zhǎng shǐ liú wén jìng wèi sī mǎ shí ài xiàn zhǎng yīn kāi shān wèi yuàn liú zhèng huì wèi shǔ zhǎng sūn shùn dé wáng cháng xié liú hóng jī dòu cóng wèi tǒng jūn
裴寂为长史,刘文静为司马,石艾县长殷开山为掾,刘政会为属,长孙顺德、王长谐、刘弘基、窦琮为统军。
kāi cāng kù zhèn qióng fá
开仓库赈穷乏。
qī yuè rén zǐ gāo zǔ zhàng bái qí shì zhòng yú yě yǒu bīng sān wàn yǐ yuán jí wèi tài yuán liú shǒu
七月壬子,高祖杖白旗,誓众于野,有兵三万,以元吉为太原留守。
guǐ chǒu fā tài yuán
癸丑,发太原。
jiǎ yín qiǎn jiàng zhāng lún xùn xià lí shí lóng quán wén chéng sān jùn
甲寅遣将张纶徇下离石、 龙泉、文城三郡。
bǐng chén cì líng shí yíng yú jiǎ hú bǎo
丙辰,次灵石,营于贾胡堡。
duò hǔ yá láng jiàng sòng lǎo shēng zhūn yú huò yì yǐ jù yì shī
隋虎牙郎将宋老生屯于霍邑,以拒义师。
bǐng yín duò yīng yáng fǔ sī mǎ li guǐ qǐ wǔ wēi hào dà liáng wáng
丙寅,隋鹰扬府司马李轨起武威,号大凉王。
bā yuè xīn sì bài sòng lǎo shēng yú huò yì
八月辛巳,败宋老生于霍邑。
bǐng xū xià lín fén jùn
丙戌,下临汾郡。
xīn mǎo kè jiàng jùn
辛卯,克绛郡。
guǐ sì cì lóng mén tū jué lái zhù
癸巳,次龙门,突厥来助。
duò xiāo wèi dà jiàng jūn qū tū tōng shǒu hé dōng jué jīn liáng
隋骁卫大将军屈突通守河东,绝津梁。
rén yín féng yì zéi sūn huá tǔ mén zéi bái xuán dù jiē jù zhōu yǐ lái nì
壬寅,冯翊贼孙华、土门贼白玄度皆具舟以来逆。
jiǔ yuè wù wǔ gāo zǔ lǐng tài wèi jiā zhì liáo zuǒ
九月戊午,高祖领太尉,加置僚佐。
yǐ shào láo sì hé nǎi jì
以少牢祀河,乃济。
jiǎ zǐ cì zhǎng chūn gōng
甲子,次长春宫。
bǐng yín lǒng xī gōng jiàn chéng liú wén jìng zhūn yǒng fēng cāng shǒu tóng guān dūn huáng gōng shì mín zì wèi běi xùn sān fǔ cóng fù dì shén tōng qǐ bīng yú hù chái shì fù gāo zǔ nǚ yě yì qǐ bīng yú sī zhú jiē yǔ shì mín huì
丙寅,陇西公建成、 刘文静屯永丰仓守潼关,敦煌公世民自渭北徇三辅,从父弟神通起兵于鄠,柴氏妇, 高祖女也,亦起兵于司竹,皆与世民会。
méi fù zéi qiū shī lì li zhòng wén zhōu zhì zéi hé pān rén xiàng shàn sī yí jūn zéi liú jiǒng jiē lái jiàng yīn lüè dìng hù dù
眉阝贼丘师利李仲文、盩厔贼何潘仁向善思、宜君贼刘炅皆来降,因略定鄠、杜。
rén shēn gāo zǔ cì féng yì
壬申,高祖次冯翊。
yǐ hài dūn huáng gōng shì mín zhūn ā chéng lǒng xī gōng jiàn chéng zì xīn fēng qū bà shàng
乙亥,敦煌公世民屯阿城,陇西公建成自新丰趋霸上。
bǐng zǐ gāo zǔ zì xià guī yǐ xī suǒ jīng duò xíng gōng yuàn yù xī ba zhī chū gōng nǚ hái qí jiā
丙子,高祖自下邽以西,所经隋行宫、苑御,悉罢之,出宫女还其家。
shí yuè xīn sì cì zhǎng lè gōng yǒu zhòng èr shí wàn
十月辛巳,次长乐宫,有众二十万。
duò liú shǒu wèi wén shēng děng fèng dài wáng yòu shǒu jīng chéng gāo zǔ qiǎn shǐ yù zhī bù bào
隋留守卫文升等奉代王侑守京城,高祖遣使谕之,不报。
nǎi wéi chéng xià lìng yuē fàn duò qī miào jí zōng shì zhě zuì sān zú
乃围城,下令曰:“犯隋七庙及宗室者,罪三族。
bǐng shēn duò luó shān lìng xiāo xǐ zì hào liáng gōng
” 丙申,隋罗山令萧铣自号梁公。
shí yī yuè bǐng chén kè jīng chéng
十一月丙辰,克京城。
mìng zhǔ fú láng sòng gōng bì shōu tú jí
命主符郎宋公弼收图籍。
yuē fǎ shí èr tiáo shā rén jié dào bèi jūn pàn zhě sǐ
约法十二条,杀人、劫盗、背军、叛者死。
guǐ hài yáo zūn duò dì wèi tài shàng huáng lì dài wáng wèi huáng dì
癸亥,遥尊隋帝为太上皇,立代王为皇帝。
dà shè gǎi yuán yì níng
大赦,改元义宁。
jiǎ zǐ gāo zǔ rù jīng shī zhì cháo táng wàng quē ér bài
甲子,高祖入京师,至朝堂,望阙而拜。
duò dì shòu gāo zǔ jiǎ huáng yuè shǐ chí jié dà dū dū nèi wài zhū jūn shì dà chéng xiàng lù shàng shū shì jìn fēng táng wáng
隋帝授高祖假黄钺、使持节、大都督内外诸军事、大丞相、录尚书事,进封唐王。
yǐ wǔ dé diàn wèi chéng xiàng fǔ xià jiào yuē lìng shì shì yú qián huà mén
以武德殿为丞相府,下教曰令,视事于虔化门。
shí èr yuè guǐ wèi duò dì zèng táng xiāng gōng wèi jǐng wáng
十二月癸未,隋帝赠唐襄公为景王;
rén gōng wèi yuán wáng
仁公为元王;
fū rén dòu shì wèi táng guó fēi shì yuē mù
夫人窦氏为唐国妃,谥曰穆。
yǐ jiàn chéng wèi táng guó shì zǐ
以建成为唐国世子;
shì mín wèi táng guó nèi shǐ xǐ fēng qín guó gōng
世民为唐国内史,徙封秦国公;
yuán jí wèi qí guó gōng
元吉为齐国公。
chéng xiàng fǔ zhì zhǎng shǐ sī lù yǐ xià guān
丞相府置长史、司录以下官。
zhào jùn gōng xiào gōng xùn shān nán
赵郡公孝恭徇山南。
jiǎ chén yún yáng lìng zhān jùn xùn ba shǔ
甲辰,云阳令詹俊徇巴、 蜀。
èr nián zhēng yuè dīng wèi duò dì zhào táng wáng jiàn lǚ shàng diàn rù cháo bù qū zàn bài bù míng jiā qián hòu yǔ bǎo gǔ chuī
二年正月丁未,隋帝诏唐王剑履上殿,入朝不趋,赞拜不名,加前后羽葆、鼓吹。
wù wǔ zhōu táo jiàng
戊午,周洮降。
wù chén shì zǐ jiàn chéng wèi zuǒ yuán shuài qín guó gōng shì mín wèi yòu yuán shuài xùn dì dōng dōu
戊辰,世子建成为左元帅,秦国公世民为右元帅,徇地东都。
èr yuè jǐ mǎo tài cháng qīng zhèng yuán dìng fán shān shǐ zhě mǎ yuán guī xùn jīng xiāng
二月己卯,太常卿郑元定樊、邓,使者马元规徇荆、襄。
sān yuè jǐ yǒu qí guó gōng yuán jí wèi tài yuán dào héng jūn yuán shuài
三月己酉,齐国公元吉为太原道行军元帅。
yǐ mǎo shì mín xǐ fēng zhào guó gōng
乙卯,世民徙封赵国公。
bǐng chén duò yòu tún wèi jiāng jūn yǔ wén huà jí shì tài shàng huáng yú jiāng dū lì qín wáng hào wèi huáng dì
