zhǎng sūn zhě hán lái li shàng guān
长孙褚韩来李上官
zhǎng sūn wú jì zì fǔ jī
长孙无忌,字辅机。
xìng tōng wù bó shè shū shǐ
性通悟,博涉书史。
shǐ gāo zǔ bīng dù hé jìn yè cháng chūn gōng shòu wèi běi dào xíng jūn diǎn qiān
始,高祖兵度河,进谒长春宫,授渭北道行军典签。
cóng qín wáng zhēng tǎo yǒu gōng lèi zhuó bǐ bù láng zhōng shàng dǎng xiàn gōng
从秦王征讨有功,累擢比部郎中、上党县公。
huáng tài zǐ jiàn chéng dú wáng wáng bìng jǔ fǔ wēi hài
皇太子建成毒王,王病,举府危骇。
fáng xuán líng wèi wú jì yuē huò xì yǐ yá bài bù xuán zhǒng yǐ
房玄龄谓无忌曰:“祸隙已芽,败不旋踵矣。
fu jiù dà jì zhě yí xì xíng zhōu gōng suǒ yǐ chù guǎn cài yě
夫就大计者遗细行,周公所以绌管、蔡也。
suì jù rù bái wáng qǐng xiān shì zhū zhī wáng wèi xǔ
”遂俱入白王,请先事诛之,王未许。
wú jì yuē dài wáng yǐ shùn hé rú rén
无忌曰:“大王以舜何如人?
wáng yuē jùn zhé wén míng wèi zi xiào wèi jūn rén yòu hé yì zāi
”王曰:“浚哲文明,为子孝,为君仁,又何议哉?
duì yuē xiàng shǐ jùn jǐng fú chū de wèi xiào hu
”对曰:“向使浚井弗出,得为孝乎?
tú lǐn fú xià de wèi rén hu
涂廪弗下,得为仁乎?
dà zhàng bì xiǎo zhàng shòu liáng yǒu yǐ yě
大杖避,小杖受, 良有以也。
wáng wèi jué
”王未决。
shì yì jí nǎi qiǎn wú jì yīn zhào fáng xuán líng dù rú huì dìng jì
事益急,乃遣无忌阴召房玄龄、杜如晦定计。
wú jì yǔ yù chí jìng dé hóu jūn jí zhāng gōng jǐn liú shī lì gōng sūn wǔ dá dú gū yàn yún dù jūn chāo zhèng rén gōng li mèng cháng tǎo nán píng zhī
无忌与尉迟敬德、侯君集、张公谨、刘师立、公孙武达、独孤彦云、杜君绰、郑仁恭、李孟尝讨难,平之。
wáng wèi huáng tài zǐ shòu zuǒ shù zǐ
王为皇太子,授左庶子。
jí wèi qiān lì bù shàng shū yǐ gōng dì yī jìn fēng qí guó gōng
即位,迁吏部尚书,以功第一,进封齐国公。
dì yǐ wú jì huáng hòu xiōng yòu shào xiāng you juàn yǐ rì hòu cháng chū rù wò nèi
帝以无忌皇后兄,又少相友,眷倚日厚,常出入卧内。
jìn shàng shū yòu pú yè
进尚书右仆射。
tū jué xié lì kě hàn yǐ méng ér zhèng luàn zhū jiāng qǐng suì tǎo zhī
突厥颉利可汗已盟而政乱,诸将请遂讨之。
dì gù xīn shà xuè bù qǔ wèi shī jī qǔ zhī shī xìn jì yóu yù yǐ wèn dà chén
帝顾新歃血,不取为失机,取之失信,计犹豫,以问大臣。
xiāo yǔ yuē jiān ruò gōng mèi tǎo zhī biàn
萧瑀曰:“兼弱攻昧,讨之便。
wú jì yuē jīn wǒ wu jí bīng dài yí dí zhì nǎi kě jī
”无忌曰:“今我务戢兵,待夷狄至,乃可击。
shǐ suì ruò qiě bù néng lái wǒ yòu hé qiú
使遂弱,且不能来,我又何求?
chén wèi àn jiǎ cún xìn biàn
臣谓按甲存信便。
dì yuē shàn
”帝曰:“善。
rán zú qǔ tū jué
”然卒取突厥。
huò yǒu yán wú jì quán tài shèng zhě dì chí biǎo shì wú jì yuē wǒ yǔ gōng jūn chén jiān wú shǎo yí shǐ gè huái suǒ wén bù yán sī zé bì yǐ
或有言无忌权太盛者,帝持表示无忌曰:“我与公君臣间无少疑,使各怀所闻不言,斯则蔽矣。
yīn pǔ shì jūn chén yuē zhèn zi yòu wú jì yú wǒ yǒu dà gōng shì zhī yóu zǐ yě
”因普示君臣曰:“朕子幼,无忌于我有大功,视之犹子也。
shū jiān qīn xīn jiān jiù zhī wèi bù shùn zhèn wú qǔ yān
疏间亲、新间旧之谓不顺,朕无取焉。
wú jì yì zì jù guì qiě gāng hòu yòu shù yán zhī suì jiě pú yè shòu kāi fǔ yí tóng sān sī
”无忌亦自惧贵且亢,后又数言之,遂解仆射, 授开府仪同三司。
yǔ fáng xuán líng dù rú huì yù chí jìng dé jiē yǐ yuán xūn fēng yī zi jùn gōng
与房玄龄、杜如晦、尉迟敬德皆以元勋封一子郡公。
jìn cè sī kōng zhī mén xià shàng shū shěng shì wú jì cí yòu yīn gāo shì lián kǒu chén yǐ wài qi wèi sān gōng xián yì zhě wèi tiān zǐ yǐ sī hòu jiā
进册司空, 知门下、尚书省事,无忌辞,又因高士廉口陈“以外戚位三公,嫌议者谓天子以私后家”。
dì yuē zhèn rèn guān bì yǐ cái bù zhě suī qīn ruò xiāng yì wáng shén fú bù wàng shòu
帝曰:“朕任官必以才,不者,虽亲若襄邑王神符,不妄授;
ruò cái suī chóu rú wèi zhēng bù qì yě
若才,虽仇如魏征,不弃也。
fu yuán hòu xiōng ài nì hòu yǐ zǐ nǚ yù bó qǐ bù de
夫缘后兄爱昵,厚以子女玉帛,岂不得?
yǐ qí jiān wén wǔ liǎng qì zhèn gù xiāng zhī gōng děng shú bù yuē rán
以其兼文武两器,朕故相之,公等孰不曰然?
wú jì gù ràng zhào dá yuē huáng dì dé lì mù wèi wǔ dì xiān
”无忌固让,诏答曰:“黄帝得力牧,为五帝先;
xià yǔ de jiù yáo wèi sān wáng zǔ
夏禹得咎繇,为三王祖;
qí huán de guǎn zhòng wèi wǔ bó cháng
齐桓得管仲,为五伯长;
zhèn de gōng suì dìng tiān xià
朕得公,遂定天下。
gōng qí wú ràng
公其无让!
dì yòu sī suǒ yǔ gòng jiān nán lài wú jì yǐ miǎn zuò wēi fèng fù yǐ cì qiě kuàng qí gōng
”帝又思所与共艰难,赖无忌以免,作《威凤赋》以赐,且况其功。
dì yù gōng chén bìng shì xí cì shǐ zhēn guàn shí yī nián nǎi zhào yǒu sī zhèn píng míng líng zhī yòu xián zuǒ zhī lì kè jiǎn duō nàn qīng yǔ nèi
帝欲功臣并世袭刺史,贞观十一年,乃诏有司:“朕凭明灵之祐,贤佐之力, 克翦多难,清宇内。
gài shí tún gòng zī qí lì shì ān zhuān xiǎng qí lì zhèn suǒ bù qǔ
盖时屯共资其力,世安专享其利,朕所不取。
cì shǐ gǔ zhū hóu suī míng bù tóng ér jiān tǒng yī yě
刺史,古诸侯, 虽名不同,而监统一也。
wú jì děng yì guàn xiū qī xiào tǐng yí xiǎn jiā yōng yì jì jiǎn zài zhèn xīn
无忌等义贯休戚,效挺夷险,嘉庸懿绩,简在朕心。
qí gǎi xī tǔ yǔ yòng shì jí zhī zhì
其改锡土宇,用世及之制。
nǎi yǐ wú jì wèi zhào zhōu cì shǐ yǐ zhào wèi gōng guó
”乃以无忌为赵州刺史,以赵为公国;
fáng xuán líng sòng zhōu cì shǐ guó yú liáng
房玄龄宋州刺史,国于梁;
dù rú huì zèng mì zhōu cì shǐ guó yú lái
杜如晦赠密州刺史,国于莱;
lǐ jìng pú zhōu cì shǐ guó yú wèi
李靖濮州刺史,国于卫;
gāo shì lián shēn zhōu cì shǐ guó yú shēn
高士廉申州刺史,国于申;
hóu jūn jí chén zhōu cì shǐ guó yú chén
侯君集陈州刺史,国于陈;
dào zōng è zhōu cì shǐ wáng jiāng xià
道宗鄂州刺史,王江夏;
xiào gōng guān zhōu cì shǐ wáng hé jiān
孝恭观州刺史,王河间;
yù chí jìng dé xuān zhōu cì shǐ guó yú è
尉迟敬德宣州刺史,国于鄂;
li jī qí zhōu cì shǐ guó yú yīng
李𪟝蕲州刺史,国于英;
duàn zhì xuán jīn zhōu cì shǐ guó yú bāo
段志玄金州刺史,国于褒;
chéng zhī jié pǔ zhōu cì shǐ guó yú lú
程知节普州刺史,国于卢;
liú hóng jī lǎng zhōu cì shǐ guó yú kuí
刘弘基朗州刺史,国于夔;
zhāng liàng lǐ zhōu cì shǐ guó yú yún
张亮澧州刺史,国于郧。
fán shí yǒu sì rén
凡十有四人。
yú guān shí yì shàng bù zài
余官食邑尚不在。
wú jì děng cí yuē qún chén pī jīng cì shì bì xià
无忌等辞曰:“群臣披荆刺,事陛下。
jīn sì hǎi hùn yī chéng bù yuàn wéi yuǎn zuǒ yòu ér shǐ shì mù wài zhōu yǔ qiān xǐ děng
今四海混一, 诚不愿违远左右,而使世牧外州,与迁徙等。
dì yuē gē dì fēng gōng chén yù gōng děng hòu sì zhǎng wèi fān hàn ér báo shān hé zhī shì fǎn wèi yuàn wàng zhèn yì ān kě qiáng gōng tǔ yǔ yá
”帝曰:“割地封功臣,欲公等后嗣长为籓翰,而薄山河之誓,反为怨望,朕亦安可强公土宇邪?
