新唐书 · 刘羲叟 · Chapter 2 of 225

本纪·卷二·太宗

PinyinModern Translation
Size

tài zōng

太宗

tài zōng wén wǔ dà shèng dà guǎng xiào huáng dì huì shì mín gāo zǔ cì zǐ yě

太宗文武大圣大广孝皇帝讳世民,高祖次子也。

mǔ yuē tài mù huáng hòu dòu shì

母曰太穆皇后窦氏。

shēng ér bù jīng

生而不惊。

fāng sì suì yǒu shū shēng yè gāo zǔ yuē gōng zài xiāng fǎ guì rén yě rán bì yǒu guì zǐ

方四岁,有书生谒高祖曰:“公在相法,贵人也,然必有贵子。

jí jiàn tài zōng yuē lóng fèng zhī zī tiān rì zhī biǎo qí nián jǐ guān bì néng jì shì ān mín

”及见太宗,曰: “龙凤之姿,天日之表,其年几冠,必能济世安民。

shū shēng sì cí qù gāo zǔ jù qí yǔ xiè shǐ rén zhuī shā zhī ér bù zhī qí suǒ wǎng yīn yǐ wéi shén

”书生巳辞去,高祖惧其语泄, 使人追杀之,而不知其所往,因以为神。

nǎi cǎi qí yǔ míng zhī yuē shì mín

乃采其语,名之曰世民。

dà yè zhōng tū jué wéi yáng dì yàn mén yáng dì cóng wéi zhōng yǐ mù xì zhào shū tóu fén shuǐ ér xià mù bīng fù yuán

大业中,突厥围炀帝雁门,炀帝从围中以木系诏书,投汾水而下,募兵赴援。

tài zōng shí nián shí liù wǎng yìng mù lì jiāng jūn yún dìng xīng wèi dìng xīng yuē nüè gǎn wéi wú tiān zǐ zhě yǐ wéi wú yuán gù yě

太宗时年十六,往应募,隶将军云定兴,谓定兴曰:“虐敢围吾天子者,以为无援故也。

jīn yi xiān hòu wú jūn wéi shù shí lǐ shǐ qí zhòu jiàn jīng qí yè wén zhēng gǔ yǐ wéi dà zhì zé kě bù jī ér zǒu zhī

今宜先后吾军为数十里,使其昼见旌旗,夜闻钲鼓,以为大至,则可不击而走之。

bù rán zhī wǒ xū shí zé shèng bài wèi kě zhī yě

不然,知我虚实,则胜败未可知也。

dìng xīng cóng zhī

”定兴从之。

jūn zhì guō xiàn tū jué hòu jì jiàn qí jūn lái bù jué guǒ chí gào shǐ bì kè hán yuē jiù bīng dà zhì yǐ

军至崞县,突厥候骑见其军来不绝,果驰告始毕可汗曰:“救兵大至矣!

suì yǐn qù

”遂引去。

gāo zǔ jī lì shān fēi xiàn qí wéi zhōng tài zōng qīng jì qǔ zhī ér chū suì fèn jī dà pò zhī

高祖击历山飞,陷其围中,太宗轻骑取之而出,遂奋击,大破之。

tài zōng wéi rén cōng míng yīng wǔ yǒu dà zhì ér néng qū jié xià shì

太宗为人聪明英武,有大志,而能屈节下士。

shí tiān xià yǐ luàn dào zéi qǐ zhī duò bì wáng nǎi tuī cái yǎng shì jié nà háo jié

时天下已乱,盗贼起,知隋必亡, 乃推财养士,结纳豪杰。

zhǎng sūn shùn dé liú hóng jī děng jiē yīn shì wáng mìng nì zhī

长孙顺德、刘弘基等,皆因事亡命,匿之。

yòu yǔ jìn yáng lìng liú wén jìng yóu shàn wén jìng zuò li mì shì xì yù tài zōng yè jiù yù zhōng jiàn zhī yǔ tú dà shì

又与晋阳令刘文静尤善,文静坐李密事系狱,太宗夜就狱中见之,与图大事。

shí bǎi xìng bì zéi duō rù chéng chéng zhōng jǐ wàn rén wén jìng wèi lìng jiǔ zhī qí háo jié yīn gòng bù shǔ

时百姓避贼多入城, 城中几万人,文静为令久,知其豪杰,因共部署。

jì yǐ dìng nǎi yīn péi jì gào gāo zǔ

计已定,乃因裴寂告高祖。

gāo zǔ chū bù xǔ yǐ ér xǔ zhī

高祖初不许,已而许之。

gāo zǔ yǐ qǐ bīng jiàn dà jiàng jūn fǔ

高祖已起兵,建大将军府。

tài zōng lǜ bīng xùn xī hé zhǎn qí jùn chéng gāo dé rú

太宗率兵徇西河,斩其郡丞高德儒。

bài yòu lǐng jūn dà dū dū fēng dūn huáng jùn gōng

拜右领军大都督,封敦煌郡公。

táng bīng xi jiāng zhì huò yì huì tiān jiǔ yǔ liáng qiě jǐn gāo zǔ móu yù hái bīng tài yuán

唐兵西,将至霍邑,会天久雨,粮且尽,高祖谋欲还兵太原。

tài zōng jiàn yuē yì shī wèi tiān xià qǐ yě yi zhí rù xián yáng hào lìng tiān xià

太宗谏曰:“义师为天下起也,宜直入咸阳,号令天下。

jīn hái shǒu yī chéng shì wèi zéi ěr

今还守一城,是为贼尔。

gāo zǔ bù nà

” 高祖不纳。

tài zōng kū yú jūn mén gāo zǔ jīng zhào wèn zhī duì yuē hái zé zhòng sàn yú qián ér dí chéng yú hòu sǐ wáng xū yú suǒ yǐ bēi ěr

太宗哭于军门,高祖惊,召问之,对曰:“还则众散于前,而敌乘于后, 死亡须臾,所以悲尔。

gāo zǔ wù yuē qǐ shì zhě rǔ yě chéng bài wéi rǔ

”高祖寤,曰:“起事者汝也,成败惟汝。

shí zuǒ jūn yǐ xiān fǎn jí yǔ lǒng xī gōng jiàn chéng fēn zhuī zhī

”时左军已先返, 即与陇西公建成分追之。

yè bàn tài zōng shī dào rù shān gǔ qì qí mǎ bù ér jí qí bīng yǔ jù hái

夜半,太宗失道入山谷,弃其马,步而及其兵,与俱还。

gāo zǔ nǎi jiāng ér qián chí míng zhì huò yì

高祖乃将而前,迟明至霍邑。

sòng lǎo shēng bù chū tài zōng cóng shù qí fu qí chéng jǔ biān zhǐ huī ruò jiāng wéi zhī zhě

宋老生不出,太宗从数骑傅其城,举鞭指麾,若将围之者。

lǎo shēng nù chū bèi chéng zhèn

老生怒,出,背城阵。

gāo zǔ lǜ jiàn chéng jū qí dōng tài zōng jí chái shào jū qí nán

高祖率建成居其东,太宗及柴绍居其南。

lǎo shēng bīng báo dōng zhèn jiàn chéng zhuì mǎ lǎo shēng chéng zhī gāo zǔ jūn què

老生兵薄东阵,建成坠马,老生乘之,高祖军却。

tài zōng zì nán yuán chí xià bǎn fēn bīng duàn qí jūn wèi èr ér chū qí zhèn hòu lǎo shēng bīng bài zǒu suì zhǎn zhī

太宗从南边飞马冲下山坡,分兵将宋老生的军队截成两段,并从宋老生的阵后出击,宋老生兵败逃跑,趁势将宋老生斩了。

jìn cì jīng yáng jī hú zéi liú yào zǐ pò zhī

进次泾阳,击胡贼刘鹞子,破之。

táng bīng gōng cháng ān tài zōng zhūn jīn chéng fang gōng qí xī běi suì kè zhī

唐兵攻长安,太宗屯金城坊,攻其西北,遂克之。

yì níng yuán nián wèi guāng lù dài fu táng guó nèi shǐ xǐ fēng qín guó gōng shí yì wàn hù

义宁元年,为光禄大夫、唐国内史,徙封秦国公, 食邑万户。

xuē jǔ gōng fú fēng tài zōng jī bài zhī zhǎn shǒu wàn yú jí suì lüè dì zhì lǒng yòu

薛举攻扶风,太宗击败之,斩首万余级,遂略地至陇右。

èr nián wèi yòu yuán shuài xǐ fēng zhào guó gōng lǜ bīng shí wàn gōng dōng dōu bù kè ér hái shè sān fú yú sān wáng líng bài duò jiāng duàn dá bīng wàn rén

二年,为右元帅,徙封赵国公,率兵十万攻东都,不克而还,设三伏于三王陵,败隋将段达兵万人。

wǔ dé yuán nián wèi shàng shū lìng yòu yì wèi dà jiàng jūn jìn fēng qín wáng

武德元年,为尚书令、右翊卫大将军,进封秦王。

xuē jǔ kòu jīng zhōu tài zōng wèi xi tǎo yuán shuài jìn wèi yōng zhōu mù

薛举寇泾州,太宗为西讨元帅,进位雍州牧。

qī yuè tài zōng yǒu jí zhū jiāng wèi jǔ suǒ bài

七月,太宗有疾,诸将为举所败。

bā yuè tài zōng jí jiān fù zhūn yú gāo kēng chéng xiāng chí liù shí yú rì

八月,太宗疾间,复屯于高坑城,相持六十馀日。

yǐ ér jǔ sǐ qí zi rén gǎo lǜ qí zhòng qiú zhàn tài zōng àn jūn bù dòng

已而举死,其子仁杲率其众求战,太宗按军不动。

jiǔ zhī rén gǎo liáng jǐn zhòng shāo lí pàn tài zōng yuē kě yǐ

久之,仁杲粮尽,众稍离叛,太宗曰:“可矣!

nǎi qiǎn xíng jūn zǒng guǎn liáng shí zhà qiǎn shuǐ yuán

”乃遣行军总管梁实栅浅水原。

rén gǎo jiāng zōng luó hóu jī shí tài zōng qiǎn jiàng jūn páng yù jiù shí yù jūn jǐ bài tài zōng lǜ bīng chū qí hòu luó hóu bài zǒu tài zōng zhuī zhī zhì qí chéng xià rén gǎo nǎi chū jiàng

仁杲将宗罗睺击实,太宗遣将军庞玉救实,玉军几败,太宗率兵出其后,罗睺败走,太宗追之, 至其城下,仁杲乃出降。

shī hái gāo zǔ qiǎn li mì chí chuán láo zhī yú bīn zhōu

师还,高祖遣李密驰传劳之于豳州。

mì jiàn tài zōng bù gǎn yǎng shì tuì ér tàn yuē zhēn yīng zhǔ yě

密见太宗,不敢仰视, 退而叹曰:“真英主也!

xiàn jié tài miào bài yòu wǔ hou dà jiàng jūn tài wèi shǐ chí jié shǎn dōng dào dà xíng tái shàng shū lìng zhào pú shǎn hé běi zhū zǒng guǎn bīng jiē shòu qí jié dù