丙辰,隋右屯卫将军宇文化及弑太上皇于江都,立秦王浩为皇帝。
wú xīng jùn shǒu chén fǎ xìng jù dān yáng zì chēng jiāng nán dào zǒng guǎn
吴兴郡守沈法兴据丹阳,自称江南道总管。
lè ān rén lú zǔ shàng jù guāng zhōu zì chēng cì shǐ
乐安人卢祖尚据光州,自称刺史。
wù chén duò dì jìn táng wáng wèi xiàng guó zǒng bǎi kuí bèi jiǔ cì táng guó zhì chéng xiàng děng guān lì sì miào
戊辰,隋帝进唐王位相国,总百揆,备九锡,唐国置丞相等官,立四庙。
sì yuè jǐ mǎo zhāng zhǎng xùn jiàng
四月己卯,张长逊降。
xīn sì tíng zhú shǐ fú bān yín tú fú
辛巳,停竹使符,班银菟符。
wǔ yuè yǐ sì duò dì mìng táng wáng miǎn shí yǒu èr liú jiàn tiān zǐ jīng qí chū jǐng rù bì
五月乙巳,隋帝命唐王冕十有二旒,建天子旌旗,出警入跸。
jiǎ yín wáng dé rén jiàng
甲寅,王德仁降。
wù wǔ duò dì xùn yú wèi yǐ xíng bù shàng shū xiāo zào sī nóng shǎo qīng péi zhī yǐn fèng huáng dì xǐ fú yú táng wáng sān ràng nǎi shòu
戊午,隋帝逊于位,以刑部尚书萧造、司农少卿裴之隐奉皇帝玺绂于唐王,三让乃受。
wǔ dé yuán nián wǔ yuè jiǎ zǐ jí huáng dì wèi yú tài jí diàn
武德元年五月甲子,即皇帝位于太极殿。
mìng xiāo zào jiān tài wèi gào yú nán jiāo dà shè gǎi yuán
任命萧造兼太尉,在京城南郊祭告天地以示承受天命,施行大赦,更改皇帝年号。
cì bǎi guān shù rén jué yī jí yì shī suǒ guò gěi fù sān nián qí yú gěi fù yī nián
赐百官、庶人爵一级,义师所过给复三年,其馀给复一年。
gǎi jùn wèi zhōu tài shǒu wèi cì shǐ
改郡为州,太守为刺史。
gēng wǔ tài bái zhòu jiàn
二十七日,太白星白天出现。
duò dōng dōu liú shǒu yuán wén dōu jí zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn wáng shì chōng lì yuè wáng tōng wèi huáng dì
隋东都留守元文都及左武卫大将军王世充立越王侗为皇帝。
liù yuè jiǎ xū zhào guó gōng shì mín wèi shàng shū lìng péi jì wèi shàng shū yòu pú yè zhī zhèng shì liú wén jìng wèi nà yán duò mín bù shàng shū xiāo yǔ chéng xiàng fǔ sī lù cān jūn dòu wēi wèi nèi shǐ lìng
六月甲戌,赵国公世民为尚书令,裴寂为尚书右仆射、知政事,刘文静为纳言,隋民部尚书萧瑀、丞相府司录参军窦威为内史令。
bǐng zǐ tài bái zhòu jiàn
丙子,太白昼见。
jǐ mǎo zhuī shì huáng gāo zǔ yuē xuān jiǎn gōng
己卯,追谥皇高祖曰宣简公;
huáng zēng zǔ yuē yì wáng
皇曾祖曰懿王;
huáng zǔ yuē jǐng huáng dì miào hào tài zǔ zǔ bǐ liáng shì yuē jǐng liè huáng hòu
皇祖曰景皇帝,庙号太祖,祖妣梁氏曰景烈皇后;
huáng kǎo yuē yuán huáng dì miào hào shì zǔ bǐ dú gū shì yuē yuán zhēn huáng hòu
皇考曰元皇帝,庙号世祖,妣独孤氏曰元贞皇后;
fēi dòu shì yuē mù huáng hòu
妃窦氏曰穆皇后。
gēng chén lì shì zǐ jiàn chéng wéi huáng tài zǐ fēng shì mín wèi qín wáng yuán jí qí wáng
庚辰,立世子建成为皇太子,封世民为秦王,元吉齐王。
guǐ wèi xuē jǔ kòu jīng zhōu qín wáng shì mín wèi xi tǎo yuán shuài liú wén jìng wèi sī mǎ
癸未,薛举寇泾州,秦王世民为西讨元帅, 刘文静为司马。
tài pú qīng yǔ wén míng dá zhāo wèi shān dōng
太仆卿宇文明达招慰山东。
yǐ yǒu fèng duò dì wèi xī guó gōng zhào yuē jìn shì shí yùn qiān gé qián dài qīn zú mò bù yí jué
乙酉,奉隋帝为酅国公,诏曰:“近世时运迁革,前代亲族,莫不夷绝。
lì shǔ yǒu guī shí wéi tiān mìng
历数有归,实惟天命;
xīng wáng zhī xiào qǐ yī rén lì
兴亡之效,岂伊人力。
qián duò cài wáng zhì jī děng zǐ sūn jiē xuǎn yòng zhī
前隋蔡王智积等子孙,皆选用之。
guǐ sì jìn yán fú ruì zhě
”癸巳,禁言符瑞者。
xīn chǒu dòu wēi hōng
辛丑,窦威薨。
huáng mén shì láng chén shū dá pàn nà yán jiāng zuò dà jiàng dòu kàng jiān nà yán
黄门侍郎陈叔达判纳言,将作大匠窦抗兼纳言。
qī yuè rén zǐ liú wén jìng jí xuē jǔ zhàn yú jīng zhōu bài jì
七月壬子,刘文静及薛举战于泾州,败绩。
yǐ mǎo guō zi hé jiàng
乙卯,郭子和降。
gēng shēn fèi duò lí gōng
庚申,废隋离宫。
bā yuè rén shēn liú wén jìng chú míng
八月壬申,刘文静除名。
wù yín yuē gōng chén shù sǐ zuì
戊寅,约功臣恕死罪。
xīn sì xuē jǔ zú
辛巳,薛举卒。
rén wǔ li guǐ jiàng
壬午,李轨降。
jiǎ shēn yán zhōu cì shǐ wáng dé rén shā zhāo wèi shǐ yǔ wén míng dá yǐ fǎn
甲申,岩州刺史王德仁杀招慰使宇文明达以反。
jǐ chǒu qín wáng shì mín wèi xi tǎo yuán shuài yǐ tǎo xuē rén gǎo
己丑,秦王世民为西讨元帅,以讨薛仁杲。
gēng zǐ
庚子,
zèng duò tài cháng qīng gāo jiǒng shàng zhù guó tán guó gōng
赠隋太常卿高颎上柱国、郯国公,
shàng zhù guó hè ruò qǐ guó gōng
上柱国贺若杞国公,
sī lì dài fū xuē dào héng shàng kāi fǔ lín hé xiàn gōng
司隶大夫薛道衡上开府、临河县公,
xíng bù shàng shū yǔ wén bì shàng kāi fǔ píng chāng xiàn gōng
刑部尚书宇文弼上开府、 平昌县公,
zuǒ yì wèi jiāng jūn dǒng chún zhù guó dí dào gōng
左翊卫将军董纯柱国、狄道公,
yòu xiāo wèi jiāng jūn li jīn cái shàng zhù guó shēn guó gōng
右骁卫将军李金才上柱国、申国公,
zuǒ guāng lù dài fu li mǐn zhù guó guān guó gōng
左光禄大夫李敏柱国、观国公。
zhū zāo duò wǎng shā ér zǐ sūn bèi liú zhě jiē hái zhī
诸遭隋枉杀而子孙被流者,皆还之。
jiǔ yuè yǐ sì lǜ qiú
九月乙巳,虑囚。
shǐ zhì jūn fǔ
始置军府。
guǐ chǒu gǎi yín tú fú wèi tóng yú fú
癸丑,改银菟符为铜鱼符。
jiǎ yín qín zhōu zǒng guǎn dòu guǐ jí xuē rén gǎo zhàn bài jì
甲寅,秦州总管窦轨及薛仁杲战,败绩。
xīn wèi yǔ wén huà jí shā qín wáng hào zì chēng huáng dì
辛未,宇文化及杀秦王浩,自称皇帝。
shí yuè rén shēn shuò rì yǒu shí zhī
十月壬申朔,日有食之。