suì zhǐ
”遂止。
hòu dì xìng qí dì zì jiā rén yīn yà láo cì jiē yǒu chà
后帝幸其第, 自家人姻娅劳赐皆有差。
jiǔ zhī jìn wèi sī tú
久之,进位司徒。
tài zǐ chéng qián fèi dì yù lì jìn wáng wèi jué zuò liǎng yí diàn qún chén yǐ ba dú liú wú jì xuán líng jī yán dōng gōng shì yīn yuē wǒ sān zi yī dì wèi zhī suǒ lì wú xīn wáng liáo
太子承干废,帝欲立晋王,未决,坐两仪殿,群臣已罢,独留无忌、玄龄、𪟝 言东宫事,因曰:“我三子一弟,未知所立,吾心亡聊。
jí tóu chuáng qǔ pèi dāo zì xiàng wú jì děng jīng zhēng bào chí duó dāo shòu jìn wáng ér qǐng dì suǒ yù lì
”即投床,取佩刀自向, 无忌等惊,争抱持,夺刀授晋王,而请帝所欲立。
dì yuē wǒ yù lì jìn wáng
帝曰:“我欲立晋王。
wú jì yuē jǐn fèng zhào yì yì zhě zhǎn
”无忌曰: “谨奉诏,异议者斩!
dì gù wáng yuē jiù xǔ rǔ yǐ yi jí xiè
”帝顾王曰:“舅许汝矣,宜即谢。
wáng nǎi bài
”王乃拜。
dì fù yuē gōng děng yǔ wǒ yì hé tiān xià qí wèi hé
帝复曰: “公等与我意合,天下其谓何?
dá yuē wáng yǐ rén xiào wén tiān xià jiǔ yǐ gù wú yì cí
”答曰:“王以仁孝闻天下久矣,固无异辞;
yǒu rú bù tóng chén fù bì xià bǎi sǐ
有如不同,臣负陛下百死。
yú shì suì dìng
”于是遂定。
yǐ wú jì wèi tài zǐ tài shī tóng zhōng shū mén xià sān pǐn tóng sān pǐn zì cǐ shǐ
以无忌为太子太师、同中书门下三品,“同三品”自此始。
dì yòu yù lì wú wáng kè wú jì mì zhēng zhǐ zhī
帝又欲立吴王恪,无忌密争止之。
dì zhēng gāo lí zhào shè shì zhōng
帝征高丽,诏摄侍中。
hái cí shī fū guān tīng ba tài zǐ tài shī yáo lǐng yáng zhōu dū du
还,辞师傅官,听罢太子太师,遥领扬州都督。
dì cháng cóng róng wèn yuē zhèn wén jūn shèng chén zhí rén cháng kǔ bù zì zhī gōng yi miàn gōng zhèn dé shī
帝尝从容问曰:“朕闻君圣臣直,人常苦不自知,公宜面攻朕得失。
wú jì yuē bì xià shén wǔ shèng wén guān zhuō qiān gǔ xìng yǔ tiān dào fēi chén děng yú suǒ jí chéng bú jiàn yǒu suǒ shī
”无忌曰: “陛下神武圣文,冠卓千古,性与天道,非臣等愚所及,诚不见有所失。
dì yuē zhèn jì wén guò gōng děng nǎi xiāng yú yuè
”帝曰: “朕冀闻过,公等乃相谀悦。
zhèn dāng píng gōng děng kě fǒu yǐ xiāng guī
朕当评公等可否以相规。
wèi gāo shì lián xīn shù jǐng wù lín nàn bù yì jié suǒ fá zhě gǔ gěng ěr
”谓:“高士廉心术警悟, 临难不易节,所乏者骨鲠耳。
táng jiǎn yǒu cí shàn hé jiě rén jiǔ bēi liú xíng fā yán kě yì shì zhèn èr shí nián wèi cháng yī yán guó jiā shì
唐俭有辞,善和解人,酒杯流行,发言可意,事朕二十年,未尝一言国家事。
yáng shī dào xìng jǐn shěn zì néng wú guò ér nuò bù gēng shì huǎn jí fēi kě yǐ
杨师道性谨审,自能无过,而懦不更事,缓急非可倚。
cén wén běn dūn hòu wén zhāng lùn yì qí suǒ zhǎng yě móu cháng jīng yuǎn zì dāng bù fù yú wù
岑文本敦厚,文章、论议其所长也,谋常经远,自当不负于物。
liú jì jiān zhèng qí yán yǒu yì bù qīng rán nuò yú rén néng zì bǔ quē
刘洎坚正,其言有益, 不轻然诺于人,能自补阙。
mǎ zhōu mǐn ruì ér zhèng píng cái rén wù zhí dào ér xíng suǒ rèn jiē chēng zhèn yì
马周敏锐而正,评裁人物,直道而行,所任皆称朕意。
chǔ suì liáng gěng liàng yǒu xué shù jié chéng qīn yú zhèn ruò fēi niǎo yī rén zì jiā lián ài
褚遂良鲠亮,有学术,竭诚亲于朕,若飞鸟依人,自加怜爱。
wú jì yìng duì jī mǐn shàn bì xián qiú yú gǔ rén wèi yǒu qí bǐ
无忌应对机敏,善避嫌,求于古人,未有其比;
zǒng bīng gōng zhàn fēi suǒ shàn yě
总兵攻战,非所善也。
èr shí sān nián dì jí shèn zhào rù wò nèi dì yǐn shǒu mén wú jì yí wú jì kū dì gǎn sāi bù dé yǒu suǒ yán
二十三年,帝疾甚,召入卧内,帝引手扪无忌颐,无忌哭,帝感塞,不得有所言。
yì rì yǔ suì liáng rù shòu zhào gù suì liáng yuē wǒ yǒu tiān xià wú jì lì yě
翌日,与遂良入受诏,顾遂良曰:“我有天下,无忌力也。
ěr fǔ zhèng wù lìng chán huǐ zhě hài zhī
尔辅政,勿令谗毁者害之。
yǒu qǐng bēng
”有顷,崩。
fāng zài lí gōng huáng tài zǐ bēi tòng wú jì yuē dà xíng yǐ zōng miào shè jì shǔ diàn xià yi sù jí wèi
方在离宫,皇太子悲恸,无忌曰:“大行以宗庙、社稷属殿下,宜速即位。
yīn mì bù fā sāng qǐng hái gōng
”因秘不发丧,请还宫。
tài zǐ jí wèi shì wèi gāo zōng
太子即位,是为高宗。
jìn wú jì tài wèi jiǎn jiào zhōng shū lìng yóu zhī mén xià shàng shū èr shěng
进无忌太尉,检校中书令,犹知门下、尚书二省。
gù cí shàng shū shěng xǔ zhī
固辞尚书省,许之。
dì yù lì wǔ zhāo yí wèi hòu wú jì gù yán bù kě
帝欲立武昭仪为后,无忌固言不可。
dì mì yǐ bǎo qì jǐn bó shí yú chē cì zhī yòu xìng qí dì zhuó sān zi jiē cháo sàn dài fū zhāo yí mǔ fù yì qí jiā shēn qǐng
帝密以宝器锦帛十余车赐之, 又幸其第,擢三子皆朝散大夫,昭仪母复诣其家申请。
xǔ jìng zōng shù quàn zhī wú jì lì sè zhé jù
许敬宗数劝之,无忌厉色折拒。
dì hòu zhào wú jì suì liáng jí yú zhì níng yán hòu wú xī zhāo yí yǒu zi bì yù lì zhī zhě
帝后召无忌、遂良及于志宁言后无息,昭仪有子,必欲立之者。
wú jì yǐ shù jiàn jí yuē xiān dì fù tuō suì liáng yuàn bì xià fǎng zhī
无忌已数谏, 即曰:“先帝付托遂良,愿陛下访之。
suì liáng jí dào bù kě dì bù tīng
”遂良极道不可,帝不听。
hòu jì lì yǐ wú jì shòu cì ér bù zhù jǐ xián zhī
后既立,以无忌受赐而不助己,衔之。
jìng zōng chuāi hòu zhǐ yīn shǐ luò yáng rén li fèng jié shàng wú jì biàn shì yǔ shì zhōng xīn mào jiāng lín àn fù zhì fǎn zhuàng
敬宗揣后指,阴使洛阳人李奉节上无忌变事,与侍中辛茂将临按,傅致反状。
dì jīng yuē jiāng wàng rén gòu jiān dài bù qí rán
帝惊曰:“将妄人构间,殆不其然。
jìng zōng jù yán fǎn jī yǐ lù bì xià bù rěn fēi shè jì zhī fú
”敬宗具言:“反迹已露,陛下不忍,非社稷之福。
dì qì yuē wǒ jiā bù xìng gāo yáng gōng zhǔ yǔ wǒ tóng qì wǎng móu fǎn jīn jiù fù ěr shǐ wǒ zhòng kuì tiān xià nài hé
”帝泣曰:“我家不幸,高阳公主与我同气,往谋反,今舅复尔,使我重愧天下,奈何?
duì yuē fáng yí ài kǒu rǔ xiù yǔ nǚ zǐ fǎn ān néng jiù shì
”对曰:“房遗爱口乳臭,与女子反,安能就事?
wú jì jiān xióng tiān xià suǒ wèi fú yī dàn qiè fā bì xià shuí shǐ yù zhī
无忌奸雄,天下所畏伏,一旦窃发,陛下谁使御之?
jīn jí jí kǒng rǎng mèi yī hū yǐ xiào tóng wù qiě wèi zōng miào yōu
今即急, 恐攘袂一呼,以啸同恶,且为宗庙忧。
bì xià bú jiàn duò shì hu
陛下不见隋室乎?
yǔ wén huà jí fù zǎi xiàng dì shàng zhǔ ér shēn zhǎng jìn bīng yáng dì chù zhī bù yí rán ér qǐ wèi róng shǒu suì wáng duò
宇文化及父宰相,弟尚主, 而身掌禁兵,炀帝处之不疑,然而起为戎首,遂亡隋。
yuàn bì xià jué zhī
愿陛下决之。
dì yóu nǐ gèng zhào shěn hé
”帝犹疑,更诏审核。
míng rì jìng zōng yán wú jì fǎn míng shén qǐng dài bǔ
明日,敬宗言无忌反明甚,请逮捕。
dì qì yuē jiù guǒ ěr wǒ jué bù rěn shā hòu shì qí wèi wǒ hé
帝泣曰:“舅果尔,我决不忍杀,后世其谓我何?