”献捷太庙,拜右武候大将军、太尉、使持节、陕东道大行台尚书令,诏蒲、陕、河北诸总管兵皆受其节度。

èr nián zhēng yuè zhèn cháng chūn gōng jìn bài zuǒ wǔ hou dà jiàng jūn liáng zhōu zǒng guǎn

二年正月,镇长春宫,进拜左武候大将军、凉州总管。

shì shí liú wǔ zhōu jù bīng zhōu sòng jīn gāng xiàn cāng zhōu wáng xíng běn jù pú zhōu ér xià xiàn rén lǚ chóng mào shā xiàn lìng yǐ yīng wǔ zhōu

是时,刘武周据并州, 宋金刚陷沧州,王行本据蒲州,而夏县人吕崇茂杀县令以应武周。

gāo zǔ jù zhào zhū jiāng qì hé dōng yǐ shǒu guān zhōng

高祖惧,诏诸将弃河东以守关中。

tài zōng yǐ wéi bù kě qì yuàn de bīng sān wàn kě yǐ pò zéi

太宗以为不可弃,愿得兵三万可以破贼。

gāo zǔ yú shì xī fā guān zhōng bīng yì zhī

高祖于是悉发关中兵益之。

shí yī yuè chū lóng mén guān zhūn yú bǎi bì

十一月,出龙门关,屯于柏壁。

sān nián sì yuè jī bài sòng jīn gāng yú bǎi bì

三年四月,击败宋金刚于柏壁。

jīn gāng zǒu jiè zhōu tài zōng zhuī zhī yī bǎi yè chí èr bǎi lǐ sù yú què shǔ gǔ zhī xi yuán

金刚走介州,太宗追之,一百夜驰二百里,宿于雀鼠谷之西原。

jūn shì jiē jī tài zōng bù shí zhě èr rì xíng zhì hào zhōu nǎi de shí ér jīn gāng jiàng wèi chí jìng dé xún xiāng děng jiē lái jiàng

军士皆饥,太宗不食者二日,行至浩州乃得食,而金刚将尉迟敬德、寻相等皆来降。

liú wǔ zhōu jù bēn yú tū jué qí jiāng yáng fú niàn jǔ bīng zhōu jiàng

刘武周惧,奔于突厥,其将杨伏念举并州降。

gāo zǔ qiǎn xiāo yǔ jí jūn zhōng bài tài zōng yì zhōu dào héng tái shàng shū lìng

高祖遣萧瑀即军中拜太宗益州道行台尚书令。

qī yuè tǎo wáng shì chōng bài zhī yú běi máng

七月,讨王世充,败之于北邙。

sì nián èr yuè dòu jiàn dé lǜ bīng shí wàn yǐ yuán shì chōng tài zōng bài jiàn dé yú hǔ láo zhí zhī shì chōng nǎi jiàng

四年二月,窦建德率兵十万以援世充,太宗败建德于虎牢,执之,世充乃降。

liù yuè kǎi xuán tài zōng bèi jīn jiǎ chén tiě qí yī wàn jiè shì sān wàn qián hòu gǔ chuī xiàn fú yú tài miào

六月,凯旋,太宗被金甲,陈铁骑一万、介士三万,前后鼓吹,献俘于太庙。

gāo zǔ yǐ wèi tài zōng gōng gāo

高祖以谓太宗功高,

gǔ guān hào bù zú yǐ chēng

古官号不足以称,

nǎi jiā hào tiān cè shàng jiàng

乃加号天策上将,

lǐng sī tú shǎn dōng dào dà xíng tái shàng shū lìng

领司徒、陕东道大行台尚书令,

wèi zài wáng gōng shàng

位在王公上,

zēng yì hù zhì sān wàn

增邑户至三万,

cì gǔn miǎn jīn lù shuāng bì huáng jīn liù qiān jīn

赐衮冕、金辂、双璧、黄金六千斤,

qián hòu gǔ chuī jiǔ bù zhī lè

前后鼓吹九部之乐,

bān jiàn sì shí rén

班剑四十人。

wǔ nián zhēng yuè tǎo liú hēi tà yú míng zhōu bài zhī

五年正月,讨刘黑闼于洺州,败之。

hēi tà jì jiàng yǐ ér fù fǎn

黑闼既降,已而复反。

gāo zǔ nù mìng tài zǐ jiàn chéng qǔ shān dōng nán zǐ shí wǔ yǐ shàng xī kēng zhī qū qí xiǎo ruò fù nǚ yǐ shí guān zhōng

高祖怒,命太子建成取山东男子十五以上悉坑之,驱其小弱妇女以实关中。

tài zōng qiē jiàn yǐ wéi bù kě suì yǐ

太宗切谏,以为不可,遂已。

jiā bài zuǒ yòu shí èr wèi dà jiàng jūn

加拜左右十二卫大将军。

qī nián tū jué kòu biān tài zōng yǔ yù yú bīn zhōu cóng bǎi qí yǔ qí kè hán yǔ nǎi méng ér qù

七年,突厥寇边,太宗与遇于豳州,从百骑与其可汗语,乃盟而去。

bā nián jìn wèi zhōng shū lìng

八年,进位中书令。

chū gāo zǔ qǐ tài yuán fēi qí běn yì ér shì chū tài zōng

初,高祖起太原,非其本意,而事出太宗。

jí qǔ tiān xià pò sòng jīn gāng wáng shì chōng dòu jiàn dé děng tài zōng qiè yì gāo ér gāo zǔ lǚ xǔ yǐ wéi tài zǐ

及取天下,破宋金刚、王世充、窦建德等,太宗切益高,而高祖屡许以为太子。

tài zǐ jiàn chéng jù fèi yǔ qí wáng yuán jí móu hài tài zōng wèi fā

太子建成惧废, 与齐王元吉谋害太宗,未发。

jiǔ nián liù yuè tài zōng yǐ bīng rù xuán wǔ mén shā tài zǐ jiàn chéng jí qí wáng yuán jí

九年六月,太宗以兵入玄武门,杀太子建成及齐王元吉。

gāo zǔ dà jīng nǎi yǐ tài zōng wèi huáng tài zǐ

高祖大惊,乃以太宗为皇太子。

bā yuè jiǎ zǐ jí huáng dì wèi yú dōng gōng xiǎn dé diàn

八月甲子,即皇帝位于东宫显德殿。

qiǎn péi jì gào yú nán xiào

遣裴寂告于南效。

dà shè wǔ dé liú rén hái zhī

大赦,武德流人还之。

cì wén wǔ guān xūn jué

赐文武官勋、爵。

miǎn guān nèi jí pú ruì yú tài shǎn dǐng liù zhōu èr suì zū gěi fù tiān xià yī nián

免关内及蒲、芮、虞、泰、陕、鼎六州二岁租,给复天下一年。

mín bā shí yǐ shàng cì sù bó bǎi suì jiā bǎn shòu

民八十以上赐粟帛,百岁加版授。

fèi tóng guān yǐ dōng bīn hé zhū guān

废潼关以东濒河诸关。

guǐ yǒu fàng gōng nǚ sān qiān yú rén

癸酉,放宫女三千余人。

bǐng zǐ lì fēi zhǎng sūn shì wèi huáng hòu

丙子,立妃长孙氏为皇后。

guǐ wèi tū jué kòu biàn qiáo

癸未,突厥寇便桥。

yǐ yǒu jí tū jué xié lì méng yú biàn qiáo

乙酉,及突厥颉利盟于便桥。

jiǔ yuè rén zǐ jìn sī jiā yāo shén yín sì zhān bǔ fēi guī yì wǔ zhào zhě

九月壬子,禁私家妖神淫祀、占卜非龟易五兆者。

shí yuè bǐng chén shuò rì yǒu shí zhī

十月丙辰朔,日有食之。

guǐ hài lì zhōng shān jùn wáng chéng qián wèi huáng tài zǐ

癸亥, 立中山郡王承干为皇太子。

gēng chén xiāo yǔ chén shū dá ba

庚辰,萧瑀、陈叔达罢。

shí yī yuè gēng yín jiàng zōng shì jùn wáng fēi yǒu gōng zhě jué wèi xiàn gōng

十一月庚寅,降宗室郡王非有功者爵为县公。

shí èr yuè guǐ yǒu lǜ qiú

十二月癸酉,虑囚。

shì suì jìn fēng zǐ cháng shā jùn wáng kè wèi hàn wáng yí yáng jùn wáng yòu chǔ wáng

是岁,进封子长沙郡王恪为汉王,宜阳郡王祐楚王。

zhēn guàn yuán nián zhēng yuè yǐ yǒu gǎi yuán

贞观元年正月乙酉,改元。

xīn chǒu yàn jùn wáng li yì fǎn yú jīng zhōu fú zhū

辛丑,燕郡王李艺反于泾州,伏诛。

èr yuè dīng sì zhào mín nán èr shí nǚ shí wǔ yǐ shàng wú fū jiā zhě zhōu xiàn yǐ lǐ pìn qǔ

二月丁巳,诏民男二十、女十五以上无夫家者,州县以礼聘娶;

pín bù néng zì xíng zhě xiāng lǐ fù rén jí qīn qi zī sòng zhī

贫不能自行者,乡里富人及亲戚资送之;

guān fū liù shí guǎ fù wǔ shí fù rén yǒu zi ruò shǒu jié zhě wù qiáng

鳏夫六十、寡妇五十、妇人有子若守节者勿强。

sān yuè guǐ sì huáng hòu qīn cán

三月癸巳,皇后亲蚕。

bǐng wǔ zhào qí pú yè cuī jì shū huáng mén shì láng guō zūn shàng shū yòu chéng fēng xiào yǎn yǐ jí yán méng nàn jì shū zi gāng zūn zi yún xiào yǎn zi jūn zūn bìng jí yín xíng yi miǎn nèi shì bāo xù yǐ guān

丙午,诏:“齐仆射崔季舒、黄门侍郎郭遵、尚书右丞封孝琰以极言蒙难,季舒子刚、 遵子云、孝琰子君遵并及淫刑,宜免内侍,褒叙以官。

rùn yuè guǐ chǒu shuò rì yǒu shí zhī

”闰月癸丑朔,日有食之。

sì yuè guǐ sì liáng zhōu dū du cháng lè jùn wáng yòu liáng yǒu zuì fú zhū

四月癸巳,凉州都督、长乐郡王幼良有罪,伏诛。

wǔ yuè guǐ chǒu chì zhōng shū lìng shì zhōng cháo táng shòu sòng cí yǒu chén shì zhě xī shàng fēng