jǐ mǎo li mì jiàng
己卯,李密降。
rén wǔ zhū càn xiàn dèng zhōu cì shǐ lǚ zi zāng sǐ zhī
壬午, 朱粲陷邓州,刺史吕子臧死之。
yǐ yǒu shào jiāng hǎi jiàng
乙酉,邵江海降。
jǐ hài dào shā shāng zhōu cì shǐ quán yàn zōng
己亥,盗杀商州刺史泉彦宗。
xīn chǒu dà yuè
辛丑,大阅。
shì yuè dòu kàng ba
是月,窦抗罢。
shí yī yuè dòu jiàn dé bài wáng xū bá yú yōu zhōu xū bá wáng rù yú tū jué
十一月,窦建德败王须拔于幽州,须拔亡入于突厥。
yǐ sì liáng wáng lǐ guǐ fǎn
乙巳,凉王李轨反。
wù shēn jìn xiàn zhū rú duǎn jié xiǎo mǎ bì niú yì shòu qí qín zhě
戊申,禁献侏儒短节、小马庳牛、异兽奇禽者。
jǐ yǒu qín wáng shì mín bài xuē rén gǎo zhí zhī
己酉,秦王世民败薛仁杲,执之。
guǐ chǒu xíng jūn zǒng guǎn zhào cí jǐng gōng pú zhōu duò cì shǐ yáo jūn sù jù zhàn zhí cí jǐng
癸丑,行军总管赵慈景攻蒲州,隋刺史尧君素拒战,执慈景。
guǐ hài qín wáng shì mín fú xuē rén gǎo yǐ xiàn
癸亥,秦王世民俘薛仁杲以献。
shí èr yuè rén shēn shì mín wèi tài wèi
十二月壬申,世民为太尉。
bǐng zǐ pú zhōu rén shā yáo jūn sù lì qí jiāng wáng xíng běn
丙子,蒲州人杀尧君素, 立其将王行本。
xīn yǐ zhèng yuán jí zhū càn zhàn yú shāng zhōu bài zhī
辛已,郑元及朱粲战于商州,败之。
yǐ yǒu rú zhōu shì bēi
乙酉,如周氏陂。
dīng hài zhì zì zhōu shì bēi
丁亥,至自周氏陂。
gēng zǐ guāng lù qīng li mì fǎn fú zhū
庚子,光禄卿李密反,伏诛。
shì suì gāo kāi dào xiàn yú yáng hào yàn wáng
是岁,高开道陷渔阳,号燕王。
èr nián zhēng yuè jiǎ zǐ chén shū dá jiān nà yán
二年正月甲子,陈叔达兼纳言。
zhào zì jīn zhēng yuè wǔ yuè jiǔ yuè bù xíng sǐ xíng jìn tú shā
诏自今正月、五月、九月不行死刑,禁屠杀。
bǐng yín zhāng shàn xiāng jiàng
丙寅,张善相降。
jǐ sì yáng shì lín jiàng
己巳,杨士林降。
èr yuè yǐ yǒu chū dìng zū yōng diào fǎ
二月乙酉,初定租、庸、调法。
lìng wén wǔ guān zhōng sàng
令文武官终丧。
bǐng xū zhōu zhì zōng shī yī rén
丙戌,州置宗师一人。
jiǎ wǔ shè bìng hào jiè shí sì zhōu jiǎ hú bǎo yǐ běi jī qiú
甲午,赦并、浩、介、石四州贾胡堡以北击囚。
rùn yuè dòu jiàn dé xiàn xíng zhōu zhí zǒng guǎn chén jūn bīn
闰月,窦建德陷邢州,执总管陈君宾。
xīn chǒu dòu jiàn dé shā yǔ wén huà jí yú liáo chéng
辛丑,窦建德杀宇文化及于聊城。
zhū càn jiàng
朱粲降。
rén yín huáng tài zi jí qín wáng shì mín péi jì xún yú jī xiàn
壬寅,皇太子及秦王世民、裴寂巡于畿县。
yǐ sì yù shǐ dài fū duàn què láo zhū càn yú jú tán
乙巳,御史大夫段确劳朱粲于菊潭。
gēng xū wēi xíng chá fēng sú
庚戌,微行, 察风俗。
yǐ mǎo yǐ gǔ guì jìn guān nèi tú gū
乙卯,以谷贵,禁关内屠酤。
zuǒ tún wèi jiāng jūn hé pān rén jí shān bá zhāng zǐ huì zhàn yú sī zhú sǐ zhī
左屯卫将军何潘仁及山跋张子惠战于司竹, 死之。
dīng sì lǜ qiú
丁巳,虑囚。
gēng shēn xiāo qí jiāng jūn zhào qīn wáng suō luó jí shān zéi zhàn yú zhōu zhì sǐ zhī
庚申,骁骑将军赵钦、王娑罗及山贼战于盩厔,死之。
dīng mǎo wáng shì chōng yǐn yīn zhōu zhì zhōu cì shǐ li yù dé sǐ zhī
丁卯, 王世充隐殷州,陟州刺史李育德死之。
sān yuè jiǎ xū wáng báo jiàng
三月甲戌,王薄降。
gēng chén jiǎng hóng dù xú shī shùn jiàng
庚辰,蒋弘度、徐师顺降。
dīng hài dòu jiàn dé xiàn zhào zhōu
丁亥,窦建德陷赵州。
dīng yǒu li yì mǎn jiàng
丁酉,李义满降。
sì yuè qí gōng shùn jiàng
四月,綦公顺降。
gēng zǐ bīng zhōu zǒng guǎn qí wáng yuán jí jí liú wǔ zhōu zhàn yú yú cì bài jì
庚子,并州总管、 齐王元吉及刘武周战于榆次,败绩。
xīn chǒu zhū càn shā duàn què yǐ fǎn
辛丑,朱粲杀段确以反。
yǐ sì wáng shì chōng fèi yuè wáng tōng zì chēng huáng dì
乙巳,王世充废越王侗,自称皇帝。
guǐ hài xiàn yī zhōu zhí zǒng guǎn zhāng shàn xiāng
癸亥,陷伊州,执总管张善相。
wǔ yuè gēng chén liáng zhōu jiāng ān xiū rén zhí li guǐ yǐ jiàng
五月庚辰,凉州将安修仁执李轨以降。
guǐ wèi qǔ shè liáng gān guā shàn sù huì lán hé kuò jiǔ zhōu
癸未,曲赦凉、甘、瓜、鄯、肃、会、兰、河、廓九州。
liù yuè wáng shì chōng shā yuè wáng tōng
六月,王世充杀越王侗。
wù xū lì zhōu gōng kǒng zǐ miào yú guó zǐ jiàn
戊戌,立周公、孔子庙于国子监。
gēng zǐ dòu jiàn dé xiàn cāng zhōu
庚子,窦建德陷沧州。
dīng wèi liú wǔ zhōu xiàn jiè zhōu
丁未,刘武周陷介州。
guǐ hài péi jì wèi jìn zhōu dào héng jūn zǒng guǎn
癸亥,裴寂为晋州道行军总管。
lí shí hú liú jì zhēn pàn xiàn shí zhōu cì shǐ wáng jiǎn sǐ zhī
离石胡刘季真叛,陷石州,刺史王俭死之。
qī yuè rén shēn xú yuán lǎng jiàng
七月壬申,徐圆朗降。
bā yuè dīng yǒu xī guó gōng hōng
八月丁酉,酅国公薨。
jiǎ zǐ dòu jiàn dé xiàn míng zhōu zhí zǒng guǎn yuán zi gàn
甲子,窦建德陷洺州,执总管袁子干。
jiǔ yuè xīn wèi shā hù bù shàng shū liú wén jìng
九月辛未,杀户部尚书刘文静。
lǐ zǐ tōng zì chēng huáng dì
李子通自称皇帝。
chén fǎ xìng zì chēng liáng wáng
沈法兴自称梁王。
dīng chǒu dù fú wēi jiàng
丁丑,杜伏威降。
péi jì jí liú wǔ zhōu zhàn yú jiè zhōu bài jì yòu wǔ wèi dà jiàng jūn jiāng bǎo yì sǐ zhī
裴寂及刘武周战于介州,败绩,右武卫大将军姜宝谊死之。
gēng chén dòu jiàn dé xiàn xiāng zhōu zǒng guǎn lǚ mín sǐ zhī
庚辰,窦建德陷相州, 总管吕珉死之。
xīn sì liú wǔ zhōu xiàn bīng zhōu
辛巳,刘武周陷并州。
gēng yín tài bái zhòu jiàn
庚寅,太白昼见。
dòu jiàn dé xiàn zhào zhōu zhí zǒng guǎn zhāng zhì áng
窦建德陷赵州,执总管张志昂。
yǐ wèi jīng shī dì zhèn
乙未,京师地震。