jìng zōng yuē hàn wén dì jiù báo zhāo cóng dài lái yǒu gōng hòu zuò shā rén dì xī náo fǎ lìng cháo chén sāng fú jiù kū zhī zhāo zì shā liáng shǐ bù yǐ wèi shī
”敬宗曰:“汉文帝舅薄昭,从代来有功,后坐杀人,帝惜挠法,令朝臣丧服就哭之,昭自杀,良史不以为失。
jīn wú jì wàng xiān dì zhī dé shě bì xià zhì qīn nǎi yù yí shè jì bài zōng miào qǐ tè zhāo bǐ yá
今无忌忘先帝之德,舍陛下至亲,乃欲移社稷、败宗庙,岂特昭比邪?
zài fǎ yí wǔ zú
在法夷五族。
chén wén dāng duàn bù duàn fǎn shòu qí luàn
臣闻当断不断,反受其乱。
chéng jī jí xíng huǎn bì shēng biàn
乘机亟行, 缓必生变。
wú jì yǔ xiān dì móu qǔ tiān xià tiān xià fú qí zhì wáng mǎng sī mǎ yì zhī liú
无忌与先帝谋取天下,天下伏其智,王莽、司马懿之流。
jīn nì tú zì chéng hé yí ér bù jué
今逆徒自承, 何疑而不决?
dì zhōng bù zhì wèn
”帝终不质问。
suì xià zhào xuē guān jué fēng hù yǐ yáng zhōu dū du yī pǐn fèng zhì yú qián zhōu suǒ zài fā bīng hù sòng
遂下诏削官爵封户,以扬州都督一品俸置于黔州,所在发兵护送;
liú qí zi mì shū jiān chōng děng yú lǐng wài
流其子秘书监冲等于岭外;
cóng dì yū zhōu cì shǐ zhī rén biǎn yì zhōu sī mǎ
从弟渝州刺史知仁贬翼州司马。
hòu shù yuè yòu zhào sī kōng jī zhōng shū lìng jìng zōng shì zhōng mào jiāng děng fù àn fǎn yù
后数月, 又诏司空𪟝、中书令敬宗、侍中茂将等复按反狱。
jìng zōng lìng dà lǐ zhèng yuán gōng yú yù shǐ sòng zhī shùn děng jí qián zhōu bào xùn
敬宗令大理正袁公瑜、御史宋之顺等即黔州暴讯。
wú jì tóu huán zú chōng miǎn sǐ shā zú zǐ xiáng liú zú dì sī yú tán kǒu dà dǐ qī qīn jiē zhé xǐ
无忌投缳卒,冲免死,杀族子祥,流族弟思于檀口,大抵期亲皆谪徙。
chū wú jì yǔ suì liáng xī xīn fèng guó yǐ tiān xià ān wēi zì rèn gù yǒng huī zhī zhèng yǒu zhēn guàn fēng
初,无忌与遂良悉心奉国,以天下安危自任,故永徽之政有贞观风。
dì yì bīn lǐ lǎo chén gǒng jǐ yǐ tīng
帝亦宾礼老臣,拱己以听。
gāng jì shè zhāng cǐ liǎng rén wéi chí zhī yě
纲纪设张,此两人维持之也。
jì èr hòu fèi lì jì bù hé jiān chén yīn tú dì àn yú tīng shòu zú yǐ tú fù zì shì zhèng guī wǔ shì jī zhì wáng guó
既二后废立计不合,奸臣阴图,帝暗于听受,卒,以屠覆,自是政归武氏,几至亡国。
shàng yuán yuán nián zhuī fù guān jué yǐ sūn yuán yì xí fēng
上元元年,追复官爵,以孙元翼袭封。
chū wú jì zì zuò mù zhāo líng yíng zhōng zhì shì xǔ hái zàng
初,无忌自作墓昭陵茔中,至是许还葬。
wén zōng kāi chéng sān nián zhào yuē měi lǎn guó shǐ zhì tài wèi wú jì shì wèi cháng bù fèi juàn ér tàn
文宗开成三年,诏曰:“每览国史至太尉无忌事,未尝不废卷而叹。
qí yǐ yì sūn jūn wèi yī shì lìng
其以裔孙钧为猗氏令。
wú jì cóng fù chang zì xiū míng
无忌从父敞,字休明。
suí yáng dì wèi jìn wáng chang yǐ kù zhí cóng tián lí shān wáng lìng wēi zhú lù jiàn yuē dài wáng mào chuí táng yín yuán shòu kě hu
隋炀帝为晋王,敞以库直从畋骊山,王凌危逐鹿,谏曰: “大王冒垂堂,淫原兽,可乎?
wáng suì zhǐ
”王遂止。
jí wèi pō jiàn shí zhuó
即位,颇见识擢。
jí xìng jiāng dū liú shǒu jìn yù
及幸江都,留守禁御。
gāo zǔ rù guān lǜ zǐ dì yè xīn fēng shòu jiāng zuò shǎo jiān chū wèi qǐ zhōu cì shǐ
高祖入关,率子弟谒新丰,授将作少监,出为杞州刺史。
zhēn guàn chū zuò shòu qiú miǎn
贞观初,坐受赇免。
tài zōng yǐ hòu shǔ suì sī gěi bǐng cháng qí fèi
太宗以后属,岁私给禀,偿其费。
lèi fēng píng yuán jùn gōng
累封平原郡公。
zú zèng yōu zhōu dū du shì yuē liáng péi zàng zhāo líng
卒赠幽州都督,谥曰良,陪葬昭陵。
cóng fù dì cāo zì yuán jié
从父弟操,字元节。
fù lǎn wèi zhōu dà sī tú xuē guó gōng
父览,为周大司徒、薛国公。
cāo yǒu xué shù
操有学术。
chū gāo zǔ pì shǔ xiāng guó fǔ jīn cáo cān jūn
初,高祖辟署相国府金曹参军。
wèi jǐ jiǎn jiào yú zhōu cì shǐ
未几,检校虞州刺史。
cóng qín wáng zhēng tǎo cháng shì páng yù wén mì móu
从秦王征讨,常侍旁,与闻秘谋。
xǐ shǎn zhōu chéng zhōng wú jǐng rén qín yú jí cāo wèi shāi hé liū rù chéng bǎi xìng lì ān
徙陕州, 城中无井,人勤于汲,操为酾河溜入城,百姓利安。
yǐ mǔ sāng jiě zhǎng lǎo shǒu quē sòng yí ài
以母丧解,长老守阙颂遗爱。
fú chú fēng lè shòu xiàn nán
服除,封乐寿县男。
wèi qí yáng yì sān zhōu cì shǐ kè jiē zuì xià zhào bāo yáng
为齐、扬、益三州刺史,课皆最,下诏褒扬。
yǒng huī chū yǐ shǎn zhōu cì shǐ zú zèng lì bù shàng shū shì yuē ān zàng gěi gǔ chuī zhì yú ba
永徽初,以陕州刺史卒,赠吏部尚书,谥曰安,葬给鼓吹,至虞罢。
zi quán shàng xīn chéng gōng zhǔ
子诠,尚新城公主。
quán nǚ xiōng wèi hán yuàn qī
诠女兄为韩瑗妻。
wú jì dé zuì quán liú guī zhōu yǒu sī xī zhǐ shā zhī
无忌得罪,诠流巂州,有司希旨杀之。
quán yǒu shēng zhào chí mǎn zhě gōng shū shàn qí shè lì bó hǔ zǒu zhú mǎ ér rén hòu xià shì jīng shī wú guì jiàn ài mù zhī
诠有甥赵持满者,工书,善骑射,力搏虎,走逐马,而仁厚下士,京师无贵贱爱慕之。
wèi liáng zhōu zhǎng shǐ cháng zhú yě mǎ shè zhī shǐ dòng yú qián biān rén wèi fú
为凉州长史,尝逐野马,射之,矢洞于前,边人畏伏。
quán zhī biǎn xǔ jìng zōng jù chí mǎn cái néng chóu jǐ zhuī zhì jīng shǔ lì xùn péng sè bù biàn yuē shēn kě shā cí bù kě wang
诠之贬,许敬宗惧持满才能仇己,追至京,属吏讯搒,色不变,曰:“身可杀,辞不可枉!
lì dài wéi zhàn sǐ yù zhōng
”吏代为占, 死狱中。
wú jì zú shū shùn dé
无忌族叔顺德。
shùn dé shì duò wèi yòu xūn wèi zhēng liáo dāng háng wáng mìng tài yuán sù wèi gāo zǔ qīn hòu
顺德仕隋为右勋卫,征辽当行,亡命太原,素为高祖亲厚。
tài zōng jiāng qǐ bīng lìng yǔ liú hóng jī mù shì yú wài shēng bèi zéi zhì shù wàn rén nǎi jié duì àn tún
太宗将起兵,令与刘弘基募士于外,声备贼,至数万人,乃结队按屯。
dà jiàng jūn fǔ jiàn shòu tǒng jūn cóng píng huò yì lín fén jiàng jùn yǒu gōng
大将军府建, 授统军,从平霍邑、临汾、绛郡有功。
yǔ liú wén jìng jī qū tū tōng yú tóng guān tōng jiāng bēn luò yáng shùn dé tiào zhuī táo lín zhí tōng yǐ xiàn suì dìng shǎn xiàn
与刘文静击屈突通于潼关,通将奔洛阳,顺德跳追桃林,执通以献,遂定陕县。
yǐ duō jìn zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn fēng xuē guó gōng
以多进左骁卫大将军,封薛国公。
tǎo jiàn chéng yú dǎng shí qiān èr bǎi hù cì gōng nǚ zhào sù nèi xǐng
讨建成余党, 食千二百户,赐宫女,诏宿内省。
é yǐ shòu qiú wèi yǒu sī hé fā dì yuē shùn dé yuán xūn wài qī jué lóng wèi hòu zhì yǐ
俄以受赇为有司劾发,帝曰:“顺德元勋外戚, 爵隆位厚至矣。
ruò lìng guān gǔ jīn zì jiàn yǒu yǐ yì guó jiā zhě zhèn dāng yǔ gòng fǔ kù hé zhì yǐ tān mào wén hu
若令观古今自鉴,有以益国家者,朕当与共府库,何至以贪冒闻乎?
yīn cì bó shù shí kuì qiē zhī
” 因赐帛数十愧切之。
dà lǐ shǎo qīng hú yǎn yuē shùn dé yǐ lù pò fǎ bù kě shè nài hé yòu cì zhī
大理少卿胡演曰:“顺德以赂破法,不可赦,奈何又赐之?
dì yuē shǐ yǒu chǐ zhě de cì shén yú lù
” 帝曰:“使有耻者,得赐甚于戮;
rú bù néng nǎi qín shòu yě shā zhī hé yì
如不能,乃禽兽也,杀之何益?