五月癸丑,敕中书令、侍中朝堂受讼辞,有陈事者悉上封。

liù yuè xīn chǒu fēng dé yí hōng

六月辛丑,封德彝薨。

jiǎ chén tài zǐ shǎo shī xiāo yǔ wèi shàng shū zuǒ pū shè

甲辰,太子少师萧瑀为尚书左仆射。

shì xià shān dōng hàn miǎn jīn suì zū

是夏,山东旱,免今岁租。

qī yuè rén zǐ lì bù shàng shū zhǎng sūn wú jì wèi shàng shū yòu pú yè

七月壬子,吏部尚书长孙无忌为尚书右仆射。

bā yuè hé nán lǒng yòu biān zhōu shuāng

八月河南、陇右边州霜。

yǔ wén shì jí jiǎn jiào liáng zhōu dū du

宇文士及检校凉州都督。

wù xū biǎn gāo shì lián wèi ān zhōu dà dū dū

戊戌,贬高士廉为安州大都督。

jiǔ yuè gēng xū shuò rì yǒu shí zhī

九月庚戌朔,日有食之。

xīn yǒu qiǎn shǐ zhū zhōu xíng sǔn tián zhèn wèn xià hù

辛酉,遣使诸州行损田,赈问下户。

yù shǐ dài fū dù yān jiǎn jiào lì bù shàng shū cān yì cháo zhèng

御史大夫杜淹检校吏部尚书,参议朝政。

yǔ wén shì jí ba

宇文士及罢。

xīn wèi yōu zhōu dū du wáng jūn kuò bēn yú tū jué

辛未,幽州都督王君廓奔于突厥。

shí yuè dīng yǒu yǐ suì jī jiǎn shàn

十月丁酉,以岁饥减膳。

shí yī yuè jǐ wèi xǔ zǐ dì nián shí jiǔ yǐ xià suí fù xiōng zhī guān suǒ

十一月己未,许子弟年十九以下随父兄之官所。

shí èr yuè rén wǔ xiāo yǔ ba

十二月壬午,萧瑀罢。

wù shēn lì zhōu dū dū li xiào cháng yòu wǔ wèi jiāng jūn liú dé yù móu fǎn fú zhū

戊申, 利州都督李孝常、右武卫将军刘德裕谋反,伏诛。

èr nián zhēng yuè xīn hài zhǎng sūn yuán jì ba

二年正月辛亥,长孙元忌罢。

bīng bù shàng shū dù rú huì jiǎn jiào shì zhōng zǒng jiān dōng gōng bīng mǎ shì

兵部尚书杜如晦检校侍中,总监东宫兵马事。

guǐ chǒu tǔ yù hún kòu mín zhōu dū du li dào yàn bài zhī

癸丑,吐谷浑寇岷州,都督李道彦败之。

dīng sì xǐ fēng kè wèi shǔ wáng tài yuè wáng yòu yàn wáng

丁巳,徙封恪为蜀王,泰越王,祐燕王。

gēng wǔ xíng bù shàng shū lǐ jìng jiǎn jiào zhōng shū lìng

庚午,刑部尚书李靖检校中书令。

èr yuè wù xū wài guān shàng kǎo zhě gěi lù

二月戊戌,外官上考者给禄。

sān yuè wù shēn shuò rì yǒu shí zhī

三月戊申朔,日有食之。

rén zǐ mìng zhòng shū mén xià wǔ pǐn yǐ shàng jí shàng shū yì jué sǐ zuì

壬子,命中书门下五品以上及尚书议决死罪。

rén xū lǐ jìng wèi guān nèi dào héng jūn dà zǒng guǎn yǐ bèi xuē yán tuó

壬戌,李靖为关内道行军大总管, 以备薛延陀。

jǐ sì qiǎn shǐ xún guān nèi chū jīn bǎo shú jī mín yù zǐ zhě hái zhī

己巳,遣使巡关内,出金宝赎饥民鬻子者还之。

gēng wǔ yǐ hàn huáng zé gōng dà shè

庚午,以旱蝗责躬, 大赦。

guǐ yǒu yǔ

癸酉,雨。

sì yuè jǐ mǎo yì duò rén bào hái

四月己卯,瘗隋人暴骸。

rén yín shuò fāng rén liáng luò rén shā liáng shī dōu yǐ jiàng

二十六日,朔方人梁洛仁杀了梁师都降顺朝廷。

liù yuè jiǎ shēn zhào chū shǐ guān bǐng shí qí jiā

六月甲申,诏出使官禀食其家。

gēng yín yǐ zi zhì shēng cì shì rì shēng zǐ zhě sù

庚寅,以子治生,赐是日生子者粟。

xīn mǎo chén zhōu cì shǐ péi qián tōng yǐ shì suí yáng dì xuē jué liú huān zhōu

辛卯,辰州刺史裴虔通以弑隋炀帝削爵,流驩州。

qī yuè wù shēn lái zhōu cì shǐ niú fāng yù jiàng zhōu cì shǐ xuē shì liáng guǎng zhōu zhǎng shǐ táng fèng yì hǔ yá láng jiàng gāo yuán lǐ yǐ yǔ wén huà jí zhī dǎng jiē chú míng xǐ yú biān

七月戊申,莱州刺史牛方裕、绛州刺史薛世良、 广州长史唐奉义、虎牙郎将高元礼,以宇文化及之党,皆除名,徙于边。

bā yuè jiǎ xū shěng yuān yù yú cháo táng

八月甲戌, 省冤狱于朝堂。

xīn chǒu lì èr wáng hòu miào zhì guó guān

辛丑,立二王后庙,置国官。

jiǔ yuè rén zǐ yǐ yǒu nián cì pú sān rì

九月壬子,以有年,赐酺三日。

shí yuè gēng chén dù yān hōng

十月庚辰,杜淹薨。

wù zǐ shā yíng zhōu cì shǐ lú zǔ shàng

十五日,杀了瀛州刺史卢祖尚。

shí yī yuè xīn yǒu yǒu shì yú nán jiāo

十一月辛酉,有事于南郊。

shí èr yuè rén chén huáng mén shì láng wáng guī shǒu shì zhōng

十二月壬辰, 黄门侍郎王珪守侍中。

guǐ sì jìn wǔ pǐn yǐ shàng guò shì

癸巳,禁五品以上过市。

sān nián zhēng yuè bǐng wǔ yǐ hàn bì zhèng diàn

三年正月丙午,以旱避正殿。

guǐ chǒu guān de shàng xià kǎo zhě gěi lù yī nián

癸丑,官得上下考者,给禄一年。

wù wǔ xiǎng yú tài miào

戊午,享于太庙。

guǐ hài gēng jiè tián

癸亥,耕藉田。

xīn wèi péi jì ba

辛未,裴寂罢。

èr yuè wù yín fáng xuán líng wèi shàng shū zuǒ pú yè dù rú huì wèi yòu pú yè shàng shū yòu chéng wèi zhēng wèi mì shū jiān cān yù cháo zhèng

二月戊寅,房玄龄为尚书左仆射,杜如晦为右仆射,尚书右丞魏征为秘书监,参预朝政。

sān yuè jǐ yǒu lǜ qiú

三月己酉,虑囚。

sì yuè yǐ hài tài shàng huáng xǐ jū yú dà ān gōng

四月乙亥,太上皇徙居于大安宫。

jiǎ wǔ shǐ yù tài jí diàn

甲午,始御太极殿。

wù xū cì xiào yì zhī jiā sù wǔ hú bā shí yǐ shàng èr hú jiǔ shí yǐ shàng sān hú bǎi suì jiā juàn èr pǐ fù rén zhēng yuè yǐ lái chǎn zǐ zhě sù yī hú

戊戌,赐孝义之家粟五斛,八十以上二斛,九十以上三斛,百岁加绢二匹,妇人正月以来产子者粟一斛。

wǔ yuè yǐ chǒu zhōu wáng yuán fāng hōng

五月乙丑,周王元方薨。

liù yuè wù yín yǐ hàn lǜ qiú

六月戊寅,以旱虑囚。

jǐ mǎo dà fēng bá mù

己卯,大风拔木。

rén wǔ zhào wén wǔ guān yán shì

壬午,诏文武官言事。

bā yuè jǐ sì shuò rì yǒu shí zhī

八月己巳朔,日有食之。

dīng hài lǐ jìng wèi dìng xiāng dào héng jūn dà zǒng guǎn yǐ fá tū jué

丁亥,李靖为定襄道行军大总管,以伐突厥。

jiǔ yuè dīng sì huá zhōu cì shǐ chái shào wèi shèng zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn yǐ fá tū jué

九月丁巳,华州刺史柴绍为胜州道行军总管,以伐突厥。

shí yī yuè gēng shēn

十一月庚申,

bīng zhōu dū du li shì jī wèi tōng mò dào héng jūn zǒng guǎn

并州都督李世𪟝为通漠道行军总管,

huá zhōu cì shǐ chái shào wèi jīn hé dào héng jūn zǒng guǎn

华州刺史柴绍为金河道行军总管,

rèn chéng jùn wáng dào zōng wèi dà tóng dào héng jūn zǒng guǎn

任城郡王道宗为大同道行军总管,

yōu zhōu dū du wèi xiào jié wèi héng ān dào héng jūn zǒng guǎn

幽州都督卫孝节为恒安道行军总管,

yíng zhōu dū dū xuē wàn shū wèi chàng wǔ dào héng jūn zǒng guǎn

营州都督薛万淑为畅武道行军总管,

yǐ fá tū jué

以伐突厥。

shí èr yuè guǐ mò dù rú huì ba

十二月癸末,杜如晦罢。

rùn yuè guǐ chǒu wèi sǐ qiū zhě lì fú tú cí

闰月癸丑,为死丘者立浮屠祠。

xīn yǒu lǜ qiú

辛酉,虑囚。

shì suì zhōng guó rén guī zì sài wài jí kāi sì yí wèi zhōu xiàn zhě bǎi èr shí yú wàn rén

是岁,中国人归自塞外及开四夷为州县者百二十余万人。

sì nián zhēng yuè dīng mǎo shuò rì yǒu shí zhī

四年正月丁卯朔,日有食之。

guǐ sì wǔ dé diàn běi yuàn huǒ

癸巳,武德殿北院火。

èr yuè jǐ hài xìng wēn tāng

二月己亥,幸温汤。

jiǎ chén lǐ jìng jí tū jué zhàn yú yīn shān bài zhī

甲辰, 李靖及突厥战于阴山,败之。

bǐng wǔ zhì zì wēn tāng

丙午,至自温汤。

jiǎ yín dà shè cì pú wǔ rì

甲寅,大赦,赐酺五日。

yù shǐ dài fū wēn yàn bó wèi zhōng shū lìng wáng guī wèi shì zhōng

御史大夫温彦博为中书令,王珪为侍中;

mín bù shàng shū dài zhòu jiǎn jiào lì bù shàng shū cān yù cháo zhèng

民部尚书戴胄检校吏部尚书,参豫朝政;

tài cháng qīng xiāo yǔ wèi yù shǐ dài fū yǔ zǎi chén cān yì cháo zhèng

太常卿萧瑀为御史大夫,与宰臣参议朝政。

dīng sì yǐ hàn zhào gōng qīng yán shì

丁巳,以旱诏公卿言事。

sān yuè jiǎ wǔ lǐ jìng fú tū jué xié lì kè hán yǐ xiàn

三月甲午,李靖俘突厥颉利可汗以献。

sì yuè wù xū xī běi jūn zhǎng qǐng shàng hào wèi tiān kè hán

四月戊戌,西北君长请上号为“天可汗”。

liù yuè yǐ mǎo fā zú zhì luò yáng gōng

六月乙卯,发卒治洛阳宫。

qī yuè jiǎ zǐ shuò rì yǒu shí zhī

七月甲子朔,日有食之。

guǐ yǒu xiāo yǔ ba

癸酉,萧瑀罢。

jiǎ xū tài shàng huáng bù yù fèi cháo

甲戌,太上皇不豫,废朝。

xīn mǎo jí yù cì dū du cì shǐ wén wǔ guān jí mín nián bā shí yǐ shàng jiào zǐ biǎo mén lǘ zhě yǒu chà