liáng shī dōu kòu yán zhōu fū zhōu cì shǐ liáng lǐ sǐ zhī
梁师都寇延州,鄜州刺史梁礼死之。
shí yuè jǐ hài luō yì jiàng
十月己亥,罗艺降。
yǐ mǎo rú huá yīn shè mù shì bèi jūn zhě
乙卯,如华阴,赦募士背军者。
rén xū liú wǔ zhōu kòu jìn zhōu yǒng ān wáng xiào jī jí gōng bù shàng shū dú gū huái ēn shǎn zhōu zǒng guǎn yú yún nèi shǐ shì láng táng jiǎn tǎo zhī
壬戌,刘武周寇晋州,永安王孝基及工部尚书独孤怀恩、陕州总管于筠、内史侍郎唐俭讨之。
jiǎ zǐ cí huà shān
甲子,祠华山。
shì yuè xià xiàn rén lǚ chóng mào fǎn
是月,夏县人吕崇茂反。
qín wáng shì mín tǎo liú wǔ zhōu
秦王世民讨刘武周。
shí yī yuè bǐng zǐ dòu jiàn dé xiàn lí zhōu zhí huái ān wáng shén tōng zǒng guǎn li shì jī
十一月丙子,窦建德陷黎州,执淮安王神通、总管李世𪟝。
shí èr yuè bǐng shēn liè yú huà shān
十二月丙申,猎于华山。
yǒng ān wáng xiào jī jí liú wǔ zhōu zhàn yú xià guī bài jì
永安王孝基及刘武周战于下邽,败绩。
rén zǐ dà fēng bá mù
壬子,大风拔木。
sān nián zhēng yuè jǐ sì liè yú wèi bīn
三年正月己巳,猎于渭滨。
wù yín wáng xíng běn jiàng
戊寅,王行本降。
xīn sì rú pú zhōu
辛巳,如蒲州。
guǐ sì zhì zì pú zhōu
癸巳,至自蒲州。
èr yuè dīng yǒu jīng shī xī nán de yǒu shēng
二月丁酉,京师西南地有声。
gēng zǐ rú huá yīn
庚子,如华阴。
jiǎ yín dú gū huái ēn móu fǎn fú zhū
甲寅,独孤怀恩谋反,伏诛。
xīn yǒu jiǎn jiào xí zhōu zǒng guǎn liú shī shàn móu fǎn fú zhū
辛酉, 检校隰州总管刘师善谋反,伏诛。
sān yuè gēng wǔ gǎi nà yán wèi shì zhōng nèi shǐ lìng wèi zhōng shū lìng
三月庚午,改纳言为侍中,内史令为中书令。
jiǎ xū zhōng shū shì láng fēng dé yí jiān zhōng shū lìng
甲戌,中书侍郎封德彝兼中书令。
yǐ yǒu liú jì zhēn jiàng
乙酉,刘季真降。
sì yuè bǐng shēn cí huà shān
四月丙申,祠华山。
rén yín zhì zì huá yīn
壬寅,至自华阴。
guǐ mǎo jìn guān nèi zhū zhōu tú
癸卯,禁关内诸州屠。
jiǎ yín qín wáng shì mín jí sòng jīn gāng zhàn yú què shǔ gǔ bài zhī
甲寅,秦王世民及宋金刚战于雀鼠谷,败之。
xīn yǒu wáng shì chōng xiàn dèng zhōu zǒng guǎn léi sì láng sǐ zhī
辛酉, 王世充陷邓州,总管雷四郎死之。
rén xū qín wáng shì mín jí liú wǔ zhōu zhàn yú míng zhōu bài zhī wǔ zhōu wáng rù yú tū jué
壬戌,秦王世民及刘武周战于洺州,败之,武周亡入于突厥。
kè bīng zhōu
克并州。
wǔ yuè rén wǔ qín wáng shì mín tú xià xiàn
五月壬午,秦王世民屠夏县。
liù yuè bǐng shēn shè jìn xí lù bìng sì zhōu
六月丙申,赦晋、隰、潞、并四州。
guǐ mǎo zhào duò dì jí qí zōng shì jiù zài jiāng dū zhě wèi yíng biǎn zhì líng miào yǐ gù gōng rén shǒu zhī
癸卯,诏隋帝及其宗室柩在江都者,为营窆,置陵庙,以故宫人守之。
bǐng wǔ lǜ qiú
丙午, 虑囚。
fēng zǐ yuán jǐng wèi zhào wáng yuán jīng lǔ wáng yuán hēng fēng wáng
封子元景为赵王,元晶鲁王,元亨丰王。
jǐ yǒu chū gōng nǚ wǔ bǎi rén cì dōng zhēng jiàng shì yǒu gōng zhě
己酉,出宫女五百人,赐东征将士有功者。
jiǎ yín xiǎn zhōu zhǎng shǐ tián zàn shā xíng tái shàng shū lìng yáng shì lín pàn fù yú wáng shì chōng
甲寅,显州长史田瓒杀行台尚书令杨士林,叛附于王世充。
yǐ mǎo yì zhōu xiàn pù gǔ
乙卯,瘗州县暴骨。
qī yuè rén xū qín wáng shì mín tǎo wáng shì chōng
七月壬戌,秦王世民讨王世充。
jiǎ xū huáng tài zǐ zhūn yú pú zhōu yǐ bèi tū jué
甲戌,皇太子屯于蒲州,以备突厥。
bǐng xū liáng shī dōu dǎo tū jué jī hú kòu biān xíng jūn zǒng guǎn duàn dé cāo bài zhī
丙戌, 梁师都导突厥、稽胡寇边,行军总管段德操败之。
bā yuè gēng zǐ lǜ qiú
八月庚子,虑囚。
jiǎ chén shí dé ruì jiàng
甲辰,时德睿降。
jiǔ yuè guǐ yǒu tián zàn jiàng
九月癸酉,田瓒降。
jǐ chǒu gěi fù shǎn dǐng xióng gǔ sì zhōu èr nián
己丑,给复陕、鼎、熊、谷四州二年。
shí yuè wù shēn gāo kāi dào jiàng
十月戊申,高开道降。
jǐ yǒu yáng zhòng dá jiàng
己酉,杨仲达降。
jǐ wèi yǒu xīng yǔn yú dōng dōu
己未,有星陨于东都。
shí èr yuè jǐ yǒu guā zhōu cì shǐ hè bá xíng wēi fǎn
十二月己酉,瓜州刺史贺拔行威反。
sì nián zhēng yuè xīn sì huáng tài zǐ fá jī hú
四年正月辛巳,皇太子伐稽胡。
èr yuè dòu jiàn dé xiàn cáo zhōu zhí mèng hǎi gōng
二月,窦建德陷曹州,执孟海公。
jǐ chǒu chē qí jiāng jūn dǒng ā xìng fǎn yú lǒng zhōu fú zhū
己丑,车骑将军董阿兴反于陇州,伏诛。
yǐ sì tài cháng shǎo qīng li zhòng wén móu fǎn fú zhū
乙巳,太常少卿李仲文谋反,伏诛。
bǐng wǔ lǜ qiú
丙午,虑囚。
dīng sì shè dài zhōu zǒng guǎn fǔ shí lǐng zhī běi
丁巳,赦代州总管府石岭之北。
sān yuè jìn fēng yí dū jùn wáng tài wèi wèi wáng
三月,进封宜都郡王泰为卫王。
gēng shēn lǜ qiú
庚申,虑囚。
yǐ yǒu dòu jiàn dé xiàn guǎn zhōu cì shǐ guō zhì ān sǐ zhī
乙酉, 窦建德陷管州,刺史郭志安死之。
sì yuè rén yín qí wáng yuán jí jí wáng shì chōng zhàn yú dōng dōu bài jì xíng jūn zǒng guǎn lú jūn è sǐ zhī
四月壬寅,齐王元吉及王世充战于东都,败绩, 行军总管卢君谔死之。
wù shēn tū jué kòu bīng zhōu zhí hàn yáng jùn wáng huán tài cháng qīng zhèng yuán zuǒ xiāo qí wèi dà jiàng jūn zhǎng sūn shùn dé
戊申,突厥寇并州,执汉阳郡王环、太常卿郑元、左骁骑卫大将军长孙顺德。
jiǎ yín fēng zǐ yuán fāng wèi zhōu wáng yuán lǐ zhèng wáng yuán jiā sòng wáng yuán zé jīng wáng yuán mào yuè wáng
甲寅,封子元方为周王,元礼郑王,元嘉宋王,元则荆王,元茂越王。
dīng sì zuǒ wǔ wèi jiāng jūn wáng jūn kuò bài zhāng qīng tè zhí zhī
丁巳,左武卫将军王君廓败张青特,执之。