li xiào cháng móu fǎn zuò yǔ jiāo xuē jí wèi mín
李孝常谋反,坐与交,削籍为民。
suì yú dì yuè gōng chén tú jiàn qí xiàng lián zhī qiǎn yǔ wén shì jí shì shùn dé shùn dé fāng tuí rán zuì suì zhào wèi zé zhōu cì shǐ fù jué yì
岁余,帝阅功臣图,见其像,怜之,遣宇文士及视顺德,顺德方颓然醉,遂召为泽州刺史,复爵邑。
shùn dé sù shǎo jiǎn chǐ fàng zì rú zhì shì zhé jié wéi zhèng yǐ yán míng chēng
顺德素少检,侈放自如, 至是折节为政,以严明称。
xiān shí shǒu cháng duō tōng xiǎng wèn shùn dé shéng zhì wú suǒ róng suì wèi liáng lì
先时守长多通饷问,顺德绳擿无所容,遂为良吏。
qián cì shǐ zhāng zhǎng guì zhào shì dá zhàn bù zhōng yú tián shù shí qǐng duó zhī yǐ gěi pín dān
前刺史张长贵、赵士达占部中腴田数十顷,夺之以给贫单。
xún zuò lèi hái dì
寻坐累还第。
sàng xī nǚ gǎn jí shén dì báo zhī wèi fáng xuán líng yuē shùn dé wú gāng qì yǐ ér nǚ qiān ài zhì dà bìng hú zú xù
丧息女,感疾甚,帝薄之,谓房玄龄曰:“顺德无刚气,以儿女牵爱至大病,胡足恤?
wèi jǐ zú qiǎn shǐ diào zhī zèng jīng zhōu dū du shì yuē xiāng
”未几, 卒,遣使吊之,赠荆州都督,谥曰襄。
zhēn guàn shí sān nián fēng pī guó gōng
贞观十三年,封邳国公。
yǒng huī zhōng jiā zèng kāi fǔ yí tóng sān sī
永徽中,加赠开府仪同三司。
chǔ suì liáng zì dēng shàn tōng zhí sàn qí cháng shì liàng zi
褚遂良,字登善,通直散骑常侍亮子。
duò dà yè mò wèi xuē jǔ tōng shì shè rén
隋大业末,为薛举通事舍人。
rén gǎo píng shòu qín wáng fǔ kǎi cáo cān jūn
仁杲平, 授秦王府铠曹参军。
zhēn guàn zhōng lèi qiān qǐ jū láng
贞观中,累迁起居郎。
bó shè wén shǐ gōng lì kǎi
博涉文史,工隶楷。
tài zōng cháng tàn yuē yú shì nán sǐ wú yǔ lùn shū zhě
太宗尝叹曰:“虞世南死,无与论书者!
wèi zhēng bái jiàn suì liáng dì lìng shì shū
”魏征白见遂良,帝令侍书。
dì fāng bó gòu wáng xī zhī gù tiē tiān xià zhēng xiàn rán mò néng zhì zhēn wěi
帝方博购王羲之故帖,天下争献,然莫能质真伪。
suì liáng dú lùn suǒ chū wú chuǎn mào zhě
遂良独论所出,无舛冒者。
shí wǔ nián dì jiāng yǒu shì tài shān zhì luò yáng xīng bèi tài wēi fàn láng wèi
十五年,帝将有事太山,至洛阳,星孛太微,犯郎位。
suì liáng jiàn yuē bì xià bō luàn fǎn zhèng gōng chāo gǔ chū fāng gào chéng dài zōng ér huì zhé jiàn cǐ tiān yì yǒu suǒ wèi hé
遂良谏曰:“陛下拨乱反正,功超古初,方告成岱宗,而彗辄见,此天意有所未合。
xī hàn wǔ dì xíng dài lǐ yōu róu zhě shù nián chén yú yuàn jiā xiáng lǜ
昔汉武帝行岱礼,优柔者数年,臣愚愿加详虑。
dì wù zhào ba fēng shàn
”帝寤,诏罢封禅。
qiān jiàn yì dài fū jiān zhī qǐ jū shì
迁谏议大夫,兼知起居事。
dì yuē qīng jì qǐ jū dà dǐ rén jūn de guān zhī fǒu
帝曰:“卿记起居,大抵人君得观之否?
duì yuē jīn zhī qǐ jū gǔ zuǒ yòu shǐ yě shàn è bì jì jiè rén zhǔ bù wéi fēi fǎ wèi wén tiān zǐ zì guān shǐ yě
”对曰: “今之起居,古左右史也,善恶必记,戒人主不为非法,未闻天子自观史也。
dì yuē zhèn yǒu bù shàn qīng bì jì yá
”帝曰:“朕有不善,卿必记邪?
duì yuē shǒu dào bù rú shǒu guān chén zhí zǎi bǐ jūn jǔ bì shū
”对曰:“守道不如守官,臣职载笔,君举必书。
liú jì yuē shǐ suì liáng bù jì tiān xià zhī rén yì jì zhī yǐ
” 刘洎曰:“使遂良不记,天下之人亦记之矣。
dì yuē zhèn xíng yǒu sān yī jiān qián dài chéng bài yǐ wéi yuán guī èr jìn shàn rén gòng chéng zhèng dào
”帝曰:“朕行有三:一,监前代成败,以为元龟,二,进善人,共成政道;
sān chì yuǎn qún xiǎo yǒu shòu chán yán
三,斥远群小,有受谗言。
zhèn néng shǒu ér wù shī yì yù shǐ shì bù néng shū wú è yě
朕能守而勿失, 亦欲史氏不能书吾恶也。
shì shí wèi wáng tài lǐ zhì rú dí qún chén wèi gǎn jiàn
是时,魏王泰礼秩如嫡,群臣未敢谏。
dì cóng róng fǎng zuǒ yòu yuē fāng jīn hé shì yóu jí
帝从容访左右曰:“方今何事尤急?
cén wén běn fàn yán lǐ yì wèi jí dì yǐ bù qiè wèi lǐng kě
” 岑文本泛言礼义为急,帝以不切,未领可。
suì liáng yuē jīn sì fāng yǎng dé shuí fú lǜ zhě
遂良曰:“今四方仰德,谁弗率者?
wéi tài zǐ zhū wáng yi yǒu dìng fēn
唯太子、诸王宜有定分。
dì yuē yǒu shì zāi
”帝曰:“有是哉!
zhèn nián wǔ shí rì yǐ shuāi dài suī zhǎng zǐ shǒu qì ér dì zhī zǐ shàng wǔ shí rén xīn cháng niàn yān
朕年五十,日以衰怠,虽长子守器,而弟、支子尚五十人,心常念焉。
zì gǔ zōng xìng wú liáng zé qīng bài xiāng réng gōng děng wéi wǒ jiǎn xián zhě bǎo fù zhī
自古宗姓无良,则倾败相仍,公等为我简贤者保傅之。
fu shì rén jiǔ qíng mèi shú zé fēi yì zì shēng qí lìng wáng fǔ guān bù dé guò sì kǎo zhe wèi lìng
夫事人久,情媚熟,则非意自生,其令王府官不得过四考,著为令。
dì cháng guài shùn zào qī qì yǔ diāo qí zǔ jiàn zhě shí yú bù zhǐ xiǎo wù hé bì ěr yá
”帝尝怪: “舜造漆器,禹雕其俎,谏者十余不止,小物何必尔邪?
suì liáng yuē diāo zhuó hài lì nóng zuǎn xiù shāng nǚ gōng shē mí zhī shǐ wēi wáng zhī jiàn yě
”遂良曰:“雕琢害力农, 纂绣伤女工,奢靡之始,危亡之渐也。
qī qì bù zhǐ bì jīn wèi zhī jīn yòu bù zhǐ bì yù wèi zhī gù jiàn zhě jiù qí yuán bù shǐ de kāi
漆器不止,必金为之,金又不止,必玉为之, 故谏者救其源,不使得开。
jí fū héng liú zé wú fù shì yǐ
及夫横流,则无复事矣。
dì zī měi zhī
”帝咨美之。
yú shí huáng zǐ suī yòu jiē wài rèn dū du cì shǐ suì liáng jiàn yuē xī èr hàn yǐ jùn guó cān zhì zá yòng zhōu zhì
于时皇子虽幼,皆外任都督、刺史,遂良谏曰:“昔二汉以郡国参治,杂用周制。
jīn zhōu xiàn lǜ fǎng qín fǎ ér huáng zǐ rú nián bìng rèn cì shǐ bì xià chéng yǐ zhì qīn hàn sì fāng
今州县率仿秦法,而皇子孺年并任刺史,陛下诚以至亲扞四方。
suī rán cì shǐ mín zhī shī shuài yě dé rén zé xià ān cuò shī rén zé jiā láo guì
虽然,刺史, 民之师帅也,得人则下安措,失人则家劳攰。
gù hàn xuān dì yuē yǔ wǒ gòng zhì wéi liáng èr qiān shí hu
故汉宣帝曰:‘与我共治,惟良二千石乎。
chén wèi huáng zǐ wèi guàn zhě kě qiě liú jīng shī jiào yǐ jīng xué wèi yǎng tiān wēi bù gǎn fàn jìn yǎng chéng dé qì shěn kān lín zhōu rán hòu dūn qiǎn
’臣谓皇子未冠者,可且留京师,教以经学,畏仰天威,不敢犯禁,养成德器,审堪临州,然后敦遣。
xī dōng hàn míng zhāng zhū dì yǒu ài zǐ dì suī gè yǒu guó yòu zhě lǜ liú jīng shī xùn chì yǐ lǐ
昔东汉明、章诸帝,友爱子弟,虽各有国,幼者率留京师,训饬以礼。
qì qí shì zhū wáng shù shí bǎi wéi èr rén yǐ è bài zì yú cān hé rǎn jiào jiē wéi shàn liáng
讫其世,诸王数十百,惟二人以恶败,自余餐和染教,皆为善良。
cǐ qián shì yǐ yàn wéi bì xià xǐng chá
此前事已验,惟陛下省察。
dì jiā nà
”帝嘉纳。
tài zǐ chéng qián fèi wèi wáng tài jiān shì dì xǔ lì wèi sì yīn wèi dà chén yuē tài zuó zì tóu wǒ huái zhōng yún chén jīn rì shǐ de wèi bì xià zi gēng shēng zhī rì yě
太子承干废,魏王泰间侍,帝许立为嗣,因谓大臣曰:“泰昨自投我怀中云: ‘臣今日始得为陛下子,更生之日也。
chén wéi yǒu yī zi bǎi nián hòu dāng shā zhī chuán guó jìn wáng
臣惟有一子,百年后,当杀之,传国晋王。
zhèn shén lián zhī
’ 朕甚怜之。
suì liáng yuē bì xià shī yán
”遂良曰:“陛下失言。
ān yǒu wéi tiān xià zhǔ ér shā qí ài zǐ shòu guó jìn wáng hu
安有为天下主而杀其爱子,授国晋王乎?