辛卯,疾愈,赐都督刺史文武官及民年八十以上、教子表门闾者有差。

bā yuè jiǎ yín lǐ jìng wèi shàng shū yòu pú yè

八月甲寅,李靖为尚书右仆射。

jiǔ yuè gēng wǔ yì cháng chéng nán duò rén pù gǔ

九月庚午,瘗长城南隋人暴骨。

jǐ mǎo rú lǒng zhōu

己卯,如陇州。

rén wǔ jìn chú mù yú gǔ míng jūn xián chén liè shì zhī mù zhě

壬午,禁刍牧于古明君、 贤臣、烈士之墓者。

shí yuè rén chén shè qí lǒng èr zhōu miǎn jīn suì zū fù jiàng xián yáng shǐ píng wǔ gōng sǐ zuì yǐ xià

十月壬辰,赦岐、陇二州,免今岁租赋,降咸阳、始平、武功死罪以下。

xīn mǎo liè yú guì quán gǔ

辛卯,猎于贵泉谷。

jiǎ chén liè yú yú lóng chuān xiàn huò yú dà ān gōng

甲辰,猎于鱼龙川,献获于大安宫。

yǐ mǎo miǎn wǔ gōng jīn suì zū fù

乙卯,免武功今岁租赋。

shí yī yuè rén xū yòu wèi dà jiàng jūn hóu jūn jí wèi bīng bù shàng shū cān yì cháo zhèng

十一月壬戌,右卫大将军侯君集为兵部尚书,参议朝政。

jiǎ zǐ zhì zì lǒng zhōu

甲子,至自陇州。

wù yín chú biān bèi xíng

戊寅,除鞭背刑。

shí èr yuè jiǎ chén liè yú lù yuàn

十二月甲辰,猎于鹿苑。

yǐ sì zhì zì lù yuàn

乙巳,至自鹿苑。

shì suì tiān xià duàn sǐ zuì zhě èr shí jiǔ rén

是岁,天下断死罪者二十九人。

wǔ nián zhēng yuè guǐ yǒu liè yú kūn míng chí

五年正月癸酉,猎于昆明池。

bǐng zǐ zhì zì kūn míng chí xiàn huò yú dà ān gōng

丙子,至自昆明池,献获于大安宫。

èr yuè jǐ yǒu fēng dì yuán yù wèi kuài wáng yuán míng qiáo wáng líng kuí wèi wáng yuán xiáng xǔ wáng yuán xiǎo mì wáng

二月己酉, 封弟元裕为郐王,元名谯王,灵夔魏王,元祥许王,元晓密王。

gēng xū fēng zǐ yīn wèi liáng wáng zhēn hàn wáng yùn tán wáng zhì jìn wáng shèn shēn wáng áo jiāng wáng jiǎn dài wáng

庚戌,封子愔为梁王,贞汉王,恽郯王,治晋王,慎申王,嚣江王,简代王。

sì yuè rén chén dài wáng jiǎn hōng

四月壬辰,代王简薨。

wǔ yuè yǐ chǒu yǐ jīn bó gòu duò rén méi yú tū jué zhě yǐ huán qí jiā

五月乙丑,以金帛购隋人没于突厥者,以还其家。

bā yuè jiǎ chén qiǎn shǐ gāo lí jì duò rén zhàn wáng zhě

八月甲辰,遣使高丽,祭隋人战亡者。

wù shēn shā dà lǐ chéng zhāng yùn gǔ

戊申,杀大理丞张蕴古。

shí yī yuè bǐng zǐ yǒu shì yú nán jiāo

十一月丙子,有事于南郊。

shí èr yuè dīng hài zhào jué sǐ xíng jīng shī wǔ fù zòu zhū zhōu sān fù zòu qí rì shàng shí wú jìn jiǔ ròu

十二月丁亥,诏:“决死刑,京师五覆奏,诸州三覆奏,其日尚食毋进酒肉。

rén yín xìng wēn tāng

”壬寅,幸温汤。

guǐ mǎo liè yú lí shān cì xīn fēng gāo nián bó

癸卯,猎于骊山,赐新丰高年帛。

wù shēn zhì zì wēn tāng

戊申,至自温汤。

guǐ chǒu shè guān nèi

癸丑,赦关内。

liù nián zhēng yuè yǐ mǎo shuò rì yǒu shí zhī

六年正月乙卯朔,日有食之。

guǐ xi jìng zhōu shān liáo fǎn yòu wǔ wèi jiāng jūn lǐ zǐ hé bài zhī

癸西,静州山獠反,右武卫将军李子和败之。

sān yuè hóu jūn jí ba

三月,侯君集罢。

wù chén rú jiǔ chéng gōng

戊辰,如九成宫。

dīng chǒu jiàng yōng qí bīn sān zhōu sǐ zuì yǐ xià cì mín bā shí yǐ shàng sù bó

丁丑,降雍、岐、豳三州死罪以下,赐民八十以上粟帛。

wǔ yuè wèi zhēng jiǎn jiào shì zhōng

五月,魏征检校侍中。

liù yuè jǐ hài fēng wáng yuán hēng hōng

六月己亥,丰王元亨薨。

xīn hài jiāng wáng áo hōng

辛亥,江王嚣薨。

qī yuè jǐ sì zhào tiān xià xíng xiāng yǐn jiǔ

七月己巳,诏天下行乡饮酒。

jiǔ yuè jǐ yǒu xìng qìng shàn gōng

九月己酉,幸庆善宫。

shí yuè hóu jūn jí qǐ fù

十月,侯君集起复。

mǎo zhì zì qìng shàn gōng

卯,至自庆善宫。

shí èr yuè xīn wèi lǜ qiú zòng sǐ zuì zhě guī qí jiā

十二月辛未,虑囚,纵死罪者归其家。

shì suì zhū qiāng nèi shǔ zhě sān shí wàn rén

是岁,诸羌内属者三十万人。

qī nián zhēng yuè wù zǐ chì yǔ wén huà jí dǎng rén zhī zǐ sūn wù chǐ

七年正月戊子,斥宇文化及党人之子孙勿齿。

xīn chǒu cì jīng chéng pú sān rì

辛丑,赐京城酺三日。

sān yuè dīng mǎo yǔ tǔ

三月丁卯, 雨土。

sān yuè wù zǐ wáng guī ba

三月戊子,王珪罢。

gēng yín wèi zhēng wèi shì zhōng

庚寅,魏征为侍中。

wǔ yuè guǐ wèi rú jiǔ chéng gōng

五月癸未,如九成宫。

liù yuè xīn hài dài zhòu hōng

六月辛亥, 戴胄薨。

bā yuè xīn wèi dōng yǒu dòng liáo kòu biān yòu tún wèi dà jiàng jūn zhāng shì guì wèi gōng zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn yǐ tǎo zhī

八月辛未,东酉洞獠寇边,右屯卫大将军张士贵为龚州道行军总管以讨之。

jiǔ yuè zòng qiú lái guī jiē shè zhī

九月,上年放回探家的死罪囚犯返回监狱,全部被赦免死刑。

shí yuè gēng shēn zhì zì jiǔ chéng gōng

十月庚申,至自九成宫。

yǐ chǒu jīng shī dì zhèn

乙丑,京师地震。

shí yī yuè rén chén kāi fǔ yí tóng sān sī zhǎng sūn wú jì wèi sī kōng

十一月壬辰, 开府仪同三司长孙无忌为司空。

shí èr yuè jiǎ yín xìng fú róng yuán

十二月甲寅,幸芙蓉园。

bǐng chén liè yú shǎo líng yuán

丙辰,猎于少陵原。

wù wǔ zhì zì shǎo líng yuán

戊午, 至自少陵原。

bā nián zhēng yuè xīn chǒu zhāng shì guì jí liáo zhàn bài zhī

八年正月辛丑,张士贵及獠战,败之。

rén yín qiǎn shǐ xún shěng tiān xià

壬寅,遣使循省天下。

èr yuè yǐ sì huáng tài zi jiā yuán fú

二月乙巳,皇太子加元服。

bǐng wǔ jiàng sǐ zuì yǐ xià cì wǔ pǐn yǐ shàng zi wèi fù hòu zhě jué yī jí mín pú sān rì

丙午,降死罪以下,赐五品以上子为父后者爵一级,民酺三日。

sān yuè gēng chén rú jiǔ chéng gōng

三月庚辰,如九成宫。

wǔ yuè xīn wèi shuò rì yǒu shí zhī

五月辛未朔,日有食之。

shì xià tǔ yù hún kòu liáng zhōu zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn duàn zhì xuán wèi yǒu hǎi dào xíng jūn zǒng guǎn zuǒ xiāo wèi jiāng jūn fán xīng wéi chì shuǐ dào héng jūn zǒng guǎn yǐ fá zhī

是夏,吐谷浑寇凉州,左骁卫大将军段志玄为酉海道行军总管,左骁卫将军樊兴为赤水道行军总管,以伐之。

qī yuè lǒng yòu shān bēng

七月,陇右山崩。

bā yuè jiǎ zǐ yǒu xīng bèi yú xū wēi

八月甲子,有星孛于虚、危。

shí yuè zuò yǒng ān gōng

十月,作永安宫。

jiǎ zǐ zhì zì jiǔ chéng gōng

甲子,至自九成宫。

shí yī yuè xīn wèi lǐ jìng ba

十一月辛未,李靖罢。

jǐ chǒu tǔ yù hún kòu liáng zhōu zhí xíng rén hóng lú chéng zhào dé jiè

己丑,吐谷浑寇凉州,执行人鸿胪丞赵德楷。

shí èr yuè xīn chǒu

十二月辛丑,

tè jìn lǐ jìng wèi xī hǎi dào héng jūn dà zǒng guǎn

特进李靖为西海道行军大总管,

hóu jūn jí wèi jī shí dào héng jūn zǒng guǎn

侯君集为积石道行军总管,

rèn chéng jùn wáng dào zōng wèi shàn shàn dào héng jūn zǒng guǎn

任城郡王道宗为鄯善道行军总管,

jiāo dōng jùn gōng dào yàn wèi chì shuǐ dào héng jūn zǒng guǎn

胶东郡公道彦为赤水道行军总管,

liáng zhōu dū du li dà liàng wèi qiě mò dào héng jūn zǒng guǎn

凉州都督李大亮为且末道行军总管,

lì zhōu cì shǐ gāo zèng shēng wèi yán zé dào héng jūn zǒng guǎn

利州刺史高甑生为盐泽道行军总管,

yǐ fá tǔ yù hún

以伐吐谷浑。

dīng mǎo cóng tài shàng huáng yuè wǔ yú chéng xi

丁卯,从太上皇阅武于城西。

jiǔ nián zhēng yuè dǎng xiàng qiāng pàn

九年正月,党项羌叛。

èr yuè zhǎng sūn wú jì ba

二月,长孙无忌罢。

sān yuè gēng chén táo zhōu qiāng shā cì shǐ kǒng cháng xiù fù yú tǔ yù hún

三月庚辰,洮州羌杀刺史孔长秀, 附于吐谷浑。

rén wǔ dà shè

壬午,大赦。

yǐ yǒu gāo zèng shēng jí qiāng rén zhàn bài zhī

乙酉,高甑生及羌人战,败之。

rùn sì yuè bǐng yín shuò rì yǒu shí zhī

闰四月丙寅朔,日有食之。

wǔ yuè zhǎng sūn wú jì qǐ fù

五月,长孙无忌起复。

gēng zǐ tài shàng huáng bēng huáng tài zǐ tīng zhèng

庚子,太上皇崩,皇太子听政。

rén zǐ lǐ jìng jí tǔ yù hún zhàn bài zhī

壬子,李靖及吐谷浑战, 败之。

qī yuè gēng zǐ yán zé dào héng jūn fù zǒng guǎn liú dé mǐn jí qiāng rén zhàn bài zhī