wǔ yuè rén xū qín wáng shì mín bài dòu jiàn dé yú hǔ láo zhí zhī
五月壬戌,秦王世民败窦建德于虎牢,执之。
yǐ chǒu shè shān dōng wèi jiàn dé suǒ guà wù zhě
乙丑,赦山东为建德所诖误者。
wù chén wáng shì chōng jiàng
戊辰,王世充降。
gēng wǔ zhōu fǎ míng jiàng
庚午,周法明降。
liù yuè gēng yín shè hé nán wèi wáng shì chōng suǒ guà wù zhě
六月庚寅,赦河南为王世充所诖误者。
wù xū jiǎng shàn hé jiàng
戊戌,蒋善合降。
gēng zǐ yíng zhōu rén shí shì zé zhí qí zǒng guǎn jìn wén yǎn pàn fù yú mò hé
庚子,营州人石世则执其总管晋文衍,叛附于靺鞨。
yǐ mǎo zāng jūn xiāng jiàng
乙卯,臧君相降。
qī yuè jiǎ zǐ qín wáng shì mín fú wáng shì chōng yǐ xiàn
七月甲子,秦王世民俘王世充以献。
bǐng yín dòu jiàn dé fú zhū
丙寅,窦建德伏诛。
dīng mǎo dà shè gěi fù tiān xià yī nián shǎn dǐng hán guó yú ruì bīn qī zhōu èr nián
丁卯,大赦,给复天下一年,陕、鼎、函、虢、虞、芮、豳七州二年。
jiǎ xū liú hēi tà fǎn yú bèi zhōu
甲戌,刘黑闼反于贝州。
xīn sì dài zhōu cì shǐ mèng dàn guǐ fǎn fú zhū
辛巳,戴州刺史孟啖鬼反,伏诛。
bā yuè bǐng xū shuò rì yǒu shí zhī
八月丙戌朔, 日有食之。
dīng hài huáng tài zǐ ān fǔ běi jìng
丁亥,皇太子安抚北境。
dīng yǒu liú hēi tà xiàn shū xiàn wèi zhōu cì shǐ quán wēi bèi zhōu cì shǐ dài yuán xiáng sǐ zhī
丁酉,刘黑闼陷鄃县,魏州刺史权威、贝州刺史戴元祥死之。
guǐ mǎo dòu jué kòu dài zhōu zhí xíng jūn zǒng guǎn wáng xiào jī
癸卯,窦厥寇代州,执行军总管王孝基。
dīng wèi liú hēi tà xiàn lì tíng zhūn wèi jiāng jūn wáng xíng mǐn sǐ zhī
丁未,刘黑闼陷历亭,屯卫将军王行敏死之。
xīn hài shēn zhōu rén cuī yuán xùn shā qí cì shǐ péi xī pàn fù yú liú hēi tà
辛亥,深州人崔元逊杀其刺史裴晞,叛附于刘黑闼。
yǎn zhōu zǒng guǎn xú yuán lǎng fǎn
兖州总管徐圆朗反。
jiǔ yuè lú zǔ shàng jiàng
九月,卢祖尚降。
yǐ mǎo chún yú nán jiàng
乙卯,淳于难降。
jiǎ zǐ wāng huá jiàng
甲子,汪华降。
shì qiū kuí zhōu zǒng guǎn zhào jùn wáng xiào gōng lǜ shí èr zǒng guǎn bīng yǐ tǎo xiāo xǐ
是秋,夔州总管、 赵郡王孝恭率十二总管兵以讨萧铣。
shí yuè jǐ chǒu qín wáng shì mín wèi tiān cè shàng jiàng lǐng sī tú qí wáng yuán jí wèi sī kōng
十月己丑,秦王世民为天策上将,领司徒,齐王元吉为司空。
gēng yín liú hēi tà xiàn yíng zhōu zhí cì shǐ lú shì ruì yòu xiàn guān zhōu
庚寅,刘黑闼陷瀛州,执刺史卢士睿,又陷观州。
guǐ mǎo máo zhōu rén dǒng dēng míng shā qí cì shǐ zhào yuán kǎi
癸卯,毛州人董灯明杀其刺史赵元恺。
yǐ sì zhào jùn wáng xiào gōng bài xiāo xǐ yú jīng zhōu zhí zhī
乙巳,赵郡王孝恭败萧铣于荆州,执之。
rùn yuè yǐ mǎo rú jì zhōu
闰月乙卯,如稷州。
jǐ wèi xìng jiù shù
己未,幸旧墅。
rén xū liè yú hǎo zhì
壬戌,猎于好畤。
yǐ chǒu liè yú jiǔ
乙丑,猎于九。
dīng mǎo liè yú zhòng shān
丁卯,猎于仲山。
wù chén liè yú qīng shuǐ gǔ suì xìng sān yuán
戊辰,猎于清水谷,遂幸三原。
xīn wèi rú zhōu shì bēi
辛未,如周氏陂。
rén shēn zhì zì zhōu shì bēi
壬申,至自周氏陂。
shí yī yuè jiǎ shēn yǒu shì yú nán jiāo
十一月甲申,有事于南郊。
gēng yín lǐ zǐ tōng jiàng
庚寅,李子通降。
bǐng shēn zi tōng móu fǎn fú zhū
丙申,子通谋反,伏诛。
rén yín liú hēi tà xiàn dìng zhōu zǒng guǎn li xuán tōng sǐ zhī
壬寅,刘黑闼陷定州,总管李玄通死之。
gēng xū qǐ zhōu rén zhōu wén jǔ shā qí cì shǐ wáng xiào ju pàn fù yú hēi tà
庚戌,杞州人周文举杀其刺史王孝矩,叛附于黑闼。
shí èr yuè yǐ mǎo hēi tà xiàn jì zhōu zǒng guǎn qū léng sǐ zhī
十二月乙卯,黑闼陷冀州,总管麹棱死之。
jiǎ zǐ zuǒ wǔ hou jiāng jūn li shì jī jí hēi tà zhàn yú sòng zhōu bài jì
甲子,左武候将军李世𪟝及黑闼战于宋州,败绩。
dīng mǎo qín wáng shì mín qí wáng yuán jí tǎo hēi tà
丁卯,秦王世民、齐王元吉讨黑闼。
jǐ sì hēi tà xiàn xíng zhōu
己巳,黑闼陷邢州。
gēng wǔ xiàn wèi zhōu zǒng guǎn pān dào yì sǐ zhī
庚午,陷魏州,总管潘道毅死之。
xīn wèi yǐn yè zhōu
辛未,隐业州。
rén shēn xǐ fēng yuán jiā wèi xú wáng
壬申,徙封元嘉为徐王。
wǔ nián zhēng yuè yǐ yǒu liú hēi tà xiàn xiāng zhōu cì shǐ fáng huang sǐ zhī
五年正月乙酉,刘黑闼陷相州,刺史房晃死之。
bǐng xū yīn gōng suì jiàng
丙戌殷恭邃降。
dīng hài jì zhōu bié jià liú bó tōng zhí qí cì shǐ dòu wù běn pàn fù yú xú yuán lǎng
丁亥,济州别驾刘伯通执其刺史窦务本,叛附于徐圆朗。
gēng yín dōng yán zhōu zhì zhōng wáng cái yì shā qí cì shǐ tián huá pàn fù yú liú hēi tà
庚寅,东盐州治中王才艺杀其刺史田华, 叛附于刘黑闼。
bǐng shēn xiāng zhōu rén shā qí cì shǐ dú gū chè yǐ qí zhōu pàn fù yú qíng tà
丙申,相州人杀其刺史独孤彻以其州叛附于黥闼。
jǐ yǒu yáng shì lüè liú yuán jìn jiàng
己酉,杨世略、 刘元进降。
èr yuè wáng yào hàn jiàng
二月,王要汉降。
jǐ sì qín wáng shì mín kè xíng zhōu
己巳,秦王世民克邢州。
dīng chǒu liú hēi tà xiàn míng shuǐ zǒng guǎn luō shì xìn sǐ zhī
丁丑,刘黑闼陷洺水,总管罗士信死之。
wù yín biàn zhōu zǒng guǎn wáng yào hàn bài xú yuán láng yú qǐ zhōu zhí zhōu wén jǔ
戊寅,汴州总管王要汉败徐圆郎于杞州,执周文举。
sān yuè wù xū tán zhōu cì míng li yì mǎn shā qí zhōu dū du wáng báo
三月戊戌,谭州刺名李义满杀齐州都督王薄。
dīng wèi qín wáng shì mín jí liú hēi tà zhàn yú míng shuǐ bài zhī hēi tà wáng rù yú tū jué
丁未,秦王世民及刘黑闼战于洺水,败之,黑闼亡入于突厥。
wèi zhōu zǒng guǎn gāo kāi dào fǎn kòu yì zhōu cì shǐ mù róng xiào gàn sǐ zhī
蔚州总管高开道反,寇易州,刺史慕容孝干死之。