bì xià xī yǐ chéng qián wèi sì fù chǒng ài tài dí shù bù míng fēn fēn zhì jīn
陛下昔以承干为嗣,复宠爱泰,嫡庶不明,纷纷至今。
ruò bì lì tài fēi bié zhì jìn wáng bù kě
若必立泰,非别置晋王不可。
dì qì yuē wǒ bù néng
” 帝泣曰:“我不能。
jí zhào zhǎng sūn wú jì fáng xuán líng li jī yǔ suì liáng děng dìng cè lì jìn wáng wèi huáng tài zǐ
”即诏长孙无忌、房玄龄、李𪟝与遂良等定策立晋王为皇太子。
shí fēi zhì shù jí gōng zhōng dì wèn shì hé xiáng yě
时飞雉数集宫中,帝问:“是何祥也?
suì liáng yuē xī qín wén gōng shí yǒu zhèn zǐ huà wèi zhì cí míng chén cāng xióng míng nán yáng
”遂良曰:“昔秦文公时,有侲子化为雉,雌鸣陈仓,雄鸣南阳。
zhèn zǐ yuē de xióng zhě wáng de cí zhě bà
侲子曰:‘得雄者王,得雌者霸。
wén gōng suì xióng zhū hóu shǐ wèi bǎo jī cí
’文公遂雄诸侯,始为宝鸡祠。
hàn guāng wǔ de qí xióng qǐ nán yáng yǒu sì hǎi
汉光武得其雄,起南阳,有四海。
bì xià běn fēng qín gù xióng cí bìng jiàn yǐ gào míng dé
陛下本封秦,故雄雌并见,以告明德。
dì yuè yuē rén zhī lì shēn bù kě yǐ wú xué
” 帝悦,曰:“人之立身,不可以无学。
suì liáng suǒ wèi duō shí jūn zǐ zāi
遂良所谓多识君子哉!
é shòu tài zǐ bīn kè
”俄授太子宾客。
xuē yán tuó qǐng hūn dì jǐ nà qí pìn fù jué zhī
薛延陀请婚,帝己纳其聘,复绝之。
suì liáng yuē xìn wèi wàn shì běn bǎi xìng suǒ guī
遂良曰:“信为万事本,百姓所归。
gù wén wáng xǔ kū gǔ ér bù wéi zhòng ní qù shí cún xìn guì zhī yě
故文王许枯骨而不违,仲尼去食存信,贵之也。
yán tuó nǎng yī sì jīn ěr
延陀,曩一俟斤耳。
yīn tiān bīng běi tǎo dàng píng shā sāi wēi jiā zhū wài ér ēn jié yú nèi yǐ wéi yú kòu bù kě yǐ wú qiú zhǎng gù xǐ shū gǔ dào lì wèi kè hán
因天兵北讨,荡平沙塞,威加诸外,而恩结于内,以为余寇不可以无酋长,故玺书鼓纛,立为可汗。
fù bào zhī ēn yǔ tiān wú jí
负抱之恩,与天无极。
shù qiǎn shǐ qǐng hūn yú cháo bì xià jì kāi xǔ wèi yù běi mén shòu xiàn shí
数遣使请婚于朝,陛下既开许,为御北门受献食。
jīn yī zhāo zì wèi jìn tuì suǒ xī shǎo suǒ shī duō kuī xìn yí dí fāng shēng xián hèn dài bù kě yǐ xùn róng bīng lì jūn shì yě
今一朝自为进退,所惜少,所失多,亏信夷狄,方生嫌恨,殆不可以训戎兵、励军事也。
qiě lóng shā yǐ běi bù luò niú máo zhōng guó jī zhī bù néng jǐn yì yóu kě běi bài ruì ruì xìng tū jué wáng yán tuó shèng
且龙沙以北,部落牛毛,中国击之不能尽,亦犹可北败,芮芮兴,突厥亡,延陀盛。
shì yǐ gǔ rén xū wài shí nèi huái zhī yǐ dé
是以古人虚外实内,怀之以德。
shǐ wèi è zài yí bù zài huá
使为恶,在夷不在华;
shī xìn zài bǐ bù zài cǐ yě
失信,在彼不在此也。
wéi bì xià cái xìng
惟陛下裁幸。
bù nà
”不纳。
dì yù zì tǎo liáo dōng suì liáng gù quàn wú xíng yī bù shèng shī bì zài xīng
帝欲自讨辽东,遂良固劝无行:“一不胜,师必再兴;
zài xīng wèi fèn bīng
再兴,为忿兵。
bīng fèn zhě shèng fù bù kě bì
兵忿者, 胜负不可必。
dì rán kě
”帝然可。
huì li jī dǐ qí jì dì yì suì jué dōng
会李𪟝诋其计,帝意遂决东。
suì liáng jù shàng yán chén qǐng pì zhū shēn
遂良惧,上言:“臣请譬诸身。
liǎng jīng fù xīn yě
两京,腹心也;
sì jìng shǒu zú yě
四境,手足也;
shū yì jué yù dài fēi zhī tǐ suǒ shǔ
殊裔绝域,殆非支体所属。
gāo lí wáng bì xià suǒ lì mò lí zhī shā zhī
高丽王陛下所立, 莫离支杀之。
tǎo qí nì yí qí de gù bù kě shī dàn qiǎn yī èr shèn jiāng fù ruì bīng shí wàn xiáng yún péng tuò shǒu kě qǔ
讨其逆,夷其地,固不可失,但遣一二慎将,付锐兵十万,翔■云輣, 唾手可取。
xī hóu jūn jí lǐ jìng jiē yōng rén ěr yóu néng juē gāo chāng yīng tū jué bì xià zhǐ fā zōng zhǐ shì de guī gōng shèng míng
昔侯君集、李靖皆庸人尔,犹能撅高昌,缨突厥,陛下止发踪指示,得归功圣明。
qián rì cóng bì xià píng tiān xià xiāo shì zhǎo chén qì lì wèi shuāi kě qū cè wéi bì xià suǒ shǐ
前日从陛下平天下,虓士爪臣,气力未衰,可驱策,惟陛下所使。
chén wén shè liáo ér zuǒ huò shuǐ lǎo píng dì nào sān chǐ dài fāng xuán tú hǎi rǎng huāng màn jué fēi wàn shèng liù shī suǒ yí xíng
臣闻涉辽而左,或水潦,平地淖三尺,带方、玄菟,海壤荒漫,决非万乘六师所宜行。
shì shí dì ruì yì dàng píng bú jiàn shěng
” 是时,帝锐意荡平,不见省。
jìn huáng mén shì láng cān zōng cháo zhèng
进黄门侍郎,参综朝政。
mò lí zhī qiǎn shǐ gòng jīn suì liáng yuē gǔ zhě tǎo shā jūn zhī zuì bù shòu qí lù
莫离支遣使贡金,遂良曰: “古者讨杀君之罪,不受其赂。
lǔ nà gào dǐng tài miào chūn qiū jī zhī
鲁纳郜鼎太庙,《春秋》讥之。
jīn mò lí zhī suǒ gòng bù chén zhī fěi bù róng shòu
今莫离支所贡不臣之篚,不容受。
zhào kě yǐ qí shǐ shǔ lì
”诏可,以其使属吏。
dì jì píng gāo chāng suì diào bīng qiān rén wǎng zhūn suì liáng sòng zhèng bù kě dì zhì qǔ xī yù tián qí yán bù yòng
帝既平高昌,岁调兵千人往屯,遂良诵诤不可,帝志取西域,寘其言不用。
xi tū jué kòu xī zhōu dì yuē wǎng wèi zhēng chǔ suì liáng quàn wǒ lì qū wén tài zǐ dì bù yòng qí jì nǎi jīn huǐ zhī
西突厥寇西州,帝曰:“往魏征、褚遂良劝我立麹文泰子弟,不用其计,乃今悔之。
dì yú qǐn gōng cè bié zhì yuàn jū tài zǐ suì liáng jiàn yǐ wéi péng yǒu shēn jiāo zhě yì yuàn fù zǐ zhì ài zhě duō qiān
” 帝于寝宫侧别置院居太子,遂良谏,以为“朋友深交者易怨,父子滞爱者多愆。
yi xǔ tài zǐ jiān huán dōng gōng jìn shī fū zhuān xué yì yǐ guǎng yì dé
宜许太子间还东宫,近师傅,专学艺,以广懿德。
dì cóng qí yán
”帝从其言。
huì fù sāng miǎn qǐ fù bài zhōng shū lìng
会父丧免,起复,拜中书令。
dì qǐn jí zhào suì liáng zhǎng sūn wú jì yuē tàn wǔ dì jì huò guāng liú bèi tuō zhū gě liàng zhèn jīn wěi qīng yǐ
帝寝疾,召遂良、长孙无忌曰:“叹武帝寄霍光,刘备托诸葛亮,朕今委卿矣。
tài zǐ rén xiào qí jǐn chéng fǔ zhī
太子仁孝,其尽诚辅之。
wèi tài zǐ yuē wú jì suì liáng zài ér wú yōu
”谓太子曰:“无忌、遂良在,而毋忧。
yīn mìng suì liáng cǎo zhào
”因命遂良草诏。
gāo zōng jí wèi fēng hé nán xiàn gōng jìn jùn gōng
高宗即位,封河南县公,进郡公。
zuò shì chū wèi tóng zhōu cì shǐ
坐事出为同州刺史。
zài suì zhào bài lì bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jiān xiū guó shǐ jiān tài zǐ bīn kè
再岁,召拜吏部尚书、同中书门下三品,监修国史,兼太子宾客。
jìn bài shàng shū yòu pú yè
进拜尚书右仆射。
dì jiāng lì wǔ zhāo yí zhào zhǎng sūn wú jì li jī yú zhì níng jí suì liáng rén
帝将立武昭仪,召长孙无忌、李𪟝、于志宁及遂良人。
huò wèi wú jì dāng xiān jiàn suì liáng yuē tài wèi guó yuán jiù yǒu bù rú yì shǐ shàng yǒu qì qīn zhī jī
或谓无忌当先谏,遂良曰:“太尉,国元舅,有不如意,使上有弃亲之讥。
yòu wèi jī shàng suǒ zhòng dāng jìn yuē bù kě
”又谓𪟝上所重,当进,曰: “不可。
sī kōng guó yuán xūn yǒu bù rú yì shǐ shàng yǒu chì gōng chén zhī xián
司空,国元勋,有不如意,使上有斥功臣之嫌。
yuē wú fèng yí zhào ruò bù jǐn yú wú yǐ xià jiàn xiān dì
”曰:“吾奉遗诏,若不尽愚,无以下见先帝。
jì rù dì yuē zuì mò dà yú jué sì huáng hòu wú zi jīn yù lì zhāo yí wèi hé
”既入,帝曰:“罪莫大于绝嗣,皇后无子,今欲立昭仪, 谓何?