七月庚子,盐泽道行军副总管刘德敏及羌人战,败之。

shí yuè gēng yín zàng tài wǔ huáng dì yú xiàn líng

十月庚寅,葬太武皇帝于献陵。

shí yī yuè rén xū tè jìn xiāo yǔ cān yù cháo zhèng

十一月壬戌,特进萧瑀参豫朝政。

shí nián zhēng yuè jiǎ wǔ fù tīng zhèng

十年正月甲午,复听政。

guǐ chǒu

癸丑,

xǐ fēng yuán jǐng wèi jīng wáng

徙封元景为荆王,

yuán chāng hàn wáng

元昌汉王,

yuán lǐ xú wáng

元礼徐王,

yuán jiā hán wáng

元嘉韩王,

yuán zé péng wáng

元则彭王,

yuán yì zhèng wáng

元懿郑王,

yuán guǐ huò wáng

元轨霍王,

yuán fèng guó wáng

元凤虢王,

yuán qìng dào wáng

元庆道王,

líng kuí yàn wáng

灵夔燕王,

kè wú wáng

恪吴王,

tài wèi wáng

泰魏王,

yòu qí wáng

祐齐王,

yīn shǔ wáng

愔蜀王,

yùn jiǎng wáng

恽蒋王,

zhēn yuè wáng

贞越王,

shèn jì wáng

慎纪王。

sān yuè guǐ chǒu chū zhū wáng wèi dū du

三月癸丑,出诸王为都督。

liù yuè rén shēn wēn yàn bó wèi shàng shū yòu pú yè tài cháng qīng yáng shī dào wèi shì zhōng

六月壬申,温彦博为尚书右仆射,太常卿杨师道为侍中。

wèi zhēng ba wèi tè jìn zhī mén xià shěng shì cān yì cháo zhāng guó diǎn

魏征罢为特进,知门下省事,参议朝章国典。

jǐ mǎo huáng hòu bēng

己卯,皇后崩。

shí yī yuè gēng yín zàng wén dé huáng hòu yú zhāo líng

十一月庚寅,葬文德皇后于昭陵。

shí èr yuè xiāo yǔ ba

十二月,萧瑀罢。

gēng chén lǜ qiú

庚辰,虑囚。

shí yī nián zhēng yuè dīng hài xǐ fēng yuán yù wèi shān wáng yuán míng shū wáng

十一年正月丁亥,徙封元裕为邓王,元名舒王。

gēng zǐ zuò fēi xiān gōng

庚子,作飞仙宫。

yǐ mǎo miǎn yōng zhōu jīn suì zū fù

乙卯,免雍州今岁租赋。

èr yuè dīng sì yíng jiǔ chuāng shān wèi líng cì gōng chén mì qī péi yíng dì jí mì qì

二月丁巳,营九𪭢山为陵,赐功臣、密戚陪茔地及秘器。

jiǎ zǐ rú luò yáng gōng

甲子,如洛阳宫。

yǐ chǒu gěi mín bǎi suì yǐ shàng shì wǔ rén

乙丑,给民百岁以上侍五人。

rén wǔ liè yú lù tái lǐng

壬午,猎于鹿台岭。

sān yuè bǐng xū shuò rì yǒu shí zhī

三月丙戌朔,日有食之。

guǐ mǎo jiàng luò zhōu qiú jiàn tú miǎn yī suì zū diào

癸卯,降洛州囚见徒,免一岁租、调。

xīn hài liè yú guǎng chéng zé

辛亥,猎于广成泽。

guǐ chǒu rú luò yáng gōng

癸丑,如洛阳宫。

liù yuè jiǎ yín wēn yàn bó hōng

’六月甲寅,温彦博薨。

dīng sì xìng míng dé gōng

丁巳,幸明德宫。

jǐ wèi yǐ zhū wáng wèi shì fēng cì shǐ

己未,以诸王为世封刺史。

wù chén yǐ gōng chén wèi shì fēng cì shǐ

戊辰,以功臣为世封刺史。

jǐ sì xǐ fēng yuán xiáng wèi jiāng wáng

己巳,徙封元祥为江王。

qī yuè guǐ wèi dà yǔ shuǐ gǔ luò yì

七月癸未,大雨,水,谷、洛溢。

yǐ wèi zhào bǎi guān yán shì

乙未,诏百官言事。

rén yín fèi míng dé gōng zhī xuán pǔ yuàn cì zāo shuǐ jiā

壬寅,废明德宫之玄圃院,赐遭水家。

bǐng wǔ gěi bó zhōu lǎo zi miào yǎn zhōu kǒng zǐ miào hù gè èr shí yǐ fèng xiǎng fù liáng wǔ zhāo wáng jìn mù hù èr shí yǐ shǒu wèi

丙午,给亳州老子庙、兖州孔子庙户各二十以奉享,复凉武昭王近墓户二十以守卫。

jiǔ yuè dīng hài hé yì huài shǎn zhōu hé běi xiàn huǐ hé yáng zhōng tán xìng bái sī mǎ bǎn guān zhī cì bīn hé zāo shuǐ jiā sù bó

九月丁亥,河溢,坏陕州河北县, 毁河阳中潭,幸白司马坂观之,赐濒河遭水家粟帛。

shí yuè guǐ chǒu cì xiān cháo móu chén wǔ jiàng jí qīn qī wáng zhě yíng péi xiàn líng

十月癸丑,赐先朝谋臣武将及亲戚亡者茔陪献陵。

shí yī yuè xīn mǎo rú huái zhōu

十一月辛卯,如怀州。

yǐ wèi liè yú jì yuán mài shān

乙未,猎于济源麦山。

bǐng wǔ rú luò yáng gōng

丙午,如洛阳宫。

shí èr nián zhēng yuè yǐ wèi cóng zhōu dì zhèn

十二年正月乙未,丛州地震。

guǐ mǎo sōng zhōu dì zhèn

癸卯,松州地震。

èr yuè guǐ hài rú hé běi xiàn guān dǐ zhù

二月癸亥,如河北县,观底柱。

jiǎ zǐ wū zhōu liáo fǎn kuí zhōu dū du qí shàn xíng bài zhī

甲子,巫州獠反,夔州都督齐善行败之。

yǐ chǒu rú shǎn zhōu

乙丑,如陕州。

dīng mǎo guān yán chí

丁卯,观盐池。

gēng wǔ rú pú zhōu

庚午,如蒲州。

jiǎ xū rú cháng chūn gōng

甲戌,如长春宫。

miǎn cháo yì jīn suì zū fù jiàng qiú zuì

免朝邑今岁租赋,降囚罪。

yǐ hài liè yú hé bīn

乙亥,猎于河滨。

rùn yuè gēng chén shuò rì yǒu shí zhī

闰月庚辰朔, 日有食之。

bǐng xū zhì zì cháng chūn gōng

丙戌,至自长春宫。

qī yuè guǐ yǒu lì bù shàng shū gāo shì lián wèi shàng shū yòu pú yè

七月癸酉,吏部尚书高士廉为尚书右仆射。

bā yuè rén yín tǔ bō kòu sōng zhōu hóu jūn jí wéi dāng mí dào xíng jūn dà zǒng guǎn lǜ sān zǒng guǎn bīng yǐ fá zhī

八月壬寅,吐蕃寇松州,侯君集为当弥道行军大总管,率三总管兵以伐之。

jiǔ yuè xīn hài kuò shuǐ dào xíng jūn zǒng guǎn niú jìn dá jí tǔ bō zhàn yú sōng zhōu bài zhī

九月辛亥,阔水道行军总管牛进达及吐蕃战于松州,败之。

shí yuè jǐ mǎo liè yú gěi píng cì gāo nián sù bó

十月己卯,猎于给平,赐高年粟帛。

yǐ wèi zhì zì shǐ píng

乙未,至自始平。

jūn zhōu shān liáo fǎn guì zhōu dū dū zhāng bǎo dé bài zhī

钧州山獠反,桂州都督张宝德败之。

shí yī yuè jǐ sì míng zhōu shān liáo fǎn jiāo zhōu dū dū li dào yàn bài zhī

十一月己巳,明州山獠反, 交州都督李道彦败之。

shí èr yuè xīn sì bì zhōu shān liáo fǎn yòu wǔ hou jiāng jūn shàng guān huái rén tǎo zhī

十二月辛巳,壁州山獠反,右武候将军上官怀仁讨之。

shì suì chú háo èr zhōu yě cán chéng jiǎn

是岁, 滁、豪二州野蚕成茧。

shí sān nián zhēng yuè yǐ sì bài xiàn líng shè sān yuán jí xíng cóng miǎn xiàn rén jīn suì zū fù cì sù wèi líng yì láng jiàng sān yuán lìng jué yī jí

十三年正月乙巳,拜献陵,赦三原及行从,免县人今岁租赋,赐宿卫陵邑郎将、 三原令爵一级。

dīng wèi zhì zì xiàn líng

丁未,至自献陵。

èr yuè gēng zǐ tíng shì fēng cì shǐ

二月庚子,停世封刺史。

sān yuè yǐ chǒu yǒu xīng bèi yú bì mǎo

三月乙丑,有星孛于毕、 昴。

sì yuè wù yín rú jiǔ chéng gōng

四月戊寅,如九成宫。

jiǎ shēn zhōng láng jiàng ā shǐ nà jié shè lǜ fǎn fú zhū

甲申,中郎将阿史那结社率反,伏诛。

rén yín yún yáng shí rán

壬寅,云阳石然。

wǔ yuè jiǎ yín yǐ hàn bì zhèng diàn zhào wǔ pǐn yǐ shàng yán shì jiǎn shàn ba yì lǐ qiú zhèn fá nǎi yǔ