sì yuè liáng zhōu yě cán chéng jiǎn
四月,梁州野蚕成茧。
rǎn ān chāng jiàng
冉安昌降。
jǐ wèi níng zhǎng zhēn jiàng
己未,宁长真降。
wù chén shì liú zuì yǐ xià huò mài
戊辰,释流罪以下获麦。
rén shēn dài zhōu zǒng guǎn li dà ēn jí tū jué zhàn sǐ zhī
壬申,代州总管李大恩及突厥战,死之。
wù yín shān wén jìn jiàng
戊寅,邓文进降。
wǔ yuè tián liú ān jiàng
五月,田留安降。
gēng yín guā zhōu rén wáng gàn shā hè bá xíng wēi yǐ jiàng
庚寅,瓜州人王干杀贺拔行威以降。
yǐ sì cì jīng zhōu jīn suì tián zū
乙巳,赐荆州今岁田租。
liù yuè xīn hài liú hēi tà yǔ tū jué kòu shān dōng
六月辛亥,刘黑闼与突厥寇山东。
chē qí jiāng jūn yuán sháo wèi guā zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn yǐ bèi tū jué
车骑将军元韶为瓜州道行军总管,以备突厥。
guǐ chǒu tǔ yù hún kòu táo xù dié sān zhōu mín zhōu zǒng guǎn li zhǎng qīng bài zhī
癸丑,吐谷浑寇洮、旭、叠三州,岷州总管李长卿败之。
yǐ mǎo huái ān jùn wáng shén tōng tǎo xú yuán lǎng
乙卯,淮安郡王神通讨徐圆朗。
qī yuè jiǎ shēn zuò hóng yì gōng
七月甲申,作弘义宫。
jiǎ wǔ huái yáng jùn wáng dào xuán wèi hé běi dào héng jūn zǒng guǎn tǎo liú hēi tà
甲午,淮阳郡王道玄为河北道行军总管,讨刘黑闼。
bèi zhōu rén dǒng gāi yǐ dìng zhōu pàn fù yú hēi tà
贝州人董该以定州叛附于黑闼。
bǐng shēn tū jué shā liú wǔ zhōu yú bái dào
丙申,突厥杀刘武周于白道。
qiān zhōu rén shān shì zhèng fǎn zhí qí cì shǐ li jìng áng
迁州人邓士政反,执其刺史李敬昂。
dīng yǒu féng àng jiàng
丁酉,冯盎降。
bā yuè xīn hài zàng suí yáng dì
八月辛亥,葬隋炀帝。
jiǎ yín tǔ yù hún kòu mín zhōu yì zhōu dào héng tái zuǒ pú yè dòu guǐ bài zhī
甲寅,吐谷浑寇岷州,益州道行台左仆射窦轨败之。
yǐ mǎo tū jué kòu biān
乙卯,突厥寇边。
gēng shēn huáng tài zǐ chū bīn zhōu dào qín wáng shì mín chū qín zhōu dào yǐ yù tū jué
庚申,皇太子出豳州道,秦王世民出秦州道,以御突厥。
jǐ sì tǔ yù hún xiàn táo zhōu
己巳,吐谷浑陷洮州。
bīng zhōu zǒng guǎn xiāng yì jùn wáng shén fú jí tū jué zhàn yú fén dōng bài zhī
并州总管、襄邑郡王神符及突厥战于汾东,败之。
wù yín tū jué xiàn dà zhèn guān
戊寅,突厥陷大震关。
jiǔ yuè guǐ sì líng zhōu zǒng guǎn yáng shī dào bài zhī yú sān guān shān
九月癸巳,灵州总管杨师道败之于三观山。
bǐng shēn hóng zhōu zǒng guǎn yǔ wén xīn yòu bài zhī yú chóng gāng
丙申,洪州总管宇文歆又败之于崇冈。
rén yín dìng zhōu zǒng guǎn shuāng shì luò piào qí jiāng jūn wèi dào rén yòu bài zhī yú héng shān zhī yáng
壬寅,定州总管双士洛、 骠骑将军魏道仁又败之于恒山之阳。
bǐng wǔ lǐng jūn jiāng jūn ān xìng guì zhī yòu bài zhī yú gān zhōu
丙午,领军将军安兴贵之又败之于甘州。
liú hēi tà xiàn yíng zhōu cì shǐ mǎ kuāng wǔ sǐ zhī
刘黑闼陷瀛州,刺史马匡武死之。
dōng yán zhōu rén mǎ jūn dé yǐ qí zhōu pàn fù yú hēi tà
东盐州人马君德以其州叛附于黑闼。
shí yuè jǐ yǒu qí wáng yuán jí tǎo hēi tà
十月己酉,齐王元吉讨黑闼。
guǐ chǒu bèi zhōu cì shǐ xǔ shàn hù jí hēi tà zhàn yú shū xiàn sǐ zhī
癸丑,贝州刺史许善护及黑闼战于鄃县,死之。
jiǎ yín guān zhōu cì shǐ liú jūn huì pàn fù yú hēi tà
甲寅,观州刺史刘君会叛附于黑闼。
yǐ chǒu huái yáng jùn wáng dào xuán jí hēi tà zhàn yú xià bó sǐ zhī
乙丑,淮阳郡王道玄及黑闼战于下博,死之。
jǐ sì lín shì hóng jiàng
己巳,林士弘降。
shí yī yuè gēng chén liú hēi tà xiàn cāng zhōu
十一月庚辰,刘黑闼陷沧州。
jiǎ shēn huáng tài zǐ tǎo hēi tà
甲申,皇太子讨黑闼。
bǐng shēn rú yí zhōu
丙申,如宜州。
guǐ mǎo liè yú fù píng běi yuán
癸卯,猎于富平北原。
shí èr yuè bǐng chén liè yú wàn shòu yuán
十二月丙辰,猎于万寿原。
wù wǔ liú hēi tà xiàn héng zhōu cì shǐ wáng gōng zhèng sǐ zhī
戊午,刘黑闼陷恒州,刺史王公政死之。
gēng shēn zhì zì wàn shòu yuán
庚申, 至自万寿原。
rén shēn huáng tài zǐ jí liú hēi tà zhàn yú wèi zhōu bài zhī
壬申,皇太子及刘黑闼战于魏州,败之。
jiǎ xū yòu bài zhī yú máo zhōu
甲戌,又败之于毛州。
liù nián zhēng yuè jǐ mǎo hēi tà jiāng gé dé wēi zhí hēi tà yǐ jiàng
六年正月己卯,黑闼将葛德威执黑闼以降。
rén wǔ guī zhōu rén wáng mó suō fǎn piào qí jiāng jūn wèi yàn tǎo zhī
壬午,巂州人王摩娑反,骠骑将军卫彦讨之。
gēng yín xú yuán lǎng xiàn sì zhōu
庚寅,徐圆朗陷泗州。
èr yuè liú hēi tà fú zhū
二月,刘黑闼伏诛。
gēng xū xìng wēn tāng
庚戌,幸温汤。
rén zǐ liè yú lí shān
壬子,猎于骊山。
jiǎ yín zhì zì wēn tāng
甲寅,至自温汤。
bǐng yín xíng jūn zǒng guǎn li shì jī bài xú yuán lǎng zhí zhī
丙寅,行军总管李世𪟝败徐圆朗,执之。
sān yuè miáo hǎi cháo méi zhī yán zuǒ nán dāng jiàng yǐ sì hóng zhōu zǒng guǎn zhāng shàn ān fǎn
三月,苗海潮、 梅知岩、左难当降乙巳,洪州总管张善安反。
sì yuè jǐ yǒu tǔ bō xiàn fāng zhōu
四月己酉,吐蕃陷芳州。
jǐ wèi yǐ gù dì wèi tōng yì gōng jì yuán huáng dì yuán zhēn huáng hòu yú jiù qǐn
己未,以故第为通义宫,祭元皇帝、元贞皇后于旧寝。
shè jīng chéng cì cóng guān bó
赦京城,赐从官帛。
xīn yǒu zhāng shàn ān xiàn sūn zhōu zhí zǒng guǎn wáng róng
辛酉,张善安陷孙州,执总管王戎。
dīng mǎo nán zhōu cì shǐ páng xiào tài fǎn xiàn nán yuè zhōu
丁卯,南州刺史庞孝泰反,陷南越州。
rén shēn fēng zǐ yuán wèi shǔ wáng yuán qìng hàn wáng
壬申,封子元为蜀王, 元庆汉王。