suì liáng yuē huáng hòu běn míng jiā fèng shì xiān dì
”遂良曰:“皇后本名家,奉事先帝。
xiān dì jí zhí bì xià shǒu yǔ chén yuē wǒ r yǔ fù jīn fù qīng
先帝疾,执陛下手语臣曰:‘我儿与妇今付卿!
qiě dé yīn zài bì xià ěr kě jù wàng zhī
”且德音在陛下耳,可遽忘之?
huáng hòu wú tā guò bù kě fèi
皇后无它过,不可废。
dì bú yuè
”帝不悦。
yì rì fù yán duì yuē bì xià bì yù gǎi lì hòu zhě qǐng gèng zé guì xìng
翌日, 复言,对曰:“陛下必欲改立后者,请更择贵姓。
zhāo yí xī shì xiān dì shēn jiē wéi dì jīn lì zhī nài tiān xià ěr mù hé
昭仪昔事先帝,身接帷第,今立之,奈天下耳目何?
dì xiū mò
”帝羞默。
suì liáng yīn zhì hù diàn jiē kòu tóu liú xiě yuē hái bì xià cǐ hù gài guī tián lǐ
遂良因致笏殿阶,叩头流血,曰:“还陛下此笏, 丐归田里。
dì dà nù mìng yǐn chū
”帝大怒,命引出。
wǔ shì cóng wò hòu hū yuē hé bù pū shā cǐ lǎo
武氏从幄后呼曰:“何不扑杀此獠?
wú jì yuē suì liáng shòu gù mìng yǒu zuì bù jiā xíng
”无忌曰: “遂良受顾命,有罪不加刑。
huì li jī yì yì wǔ shì lì nǎi zuǒ qiān suì liáng tán zhōu dū dū
”会李𪟝议异,武氏立,乃左迁遂良潭州都督。
xiǎn qìng èr nián xǐ guì zhōu wèi jǐ biǎn ài zhōu cì shǐ
显庆二年,徙桂州,未几,贬爱州刺史。
suì liáng nèi yōu huò kǒng sǐ bù néng zì míng nǎi shàng biǎo yuē wǎng zhě chéng qián fèi cén wén běn liú jì zòu dōng gōng bù kě shǎo kuàng yi qiǎn pú wáng jū zhī chén yǐn yì gù zhēng
遂良内忧祸,恐死不能自明,乃上表曰:“往者承干废,岑文本、刘洎奏东宫不可少旷,宜遣濮王居之,臣引义固争。
míng rì zhàng rù xiān dì liú wú jì xuán líng jī jí chén dìng cè lì bì xià
明日仗入,先帝留无忌、玄龄、𪟝及臣定策立陛下。
dāng shòu yí zhào
当受遗诏。
dú chén yǔ wú jì èr rén zài bì xià fāng cǎo tǔ hào tòng chén jí zòu qǐng jí wèi dà xíng jiù qián
独臣与无忌二人在, 陛下方草土号恸,臣即奏请即位大行柩前。
dāng shí bì xià shǒu bào chén jǐng chén jí wú jì qǐng jí hái jīng fā āi dà gào nèi wài níng mì
当时陛下手抱臣颈,臣及无忌请即还京, 发哀大告,内外宁谧。
chén lì xiǎo rèn zhòng dòng yí yī qī lóu yǐ yú chǐ qǐ bì xià āi lián
臣力小任重,动贻伊戚,蝼螘余齿,乞陛下哀怜。
dì hūn nuò qiān yú wǔ hòu qì bù xǐng
”帝昏懦, 牵于武后,讫不省。
suì yú zú nián liù shí sān
岁余,卒,年六十三。
hòu èr suì xǔ jìng zōng li yì fǔ zòu zhǎng sūn wú jì nì móu jiē suì liáng qū shān nǎi xuē guān jué
后二岁,许敬宗、李义府奏长孙无忌逆谋皆遂良驱煽,乃削官爵。
èr zi yàn fu yàn chōng liú ài zhōu shā zhī
二子彦甫、 彦冲流爱州,杀之。
dì qiǎn zhào tīng qí jiā běi hái
帝遣诏听其家北还。
shén lóng zhōng fù guān jué
神龙中,复官爵。
dé zōng zhuī zèng tài wèi
德宗追赠太尉。
wén zōng shí zhào yǐ suì liáng wǔ shì sūn qián wèi lín rǔ wèi
文宗时, 诏以遂良五世孙虔为临汝尉。
ān nán guān chá shǐ gāo pián biǎo suì liáng kè biǎn ài zhōu èr nán yī sūn fù
安南观察使高骈表遂良客窆爱州,二男一孙祔。
xián tōng jiǔ nián zhào fǎng qí hòu hù sàng guī zàng yáng dí yún
咸通九年,诏访其后护丧归葬阳翟云。
suì liáng zēng sūn qiú zì bó yù zhuó jìn shì dì lèi bài jiān chá yù shǐ lǐ xíng
遂良曾孙璆,字伯玉,擢进士第,累拜监察御史里行。
xiān tiān zhōng tū jué wéi běi tíng zhào qiú chí jié jiān zǒng dū zhū jiāng pò zhī
先天中,突厥围北庭, 诏璆持节监总督诸将,破之。
qiān shì yù shǐ bài lǐ bù yuán wài láng
迁侍御史,拜礼部员外郎。
ér qì xiàng níng tǐng bù jiǎn zài tái shí
而气象凝挺,不减在台时。
hán yuàn zì bó yù jīng zhào sān yuán rén
韩瑗,字伯玉,京兆三原人。
fù zhòng liáng wǔ dé chū yǔ dìng lǜ lìng jiàn yán zhōu lǜ qí shǔ sān qiān qín hàn hòu yuē wèi wǔ bǎi
父仲良,武德初,与定律令,建言:“周律,其属三千,秦、汉后约为五百。
yī gǔ zé fán qǐng chóng kuān jiǎn yǐ shì wéi xīn
依古则繁,请崇宽简,以示惟新。
yú shì cǎi kāi huáng lǜ yí yú shí zhě dìng zhī
”于是采《开皇律》 宜于时者定之。
zhōng xíng bù shàng shū qín zhōu dū du fǔ zhǎng shǐ yǐng chuān xiàn gōng
终刑部尚书、秦州都督府长史、颍川县公。
yuàn shǎo fù jié xíng
瑗少负节行。
bó xué xiǎo lì shì
博学,晓吏事。
zhēn guàn zhōng yǐ bīng bù shì láng xí jué
贞观中,以兵部侍郎袭爵。
yǒng huī sān nián qiān huáng mén shì láng
永徽三年,迁黄门侍郎。
é tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jiān xiū guó shǐ
俄同中书门下三品,监修国史。
jìn shì zhōng jiān tài zǐ bīn kè
进侍中,兼太子宾客。
wáng hòu zhī fèi yuàn xuě qì yán yuē huáng hòu nǎi bì xià zài fān shí xiān dì suǒ qǔ jīn wú zuì zhé fèi fēi shè jì jì
王后之废,瑗雪泣言曰: “皇后乃陛下在籓时先帝所娶,今无罪辄废,非社稷计。
bù nà
”不纳。
míng rì fù jiàn yuē wáng zhě lì hòu pèi tiān de xiàng rì yuè
明日复谏曰: “王者立后,配天地,象日月。
pǐ fū pǐ fù shàng zhī xiāng zé kuàng tiān zǐ hu
匹夫匹妇尚知相择,况天子乎?
shī yún hè hè zōng zhōu bāo sì miè zhī
《诗》云:‘赫赫宗周,褒姒灭之。
chén dú zhì cǐ cháng chuò juàn tài xī bù tú běn cháo qīn jiàn cǐ huò
’臣读至此,常辍卷太息,不图本朝亲见此祸。
zōng miào qí bù xuè shí hu
宗庙其不血食乎!
dì dà nù zhào yǐn chū
” 帝大怒,诏引出。
chǔ suì liáng biǎn tán zhōu dū dū míng nián yuàn shàng yán suì liáng shòu xiān dì gù tuō yī dé wú èr xiàng rì lùn shì zhì chéng kěn qiè jù kěn lìng bì xià hòu yáo shùn ér chén shǐ cè zāi
褚遂良贬潭州都督,明年瑗上言:“遂良受先帝顾托,一德无二, 向日论事,至诚恳切,讵肯令陛下后尧、舜而尘史册哉?
zāo hòu bàng chǒu yán sǔn bì xià zhī míng zhé zhì shì zhī ruì
遭厚谤丑言,损陛下之明, 折志士之锐。
kuàng bèi qiān yǐ lái zài lí hán shǔ qí zé sāi yǐ
况被迁以来,再离寒暑,其责塞矣。
yuàn kuān wú gū yǐ shùn zhòng xīn
愿宽无辜,以顺众心。
dì yuē suì liáng zhī qíng zhèn zhī zhī yǐ
”帝曰: “遂良之情,朕知之矣。
qí bó lì hǎo fàn shàng zhèn zé zhī jù yǒu guò yá
其孛戾好犯上,朕责之,讵有过邪?
yuàn yuē suì liáng shè jì chén
”瑗曰:“遂良,社稷臣。
cāng yíng diǎn bái fù zhì yǒu zuì
苍蝇点白,傅致有罪。
xī wēi zǐ jì qù yīn yǐ wáng
昔微子既去,殷以亡;
zhāng huá bù sǐ jìn bù jí luàn
张华不死,晋不及乱。
bì xià fù yǒu sì hǎi ān yú qīng tài hū qū zhú jiù chén suì bù xǐng chá hu
陛下富有四海,安于清泰,忽驱逐旧臣,遂不省察乎?