五月甲寅,以旱避正殿,诏五品以上言事,减膳,罢役,理囚,赈乏,乃雨。

liù yuè bǐng shēn fēng dì yuán yīng wèi téng wáng

六月二十五日,封其弟李元婴为滕王。

bā yuè xīn wèi shuò rì yǒu shí zhī

八月辛未朔,日有食之。

shí yuè jiǎ shēn zhì zì jiǔ chéng gōng

十月甲申,至自九成宫。

shí yī yuè xīn hài yáng shī dào wèi zhōng shū lìng

十一月辛亥,杨师道为中书令。

wù chén shàng shū zuǒ chéng liú jì wèi huáng mén shì láng cān zhī zhèng shì

戊辰,尚书左丞刘洎为黄门侍郎,参知政事。

shí èr yuè rén shēn hóu jūn jí wèi jiāo hé dào xíng jūn dà zǒng guǎn yǐ fá gāo chāng

十二月壬申, 侯君集为交河道行军大总管,以伐高昌。

yǐ hài fēng zǐ fú wèi zhào wáng

乙亥,封子福为赵王。

rén chén liè yú xián yáng

壬辰,猎于咸阳。

guǐ sì zhì zì xián yáng

癸巳,至自咸阳。

shì suì chú zhōu yě cán chéng jiǎn

是岁,滁州野蚕成茧。

shí sì nián zhēng yuè gēng zǐ yǒu sī dú shí lìng

十四年正月庚子,有司读时令。

jiǎ yín xìng wèi wáng tài dì shè yōng zhōu cháng ān xiàn miǎn yán kāng lǐ jīn suì zū fù

甲寅,幸魏王泰第,赦雍州长安县,免延康里今岁租赋。

èr yuè dīng chǒu guān shì diàn yú guó xué shè dà lǐ wàn nián xiàn cì xué guān gāo dì shēng bó

二月丁丑,观释奠于国学,赦大理、万年县,赐学官高第生帛。

rén wǔ xìng wēn tāng

壬午, 幸温汤。

xīn mǎo zhì zì wēn tāng

辛卯,至自温汤。

yǐ wèi qiú liáng huáng kǎn zhě zhòng dōu zhōu xióng ān shēng chén zhòng chén chén wén ā zhōu hóng zhèng zhāng jī duò hé tuǒ liú zhuō liú xuàn zhī hòu

乙未,求梁皇偘褚仲都、周熊安生沈重、陈沈文阿周弘正张讥、隋何妥刘焯刘炫之后。

sān yuè luō dòu èr zhōu liáo fǎn guǎng zhōu zǒng guǎn dǎng rén hóng bài zhī

三月,罗、窦二州獠反,广州总管党仁弘败之。

wǔ yuè rén yín xǐ fēng líng kuí wèi lǔ wáng

五月壬寅,徙封灵夔为鲁王。

liù yuè chú zhōu yě cán chéng jiǎn

六月,滁州野蚕成茧。

yǐ yǒu dà fēng bá mù

乙酉,大风拔木。

bā yuè gēng wǔ zuò xiāng chéng gōng

八月庚午,作襄城宫。

guǐ yǒu hóu jūn jí kè gāo chāng

癸酉,侯君集克高昌。

jiǔ yuè guǐ mǎo shè gāo chāng bù jí shì zú fù zǐ fàn sǐ qī fàn liú dà gōng fàn tú xiǎo gōng sī má fàn zhàng jiē yuán zhī

九月癸卯,赦高昌部及士卒父子犯死、期犯流、大功犯徒、小功缌麻犯杖,皆原之。

rùn shí yuè yǐ wèi rú tóng zhōu

闰十月乙未,如同州。

jiǎ chén liè yú yáo shān

甲辰,猎于尧山。

gēng xū zhì zì tóng zhōu

庚戌, 至自同州。

shí yī yuè jiǎ zǐ yǒu shì yú nán jiāo

十一月甲子,有事于南郊。

shí èr yuè dīng yǒu hóu jūn jí fú gāo chāng wáng yǐ xiàn cì pú sān rì

十二月丁酉,侯君集俘高昌王以献,赐酺三日。

guǐ mǎo liè yú fán chuān

癸卯,猎于樊川。

yǐ sì zhì zì fán chuān

乙巳,至自樊川。

shí wǔ nián zhēng yuè xīn sì rú luò yáng gōng cì wēn tāng

十五年正月辛巳,如洛阳宫,次温汤。

wèi shì cuī qīng diāo wén yì móu fǎn fú zhū

卫士崔卿、刁文懿谋反,伏诛。

sān yuè wù chén rú xiāng chéng gōng

三月戊辰,如襄城宫。

sì yuè xīn mǎo zhào yǐ lái suì èr yuè yǒu shì yú tài shān

四月辛卯,诏以来岁二月有事于泰山。

yǐ wèi miǎn luò zhōu jīn suì zū hái hù gù gěi fù zhě jiā gěi yī nián cì mín bā shí yǐ shàng wù qióng dú guān guǎ jí bìng bù néng zì cún zhě mǐ èr hú

乙未,免洛州今岁租,还户故给复者加给一年,赐民八十以上物,惸独鳏寡疾病不能自存者米二斛。

lǜ qiú

虑囚。

liù yuè jǐ yǒu yǒu xīng bèi yú tài wēi

六月己酉,有星孛于太微。

bǐng chén tíng fēng tài shān bì zhèng diàn jiǎn shàn

丙辰,停封泰山,避正殿,减膳。

qī yuè bǐng yín yòu zhōu duò míng chén jí zhōng liè zǐ sūn zhēn guàn yǐ hòu liú pèi zhě

七月丙寅,宥周、隋名臣及忠列子孙贞观以后流配者。

shí yuè xīn mǎo liè yú yī quē

十月辛卯,猎于伊阙。

rén chén rú luò yáng gōng

壬辰,如洛阳宫。

shí yī guǐ yǒu xuē yán tuó kòu biān bīng bù shàng shū li shì jī wèi shuò zhōu dào héng jūn zǒng guǎn yòu wèi dà jiàng jūn li dà liàng wèi líng zhōu dào héng jūn zǒng guǎn liáng zhōu dū du li xí yù wéi liáng zhōu dào héng jūn zǒng guǎn yǐ fá zhī

十一癸酉, 薛延陀寇边,兵部尚书李世𪟝为朔州道行军总管,右卫大将军李大亮为灵州道行军总管,凉州都督李袭誉为凉州道行军总管,以伐之。

shí èr yuè wù zǐ zhì zì luò yáng gōng

十二月戊子,至自洛阳宫。

gēng zi mìng sān pǐn yǐ shàng dí zǐ shì dōng gōng

庚子,命三品以上嫡子事东宫。

xīn chǒu lǜ qiú

辛丑,虑囚。

jiǎ chén li shì jī jí xuē yán tuó zhàn yú nuò zhēn shuǐ bài zhī

甲辰,李世𪟝及薛延陀战于诺真水,败之。

yǐ sì zèng zhàn wáng jiāng shì guān sān zhuǎn

乙巳,赠战亡将士官三转。

shí liù nián zhēng yuè yǐ chǒu qiǎn shǐ ān fǔ xī zhōu

十六年正月乙丑,遣使安抚西州。

wù chén mù shù xī zhōu zhě qián fàn liú sǐ wáng nì tīng zì shǒu yǐ yìng mù

戊辰,募戍西州者,前犯流死亡匿,听自首以应募。

xīn wèi xǐ tiān xià sǐ zuì qiú shí xī zhōu

辛未,徙天下死罪囚实西州。

zhōng shū shè rén cén wén běn wèi zhōng shū shì láng zhuān diǎn jī mì

中书舍人岑文本为中书侍郎,专典机密。

liù yuè wù xū tài bái zhòu jiàn

六月戊戌,太白昼见。

qī yuè wù wǔ zhǎng sūn wú jì wèi sī tú fáng xuán líng wèi sī kōng

七月戊午,长孙无忌为司徒,房玄龄为司空。

shí yī yuè bǐng chén liè yú wǔ gōng

十一月丙辰,猎于武功。

rén xū liè yú qí shān zhī yáng

壬戌,猎于岐山之阳。

jiǎ zǐ cì suǒ guò liù xiàn gāo nián gū jí zhān qīn sù bó suì xìng qìng shàn gōng

甲子,赐所过六县高年孤疾毡衾粟帛,遂幸庆善宫。

gēng wǔ zhì zì qìng shàn gōng

庚午,至自庆善宫。

shí èr yuè guǐ mǎo xìng wēn tāng

十二月癸卯,幸温汤。

jiǎ chén liè yú lí shān

甲辰,猎于骊山。

yǐ jǐ zhì zì wēn tāng

乙己,至自温汤。

shí qī nián zhēng yuè wù chén wèi zhēng hōng

十七年正月戊辰,魏征薨。

dài zhōu dū dū liú lán móu fǎn fú zhū

代州都督刘兰谋反,伏诛。

èr yuè jǐ hài lǜ qiú

二月己亥,虑囚。

wù shēn tú gōng chén yú líng yān gé

戊申, 图功臣于凌烟阁。

sān yuè rén zǐ jìn sòng zhōng wéi lìng shì zhě

三月壬子,禁送终违令式者。

bǐng chén qí wáng yòu fǎn li shì jī tǎo zhī

丙辰,齐王祐反,李世𪟝讨之。

jiǎ zi yǐ hàn qiǎn shǐ fù qiú jué yù

甲子,以旱遣使覆囚决狱。

yǐ chǒu qí wáng yòu fú zhū zòng fù qí zhōu yī nián

乙丑,齐王祐伏诛,纵复齐州一年。

sì yuè yǐ yǒu fèi huáng tài zǐ wèi shù rén hàn wáng yuán chāng hóu jūn jí děng fú zhū bǐng

四月乙酉,废皇太子为庶人,汉王元昌、侯君集等伏诛丙。

xū lì jìn wáng zhì wèi huáng tài zǐ dà shè cì wén wǔ guān jí wǔ pǐn yǐ shàng zi wèi fù hòu zhě jué yī jí mín bā shí yǐ shàng sù bó pú sān rì

戌,立晋王治为皇太子,大赦,赐文武官及五品以上子为父后者爵一级,民八十以上粟帛,酺三日。

dīng hài yáng shī dào ba

丁亥,杨师道罢。

jǐ chǒu tè jìn xiāo yǔ wèi tài zǐ tài bǎo li shì jī wèi tài zǐ zhān shì tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

己丑, 特进萧瑀为太子太保,李世𪟝为太子詹事:同中书门下三品。

gēng yín xiè chéng qián zhī guò yú tài miào

庚寅,谢承干之过于太庙。

guǐ sì jiàng fēng wèi wáng tài wèi dōng lái jùn wáng

癸巳,降封魏王泰为东莱郡王。

liù yuè jǐ mǎo shuò rì yǒu shí zhī

六月己卯朔,日有食之。

rén chén zàng duò gōng dì

壬辰,葬隋恭帝。

jiǎ wǔ yǐ hàn bì zhèng diàn jiǎn shàn zhào jīng guān wǔ pǐn yǐ shàng yán shì

甲午,以旱避正殿,减膳,诏京官五品以上言事。

dīng yǒu gāo shì lián tóng zhōng shū mén xià sān pǐn píng zhāng zhèng shì

丁酉,高士廉同中书门下三品, 平章政事。

rùn yuè dīng sì zhào huáng tài zǐ diǎn zuǒ yòu tún yíng bīng

闰月丁巳,诏皇太子典左右屯营兵。

bǐng zǐ xǐ fēng tài wèi shùn yáng jùn wáng

丙子,徙封泰为顺阳郡王。

qī yuè dīng yǒu fáng xuán líng ba

七月丁酉,房玄龄罢。

bā yuè gēng xū gōng bù shàng shū zhāng liàng wèi xíng bù shàng shū cān yù cháo zhèng