guǐ yǒu péi jì wèi shàng shū zuǒ pú yè xiāo yǔ wèi yòu pú yè fēng dé yí wèi zhōng shū lìng lì bù shàng shū zhào gōng rén jiān zhōng shū lìng jiǎn jiào liáng zhōu zhū jūn shì
癸酉,裴寂为尚书左仆射,萧瑀为右仆射,封德彝为中书令,吏部尚书赵恭仁兼中书令、检校凉州诸军事。
wǔ yuè gēng yín tǔ yù hún dǎng xiàng kòu hé zhōu cì shǐ lú shì liáng bài zhī
五月庚寅,吐谷浑、党项寇河州,刺史卢士良败之。
guǐ mǎo gāo kāi dào yǐ xī kòu yōu zhōu zhǎng shǐ wáng shuō bài zhī
癸卯,高开道以奚寇幽州,长史王说败之。
liù yuè dīng mǎo tū jué kòu shuò zhōu zǒng guǎn gāo mǎn zhèng bài zhī
六月丁卯,突厥寇朔州,总管高满政败之。
qǔ shè shuò zhōu
曲赦朔州。
qī yuè bǐng zǐ shā zhōu bié jià dòu fú míng fǎn shā qí zǒng guǎn hè ruò huái kuò
七月丙子,沙州别驾窦伏明反,杀其总管贺若怀廓。
jǐ hài huáng tài zǐ zhūn yú běi biān qín wáng shì mín zhūn yú bīng zhōu yǐ bèi tū jué
己亥, 皇太子屯于北边,秦王世民屯于并州,以备突厥。
bā yuè rén zǐ huái nán dào héng tái zuǒ pú yè fǔ gōng shí fǎn
八月壬子,淮南道行台左仆射辅公祏反。
yǐ chǒu zhào jùn wáng xiào gōng tǎo zhī
乙丑,赵郡王孝恭讨之。
jiǔ yuè rén chén qín wáng shì mín wèi jiāng zhōu dào héng jūn yuán shuài
九月壬辰,秦王世民为江州道行军元帅。
bǐng shēn yū zhōu rén zhāng dà zhì fǎn
丙申, 渝州人张大智反。
shí yuè bǐng wǔ shā guǎng zhōu dū du liú shì ràng
十月丙午,杀广州都督刘世让。
wù shēn jiàng sǐ zuì liú yǐ xià yuán zhī
戊申,降死罪,流以下原之。
jǐ wèi rú huá yīn
己未,如华阴。
zhāng dà zhì jiàng
张大智降。
gēng shēn liè yú bái lù yuán
庚申,猎于白鹿原。
rén xū shí yú hóu lǜ dù shì yuǎn shā gāo mǎn zhèng yǐ shuò zhōu fǎn
壬戌,石虞侯率杜士远杀高满政,以朔州反。
dīng mǎo tū jué qǐng hé
丁卯,突厥请和。
shí yī yuè rén wǔ zhāng shàn ān xí shā huáng zhōu zǒng guǎn zhōu fǎ míng
十一月壬午,张善安袭杀黄州总管周法明。
dīng hài rú huá yīn
丁亥,如华阴。
xīn mǎo liè yú shā yuàn
辛卯,猎于沙苑。
dīng yǒu liè yú fú lóng yuán
丁酉,猎于伏龙原。
shí èr yuè rén yín shuò rì yǒu shí zhī
十二月壬寅朔,日有食之。
guǐ mǎo zhāng shàn ān jiàng
癸卯,张善安降。
gēng xū yǐ fèng yì jiān wèi lóng yuè gōng wǔ gōng zhái wèi qìng shàn gōng
庚戌,以奉义监为龙跃宫,武功宅为庆善宫。
jiǎ yín zhì zì huá yīn
甲寅,至自华阴。
qī nián zhēng yuè gēng yín zōu zhōu rén shān tóng yǐng shā qí cì shǐ li shì héng
七年正月庚寅,邹州人邓同颖杀其刺史李士衡。
èr yuè dīng sì shì diàn yú guó xué
二月丁巳,释奠于国学。
jǐ wèi yú yáng bù jiàng zhāng jīn shù shā gāo kāi dào yǐ jiàng
己未, 渔阳部将张金树杀高开道以降。
sān yuè wù xū zhào jùn wáng xiào gōng bài fǔ gōng yòu zhí zhī
三月戊戌,赵郡王孝恭败辅公祐,执之。
jǐ hài xiào gōng shā zhào zhōu dū du hǎn léng
己亥,孝恭杀赵州都督阚棱。
sì yuè gēng zǐ dà shè
四月庚子,大赦。
bān xīn lǜ lìng
班新律令。
gěi fù jiāng zhōu dào èr nián yáng yuè yī nián
给复江州道二年、扬越一年。
wǔ yuè bǐng xū zuò rén zhì gōng
五月丙戌,作仁智宫。
liù yuè xīn chǒu rú rén zhì gōng
六月辛丑,如仁智宫。
rén xū qìng zhōu dū du yáng wén gàn fǎn
壬戌,庆州都督杨文干反。
qī yuè jǐ sì tū jué kòu shuò zhōu zǒng guǎn qín wǔ tōng bài zhī
七月己巳, 突厥寇朔州,总管秦武通败之。
guǐ yǒu qìng zhōu rén shā yáng wén gàn yǐ jiàng
癸酉,庆州人杀杨文干以降。
jiǎ wǔ zhì zì rén zhì gōng
甲午,至自仁智宫。
guī zhōu dì zhèn shān bēng è jiāng shuǐ
巂州地震山崩,遏江水。
rùn yuè jǐ wèi qín wáng shì mín qí wáng yuán jí zhūn yú bīn zhōu yǐ bèi tū jué
闰月己未,秦王世民、齐王元吉屯于豳州,以备突厥。
bā yuè jǐ sì tǔ yù hún kòu shàn zhōu piào qí jiāng jūn péng wǔ jié sǐ zhī
八月己巳,吐谷浑寇鄯州,骠骑将军彭武杰死之。
wù yín tū jué kòu suí zhōu cì shǐ liú dà jù bài zhī
戊寅,突厥寇绥州,刺史刘大俱败之。
rén chén tū jué qǐng hé
壬辰,突厥请和。
dīng yǒu péi jì shǐ yú tū jué
丁酉,裴寂使于突厥。
shí yuè dīng mǎo rú qìng shàn gōng
十月丁卯,如庆善宫。
xīn wèi liè yú hù nán
辛未,猎于鄠南。
guǐ yǒu xìng zhōng nán shān
癸酉,幸终南山。
bǐng zǐ yè lóu guàn lǎo zi cí
丙子,谒楼观老子祠。
gēng yín liè yú wéi chuān
庚寅,猎于围川。
shí èr yuè dīng mǎo rú lóng yuè gōng
十二月丁卯,如龙跃宫。
wù chén liè yú gāo líng
戊辰,猎于高陵。
gēng wǔ zhì zì gāo líng
庚午,至自高陵。
tài zǐ zhān shì péi ju jiǎn jiào shì zhōng
太子詹事裴矩检校侍中。
bā nián èr yuè guǐ wèi lǜ qiú
八年二月癸未,虑囚。
sì yuè jiǎ shēn rú hù liè yú gān gǔ
四月甲申,如鄠,猎于甘谷。
zuò tài hé gōng
作太和宫。
bǐng xū zhì zì hù
丙戌,至自鄠。
liù yuè jiǎ zǐ rú tài hé gōng
六月甲子,如太和宫。
qī yuè bǐng wǔ zhì zì tài hé gōng
七月丙午,至自太和宫。
dīng sì qín wáng shì mín zhūn yú pú zhōu yǐ bèi tū jué
丁巳,秦王世民屯于蒲州,以备突厥。
bā yuè rén shēn bīng zhōu xíng jūn zǒng guǎn zhāng jǐn jí tū jué zhàn yú tài gǔ bài jì yùn zhōu dū dū zhāng dé zhèng sǐ zhī zhí xíng jūn zhǎng shǐ wēn yàn bó
八月壬申,并州行军总管张瑾及突厥战于太谷,败绩,郓州都督张德政死之, 执行军长史温彦博。
jiǎ shēn rèn chéng jùn wáng dào zōng jí tū jué zhàn yú líng zhōu bài zhī
甲申,任城郡王道宗及突厥战于灵州,败之。
dīng hài tū jué qǐng hé
二十六日,突厥求和。
shí yuè xīn sì rú zhōu shì bēi liè yú běi yuán
十月辛巳,如周氏陂,猎于北原。
rén wǔ rú lóng yuè gōng
壬午,如龙跃宫。
shí yī yuè xīn mǎo rú yí zhōu liè yú xi yuán
十一月辛卯,如宜州,猎于西原。
péi ju ba
裴矩罢。
gēng zǐ jiǎng wǔ yú tóng guān
庚子,讲武于同官。
tiān cè fǔ sī mǎ yǔ wén shì jí quán jiǎn jiào shì zhōng
天策府司马宇文士及权检校侍中。
xīn chǒu xǐ fēng yuán wèi wú wáng yuán qìng chén wáng
辛丑,徙封元 为吴王,元庆陈王。
guǐ mǎo qín wáng shì mín wèi zhōng shū lìng qí wáng yuán jí wèi shì zhōng
癸卯,秦王世民为中书令,齐王元吉为侍中。
guǐ chǒu liè yú huá chí běi yuán
癸丑,猎于华池北原。
shí èr yuè xīn yǒu zhì zì huá chí
十二月辛酉,至自华池。
gēng chén liè yú míng dú quán
庚辰,猎于鸣犊泉。
xīn sì zhì zì míng dú quán
辛巳,至自鸣犊泉。
jiǔ nián zhēng yuè jiǎ yín péi jì wèi sī kōng
九年正月甲寅,裴寂为司空。
èr yuè gēng shēn qí wáng yuán jí wèi sī tú
二月庚申,齐王元吉为司徒。
rén wǔ yǒu xīng bèi yú wèi mǎo
壬午,有星孛于胃、 昴。
dīng hài bèi yú juǎn shé
丁亥,孛于卷舌。
sān yuè gēng yín xìng kūn míng chí xí shuǐ zhàn
三月庚寅,幸昆明池,习水战。
rén chén zhì zì kūn míng chí
壬辰,至自昆明池。
bǐng wǔ rú zhōu shì bēi
丙午, 如周氏陂。
yǐ mǎo zhì zì zhōu shì bēi
乙卯,至自周氏陂。
dīng sì tū jué kòu liáng zhōu dū du cháng lè jùn wáng yòu liáng bài zhī
丁巳,突厥寇凉州,都督、长乐郡王幼良败之。
sì yuè xīn sì fèi fú tú lǎo zi fǎ
四月辛巳,废浮屠,老子法。
liù yuè dīng sì tài bái jīng tiān
六月丁巳,太白经天。
gēng shēn qín wáng shì mín shā huáng tài zǐ jiàn chéng qí wáng yuán jí
庚申,秦王世民杀皇太子建成、 齐王元吉。
dà shè
大赦。
fù fú tú lǎo zi fǎ
复浮屠、老子法。
guǐ hài lì qín wáng shì mín wèi huáng tài zǐ tīng zhèng
癸亥,立秦王世民为皇太子,听政。
cì wèi fù hòu zhě xí xūn jué chì dié guān de wéi zhēn miǎn mín bū zū sù fù
赐为父后者袭勋、爵,赤牒官得为真,免民逋租宿赋。
jǐ mǎo tài bái zhòu jiàn
己卯,太白昼见。
gēng chén yōu zhōu dū du lú jiāng jùn wáng yuàn fǎn fú zhū
庚辰,幽州都督、 庐江郡王瑗反,伏诛。
guǐ wèi shè yōu zhōu guǎn nèi wèi yuàn suǒ guà wù zhě
癸未,赦幽州管内为瑗所诖误者。
qī yuè xīn mǎo yáng gōng rén ba
七月辛卯,杨恭仁罢。
tài zi yòu shù zǐ gāo shì lián wèi shì zhōng zuǒ shù zǐ fáng xuán líng wèi zhōng shū lìng xiāo yǔ wèi shàng shū zuǒ pú yè
太子右庶子高士廉为侍中,左庶子房玄龄为中书令,萧瑀为尚书左仆射。
guǐ sì yǔ wén shì jí wèi zhōng shū lìng fēng dé yí wèi shàng shū zuǒ pú yè
癸巳,宇文士及为中书令,封德彝为尚书左仆射。
xīn hài tài bái zhòu jiàn
辛亥,太白昼见。
jiǎ yín tài bái zhòu jiàn
甲寅,太白昼见。
bā yuè bǐng chén tū jué qǐng hé
八月丙辰,突厥请和。
dīng sì tài bái zhòu jiàn
丁巳,太白昼见。
rén xū tǔ yù hún qǐng hé
壬戌,吐谷浑请和。
jiǎ zǐ huáng tài zǐ jí huáng dì wèi
甲子,皇太子即皇帝位。
zhēn guàn sān nián tài shàng huáng xǐ jū dà ān gōng
贞观三年,太上皇徙居大安宫。
jiǔ nián wǔ yuè bēng yú chuí gǒng qián diàn nián qī shí yī
九年五月,崩于垂拱前殿,年七十一。
shì yuē dà wǔ miào hào gāo zǔ
谥曰大武,庙号高祖。
shàng yuán yuán nián gǎi shì shén yáo huáng dì
上元元年,改谥神尧皇帝。
tiān bǎo bā zài shì shén yáo dà shèng huáng dì
天宝八载,谥神尧大圣皇帝;
shí sān zài zēng shì shén yáo dà shèng dà guāng xiào huáng dì
十三载, 增谥神尧大圣大光孝皇帝。
zàn yuē zì gǔ shòu mìng zhī jūn fēi yǒu dé bù wáng
赞曰:自古受命之君,非有德不王。
zì xià hòu shì yǐ lái shǐ chuán yǐ shì ér yǒu xián yǒu bù xiào gù qí wèi shì shù yì huò duǎn huò zhǎng
自夏后氏以来,始传以世,而有贤有不肖, 故其为世,数亦或短或长。
lùn zhě nǎi wèi zhōu zì hòu jì zhì yú wén wǔ jī gōng lèi rén qí lái yě yuǎn gù qí wèi shì yóu zhǎng
论者乃谓周自后稷至于文、武,积功累仁,其来也远, 故其为世尤长。
rán kǎo yú shì běn xià shāng zhōu jiē chū yú huáng dì xià zì gǔn yǐ qián shāng zì qì zhì yú chéng tāng qí jiān jì liáo wú wén yǔ zhōu zhī xìng yì yǐ
然考于《世本》,夏、商、周皆出于黄帝,夏自鲧以前,商自契至于成汤,其间寂寥无闻,与周之兴异矣。
ér hàn yì qǐ yú tíng cháng pàn wáng zhī tú
而汉亦起于亭长叛亡之徒。
jí qí xìng yě yǒu tiān xià jiē shù bǎi nián ér hòu yǐ
及其兴也,有天下皆数百年而后已。
yóu shì yán zhī tiān mìng qǐ yì zhī zāi
由是言之,天命岂易知哉!
rán kǎo qí zhōng shǐ zhì luàn
然考其终始治乱,
gù qí gōng dé yǒu hòu báo yǔ qí zhì dù jì gāng suǒ yǐ wéi chí zhě hé rú
顾其功德有厚薄与其制度纪纲所以维持者何如,
ér qí hòu shì
而其后世,
huò jìn yǐ lóng chāng
或浸以隆昌,
huò jù yǐ huài luàn
或遽以坏乱,
huò jiàn yǐ líng chí
或渐以陵迟,
huò néng zhèn ér fù qǐ
或能振而复起,
huò suì zhì yú bù kě zhī chí
或遂至于不可支持,
suī gè yīn qí shì
虽各因其势,
rán yǒu dé zé xìng
然有德则兴,
wú dé zé jué
无德则绝,
qǐ fēi suǒ wèi tiān mìng zhě cháng bù xiǎn qí fú
岂非所谓天命者常不显其符,
ér bǐ yǒu guó zhě jīng jīng yǐ zì miǎn yé
而俾有国者兢兢以自勉耶?
táng zài zhōu duò zhī jì shì suī guì yǐ rán wū yǒu suǒ wèi jī gōng lèi rén zhī jiàn ér gāo zǔ zhī xìng yì hé yì yīn shí ér tè qǐ zhě yú
唐在周、隋之际,世虽贵矣, 然乌有所谓积功累仁之渐,而高祖之兴,亦何异因时而特起者欤?
suī qí yǒu zhì yǒu luàn huò jué huò wēi rán qí yǒu tiān xià nián jǐ sān bǎi kě wèi shèng zāi
虽其有治有乱, 或绝或微,然其有天下年几三百,可谓盛哉!
qǐ fēi rén yàn duò luàn ér méng dé zé jì yǐ tài zōng zhī zhì zhì dù jì gāng zhī fǎ hòu shì yǒu yǐ píng jiè fú chí ér néng yǒng qí tiān mìng yú
岂非人厌隋乱而蒙德泽,继以太宗之治,制度纪纲之法,后世有以凭藉扶持,而能永其天命欤?