dì yù bù tīng
”帝愈不听。
yuàn yōu fèn zì biǎo guī tián lǐ bù bào
瑗忧愤,自表归田里, 不报。
xiǎn qìng èr nián xǔ jìng zōng li yì fǔ zòu yuàn yǐ guì zhōu shòu suì liáng guì yòng wǔ de yǐ zhī móu bù guǐ
显庆二年,许敬宗、李义府奏“瑗以桂州授遂良,桂用武地,倚之谋不轨。
yú shì biǎn zhèn zhōu cì shǐ yú nián zú nián wǔ shí sì
” 于是贬振州刺史,逾年,卒,年五十四。
zhǎng sūn wú jì sǐ yì fǔ děng fù zòu yuàn yǔ tōng móu qiǎn shǐ jí shā zhī
长孙无忌死,义府等复奏瑗与通谋,遣使即杀之;
jì zhì yuàn yǐ sǐ fā guān yàn shì nǎi hái
既至,瑗已死,发棺验视乃还。
zhuī xuē guān jué jí qí jiā zǐ sūn zhé guǎng zhōu guān nú
追削官爵,籍其家,子孙谪广州官奴。
shén lóng chū wǔ hòu yí zhào fù guān jué
神龙初,武后遗诏复官爵。
zì yuàn yǔ suì liáng xiāng jì sǐ nèi wài yǐ yán wèi dú jiāng èr shí nián
自瑗与遂良相继死,内外以言为读将二十年。
dì zào fèng tiān gōng yù shǐ li shàn gǎn shǐ shàng shū jí yán shí rén xǐ zhī wèi wéi fèng míng zhāo yáng
帝造奉天宫, 御史李善感始上疏极言,时人喜之,谓为“凤鸣朝阳”。
lái jì yáng zhōu jiāng dū rén
来济,扬州江都人。
fù hù ér duò zuǒ yì wèi dà jiàng jūn
父护儿,隋左翊卫大将军。
yǔ wén huà jí nán hé mén sǐ zhī jì yòu de miǎn
宇文化及难,阖门死之,济幼得免。
zhuǎn cè liú lí ér dǔ zhì wéi wén zhāng shàn yì lùn xiǎo chàng shí wù zhuó jìn shì
转侧流离,而笃志为文章,善议论,晓畅时务,擢进士。
zhēn guàn zhōng lèi qiān tōng shì shè rén
贞观中,累迁通事舍人。
tài zǐ chéng qián bài tài zōng wèn shì chén hé yǐ chù zhī mò gǎn duì
太子承干败,太宗问侍臣何以处之,莫敢对。
jì yuē bì xià shàng bù shī wéi cí fù tài zǐ de jǐn tiān nián zé shàn
济曰:“陛下上不失为慈父, 太子得尽天年,则善。
dì nà zhī
”帝纳之。
chú kǎo gōng yuán wài láng
除考功员外郎。
shí bā nián chū zhì tài zǐ sī yì láng gāo qí xuǎn ér yǐ jì wèi zhī jiān chóng xián guǎn zhí xué shì
十八年,初置太子司议郎,高其选,而以济为之,兼崇贤馆直学士。
qiān zhōng shū shè rén
迁中书舍人。
yǒng huī èr nián bài zhōng shū shì láng jiān hóng wén guǎn xué shì jiān xiū guó shǐ
永徽二年,拜中书侍郎,兼弘文馆学士,监修国史。
é tóng zhōng shū mén xià sān pǐn fēng nán yáng xiàn nán
俄同中书门下三品,封南阳县男。
qiān zhōng shū lìng jiǎn jiào lì bù shàng shū
迁中书令,检校吏部尚书。
dì jiāng yǐ wǔ shì wèi hòu jì jiàn yuē wáng zhě lì hòu yǐ chéng zōng miào mǔ tiān xià yi zé lǐ yì míng jiā yōu xián lìng shū zhě fù sì hǎi zhī wàng chēng shén zhī zhī yì
帝将以武氏为后,济谏曰:“王者立后,以承宗庙、母天下,宜择礼义名家、 幽闲令淑者,副四海之望,称神祗之意。
gù wén wáng xìng sì guān huī zhī huà méng bèi bǎi xìng qí fú rú bǐ
故文王兴姒,《关睢》之化,蒙被百姓, 其福如彼;
chéng dì zòng yù yǐ bì wèi hòu huáng tǒng zhōng wēi qí huò rú cǐ
成帝纵欲,以婢为后,皇统中微,其祸如此。
wéi bì xià xiáng chá
惟陛下详察。
chū wǔ shì bèi chǒng dì tè hào chén fēi
”初,武氏被宠,帝特号“宸妃”。
jì yǔ hán yuàn jiàn fēi yǒu cháng yuán jīn bié lì hào bù kě
济与韩瑗谏:“妃有常员,今别立号,不可。
wǔ shì yǐ lì bù zì ān
”武氏已立, 不自安。
hòu gèng màn yán jì děng zhōng gěng kǒng qián jīng zhí zòu zhé huái fǎn zè qǐng jiā shǎng wèi ér shí xián zhī
后更谩言济等忠鲠,恐前经执奏,辄怀反仄,请加赏慰,而实衔之。
dì shì jì jí yuàn jì děng yì jù
帝示济及瑗,济等益惧。
xiǎn qìng chū jiān tài zǐ bīn kè jìn jué wèi hóu
显庆初,兼太子宾客,进爵为侯。
dì cháng cóng róng wèn yù xià suǒ yí jì yuē xī qí huán gōng chū yóu jiàn lǎo rén mìng zhī shí yuē qǐng yí tiān xià shí
帝尝从容问驭下所宜,济曰:“昔齐桓公出游,见老人,命之食,曰:‘请遗天下食。
yí zhī yī yuē qǐng yí tiān xià yī
’遗之衣,曰:‘请遗天下衣。
gōng yuē wú fǔ kù yǒu xiàn ān dé ér gěi
’公曰: ‘吾府库有限,安得而给?
lǎo rén yuē chūn bù duó nóng shí jí yǒu shí
”老人曰:‘春不夺农时,即有食;
xià bù duó cán gōng jí yǒu yī
夏不夺蚕工,即有衣。
yóu shì yán zhī shěng yáo yì yù xià zhī yi yě
’由是言之,省徭役,驭下之宜也。
yú shí shān dōng yì dīng suì bié shù wàn rén yòu yì qǔ yōng yǐ cháng gù fēn rán fán rǎo gù jì duì jí zhī
”于时山东役丁,岁别数万人,又议取庸以偿雇,纷然烦扰,故济对及之。
èr nián jiān zhān shì
二年,兼詹事。
xún zuò chǔ suì liáng shì biǎn tāi zhōu cì shǐ
寻坐褚遂良事,贬台州刺史。
jiǔ zhī xǐ tíng zhōu
久之,徙庭州。
lóng shuò èr nián tū jué rù kòu jì zǒng bīng jù zhī wèi qí zhòng yuē wú cháng kuā xíng wǎng méng shè sǐ jīn dāng yǐ shēn sè zé
龙朔二年,突厥入寇,济总兵拒之,谓其众曰:“吾尝絓刑罔,蒙赦死,今当以身塞责。
suì bù jiè zhòu ér chí zéi méi yān nián wǔ shí sān
”遂不介胄而驰贼,没焉,年五十三。
zèng chǔ zhōu cì shǐ gěi líng ér hái xiāng
赠楚州刺史,给灵轜还乡。
chū jì yǔ gāo zhì zhōu hǎo chù jùn sūn chǔ yuē kè xuān chéng shí zhòng lǎn jiā zhòng lǎn yǎn yú cái yǒu qì shí dài sì rén shén hòu
初,济与高智周、郝处俊、孙处约客宣城石仲览家,仲览衍于财,有器识,待四人甚厚。
sī xiāng yǔ yán zhì chù jùn yuē yuàn zǎi tiān xià
私相与言志,处俊曰:“愿宰天下。
jì jí zhì zhōu yì rán
”济及智周亦然。
chǔ yuē yuē zǎi xiàng huò bù kě jì yuàn wèi tōng shì shè rén zú yǐ
处约曰:“宰相或不可冀,愿为通事舍人足矣。
hòu jì lǐng lì bù chǔ yuē shǐ yǐ yíng zhōu shū zuǒ rù diào jì jù zhù yuē rú zhì suì yǐ chǔ yuē wèi tōng shì shè rén
”后济领吏部,处约始以瀛州书佐入调,济遽注曰 “如志”,遂以处约为通事舍人。
hòu jiē zhì gōng fǔ yún
后皆至公辅云。
jì yì mǔ xiōng héng shàng yuán zhōng wèi huáng mén shì láng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn fù běn xiāo jiàng ér héng jì jù yǐ xué xíng chēng xiāng cì zhī zhèng shì
济异母兄恒,上元中,为黄门侍郎、同中书门下三品,父本骁将,而恒、济俱以学行称,相次知政事。
shí yú shì nán zi chǎng wú cái shù lì jiāng zuò shǎo jiang gōng bù shì láng zhǔ gōng zuò
时虞世南子昶无才术,历将作少匠、工部侍郎,主工作。
xǔ jìng zōng yuē hù ér r zuò xiāng shì nán nán zuò jiang wén wǔ qǐ yǒu zhǒng yá
许敬宗曰:“护儿儿作相,世南男作匠,文武岂有种邪?
li yì yǎn wèi zhōu chāng lè rén qí xiān chū lǒng xī wàng xìng
李义琰,魏州昌乐人,其先出陇西望姓。
jí jìn shì dì bǔ tài yuán wèi
及进士第,补太原尉。
li jī wèi dū du liáo lì dàn qí wēi yì yǎn dú gǎn tíng biàn qū zhí jī shén lǐ zhī
李𪟝为都督, 僚吏惮其威,义琰独敢廷辨曲直,𪟝甚礼之。
xǐ bái shuǐ lìng yǒu néng míng zhuó sī xíng yuán wài láng
徙白水令,有能名,擢司刑员外郎。
yì yǎn zī tǐ kuí xiù bó xué yǒu zhì shí
义琰姿体魁秀,博学,有智识。
lèi qiān zhōng shū shì láng
累迁中书侍郎。
shàng yuán zhōng jìn tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jiān tài zi yòu shù zǐ
上元中,进同中书门下三品,兼太子右庶子。
gāo zōng yù shǐ wǔ hòu shè guó zhèng yì yǎn yǔ hǎo chù jùn gù zhēng shì de qǐn
高宗欲使武后摄国政,义琰与郝处俊固争,事得寝。
zhāng huái tài zǐ zhī fèi jǐn shè gōng chén zuì shù zǐ xuē yuán chāo děng jiē dǎo wǔ yì yǎn dú yǐn jiù tì qì jìn shēn yì zhī
章怀太子之废,尽赦宫臣罪,庶子薛元超等皆蹈舞,义琰独引咎涕泣,搢绅义之。
dì měi gù wèn bì gěng qiē bù huí
帝每顾问,必鲠切不回。
zhái wú zhèng qǐn dì yì jīn wéi shì táng cái sòng zhī
宅无正寝,弟义琎为市堂材送之。
yì yǎn yuē yǐ wú wèi guó xiāng qiě zì kuì shàng yíng měi yǔ shì sù wú huò qǐ ài wǒ zhě yá
义琰曰:“以吾为国相,且自愧,尚营美宇,是速吾祸,岂爱我者邪?