八月庚戌,工部尚书张亮为刑部尚书,参豫朝政。

shí yuè dīng wèi jiàn zhū zhōu dǐ yú jīng chéng

十月丁未,建诸州邸于京城。

dīng sì fáng xuán líng qǐ fù

丁巳,房玄龄起复。

shí yī yuè jǐ mǎo yǒu shì yú nán jiāo

十一月己卯,有事于南郊。

rén wǔ cì pú sān rì yǐ liáng zhōu huò ruì shí shè liáng zhōu

壬午,赐酺三日,以凉州获瑞石,赦凉州。

shí èr yuè gēng shēn xìng wēn tāng

十二月庚申,幸温汤。

gēng wǔ zhì zì wēn tāng

庚午,至自温汤。

shí bā nián zhēng yuè yǐ wèi rú zhōng guān chéng

十八年正月乙未,如钟官城。

gēng zǐ rú hù

庚子,如鄠。

rén yín xìng wēn tāng

壬寅,幸温汤。

èr yuè jǐ yǒu rú líng kǒu

二月己酉,如零口。

yǐ mǎo zhì zì líng kǒu

乙卯,至自零口。

dīng sì gěi fù tū jué gāo chāng bù rén lì zhū zhōu zhě èr nián

丁巳,给复突厥、高昌部人隶诸州者二年。

sì yuè xīn hài rú jiǔ chéng gōng

四月辛亥,如九成宫。

qī yuè jiǎ wǔ yíng zhōu dū dū zhāng jiǎn lǜ yōu yíng bīng jí qì dān xī yǐ fá gāo lí

七月甲午,营州都督张俭率幽、营兵及契丹、奚以伐高丽。

bā yuè rén zǐ ān yǒu dū hù guō xiào kè wèi xī zhōu dào héng jūn zǒng guǎn yǐ fá yān qí

八月壬子,安酉都护郭孝恪为西州道行军总管,以伐焉耆。

jiǎ zǐ zhì zì jiǔ chéng gōng

甲子,至自九成宫。

dīng mǎo liú jì wèi shì zhōng cén wén běn wèi zhōng shū lìng zhōng shū shì láng mǎ zhōu shǒu zhōng shū lìng

丁卯,刘洎为侍中,岑文本为中书令,中书侍郎马周守中书令。

jiǔ yuè huáng mén shì láng chǔ suì liáng cān yù cháo zhèng

九月,黄门侍郎褚遂良参豫朝政。

xīn mǎo guō xiào kè jí yān qí zhàn bài zhī

辛卯,郭孝恪及焉耆战,败之。

shí yuè xīn chǒu shuò rì yǒu shí zhī

十月辛丑朔,日有食之。

guǐ mǎo yàn yōng zhōu fù lǎo yú shàng lín yuàn cì sù bó

癸卯,宴雍州父老于上林苑,赐粟帛。

jiǎ yín rú luò yáng gōng

甲寅,如洛阳宫。

jǐ sì liè yú tiān chí

己巳,猎于天池。

shí yī yuè wù yín lǜ qiú

十一月戊寅,虑囚。

gēng chén qiǎn shǐ xún wèn zhèng rǔ huái zé sì zhōu gāo nián yàn cì zhī

庚辰,遣使巡问郑、 汝、怀、泽四州高年,宴赐之。

jiǎ wǔ zhāng liàng wèi píng rǎng dào héng jūn dà zǒng guǎn li shì jī mǎ zhōu wèi liáo dōng dào héng jūn dà zǒng guǎn lǜ shí liù zǒng guǎn bīng yǐ fá gāo lí

甲午,张亮为平壤道行军大总管,李世𪟝、马周为辽东道行军大总管,率十六总管兵以伐高丽。

shí èr yuè rén yín shù rén chéng qián zú

十二月壬寅,庶人承干卒。

wù wǔ li sī mó bù luò pàn

戊午,李思摩部落叛。

shí jiǔ nián èr yuè gēng xū rú luò yáng gōng yǐ fá gāo lí

十九年二月庚戌,如洛阳宫,以伐高丽。

guǐ chǒu shè hǔ yú wǔ dé běi shān

癸丑,射虎于武德北山。

yǐ mǎo huáng tài zi jiān guó yú dìng zhōu

乙卯,皇太子监国于定州。

dīng sì cì suǒ guò gāo nián guān guǎ sù bó zèng bǐ gàn tài shī shì zhōng liè

丁巳,赐所过高年鳏寡粟帛,赠比干太师,谥忠烈。

sān yuè rén chén zhǎng sūn wú jì shè shì zhōng lì bù shàng shū yáng shī dào shè zhōng shū lìng

三月壬辰,长孙无忌摄侍中,吏部尚书杨师道摄中书令。

sì yuè guǐ mǎo shì shī yú yōu zhōu dà xiǎng jūn

四月癸卯,誓师于幽州,大飨军。

dīng wèi cén wén běn hōng

丁未, 岑文本薨。

guǐ hài li shì jī kè gài móu chéng

癸亥,李世𪟝克盖牟城。

wǔ yuè jǐ sì píng rǎng dào héng jūn zǒng guǎn chéng míng zhèn kè shā bēi chéng

五月己巳,平壤道行军总管程名振克沙卑城。

gēng wǔ cì liáo zé yì duò rén zhàn wáng zhě

庚午,次辽泽,瘗隋人战亡者。

yǐ hài liáo dōng dào héng jūn zǒng guǎn zhāng jūn yì yǒu zuì fú zhū

乙亥,辽东道行军总管张君乂有罪,伏诛。

dīng chǒu jūn yú mǎ shǒu shān

丁丑, 军于马首山。

jiǎ shēn kè liáo dōng chéng

甲申,克辽东城。

liù yuè dīng yǒu kè bái yán chéng

六月丁酉,克白岩城。

yǐ wèi dà bài gāo lí yú ān shì chéng dōng nán shān zuǒ wǔ wèi jiāng jūn wáng jūn è sǐ zhī

已未,大败高丽于安市城东南山,左武卫将军王君愕死之。

xīn yǒu cì pú sān rì

辛酉,赐酺三日。

qī yuè rén shēn zàng sǐ shì guān jiā jué sì jí yǐ yī zi xí

七月壬申,葬死事官,加爵四级, 以一子袭。

jiǔ yuè guǐ wèi bān shī

九月癸未,班师。

shí yuè bǐng wǔ cì yíng zhōu yǐ tài láo jì sǐ shì zhě

十月丙午,次营州,以太牢祭死事者。

bǐng chén huáng tài zǐ yíng yè yú lín yū guān

丙辰,皇太子迎谒于临渝关。

wù wǔ cì hàn wǔ tái kè shí jì gōng

戊午,次汉武台,刻石纪功。

shí yī yuè guǐ yǒu dà xiǎng jūn yú yōu zhōu

十一月癸酉,大飨军于幽州。

gēng chén cì yì zhōu

庚辰, 次易州。

guǐ wèi píng rǎng dào héng jūn zǒng guǎn zhāng wén gàn yǒu zuì fú zhū

癸未,平壤道行军总管张文干有罪,伏诛。

bǐng xū cì dìng zhōu

丙戌,次定州。

dīng hài biǎn yáng shī dào wèi gōng bù shàng shū

丁亥,贬杨师道为工部尚书。

shí èr yuè wù shēn cì bīng zhōu

十二月戊申,次并州。

jǐ wèi xuē yán tuó kòu xià zhōu zuǒ lǐng jūn dà jiàng jūn zhí shī sī lì bài zhī

己未,薛延陀寇夏州,左领军大将军执失思力败之。

gēng shēn shā liú jì

庚申,杀刘洎。

èr shí nián zhēng yuè xīn wèi xià zhōu dū du qiáo shī wàng jí xuē yán tuó zhàn bài zhī

二十年正月辛未,夏州都督乔师望及薛延陀战,败之。

dīng chǒu qiǎn shǐ èr shí èr rén yǐ liù tiáo chù zhì yú tiān xià

丁丑,遣使二十二人, 以六条黜陟于天下。

gēng chén shè bīng zhōu qǐ yì shí biān hù gěi fù sān nián hòu fù zhě yī nián

庚辰,赦并州,起义时编户给复三年,后附者一年。

èr yuè jiǎ wǔ cóng fá gāo lí wú gōng zhě jiē cì xūn yī zhuǎn

二月甲午, 从伐高丽无功者,皆赐勋一转。

gēng shēn cì suǒ guò gāo nián guān guǎ sù

庚申,赐所过高年鳏寡粟。

sān yuè jǐ sì zhì zì gāo lì

三月己巳,至自高丽。

gēng wǔ bù yù huáng tài zǐ tīng zhèng

庚午,不豫,皇太子听政。

jǐ chǒu zhāng liàng móu fǎn fú zhū

己丑,张亮谋反,伏诛。

rùn yuè guǐ sì shuò rì yǒu shí zhī

闰月癸巳朔,日有食之。

liù yuè yǐ hài jiāng xià jùn wáng dào zōng li shì jī fá xuē yán tuó

六月乙亥,江夏郡王道宗、李世𪟝伐薛延陀。

qī yuè xīn hài jí yù

七月辛亥,疾愈。

li shì jī jí xuē yán tuó zhàn bài zhī

李世𪟝及薛延陀战,败之。

bā yuè jiǎ zǐ fēng sūn zhōng wèi chén wáng

八月甲子,封孙忠为陈王。

jǐ sì rú líng zhōu

己巳,如灵州。

gēng chén cì jīng zhōu cì gāo nián guān guǎ sù bó

庚辰,次泾州,赐高年鳏寡粟帛。

bǐng xū yú lǒng shān guān cì wǎ tíng guān mù mǎ

丙戌,逾陇山关,次瓦亭,观牧马。

dīng hài xǔ péi líng zhě zǐ sūn cóng zàng

丁亥,许陪陵者子孙从葬。

jiǔ yuè xīn mǎo qiǎn shǐ xún chá lǐng nán

九月辛卯,遣使巡察岭南。

jiǎ chén tiě lè zhū bù qǐng shàng hào wèi kè hán

甲辰,铁勒诸部请上号为“可汗”。

xīn hài líng zhōu dì zhèn

辛亥,灵州地震。

shí yuè biǎn xiāo yǔ wèi shāng zhōu cì shǐ

十月,贬萧瑀为商州刺史。

bǐng xū zhì zì líng zhōu

丙戌,至自灵州。

shí yī yuè jǐ chǒu zhào jì sì biǎo shū fān kè bīng mǎ sù wèi xíng yú qì gěi yì shòu wǔ pǐn yǐ shàng guān jí chú jiě jué sǐ zuì jiē yǐ wén yú wěi huáng tài zǐ