yì jīn yuē fán shì wèi chéng wèi qiě chóng dì shè xiōng wèi gāo ān kě bī xià zāi
”义琎曰:“凡仕为丞尉,且崇第舍,兄位高,安可逼下哉?
dá yuē bù rán
”答曰:“不然。
shì nán quán suì wù bù liǎng xìng
事难全遂,物不两兴。
jì chù guì shì yòu guǎng jū yǔ fēi yǒu lìng dé bì shòu qí yāng
既处贵仕,又广居宇,非有令德, 必受其殃。
zú bù xǔ
”卒不许。
hòu qí mù jiǔ fǔ nǎi qì zhī
后其木久腐,乃弃之。
yì yǎn gǎi zàng qí xiān shǐ jiù jiā yí yíng ér zhào qí suǒ
义琰改葬其先,使舅家移茔而兆其所。
dì wén nù yuē shì rén bù kě shǐ bǐng zhèng
帝闻,怒曰:“是人不可使秉政。
yì yǎn jù yǐ jí qǐ hái gǔ qiān yín qīng guāng lù dài fu tīng zhì shì nǎi guī tián lǐ
”义琰惧,以疾乞骸骨,迁银青光禄大夫,听致仕,乃归田里。
gōng qīng yǐ xià xī zǔ jiàn tōng huà mén wài shí rén bǐ hàn shū guǎng
公卿以下悉祖饯通化门外,时人比汉疏广。
chuí gǒng chū qǐ wèi huái zhōu cì shǐ zì yǐ shī wǔ hòu yì cí bù bài zú
垂拱初,起为怀州刺史,自以失武后意,辞不拜,卒。
zi cháo yòu háo jùn shàn qí shè ér bù zhì xì xíng
子巢,幼豪俊,善骑射,而不治细行。
yì yǎn cháng jū zhī jué qí jiāo yóu
义琰尝拘之,绝其交游。
hòu wáng zǒu què xià xiàn shū chén lì hài
后亡走阙下, 献书陈利害。
bài jiān chá yù shǐ yǔ li yì fǔ tóng àn liǔ shì hán yuàn yù qiān diàn zhōng
拜监察御史,与李义府同按柳奭、韩瑗狱,迁殿中。
shàng shū wǔ zhǐ biǎn lóng biān zhǔ bù
上书忤旨,贬龙编主簿。
yì yǎn cóng zǔ dì yì chēn
义琰从祖弟义琛。
yì chēn zhuó jìn shì dì lì jiān chá yù shǐ
义琛擢进士第,历监察御史。
zhēn guàn zhōng wén chéng gōng zhǔ gòng jīn yù dào yú qí zhōu zhǔ míng bù lì
贞观中,文成公主贡金,遇盗于岐州,主名不立。
tài zōng zhào qún yù shǐ zhì mù yì chēn yuē shì rén shén qíng shuǎng bá kě shǐ tuī bǔ
太宗召群御史至,目义琛曰:“是人神情爽拔,可使推捕。
yì chēn wǎng shù rì huò zéi
” 义琛往,数日获贼。
dì xǐ wèi jiā qī jiē
帝喜,为加七阶。
chū yì yǎn shǐ gāo lí qí wáng jù tà zhào jiàn yì yǎn bù bài yuē wú tiān zǐ shǐ kě dāng xiǎo guó zhī jūn nài hé jù jiàn wǒ
初,义琰使高丽,其王据榻召见,义琰不拜, 曰:“吾,天子使,可当小国之君,奈何倨见我?
wáng cí qū wèi jiā lǐ
”王祠屈,为加礼。
jí yì chēn zài shǐ yì zuò zhào zhī yì chēn pú fú bài fú
及义琛再使, 亦坐召之,义琛匍匐拜伏。
shí rén yóu shì jiàn xiōng dì yōu liè
时人由是见兄弟优劣。
lèi qiān xíng bù shì láng
累迁刑部侍郎。
wèi yōng zhōu zhǎng shǐ shí guān fǔ dà jī zhào pín rén jiù shí shāng shān yì chēn kǒng liú xǐ bù hái shàng shū gù zhēng
为雍州长史,时关辅大饥,诏贫人就食商、邓,义琛恐流徙不还,上疏固争。
zuǒ qiān lí zhōu dū dū zhōng qí zhōu cì shǐ
左迁黎州都督,终岐州刺史。
zi wǎn wèi bǎi rén lìng yǒu rén zhèng xiàn wèi lì cí
子绾,为柏人令,有仁政,县为立祠。
shàng guān yí zì yóu sháo shǎn zhōu shǎn rén
上官仪,字游韶,陕州陕人。
fù hóng wèi duò jiāng dū gōng fù jiān dà yè mò wèi chén léng suǒ shā
父弘,为隋江都宫副监,大业末,为陈棱所杀。
shí yí yòu zuǒ yòu nì miǎn mào wèi shā mén fú
时仪幼,左右匿免,冒为沙门服。
jìn gōng wén cí shè guàn fén diǎn
浸工文词,涉贯坟典。
zhēn guàn chū zhuó jìn shì dì zhào shòu hóng wén guǎn zhí xué shì
贞观初,擢进士第,召授弘文馆直学士。
qiān mì shū láng
迁秘书郎。
tài zōng měi zhǔ wén qiǎn yí shì gǎo yàn sī wèi cháng bù yù
太宗每属文,遣仪视藁,宴私未尝不预。
zhuǎn qǐ jū láng
转起居郎。
gāo zōng jí wèi wèi mì shū shǎo jiān jìn xī tái tóng dōng xī tái sān pǐn shí yǐ yōng zhōu sī shì cān jūn wéi xuàn wèi diàn zhōng shì yù shǐ huò yí fēi qiān
高宗即位,为秘书少监,进西台同东西台三品,时以雍州司士参军韦绚为殿中侍御史, 或疑非迁。
yí yuē cǐ yě rén yǔ ěr
仪曰:“此野人语耳。
yù shǐ gòng fèng chì chí xià jiē wǔ kuí lóng zào yǔ yuān lù qǐ yōng zhōu pàn zuǒ bǐ hu
御史供奉赤墀下,接武夔龙,簉羽鹓鹭,岂雍州判佐比乎?
shí yǐ wéi qīng yán
”时以为清言。
yí gōng shī qí cí qǐ cuò wǎn mèi
仪工诗,其词绮错婉媚。
jí guì xiǎn rén duō xiào zhī wèi wéi shàng guān tǐ
及贵显,人多效之,谓为“上官体”。
lín dé yuán nián zuò liáng wáng zhōng shì xià yù sǐ jí qí jiā
麟德元年,坐梁王忠事下狱死,籍其家。
chū wǔ hòu dé zhì suì qiān zhì dì zhuān wēi fú dì bù néng kān
初,武后得志,遂牵制帝,专威福, 帝不能堪;
yòu yǐn dào shì xíng yā shèng zhōng rén wáng fú shèng fā zhī
又引道士行厌胜,中人王伏胜发之。
dì yīn dà nù jiāng fèi wèi shù rén zhào yí yǔ yì
帝因大怒,将废为庶人,召仪与议。
yí yuē huáng hòu zhuān zì hǎi nèi shī wàng yi fèi zhī yǐ shùn rén xīn
仪曰:“皇后专恣,海内失望,宜废之以顺人心。
dì shǐ cǎo zhào
”帝使草诏。
zuǒ yòu bēn gào hòu hòu zì shēn sù dì nǎi huǐ
左右奔告后,后自申诉,帝乃悔;
yòu kǒng hòu yuàn huì nǎi yuē shàng guān yí jiào wǒ
又恐后怨恚,乃曰:“上官仪教我。
hòu yóu shì shēn è yí
”后由是深恶仪。
shǐ zhōng wèi chén wáng shí yí wèi zī yì yǔ wáng fú shèng tóng fǔ
始,忠为陈王时,仪为谘议,与王伏胜同府。
zhì shì xǔ jìng zōng gòu yí yǔ zhōng móu dà nì hòu zhì yě
至是,许敬宗构仪与忠谋大逆,后志也。
zì zhě suì liáng děng yuán lǎo dà chén xiāng cì tú lǚ gōng qīng mò gǎn zhèng yì dú yí nà zhōng huò yòu bù xuán zhǒng yóu shì tiān xià zhī zhèng guī yú hòu ér dì gǒng shǒu yǐ
自褚遂良等元老大臣相次屠履,公卿莫敢正议,独仪纳忠,祸又不旋踵,由是天下之政归于后,而帝拱手矣。
zi tíng zhī lì zhōu wáng fǔ shǔ yì bèi shā
子庭芝,历周王府属,亦被杀。
tíng zhī nǚ zhōng zōng shí wéi zhāo róng zhuī zèng yí wèi zhōng shū lìng qín zhōu dū dū chǔ guó gōng
庭芝女,中宗时为昭容,追赠仪为中书令、秦州都督、楚国公;
tíng zhī huáng mén shì láng qí zhōu cì shǐ tiān shuǐ jùn gōng yǐ lǐ gǎi zàng
庭芝黄门侍郎、岐州刺史、天水郡公,以礼改葬。
zàn yuē gāo zōng zhī bù jūn kě yǔ wèi zhì yá
赞曰:高宗之不君,可与为治邪?
nèi qiān bì yīn wài jié chán yán yǐ wú jì zhī qīn suì liáng zhī zhōng jiē gù mìng dà chén yī dàn zhū chì rěn ér bù xǐng
内牵嬖阴,外劫谗言,以无忌之亲,遂良之忠,皆顾命大臣,一旦诛斥,忍而不省。
fǎn tiān zhī gāng náo yáng zhī míng zú shǐ pìn zhū míng chén zuò yí hòu jiā kě bù āi zāi
反天之刚,挠阳之明,卒使牝朱鸣辰, 祚移后家,可不哀哉!
tiān yǐ nǚ róng jiān táng ér xìng suī yì shì rén rén kàng zhī yǐ sǐ jué bù kě zhī
天以女戎间唐而兴,虽义士仁人抗之以死,决不可支。
rán yuàn jì yì yǎn yí sì zǐ kě wèi zhī suǒ shǒu yǐ
然瑗、 济、义琰、仪四子可谓知所守矣。
ǎi shǐ cháng sūn bù zhú jiāng xià hài wú wáng zhě bù zèn sǐ liú jì qí shèng dé kě shǎo zǐ hu
噫,使长孙不逐江夏、害吴王,褚不谮死刘洎, 其盛德可少訾乎!