十一月己丑,诏:“祭祀、表疏,籓客、兵马、宿卫行鱼契给驿,授五品以上官及除解,决死罪,皆以闻,余委皇太子。

èr shí yī nián zhēng yuè rén chén gāo shì lián hōng

二十一年正月壬辰,高士廉薨。

dīng yǒu zhào yǐ lái suì èr yuè yǒu shì yú tài shān

丁酉,诏以来岁二月有事于泰山。

jiǎ yín yǐ tiě lēi zhū bù wèi zhōu xiàn cì jīng shī pú sān rì

甲寅,以铁勒诸部为州县,赐京师酺三日。

lǜ qiú jiàng sǐ zuì yǐ xià

虑囚,降死罪以下。

èr yuè dīng chǒu huáng tài zǐ shì cài yú tài xué

二月丁丑,皇太子释菜于太学。

sān yuè wù zǐ zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn niú jìn dá wèi qīng qiū dào héng jūn dà zǒng guǎn li shì jī wèi liáo dōng dào héng jūn dà zǒng guǎn lǜ sān zǒng guǎn bīng yǐ fá gāo lí

三月戊子,左武卫大将军牛进达为青丘道行军大总管,李世𪟝为辽东道行军大总管, 率三总管兵以伐高丽。

sì yuè yǐ chǒu zuò cuì wēi gōng

四月乙丑,作翠微宫。

wǔ yuè wù zǐ xìng cuì wēi gōng

五月戊子,幸翠微宫。

rén chén mìng bǎi sī jué shì yú huáng tài zǐ

壬辰,命百司决事于皇太子。

gēng xū li shì jī kè nán sū mù dǐ chéng

庚戌,李世𪟝克南苏、木底城。

liù yuè dīng chǒu qiǎn shǐ tiě lè zhū bù gòu zhōng guó rén xiàn méi zhě

六月丁丑,遣使铁勒诸部购中国人陷没者。

qī yuè yǐ wèi niú jìn dá kè shí chéng

七月乙未,牛进达克石城。

bǐng shēn zuò yù huá gōng

丙申,作玉华宫。

gēng xū zhì zì cuì wēi gōng

庚戌,至自翠微宫。

bā yuè quán zhōu hǎi yì

八月, 泉州海溢。

rén xū tíng fēng tài shān

壬戌,停封泰山。

jiǔ yuè dīng yǒu fēng zǐ míng wèi cáo wáng

九月丁酉,封子明为曹王。

shí yuè guǐ chǒu chǔ suì liáng ba

十月癸丑,褚遂良罢。

shí yī yuè guǐ mǎo jìn fēng tài wèi pú wáng

十一月癸卯,进封泰为濮王。

shí èr yuè wù yín zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn qì bì hé lì wèi kūn qiū dào héng jūn dà zǒng guǎn lǜ sān zǒng guǎn bīng yǐ fá qiū cí

十二月戊寅,左骁卫大将军契苾何力为昆丘道行军大总管,率三总管兵以伐龟兹。

èr shí èr nián zhēng yuè gēng yín mǎ zhōu hōng

二十二年正月庚寅,马周薨。

wù xū xìng wēn tāng

戊戌,幸温汤。

jǐ hài zhōng shū shè rén cuī rén shī wèi zhōng shū shì láng cān zhī jī wù

己亥,中书舍人崔仁师为中书侍郎,参知机务。

bǐng wǔ zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn xuē wàn chè wèi qīng qiū dào héng jūn dà zǒng guǎn yǐ fá gāo lí

丙午,左武卫大将军薛万彻为青丘道行军大总管,以伐高丽。

zhǎng sūn wú jì jiǎn jiào zhōng shū lìng zhī shàng shū mén xià shěng shì

长孙无忌检校中书令,知尚书、门下省事。

wù shēn zhì zì wēn tāng

戊申,至自温汤。

èr yuè chǔ suì liáng qǐ fù

二月褚遂良起复。

yǐ mǎo jiàn jīng chéng fù lǎo láo zhī juān jīn suì bàn zū jī xiàn sān zhī yī

乙卯, 见京城父老,劳之,蠲今岁半租,畿县三之一。

dīng mǎo zhào dù liáo shuǐ yǒu gōng wèi chóu xūn ér fàn zuì zhě yǔ chéng guān tóng

丁卯,诏度辽水有功未酬勋而犯罪者与成官同。

yǐ hài xìng yù huá gōng

乙亥,幸玉华宫。

jǐ mǎo liè yú huá yuán

己卯,猎于华原。

liú cuī rén shī yú lián zhōu

流崔仁师于连州。

sān yuè dīng hài shè yí jūn gěi fù xiàn rén zì yù huá gōng yuàn zhōng qiān zhě sān nián

三月丁亥,赦宜君给复县人自玉华宫苑中迁者三年。

sì yuè dīng sì sōng zhōu mán pàn yòu wǔ hou jiāng jūn liáng jiàn fāng bài zhī

四月丁巳,松州蛮叛,右武候将军梁建方败之。

liù yuè bǐng yín zhāng xíng chéng cún wèn hé běi cóng jūn zhě jiā lìng zhōu xiàn wèi yíng nóng

六月丙寅,张行成存问河北从军者家,令州县为营农。

bǐng zǐ xuē wàn chè jí gāo lí zhàn yú pō zhuó chéng bài zhī

丙子,薛万彻及高丽战于泊灼城,败之。

qī yuè jiǎ shēn tài bái zhòu jiàn

七月甲申,太白昼见。

rén chén shā huá zhōu cì shǐ li jūn xiàn

壬辰,杀华州刺史李君羡。

guǐ mǎo fáng xuán líng hōng

癸卯,房玄龄薨。

bā yuè jǐ yǒu shuò rì yǒu shí zhī

八月己酉朔,日有食之。

xīn wèi zhí shī sī lì fá xuē yán tuó yú bù yú jīn shān

辛未,执失思力伐薛延陀余部于金山。

jiǔ yuè gēng chén kūn qiū dào héng jūn zǒng guǎn ā shǐ nà shè ěr jí xuē yán tuó yú bù chù yuè chù mì zhàn bài zhī

九月庚辰,昆丘道行军总管阿史那社尔及薛延陀余部处月、处蜜战,败之。

jǐ hài chǔ suì liáng wèi zhōng shū lìng

己亥,褚遂良为中书令。

rén yín méi qióng yā sān zhōu liáo fǎn mào zhōu dū dū zhāng shì guì tǎo zhī

壬寅,眉、邛、雅三州獠反,茂州都督张士贵讨之。

shí yuè guǐ chǒu zhì zì yù huá gōng

十月癸丑,至自玉华宫。

jǐ sì ā shǐ nà shè ěr jí qiū cí zhàn bài zhī

己巳,阿史那社尔及龟兹战,败之。

shí èr yuè xīn wèi jiàng cháng ān wàn nián tú zuì yǐ xià

十二月辛未,降长安、万年徒罪以下。

rùn yuè guǐ sì lǜ qiú

闰月癸巳,虑囚。

èr shí sān nián zhēng yuè xīn hài ā shǐ nà shè ěr fú qiū cí wáng yǐ xiàn

二十三年正月辛亥,阿史那社尔俘龟兹王以献。

sān yuè jǐ wèi zì dōng hàn zhì shì yǔ

三月己未,自冬旱,至是雨。

xīn yǒu dà shè

辛酉,大赦。

dīng mǎo bù yù mìng huáng tài zǐ tīng zhèng yú jīn yè mén

丁卯,不豫,命皇太子听政于金液门。

sì yuè sì hài xìng cuì wēi gōng

四月巳亥,幸翠微宫。

wǔ yuè wù wǔ biǎn li shì jī wèi dié zhōu dū dū

五月戊午,贬李世𪟝为叠州都督。

jǐ sì huáng dì bēng yú hán fēng diàn nián wǔ shí sān

己巳,皇帝崩于含风殿,年五十三。

gēng wǔ fèng dà xíng yù mǎ yú hái jīng shī

庚午,奉大行御马舆还京师。

lǐ bù shàng shū yú zhì níng wèi shì zhōng tài zǐ shǎo zhān shì zhāng xíng chéng jiān shì zhōng gāo jì fǔ jiān zhōng shū lìng

礼部尚书于志宁为侍中,太子少詹事张行成兼侍中,高季辅兼中书令。

rén shēn fā sāng shì yuē wén

壬申,发丧,谥曰文。

shàng yuán yuán nián gǎi shì wén wǔ shèng huáng dì

上元元年,改谥文武圣皇帝;

tiān bǎo bā zài shì wén wǔ dà shèng huáng dì

天宝八载,谥文武大圣皇帝;

shí sān zài zēng shì wén wǔ dà shèng dà guǎng xiào huáng dì

十三载,增谥文武大圣大广孝皇帝。

zàn yuē shén yǐ zhì zhì zhī jūn bu shi chū yě

赞曰:甚矣,至治之君不世出也!

yǔ yǒu tiān xià chuán shí yǒu liù wáng ér shào kāng yǒu zhōng xīng zhī yè

禹有天下,传十有六王,而少康有中兴之业。

tāng yǒu tiān xià chuán èr shí bā wáng ér qí shén shèng zhě hào chēng sān zōng

汤有天下,传二十八王,而其甚盛者,号称三宗。

wǔ wáng yǒu tiān xià chuán sān shí liù wáng ér chéng kāng zhī zhì yǔ xuān zhī gōng qí yú wú suǒ chēng yān

武王有天下,传三十六王,而成、 康之治与宣之功,其余无所称焉。

suī shī shū suǒ zài shí yǒu quē lüè rán sān dài qiān yǒu qī bǎi yú nián chuán qī shí yú jūn qí zhuó rán zhe jiàn yú hòu shì zhě cǐ liù qī jūn ér yǐ

虽《诗》、《书》所载,时有阙略,然三代千有七百余年,传七十余君,其卓然著见于后世者,此六七君而已。

wū hū kě wèi nán de yě

呜呼,可谓难得也!

táng yǒu tiān xià chuán shì èr shí qí kě chēng zhě sān jūn xuán zōng xiàn zōng jiē bù kè qí zhōng shèng zāi tài zōng zhī liè yě

唐有天下,传世二十,其可称者三君,玄宗、宪宗皆不克其终,盛哉,太宗之烈也!

qí chú duò zhī luàn bǐ jì tāng wǔ

其除隋之乱,比迹汤、武;

zhì zhì zhī měi shù jī chéng kāng

致治之美,庶几成、康。

zì gǔ gōng dé jiān lóng yóu hàn yǐ lái wèi zhī yǒu yě

自古功德兼隆,由汉以来未之有也。

zhì qí qiān yú duō ài fù lì fú tú hào dà xǐ gōng qín bīng yú yuǎn cǐ zhōng cái yōng zhǔ zhī suǒ cháng wèi

至其牵于多爱,复立浮图,好大喜功,勤兵于远,此中材庸主之所常为。

rán chūn qiū zhī fǎ cháng zé bèi yú xián zhě shì yǐ hòu shì jūn zǐ zhī yù chéng rén zhī měi zhě mò bù tàn xī yú sī yān

然 《春秋》之法,常责备于贤者,是以后世君子之欲成人之美者,莫不叹息于斯焉。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →