新唐书 · 刘羲叟 · Chapter 112 of 225

列传·卷三十七

PinyinModern Translation
Size

wáng hán sū xuē wáng liǔ féng jiǎng

王韩苏薛王柳冯蒋

wáng yì fāng sì zhōu lián shuǐ rén kè yú wèi

王义方,泗州涟水人,客于魏。

gū qiě jù shì mǔ jǐn shén

孤且窭,事母谨甚。

yān jiū jīng shù xìng jiǎn tè gāo zì biāo shù

淹究经术,性謇特,高自标树。

jǔ míng jīng yì jīng shī kè yǒu tú bù pí yú dào zhě zì yán fù huàn yuǎn fāng bìng qiě gé yù wǎng shěng kùn bù néng qián

举明经,诣京师,客有徒步疲于道者,自言:“父宦远方,病且革,欲往省, 困不能前。

yì fāng āi zhī jiě suǒ chéng mǎ yǐ yí bù gào xìng míng qù yóu shì yù zhèn yī shí

”义方哀之,解所乘马以遗,不告姓名去,由是誉振一时。

bù kěn zào qǐng guì shì tài zōng shǐ zǎi xiàng tīng qí lùn

不肯造请贵势,太宗使宰相听其论。

yú shì shàng shū wài láng dú gū zhé yǐ rú xiǎn jǐ shì zhōng xǔ jìng zōng tuī zhé què lùn yì fāng yǐn dǎi bǎi jiā yì tóng lián zhǔ zhé zhí chū qí shàng

于是尚书外郎独孤悊以儒显,给事中许敬宗推悊确论,义方引逮百家异同,连拄悊,直出其上。

zuǒ yòu wèi zhé bù píng zhé ba huì

左右为悊不平,辄罢会。

bǔ jìn wáng fǔ cān jūn zhí hóng wén guǎn

补晋王府参军,直弘文馆。

wèi zhēng yì zhī yù qī yǐ fū rén zhī zhí cí bù qǔ

魏征异之,欲妻以夫人之侄,辞不取。

é ér zhēng hōng nǎi qǔ

俄而征薨,乃娶。

rén wèn qí rán yuē chū bù fù zǎi xiàng jīn gǎn zhī jǐ gù yě

人问其然,曰: “初不附宰相,今感知己故也。

sù shàn zhāng liàng liàng dǐ zuì gù biǎn jí ān chéng

素善张亮,亮抵罪,故贬吉安丞。

dào nán hǎi zhōu shī chí jiǔ pú qǐng fú yì fāng zhuó shuǐ shì yuē yǒu rú zhōng huò lì xiào jiàn yóu sì wéi kuò fēn qiān lǐ ān liú

道南海,舟师持酒脯请福,义方酌水誓曰: “有如忠获戾,孝见尤,四维廓氛,千里安流。

shén zhī tīng zhī wú zuò shén xiū

神之听之,无作神羞。

shì shí shèng xià tāo wù zhēng yǒng jì jì tiān yún kāi lù

”是时盛夏, 涛雾蒸涌,既祭,天云开露。

rén zhuàng qí chéng

人壮其诚。

jí ān jiè mán yí gěng hàn bù xún yì fāng zhào shǒu lǐng shāo xuǎn shēng tú wèi kāi chén jīng shū xíng shì diàn lǐ qīng gē chuī shùn dēng jiàng jì lì rén rén yuè shùn

吉安介蛮夷,梗悍不驯,义方召首领,稍选生徒,为开陈经书,行释奠礼,清歌吹蕣,登降跽立,人人悦顺。

jiǔ zhī xǐ huán shuǐ chéng

久之,徙洹水丞。

ér liàng xiōng zi jiǎo zì zhū yá hái yī yì fāng

而亮兄子皎自朱崖还,依义方。

jiāng sǐ wěi qī zǐ yuàn yǐ shī guī zàng yì fāng xǔ zhī

将死,诿妻子,愿以尸归葬,义方许之。

yǐ jiǎo qī shǎo gù yǔ zhī shì yú shén shǐ nú fù jiù chuò mǎ zài jiǎo qī shēn bù cóng zhī

以皎妻少,故与之誓于神,使奴负柩,辍马载皎妻,身步从之。

jì zàng jiǎo yuán wǔ guī qī qí jiā ér gào liàng mù nǎi qù

既葬皎原武,归妻其家, 而告亮墓乃去。

qiān yún yáng chéng

迁云阳丞。

xiǎn qìng yuán nián zhuó shì yù shǐ bù zài xún huì li yì fǔ zòng dà lǐ qiú fù chún yú pò qí chéng bì zhèng yì yì sǐ wú gǎn bái qí jiān

显庆元年,擢侍御史,不再旬,会李义府纵大理囚妇淳于,迫其丞毕正义缢死, 无敢白其奸。

yì fāng zì yǐ xīng xiàn shǔ bù sān shí bài yù shǐ qiě jí dāng shì fù lí fěi rén yǐ qī cháo tíng nèi jué hé zòu yì bì dé zuì jí wèn jì yú mǔ

义方自以兴县属,不三时拜御史,且疾当世附离匪人以欺朝廷,内决劾奏,意必得罪,即问计于母。

mǔ yuē xī wáng mǔ fú jiàn chéng líng zhī yì

母曰:“昔王母伏剑,成陵之谊。

rǔ néng jìn zhōng wú yuàn zhī sǐ bù hèn

汝能尽忠,吾愿之,死不恨。

yì fāng jí shàng yán tiān zǐ zhì gōng qīng dài fū shì yù shuǐ huǒ xiāng jì yán méi xiāng ché bù dé dú shì dú fēi yě

”义方即上言:“天子置公卿大夫士,欲水火相济,盐梅相成,不得独是独非也。

xī yáo shī zhī sì xiōng hàn gāo zǔ shī zhī chén xī guāng wǔ shī zhī féng méng wèi wǔ shī zhī zhāng miǎo

昔尧失之四凶,汉高祖失之陈豨,光武失之逄萌,魏武失之张邈。

bǐ shèng jié zhī zhǔ rán jiē shī yú qián ér de yú hòu

彼圣杰之主,然皆失于前而得于后。

jīn bì xià fǔ wàn bāng ér yǒu zhī mán qū yí luò zuì wú táo fá kuàng niǎn gǔ xià jiān chén sì nüè hu

今陛下抚万邦而有之,蛮区夷落,罪无逃罚,况辇毂下奸臣肆虐乎?

shā rén miè kǒu cǐ shēng shā zhī bǐng bù zì zhǔ chū ér xià yí nìng chén lǚ shuāng jiān bīng mí bù kě zhǎng

杀人灭口,此生杀之柄,不自主出,而下移佞臣,履霜坚冰, 弥不可长。

qǐng xià yǒu sī zá zhì zhèng yì sǐ zhuàng

请下有司杂治正义死状。

jí jù fǎ guān duì fú huà yì fǔ xià guì dú suǒ yán

”即具法冠对伏,叱义府下,跪读所言。

dì fāng ān yì fǔ jiǎo nìng hèn yì fāng yǐ gū shì chù zǎi xiàng biǎn lái zhōu sī hù cān jūn

帝方安义府狡佞,恨义方以孤士触宰相,贬莱州司户参军。

suì zhōng bù fù diào wǎng kè chāng lè jù xǐ jiào shòu

岁终不复调,往客昌乐,聚徙教授。

mǔ sāng yǐn jū bù chū

母丧,隐居不出。

zú nián wǔ shí wǔ

卒,年五十五。

yì fāng wèi yù shǐ shí mǎi dì hòu shù rì ài tíng zhōng shù fù zhào zhǔ rén yuē cǐ jiā shù dé wú qiàn cháng hu

义方为御史时,买第,后数日,爱廷中树,复召主人曰:“此佳树,得无欠偿乎?

yòu yǔ zhī qián

”又予之钱。

qí lián bù tān lèi cǐ

其廉不贪类此。

shǐ wèi zhēng ài qí cái yě měi hèn tài zhí hòu zú yǐ jí wù bù róng yú shí

始,魏征爱其材也,每恨太直,后卒以疾恶不容于时。

jì sǐ mén rén yuán bàn qiān hé yàn xiān xíng sàng shí sōng bǎi zhǒng cè sān nián nǎi qù

既死,门人员半千、何彦先行丧,莳松柏冢侧,三年乃去。

yàn xiān qí zhōu quán jié rén

彦先,齐州全节人。

wǔ hòu shí wèi tiān guān shì láng

武后时,位天官侍郎。

yuán bàn qiān zì róng qī qí zhōu quán jié rén

员半千,字荣期,齐州全节人。

qí xiān běn péng chéng liú shì shí shì zǔ níng zhī shì sòng qǐ bù láng jí qí shòu shàn bēn yuán wèi yǐ zhōng liè zì bǐ wǔ yuán yīn cì xìng yuán zhōng zhèn xi jiāng jūn píng liáng jùn gōng

其先本彭城刘氏,十世祖凝之,事宋,起部郎, 及齐受禅,奔元魏,以忠烈自比伍员,因赐姓员,终镇西将军、平凉郡公。

bàn qiān shǐ míng yú qìng shēng ér gū wéi cóng fù jū ài shuāng cǎo tōng shū shǐ

半千始名余庆,生而孤,为从父鞠爱,鹴草通书史。

kè jìn zhōu zhōu jǔ tóng zǐ fáng xuán líng yì zhī duì zhào gāo dì yǐ néng jiǎng yì lǎo zi

客晋州,州举童子,房玄龄异之,对诏高第,已能讲《易》、《老子》。

zhǎng yǔ hé yàn xiān tóng shì wáng yì fāng yǐ mài xiù jiàn shǎng

长与何彦先同事王义方,以迈秀见赏。

yì fāng cháng yuē wǔ bǎi suì yī xián zhě shēng zi yí dāng zhī

义方常曰:“五百岁一贤者生,子宜当之。

yīn gǎi jīn míng

”因改今名。

fán jǔ bā kē jiē zhōng

凡举八科,皆中。

xián hēng zhōng shàng shū zì chén chén jiā zī bù mǎn qiān qián yǒu tián sān shí mǔ sù wǔ shí shí

咸亨中,上书自陈:“臣家赀不满千钱,有田三十亩,粟五十石。

wén bì xià fēng shén yuè jǔ háo yīng gù yù qián zǒu jīng shī

闻陛下封神岳,举豪英,故鬻钱走京师。

cháo tíng jiǔ pǐn wú jiā fú qīn xíng nián sān shí huái zhì jié cāo wèi méng yī guān bù néng chén lì guī bào tiān zǐ

朝廷九品无葭莩亲,行年三十,怀志洁操,未蒙一官,不能陈力归报天子。

bì xià hé xī yù bì fāng cùn dì bù shǐ chén pī lù gān dǎn hu

陛下何惜玉陛方寸地,不使臣披露肝胆乎?

dé tiān xià yīng cái wǔ qiān yǔ què suǒ cháng yǒu yī jū xiān chén dāng fú sǐ dū shì

得天下英才五千,与榷所长,有一居先,臣当伏死都市。

shū zòu bù bào

”书奏,不报。

diào wǔ zhì wèi suì hàn quàn lìng yīn zi liáng fā sù zhèn mín bù cóng

调武陟尉,岁旱,劝令殷子良发粟振民,不从。

jí zi liáng yè zhōu bàn qiān xī fā zhī xià lài yǐ jì

及子良谒州,半千悉发之,下赖以济。

cì shǐ dà nù qiú bàn qiān yú yù

刺史大怒,囚半千于狱。

huì xuē yuán chāo chí jié dù hé ràng tài shǒu yuē jūn yǒu mín bù néng xù shǐ huì chū yī wèi shàng kě zuì yá

会薛元超持节度河,让太守曰:“君有民不能恤, 使惠出一尉,尚可罪邪?

shì zhī

”释之。

é jǔ yuè mù gāo zōng yù wǔ chéng diàn wèn bīng jiā yǒu sān zhèn hé wèi yá

俄举岳牧,高宗御武成殿,问:“兵家有三阵, 何谓邪?

zhòng wèi duì bàn qiān jìn yuē chén wén gǔ zhě xīng xiù gū xū tiān zhèn yě

”众未对,半千进曰:“臣闻古者星宿孤虚,天阵也;

shān chuān xiàng bèi dì zhèn yě

山川向背,地阵也;

piān wǔ mí féng rén zhèn yě

偏伍弥缝,人阵也。

chén wèi bù rán

臣谓不然。

fu shī yǐ yì chū pèi ruò shí yǔ dé tiān zhī shí wèi tiān zhèn

夫师以义出,沛若时雨,得天之时,为天阵;

zú shí yuē fèi qiě gēng qiě zhàn de dì zhī lì wéi dì zhèn

足食约费,且耕且战,得地之利,为地阵;

jǔ sān jūn shì rú zǐ dì cóng fù xiōng dé rén zhī hé wéi rén zhèn

举三军士如子弟从父兄,得人之和,为人阵。

shě shì zé hé yǐ zhàn

舍是,则何以战?

dì yuē shàn

”帝曰:“善。

jì duì cè zhuó gāo dì

”既对策,擢高第。

lì huá yuán wǔ gōng wèi

历华原、武功尉。

yàn bēi jù qiú wèi zuǒ wèi zhòu cáo cān jūn

厌卑剧,求为左卫胄曹参军。

shǐ tǔ bō jiāng xíng wǔ hòu yuē jiǔ wén ěr míng wèi wéi gǔ rén nǎi zài cháo yá

使吐蕃,将行,武后曰:“久闻尔名,谓为古人,乃在朝邪!

jìng wài shì bù zú xíng yi liú shì zhì

境外事不足行,宜留侍制。

jí zhào rù gē gòng fèng

”即诏入合供奉。

qiān sī bīn sì zhǔ bù

迁司宾寺主簿。

shāo yǔ qiū yuè wáng jù shí bào zhōng tóng wèi hóng wén guǎn zhí xué shì yòu yǔ lù jìng chún fēn rì dài zhì xiǎn fú mén xià

稍与丘悦、王剧、石抱忠同为弘文馆直学士,又与路敬淳分日待制显福门下。

zhuó lèi zhèng jiàn dài fū jiān yòu kòng hè nèi gòng fèng

擢累正谏大夫,兼右控鹤内供奉。

bàn qiān yǐ kòng hè zài gǔ wú yǒu ér shòu rèn zhě jiē fú xiá shǎo nián fēi cháo tíng dé xuǎn qǐng ba zhī wǔ zhǐ xià qiān shuǐ bù láng zhōng

半千以控鹤在古无有,而授任者皆浮狭少年,非朝廷德选,请罢之,忤旨,下迁水部郎中。

huì zhào zé mù shǒu chú dì zhōu cì shǐ

会诏择牧守,除棣州刺史。

fù rù hóng wén guǎn wéi xué shì

复入弘文馆为学士。

wǔ sān sī yòng shì yǐ xián jiàn jì chū háo qí èr zhōu cì shǐ

武三思用事,以贤见忌,出豪、蕲二州刺史。

bàn qiān bù zhuān rèn lì cháng yǐ wén yǎ fěn zé gù suǒ zhì lǐ huà dà xíng

半千不专任吏,常以文雅粉泽,故所至礼化大行。

ruì zōng chū zhào wèi tài zǐ yòu yù dé réng xué shì zhí

睿宗初,召为太子右谕德,仍学士职。

lèi fēng píng yuán jùn gōng

累封平原郡公。

biǎo qǐ hái gǔ yǒu zhào tīng cháo shuò wàng

表乞骸骨,有诏听朝朔望。

bàn qiān shì wǔ jūn yǒu qīng bái jié nián lǎo bù shuāi yào shān shuǐ zì fàng

半千事五君,有清白节,年老不衰,乐山水自放。

kāi yuán jiǔ nián yóu yáo shān jū shuǐ jiān ài qí de suì dìng jū

开元九年,游尧山、沮水间, 爱其地,遂定居。

zú nián jiǔ shí sì jí zàng yān

卒,年九十四,即葬焉。

lì mín kū yě zhōng

吏民哭野中。

bào zhōng cháng ān rén

抱忠,长安人。

míng zhǔ wén

名属文。

chū zhì yòu tái zì qīng dào lǜ fǔ zhǎng shǐ wèi diàn zhōng shì yù shǐ jìn jiǎn jiào tiān guān láng zhōng yǔ shì láng liú qí zhāng xún gǔ gòng lǐng xuǎn guǎ lián jié ér qí hào qīng píng èr rén zuò qí lián yào fú zhū

初置右台,自清道率府长史为殿中侍御史,进检校天官郎中,与侍郎刘奇、张询古共领选,寡廉洁,而奇号清平,二人坐綦连耀伏诛。

yuè hé nán rén

悦,河南人。

yì shàn lùn zhuàn shì zhì qí wáng fù

亦善论譔,仕至岐王傅。

hán sī yàn zì yīng yuǎn dèng zhōu nán yáng rén

韩思彦,字英远,邓州南阳人。

yóu tài xué shì bó shì gǔ nà lǜ

游太学,事博士谷那律。

lǜ wèi fěi rén suǒ rǔ sī yàn yù shā zhī lǜ bù kě

律为匪人所辱,思彦欲杀之,律不可。

wàn nián lìng li qián yòu yì qí cái jǔ xià bǐ chéng zhāng zhì liè qiū shuāng kē zhuó dì

万年令李干祐异其才,举下笔成章、志烈秋霜科,擢第。

shòu jiān chá yù shǐ chāng yán dāng shì dé shī

授监察御史,昌言当世得失。

gāo zōng yè zhào jiā èr jiē dài zhào hóng wén guǎn fú nèi gòng fèng

高宗夜召,加二阶,待诏弘文馆,伏内供奉。

xún chá jiàn nán yì zhōu gāo zī xiōng dì xiāng sòng lěi nián bù jué sī yàn chì chú zǎi yǐn yǐ rǔ

巡察剑南,益州高赀兄弟相讼,累年不决,思彦敕厨宰饮以乳。

èr rén wù niè jiān xiāng qì yuē wú nǎi yí liáo bù shí xiào yì gōng jiāng yǐ xiōng dì gòng rǔ ér shēng yá

二人寤,啮肩相泣曰:“吾乃夷獠,不识孝义,公将以兄弟共乳而生邪!

nǎi qǐng chuò sòng

”乃请辍讼。

zhì xī ěr hé yòu pàn mán jiàng zhī

至西洱河, 诱叛蛮降之。

huì shǔ dà jī kāi cāng zhèn mín rán hòu yǐ wén xǐ shū bāo měi

会蜀大饥,开仓赈民,然后以闻,玺书褒美。

shǐ bīng zhōu fāng zéi shā rén zhǔ míng bù lì zuì hú huái dāo ér wū xùn lüě yǐ fú

使并州,方贼杀人,主名不立,醉胡怀刀而污,讯掠已服。

sī yàn yí zhī chen jí tóng ér shù bǎi mù chū zhī rú shì zhě sān

思彦疑之,晨集童儿数百,暮出之,如是者三。

yīn wèn r chū yì yǒu wèn zhě hu

因问:“儿出,亦有问者乎?

jiē yuē yǒu zhī

”皆曰:“有之。

nǎi wù sè tuī xùn suì qín zhēn dào

”乃物色推讯,遂擒真盗。

hòu tài hòu zhòu jiàn quàn dì xiū dé dá tiān qiǎn

后太后昼见,劝帝修德答天谴。

dì ràng zhōng shū lìng li yì fǔ yuē bā pǐn guān néng yán dé shī ér qīng mào mò fù guì zhǔ hé shì yá

帝让中书令李义府曰:“八品官能言得失,而卿冒没富贵,主何事邪?

yì fǔ xiè zuì

”义府谢罪。

sī nóng wǔ wéi liáng shàn yòng bīng zhōu fù èr bǎi wàn mín sī yàn hé chù sǐ wǔ hòu wèi qǐng ér miǎn

司农武惟良擅用并州赋二百万缗,思彦劾处死,武后为请而免。

yì fǔ yǔ zhū wǔ gòng zèn sī yàn chū wéi shān yáng chéng

义府与诸武共谮思彦,出为山阳丞。

chū yù chí jìng dé zǐ xìng xiàn dà nì sī yàn àn shì qí yuān zhì shì zèng huáng jīn liáng mǎ sī yàn bù shòu

初,尉迟敬德子姓陷大逆, 思彦按释其冤,至是赠黄金良马,思彦不受。

zhì guān yuè yuè zì miǎn qù fàng jì jiāng huái jiān

至官阅月,自免去,放迹江、淮间。

jiǔ zhī bǔ jiàn zhōu sī hù cān jūn

久之,补建州司户参军。

dì zhào wèn bú jiàn qīng jiǔ jīn hé guān xié

帝召问:“不见卿久,今何官邪?

sī yàn qì dào suǒ yǐ rán

”思彦泣道所以然。

dì wèi zǎi xiàng cǐ yì tài qū

帝谓宰相:“此亦太屈。

fù zhào wèi yù shǐ

”复召为御史。

é chū wèi jiāng dū zhǔ bù yòu xǐ sū zhōu lù shì cān jūn

俄出为江都主簿,又徙苏州录事参军。

ba kè biàn zhōu

罢,客汴州。

zhāng sēng chè zhě lú mù sān shí nián zhào biǎo qí lǘ qǐng sī yàn wèi sòng xiǎng jiān èr bǎi bù shòu

张僧彻者,庐墓三十年, 诏表其闾,请思彦为颂,饷缣二百,不受。

shí suì xiōng jiā jù shén sēng chè gù qǐng wèi shòu yì pǐ mìng qí jiā yuē cǐ xiào zǐ jiān bù kě qīng yòng

时岁凶,家窭甚,僧彻固请,为受一匹, 命其家曰:“此孝子缣,不可轻用。

shàng yuán zhōng fù zhào jiàn

”上元中,复召见。

sī yàn jiǔ qù cháo yí jǔ gěng yě bài wàng dǎo wǔ yòu dǐ wài qī shàn quán hòu è zhī

思彦久去朝,仪矩梗野, 拜忘蹈舞,又诋外戚擅权,后恶之。

zhōng shū lìng li jìng xuán hé zòu sī yàn jiàn tiān zi bù dǎo wǔ fù qì yāng yāng bù kě yòng

中书令李敬玄劾奏思彦见天子不蹈舞,负气鞅鞅,不可用。

shí yǐ bài qián fēng chéng gù xǐ zhū yuān chéng

时已拜干封丞,故徙朱鸢丞。

qiān hè zhōu sī mǎ zú

迁贺州司马,卒。

shǐ sī yàn zài shǔ yǐn shí fāng lìng shān yùn yòu zuò yuē gōng qiě guì yuàn yǐ zǐ sūn wěi gōng

始,思彦在蜀,引什邡令邓恽右坐,曰:“公且贵,愿以子孙诿公。

bǐ qí chì ér yùn yǐ wéi wén chāng zuǒ chéng

”比其斥, 而恽已为文昌左丞。

zi wǎn

子琬。

wǎn zì mào zhēn xǐ jiāo jiǔ tú luò tuò shǎo yá jiǎn

琬字茂贞,喜交酒徒,落魄少崖检。

yǒu yīn quàn jǔ mào cái míng dòng lǐ zhōng

有姻劝举茂才,名动里中。

cì shǐ xíng xiāng yǐn jiàn zhī zhǔ rén yáng zhì yuē xiào yú jiā zhōng yú guó jīn shǐ chōng fù qǐng xíng wú suàn jué

刺史行乡饮饯之,主人扬觯曰:“孝于家,忠于国,今始充赋,请行无算爵。

rú lín róng zhī

”儒林荣之。

zhuó dì yòu jǔ wén yì yōu cháng xián liáng fāng zhèng lián zhòng

擢第,又举文艺优长、贤良方正,连中。

bài jiān chá yù shǐ

拜监察御史。

jǐng yún chū shàng yán

景云初,上言:

guó ān wēi zài yú zhèng

国安危在于政。

zhèng yǐ fǎ zàn ān yān bì wēi

政以法,暂安焉必危;

yǐ dé shǐ bù biàn yān zhōng zhì

以德,始不便焉终治。

fu fǎ zhě zhì yě

夫法者,智也;

dé zhě dào yě

德者,道也。

zhì quán yí yě

智,权宜也;

dào kě yǐ jiǔ dà yě

道,可以久大也。

gù yǐ zhì zhì guó guó zhī zéi

故以智治国,国之贼;

bù yǐ zhì zhì guó guó zhī fú

不以智治国, 国之福。

zhēn guàn yǒng huī zhī jiān nóng bù quàn ér gēng zhě zhòng fǎ shī ér fàn zhě guǎ

贞观、永徽之间,农不劝而耕者众,法施而犯者寡;

sú bù tōu báo qì bù xíng yǔ

俗不偷薄,器不行窳;

lì tān zhě shì chǐ tóng liè zhōng zhèng qīng bái zhě bǐ jiān ér lì

吏贪者士耻同列,忠正清白者比肩而立;

fá suī qīng ér bù fàn shǎng suī báo ér quàn

罚虽轻而不犯,赏虽薄而劝;

wèi zūn bù jù jiā fù bù shē

位尊不倨,家富不奢;

xué xiào bù lì ér qín dào fó bù chéng ér jiè

学校不励而勤,道佛不惩而戒;

tǔ mù zhì hòu bì fàn fú chī

土木质厚,裨贩弗蚩。

qí gù nài hé

其故奈何?

wéi yǐ huáng dào yě

维以皇道也。

zì cí yǐ lái rèn qiǎo zhì chì jiǎn è

自兹以来,任巧智,斥謇谔;

qū shì zhě jìn shǒu dào zhě tuì

趋势者进,守道者退;

xié fù zhě wú chù bō zhī yōu zhèng zhí zhě yǒu hòu shí zhī tàn

谐附者无黜剥之忧,正直者有后时之叹;

rén qū jiā jìng fēng sú lún tì

人趋家竞,风俗沦替。

qí gù nài hé

其故奈何?

xíng yǐ bà dào yě

行以霸道也。

zhēn guàn yǒng huī zhī tiān xià yì jīn rì tiān xià chún báo xiāng fǎn yóu zhì zé rán

贞观、永徽之天下,亦今日天下,淳薄相反,由治则然。

fu qiǎo zhě zhī zhōng xiào wèi lì shēn zhī jiē rén yì wèi bǎi xíng zhī běn tuō yǐ qiú jìn kǒu shì ér xīn fēi yán tóng ér yì guāi bì xià ān néng jǐn chá zāi

夫巧者知忠孝为立身之阶,仁义为百行之本,托以求进,口是而心非,言同而意乖,陛下安能尽察哉!

tān mào zhě wèi néng qīng zhēn zhě wèi gū fú chén zhě wèi xiá gāng zhèng zhě wèi yú

贪冒者谓能,清贞者谓孤,浮沉者为黠,刚正者为愚。

wèi xià ér jiāo jiā pín ér shē

位下而骄,家贫而奢。

suì yuè jiān zì bù jiù qí bì hé yóu biàn fú zhī chún zāi

岁月渐渍,不救其弊,何由变浮之淳哉?

bù wu shěng shì ér wu zhuō nuò

不务省事而务捉搦。

fu zhuō nuò zhě fǎ yě

夫捉搦者,法也。

fǎ shè ér zī zhāng zī zhāng zé dào zéi duō yǐ

法设而滋章,滋章则盗贼多矣。

fǎ ér yì guó shè zhī kě yě

法而益国,设之可也。

bǐ fǎ lìng shù gǎi huò xíng wèi jiàn yì zhǐ wèi zhī sǔn

比法令数改,或行未见益,止未知损。

pì yì zhě yī qí wéi shàn ér fù zhī zhě yù shàn gù yuē shè fǎ bù rú xī shì shì xi zé qiǎo bù shēng

譬弈者一棋为善,而复之者愈善,故曰设法不如息事, 事息则巧不生。

shèng rén fáng luàn wèi rán tiān xià hé yáo bù zhì zāi

圣人防乱未然,天下何繇不治哉?

yǒng chún shí yōng qiū lìng yǐn yuán zhēn zuò fù nǚ zhì dào miǎn guān jīn fù fu nǚ yì cháng bù zhī guài

永淳时,雍丘令尹元贞坐妇女治道免官,今妇夫女役常不知怪。

diào lù shí hé nèi wèi liú xiàn fù sāng rén yǒu qǐng qí yuán zhě yǒu sī yǐ wéi míng jiào bù qǔ jīn wèi wéi jiàn jī

调露时,河内尉刘宪父丧,人有请其员者,有司以为名教不取,今谓为见机。

tài zōng cháo sī nóng yǐ shì mù chuáng bèi jià dǐ zuì dà lǐ sūn fú qié yán guān mù chuáng guì gù bǎi xìng zhě jiàn

太宗朝,司农以市木橦倍价抵罪,大理孙伏伽言:“官木橦贵,故百姓者贱。

chén jiàn sī nóng shí dà tǐ wèi wén qí guò

臣见司农识大体,未闻其过。

tài zōng yuē shàn

”太宗曰:“善。

jīn hé shì zhuān kè bāo míng wéi hé ér shí duó zhī

”今和市专刻剥,名为和而实夺之。

wǎng zhě xué shēng zuǒ shǐ lǐ zhèng měi yī yuán quē nǐ zhě shí rén jīn dāng xuǎn zhě wáng nì yǐ miǎn

往者学生、佐史、里正每一员阙,拟者十人,今当选者亡匿以免。

wǎng xuǎn sī cóng róng yǒu lǐ jīn rú chóu dí jiǎ fàn

往选司从容有礼,今如仇敌贾贩。

wǎng guān jiāng dài chǔ shí wù sì qí zhì

往官将代,储什物俟其至;

jīn jiāo ba zhí fú fēn jìng xiào zài wáng

今交罢,执符纷竞校在亡。

wǎng shāng gǔ chū rù wàn lǐ jīn shì jǐng zhì shī yè

往商贾出入万里,今市井至失业。

wǎng jiā cáng qiāng jī sù xiāng páo jīn nì zī shì léi yǐ xiāng shàng

往家藏镪积粟相匏,今匿赀示羸以相尚。

wǎng yí dí kuǎn guān jīn jūn tún jī nián

往夷狄款关,今军屯积年。

wǎng zhào mù rén gǔ qí yǒng

往召募, 人贾其勇;

jīn chà lēi hé zōng táo wáng

今差勒,阖宗逃亡。

wǎng cāng chǔ yíng yǎn jīn suǒ zài kōng xū

往仓储盈衍,今所在空虚。

fu liú wáng zhī rén fēi ài jī lǚ wàng sāng zǐ yě liǎn zhòng yì jí jiā chǎn yǐ kōng lín wǔ qiān lián suì wèi yóu rén

夫流亡之人非爱羁旅、忘桑梓也,敛重役亟,家产已空,邻伍牵连,遂为游人。

qióng zhà ér fàn jìn jiù sǐ ér dǐ xíng

穷诈而犯禁,救死而抵刑。

fu luàn shéng yǐ jié jí yǐn zhī zé bù kě jiě

夫乱绳已结,急引之则不可解。

jīn kè bó lì néng jié zhě yě jǔ hé lì néng yǐn zhě yě zé jiě zhě bú jiàn qí rén

今刻薄吏能结者也,举劾吏能引者也,则解者不见其人。

yuàn qǔ qí cái zhuó xíng zhě liàng néng shòu guān

愿取奇材卓行者,量能授官。

yòu yán

又言:

shì lù tài guǎng gù qì nóng shāng ér qū zhī

仕路太广,故弃农商而趋之。

yī fū gēng yī fù cán yī shí bǎi rén yù chǔ xù yǒu yú ān kě de hu

一夫耕,一妇蚕,衣食百人,欲储蓄有余,安可得乎?

shū rù bù bào

书入,不报。

chū jiān hé běi jūn jiān àn chá shǐ

出监河北军,兼按察使。

xiān tiān zhōng fù juàn fēi shí yú shì gǔ jiàn jiān yì guì dīng bié èr jiān rén duō xǐ wáng

先天中,赋绢非时,于是谷贱缣益贵,丁别二缣,人多徙亡。

wǎn yuē yù shǐ nǎi ěr mù guān zhī ér bù yán shàng hé lài

琬曰:“御史乃耳目官,知而不言,尚何赖?

yòu shàng yán xū bào zé bì yǐ shèn yí xí ba dū nǎi wén

”又上言:“须报则弊已甚, 移檄罢督乃闻。

zhào kě

”诏可。

kāi yuán zhōng qiān diàn zhōng shì yù shǐ zuò shì biǎn guān zú

开元中,迁殿中侍御史,坐事贬官,卒。

sū ān héng jì zhōu wǔ yì rén

苏安恒,冀州武邑人。

bó xué yóu míng zhōu guān chūn qiū zuǒ shì xué

博学,尤明《周官》、《春秋左氏》学。

wǔ hòu mò nián tài zi suī huán dōng gōng zhèng shì yī bù yǔ dà chén wèi huò wú gǎn yán

武后末年,太子虽还东宫,政事一不与,大臣畏祸无敢言。

ān héng tóu guǐ shàng shū yuē bì xià yīng xiān shèng gù tuō shòu sì zi yī ràng yìng tiān shùn rén èr shí yú nián qǐ bù wén yú shùn qiān cháng zhōu gōng fù bì shì hu

安恒投匦上书曰:“陛下膺先圣顾托, 受嗣子揖让,应天顺人,二十余年,岂不闻虞舜褰裳、周公复辟事乎?

jīn tài zǐ xiào jǐn chūn qiū shèng zhuàng shǐ tǒng lín chén jí hé yì bì xià shēn fǔ tiān xià zāi

今太子孝谨, 春秋盛壮,使统临宸极,何异陛下身抚天下哉!

hú bù chuán wèi dōng gōng xiū ān shèng gōng

胡不传位东宫,休安圣躬?

zì xī tiān xià wú èr xìng bìng xìng qiě liáng hé nèi jiàn chāng zhū wáng yǐ qīn de fēng kǒng wàn suì hòu bù néng liáng jì yi tuì jiù gōng hóu rèn yǐ xián jiǎn

自昔天下无二姓并兴,且梁、河内、建昌诸王,以亲得封,恐万岁后不能良计,宜退就公侯,任以闲简。

yòu bì xià èr shí sūn wú chǐ tǔ fēng fēi cháng jiǔ jì yě qǐng yǐ dū du fǔ yào zhōu fēn ér wáng zhī

又陛下二十孙,无尺土封,非长久计也,请以都督府要州分而王之。

zòng jīn shàng yòu qiě zé lì shī fū yǎng chéng dé qì fān píng huáng jiā

纵今尚幼,且择立师傅,养成德器,籓屏皇家。

shū zòu hòu suī cāi kè bù néng wú gǎn nǎi zhào jiàn cì shí hòu wèi qiǎn zhī

”书奏,后虽猜克,不能无感,乃召见赐食,厚慰遣之。

míng nián fù jiàn yuē chén wén tiān xià zhě gāo zǔ tài zōng zhī tiān xià

明年,复谏曰:“臣闻天下者,高祖、太宗之天下。

yǒu duò shī yù qún xióng lù hài táng jiā qīn shì róng lǚ yǐ píng yǔ xiàn zhǐ hé wèi shì fēi lǐ shì bù wáng fēi gōng chén bù fēng

有隋失驭,群雄鹿骇,唐家亲事戎旅,以平宇县,指河为誓,非李氏不王,非功臣不封。

bì xià suī jū zhèng tǒng shí táng jiù jī

陛下虽居正统,实唐旧基。

rì qián tài zǐ zài liàng àn xiāng wáng fēi zhǎng sì táng zuò zhōng ruò gù bì xià yīn yǐ jí wèi

日前太子在谅暗,相王非长嗣,唐祚中弱,故陛下因以即位。

jīn tài zǐ nián dé yǐ shèng shàng tān yǒu dà bǎo wàng mǔ zǐ zhī ēn bì qí yuán liáng yǐ jù shén qì hé lǚ yán miàn jiàn táng jiā zōng miào dà dì líng qǐn zāi

今太子年德已盛,尚贪有大宝,忘母子之恩,蔽其元良,以据神器,何旅颜面见唐家宗庙、大帝陵寝哉!

chén wèi tiān yì rén shì hái guī lǐ shì

臣谓天意人事,还归李氏。

wù jí zé fù qì mǎn zé fù

物极则复,器满则覆;

dāng duàn bù duàn jiāng shòu qí luàn

当断不断,将受其乱。

chéng néng gāo yī wàn jī zì yí shèng xīn shǐ chén shū zhī yuè fǔ gē zhī sī shèng shì yě

诚能高揖万机,自怡圣心,史臣书之,乐府歌之,斯盛事也。

chén wén jiàn guò bù jiàn fēi zhōng wèi sǐ bù yán fēi yǒng

臣闻见过不谏非忠, 畏死不言非勇。

bì xià yǐ chén wèi zhōng zé zé shì ér yòng

陛下以臣为忠,则择是而用;

yǐ wéi bù zhōng zé zhǎn chén tóu yǐ lìng tiān xià

以为不忠,则斩臣头以令天下。

shū wén bù bào

”书闻,不报。

yú shì wèi yuán zhōng wèi zhāng yì zhī kè dì suǒ gòu yù fāng jí ān héng dú shēn jiù yuē

于是魏元忠为张易之克弟所构,狱方急,安恒独申救曰:

wáng zhě yǒu róng tiān xià zhī liàng gù jì qí xīn

王者有容天下之量,故济其心;

néng jìn tiān xià zhī shàn gù chú qí è

能进天下之善,故除其恶。

bù rán zé shén guǐ féng nù yīn yáng fēn chuǎn

不然,则神鬼冯怒, 阴阳纷舛。

bì xià shǐ gé mìng qín bǐng zhèng shū bó dǎi móu yóu tiān xià yǐ wéi míng zhǔ

陛下始革命,勤秉政枢,博逮谋猷,天下以为明主。

mù nián yàn dài chán nìng chì jié shuǐ huǒ xiāng zāi bǎi xìng bù qīn wǔ pǐn bù xùn tiān xià yǐ wéi àn jūn

暮年厌怠,谗佞炽结,水火相灾,百姓不亲,五品不逊,天下以为暗君。

xié zhèng róu jìn yù sòng yuān jù

邪正糅进,狱讼冤剧。

hé xī shì ér jīn fēi yá

何昔是而今非邪?

jū ān wàng wēi zhī shī yě

居安忘危之失也。

qiè jiàn yuán zhōng lián zhí yǒu míng wèi zǎi xiàng lǚ zhōng zhèng xié nìng zhī tú jí zhī ruò chóu

窃见元忠廉直有名,位宰相,履忠正,邪佞之徒嫉之若雠。

yì zhī xiōng dì wú gōng wú dé dàn yǐ féng fù bù yuè shù qī wèi shì lóng jí zhǐ mǎ xiàn pú xiān hài shàn liáng

易之兄弟无功无德, 但以冯附,不阅数期,位势隆极,指马献蒲,先害善良。

zì yuán zhōng xià yù rén rén ǒu yǔ wèi yì zhī jiāo luàn qiě jí sì guó

自元忠下狱,人人偶语, 谓易之交乱,且及四国。

liè shì fǔ bì zhōng chén qián kǒu jù yì zhī zhī quán kǒng xiān jiàn shòu lù xū sǐ wú míng

烈士抚髀,忠臣钳口,惧易之之权,恐先谏受戮,虚死无名。

kuàng zéi lǔ fāng qiáng fù liǎn zhòng kùn ér zì zòng chán tè yáo biàn xiá ěr

况贼虏方强,赋敛重困,而自纵谗慝,摇变遐迩。

chén kǒng sì yí dī mù kuī chān wèi biān bǐ huàn bǎi xìng tuō yì yǐ qīng jūn cè zhú lù zhī rén kòu guān ér zhì bì wèi zuǒ yòu cóng zhōng yǐ yīng zhēng fēng zhū què zhī mén wèn dǐng dà míng zhī gōng bì xià hé yǐ xiè zhī

臣恐四夷低目窥觇,为边鄙患,百姓托义以清君侧,逐鹿之人叩关而至,陛卫左右,从中以应,争锋朱雀之门, 问鼎大明之宫,陛下何以谢之?

chén jīn jì zhě mò ruò shōu léi diàn zhī wēi jiě huī huī zhī wǎng fù jué hái wèi jūn chén rú chū zé tiān xià xìng shèn

臣今计者,莫若收雷电之威,解恢恢之网,复爵还位,君臣如初,则天下幸甚。

bì xià zòng bù néng zhǎn nìng chén sāi rén wàng qiě dāng yì duó róng chǒng jiǎn qí yǔ chì wú shǐ jiāo hèng wèi shè jì zhī yōu

陛下纵不能斩佞臣,塞人望,且当抑夺荣宠,翦其羽翅,无使骄横为社稷之忧。

shū zòu yì zhī děng dà nù qiǎn cì kè yāo shā zhī lài fèng gé shè rén huán yàn fàn děng xī lì yíng jiě nǎi miǎn

疏奏,易之等大怒,遣刺客邀杀之,赖凤阁舍人桓彦范等悉力营解,乃免。

shén lóng chū wèi xí yì guǎn nèi jiào

神龙初,为习艺馆内教。

jié mǐn tài zǐ nán huò chán ān héng yù móu sǐ yù zhōng

节愍太子难,或谗安恒豫谋,死狱中。

ruì zōng lì zhī qí wang zhào zèng jiàn yì dài fū

睿宗立,知其枉,诏赠谏议大夫。

xuē dēng cháng zhōu yì xīng rén

薛登,常州义兴人。

fù shì tōng wèi duò yīng yáng láng jiàng

父士通,为隋鹰扬郎将。

jiāng dū luàn yǔ zhōu mín wén rén suì ān jù chéng jù zéi

江都乱,与州民闻人遂安据城拒贼。

wǔ dé chū chí de zì guī shòu dōng wǔ zhōu cì shǐ

武德初,持地自归,授东武州刺史。

fǔ gōng shí fǎn shì tōng yǔ zéi jiāng xī mén jūn yí zhàn pò zhī

辅公祏反,士通与贼将西门君仪战,破之。

jí píng fēng lín fén hóu

及平,封临汾侯。

zhōng quán zhōu cì shǐ

终泉州刺史。

dēng tōng guàn wén shǐ shàn yì lùn gēn zhèng gāi shěn yǔ xú jiān liú zi xuán qí míng

登通贯文史,善议论,根证该审,与徐坚、刘子玄齐名。

diào láng zhōng zhǔ bù

调阆中主簿。

tiān shòu zhōng lèi qiān zuǒ bǔ quē

天授中, 累迁左补阙。

shí xuǎn jǔ làn shén nǎi shàng shū yuē

时选举滥甚,乃上疏曰:

bǐ guān jǔ jiàn lèi bù yǐ cái chí shēng jiǎ yù hù xiāng tuī yǐn fēi suǒ wèi bào guó qiú xián zhě yě

比观举荐,类不以才,驰声假誉,互相推引,非所谓报国求贤者也。

gǔ zhī qǔ shì kǎo sù xíng zhī yuán xún xiāng yì zhī yù chóng lǐ ràng míng jié yì yǐ dūn piáo wèi xiān diāo wén wèi hòu

古之取士, 考素行之原,询乡邑之誉,崇礼让,明节义,以敦朴为先,雕文为后。

gù rén chóng quàn ràng shì qù qīng fú yǐ jì gòng xián yú wèi zhōu zhī róng rǔ

故人崇劝让, 士去轻浮,以计贡贤愚为州之荣辱。

xī lǐ líng jiàng ér lǒng xī sù gàn mù yǐn ér xī hé měi

昔李陵降而陇西溯,干木隐而西河美。

míng shèng yú lì zé tōu jìng rì xiāo

名胜于利,则偷竞日销;

lì shèng yú míng zé tān bào zī shān

利胜于名,则贪暴滋煽。

gài jì quē yǐ lǐ ràng shēng ér jìn rén zhī lǐ wén wēng yǐ jīng shù jiào ér shǔ shì duō rú

盖冀缺以礼让升而晋人知礼,文翁以经术教而蜀士多儒。

wèi yǒu shàng hǎo ér xià bù cóng zhě yě

未有上好而下不从者也。

hàn shì qiú shì bì guān qí xíng gù shì yǒu zì xiū wèi lǘ lǐ tuī jǔ rán hòu fǔ sì jiāo pì

汉世求士,必观其行,故士有自修,为闾里推举,然后府寺交辟。

wèi qǔ fàng dá jìn xiān mén fá liáng chén jiàn shì tè shàng cí fù

魏取放达,晋先门阀,梁、陈荐士特尚词赋。

suí wén dì nà li è zhī yán zhào jìn wén zhāng fú cí shí sì zhōu cì shǐ sī mǎ yòu zhī biǎo bù diǎn shí dé zuì yóu shì fēng sú shāo gǎi

隋文帝纳李谔之言,诏禁文章浮词,时泗州刺史司马幼之表不典实得罪,由是风俗稍改。

yáng dì shǐ zhì jìn shì děng kē hòu shēng fù xiāng chí jìng fù sù qū shí jī zhuì xiǎo wén míng yuē cè xué bù zhǐ shí wèi běn ér yǐ fú xū wèi guì

炀帝始置进士等科,后生复相驰竞,赴速趋时,缉缀小文,名曰策学,不指实为本, 而以浮虚为贵。

fāng jīn jǔ shì yóu guāi qí běn

方今举士,尤乖其本。

míng zhào fāng xià gù yǐ qū chí fǔ sì zhī tíng chū rù wáng gōng zhī dì chén piān xī ēn zòu jì shì bào

明诏方下,固已驱驰府寺之廷,出入王公之第,陈篇希恩,奏记誓报。

gù sú hào jǔ rén jiē chēng mì jǔ

故俗号举人皆称觅举。

mì zhě zì qiú yě fēi bǐ zhī zhī yì

觅者,自求也,非彼知之义。

shì yǐ gěng jiè zhī shì xiū yú zì bá xún cháng xiǎo rén qì shū qǔ fù

是以耿介之士羞于自拔,循常小人弃疏取附。

yuàn bì xià jiàng míng zhì bān jùn kē duàn wú dāng zhī yóu yán shōu shí yòng zhī liáng cè wén shì xiào guān wǔ yuè shǒu yù

愿陛下降明制,颁峻科,断无当之游言,收实用之良策,文试效官,武阅守御。

xī wú qǐ jiāng zhàn zuǒ yòu jìn jiàn wú zǐ cí zhī zhū gě liàng lín zhèn bù qīn róng fú gài bù qǔ gōng jiàn zhī yòng yě

昔吴起将战,左右进剑,吴子辞之,诸葛亮临阵,不亲戎服,盖不取弓剑之用也。

hàn wǔ dì wén sī mǎ xiàng rú zhī wén hèn bù yǔ tóng shí jí qí zhì yě zhōng bù chǔ yǐ gōng qīng zhī wèi fēi suǒ rèn gù yě

汉武帝闻司马相如之文,恨不与同时,及其至也,终不处以公卿之位,非所任故也。

hàn fǎ suǒ jǔ zhī zhǔ zhōng shēn bǎo rèn

汉法,所举之主,终身保任。

yáng xióng zhī zuò tián yí chéng zi zhī de wèi xiāng shǎng fá zhī lìng xíng zé qǐng yè zhī xīn jué

杨雄之坐田仪,成子之得魏相,赏罚之令行,则请谒之心绝;

tuì ràng zhī yì zhe zé tān jìng zhī lù xiāo

退让之义著,则贪竞之路销。

qǐng kuān nián xiàn yǐ róng jiǎn tài bù shí miǎn guān dé rén jiā shǎng zì rán jiàn xián bù yǐn tān lù bù zhuān yǐ

请宽年限, 以容简汰,不实免官,得人加赏,自然见贤不隐,贪禄不专矣。

shí sì yí zhì zǐ duō zài jīng shī rú lùn qīn líng ā shǐ dé yuán zhēn sūn wàn róng jiē yīn rù shì jiàn zhōng guó fǎ dù jí hái bìng wèi biān hài

时四夷质子多在京师,如论钦陵、阿史德元珍、孙万荣,皆因入侍见中国法度, 及还,并为边害。

dēng jiàn yuē

登谏曰:

chén wén róng xià bù zá gǔ suǒ jiè yě

臣闻戎、夏不杂,古所戒也。

gù chì jū sài wài yǒu shí cháo yè yǐ shì zé guī sān wáng zhī fǎ yě

故斥居塞外,有时朝谒,已事则归,三王之法也。

hàn wèi yǐ lái gé xí yī guān zhù shì jīng shī bù lìng guī guó

汉、魏以来,革袭衣冠,筑室京师,不令归国。

jiào qí lì hài sān wáng shì ér hàn wèi fēi jù biān cháng ér zhì zǐ duǎn

较其利害,三王是而汉、魏非,拒边长而质子短。

xī jìn guō qīn jiāng tǒng yǐ yí dí chǔ zhōng xià bì wèi biàn wǔ dì bù nà zú yǒu yǒng jiā zhī luàn

昔晋郭钦、江统以夷狄处中夏必为变,武帝不纳,卒有永嘉之乱。

fú jiàn tū jué tǔ bō qì dān wǎng yīn rù shì bìng bèi jiǎng yù guān róng zhì bù hóng mén fú gǎi zhān jì yǔ xí chu xià kuī tú shǐ chéng bài shú shān chuān xiǎn yì

伏见突厥、吐蕃、契丹往因入侍,并被奖遇,官戎秩,步黉门,服改毡罽,语习楚夏,窥图史成败,熟山川险易。

guó jiā suī yǒu guàn dài zhī míng ér láng zǐ gū ēn huàn bì zài hòu

国家虽有冠带之名,而狼子孤恩,患必在后。

xī shēn gōng bēn jìn shǐ zi hú yōng wèi wú xíng rén jiào wú zhàn zhèn shǐ zhī pàn chu

昔申公奔晋,使子狐庸为吴行人,教吴战阵,使之叛楚。

hàn qiān wǔ bù xiōng nú yú fén jìn zú yǐ liú shí zuō nán

汉迁五部匈奴于汾、 晋,卒以刘、石作难。

qiè jì qín bìng tiān xià

窃计秦并天下,

jí liú xiàng yòng bīng

及刘、项用兵,

rén shì diāo sàn

人士凋散,

yǐ mò dú zhī shèng

以冒顿之盛,

chéng zhōng guó zhī xū

乘中国之虚,

ér gāo zǔ kùn è píng chéng

而高祖困厄平城,

xiōng nú zú bù rù zhōng guó zhě

匈奴卒不入中国者,

yǐ qí shēng zhǎng qì mò

以其生长碛漠,

wèi qióng lú xián yú chéng guō

谓穹庐贤于城郭,

zhān jì měi yú zhāng fú

毡罽美于章绂,

jì ān suǒ xí

既安所习,

shì yǐ wú kuī zhōng guó xīn

是以无窥中国心,

bù lè hàn gù yě

不乐汉故也。

yuán hǎi wǔ bù sàn wáng zhī yú ér néng zì zhèn zhě shǎo jū nèi dì míng xí hàn fǎ bǐ chán yú zhī lòu qiè dì wáng zhī chēng

元海五部散亡之余而能自振者,少居内地,明习汉法,鄙单于之陋,窃帝王之称。

shǐ qí wèi cháng nèi xǐ bù guò jié biān rén zēng cǎi qǔ niè guī yīn shān ér yǐ

使其未尝内徙,不过劫边人缯彩、曲蘖归阴山而已。

jīn huáng fēng suǒ tán hán shí gé miàn fāng yóu yú xiào zhōng rì dī jìn jié

今皇风所覃,含识革面,方由余效忠,日䃅尽节。

rán chén lǜ bèi yù bù jǐn zé yí dí chēng bīng bù zài fāng wài fēi yí móu zhī dào

然臣虑备豫不谨,则夷狄称兵不在方外,非贻谋之道。

chén wèi yuàn chōng shì zǐ kě yī qiè jìn jué xiān zài guó zhě bù shǐ guī fān zé yí rén bǎo qiáng biān yì wú zhēng

臣谓愿充侍子可一切禁绝,先在国者不使归蕃,则夷人保强,边邑无争。

wǔ hòu bù nà

武后不纳。

jiǔ zhī chū wèi cháng zhōu cì shǐ

久之,出为常州刺史。

shǔ xuān zhōu zéi zhōng dà yǎn luàn bǎi xìng kuì zhèn dēng yán lè shǒu bèi hé jìng lài ān

属宣州贼钟大眼乱,百姓溃震,登严勒守备,阖境赖安。

zài qiān shàng shū zuǒ chéng

再迁尚书左丞。

jǐng yún zhōng wèi yù shǐ dài fū

景云中,为御史大夫。

sēng huì fàn hù tài píng gōng zhǔ shì duó mín dǐ sì guān bù néng zhí dēng jiāng zhì zhī huò quàn yǐ zì ān dá yuē xiàn fǔ zhí wang cháo zòu mù chù kě yǐ

僧慧范怙太平公主势,夺民邸肆,官不能直, 登将治之,或劝以自安,答曰:“宪府直枉,朝奏暮黜可矣。

suì hé zòu fǎn wéi zhǔ suǒ gòu chū qí zhōu cì shǐ

”遂劾奏,反为主所构,出岐州刺史。

qiān tài zǐ bīn kè

迁太子宾客。

kāi yuán chū wèi dōng dōu liú shǒu zài wèi tài zǐ bīn kè

开元初,为东都留守,再为太子宾客。

dēng běn míng qiān guāng yǐ yǔ huáng tài zǐ míng tóng zhào cì jīn míng

登本名谦光, 以与皇太子名同,诏赐今名。

zuò zi lèi guī tián lǐ jiā kǔ pín zhào gěi zhì shì lù

坐子累归田里,家苦贫,诏给致仕禄。

zú nián qī shí sān zèng jìn zhōu cì shǐ

卒,年七十三, 赠晋州刺史。

wáng qiú lǐ xǔ zhōu zhǎng shè rén

王求礼,许州长社人。

wǔ hòu shí wèi zuǒ shí yí jiān chá yù shǐ

武后时,为左拾遗、监察御史。

hòu fāng yíng míng táng diāo shì jué guài chǐ ér bù fǎ

后方营明堂,雕饰谲怪, 侈而不法。

qiú lǐ yǐ wéi tiě yuè jīn lóng dān wò zhū yù nǎi shāng qióng tái xià yáo shì zhī bǐ fēi gǔ suǒ wèi máo cí cài chuán zhě

求礼以为“铁𬸚金龙、丹雘珠玉,乃商琼台、夏瑶室之比,非古所谓茅茨棌椽者。

zì xuān yuán yǐ lái fú niú chéng mǎ jīn niǎn yǐ rén fù zé rén dài chù shàng shū jī qiē

自轩辕以来,服牛乘马,今辇以人负,则人代畜”,上书讥切。

jiǔ bù bào

久不报。

qì dān pàn shǐ sūn wàn róng kòu hé běi zhào hé nèi wáng wǔ yì zōng yù zhī nuò rǎo bù jìn zéi bài shù zhōu qù

契丹叛,使孙万荣寇河北,诏河内王武懿宗御之,懦扰不进,贼败数州去。

yì zōng nǎi tiáo huá rén wéi zéi guà wù zhě shù bǎi zú qǐng zhū zhī

懿宗乃条华人为贼诖误者数百族,请诛之。

qiú lǐ hé zòu yuē guà wù zhī rén wú liáng biān lì jiào xí chéng bù wán gù wèi lǔ xié zhì níng sù chí pàn xīn zāi

求礼劾奏曰:“诖误之人无良边吏教习, 城不完固,为虏胁制,宁素持叛心哉?

yì zōng yōng bīng shù shí wàn wén dí zhì zǒu bǎo chéng yì jīn nǎi yí huò wú gū zhī rén bù yì guò hu

懿宗拥兵数十万,闻敌至,走保城邑,今乃移祸无辜之人,不亦过乎?

qǐng zhǎn yì zōng shǒu yǐ xiè hé běi

请斩懿宗首以谢河北。

yì zōng dà jù hòu jǐn shè qí rén

”懿宗大惧,后尽赦其人。

dàng shì shí qì dān xiàn yōu zhōu kuì wǎn qū jié zuǒ xiāng dòu lú qīn wàng qǐng tíng jīng guān jiǔ pǐn yǐ shàng liǎng yuè fèng zhù jūn xìng

当是时,契丹陷幽州,馈挽屈竭,左相豆卢钦望请停京官九品以上两月奉助军兴。

qiú lǐ yuē gōng lù wàn zhōng zhèng kě chuò yǎng lù zhī rén kě nài hé

求礼曰:“公禄万钟,正可辍,仰禄之人可奈何?

qīn wàng jù bù yīng

”钦望拒不应。

jì zòu qiú lǐ lì jiē jìn yuē tiān zǐ fù yǒu sì hǎi hé dài jiǔ pǐn fèng shǐ zǎi xiàng duó zhī yǐ jì jūn guó yòng hu

既奏,求礼历阶进曰:“天子富有四海,何待九品奉,使宰相夺之以济军国用乎?

yáo yuē qín hàn jiē yǒu shuì suàn yǐ zuǒ jūn qiú lǐ bù shí dà tǐ

”姚曰: “秦、汉皆有税算以佐军,求礼不识大体。

duì yuē qín hàn xū tiān xià shì biān nài hé shǐ bì xià xiào zhī

”对曰:“秦、汉虚天下事边,奈何使陛下效之?

hòu yuē zhǐ

”后曰:“止。

jiǔ shì èr nián sān yuè dà yǔ xuě fèng gé shì láng sū wèi dào děng yǐ wéi ruì lǜ qún chén rù hè

久视二年三月,大雨雪,凤阁侍郎苏味道等以为瑞,率群臣入贺。

qiú lǐ ràng yuē zǎi xiàng xiè hé yīn yáng ér jì chūn yǔ xuě nǎi zāi yě

求礼让曰: “宰相燮和阴阳,而季春雨雪,乃灾也。

guǒ yǐ wéi ruì zé dōng yuè léi qú wèi ruì léi yá

果以为瑞,则冬月雷,渠为瑞雷邪?

wèi dào bù cóng

”味道不从。

jì hè zhě rù qiú lǐ jí lì yán jīn yáng qì fèn shēng ér yīn bīng jī shè cǐ tiān zāi yě

既贺者入,求礼即厉言:“今阳气偾升,而阴冰激射,此天灾也。

zhǔ huāng chén nìng hán shǔ shī xù róng dí luàn huá dào zéi fán xīng zhèng guān shǎo wěi guān duō bǎi sī fēi huì bù rù shǐ tiān yǒu ruì hé gǎn ér lái zāi

主荒臣佞,寒暑失序,戎狄乱华,盗贼繁兴,正官少,伪官多,百司非贿不入,使天有瑞, 何感而来哉?

qún chén zhèn kǒng hòu wèi bà cháo

”群臣震恐,后为罢朝。

rán yǐ gāng zhèng gù huàn jǔ yǔ

然以刚正故,宦龃龉。

shén lóng chū zhōng wèi wáng fǔ cān jūn

神龙初,终卫王府参军。

liǔ zé pú zhōu jiě rén

柳泽,蒲州解人。

zēng zǔ hēng zì jiā lǐ duò dà yè mò wèi wáng wū zhǎng xiàn li mì yǐ ér guī jīng shī

曾祖亨,字嘉礼,隋大业末,为王屋长,陷李密,已而归京师。

zī mào kuí yì gāo zǔ qí zhī yǐ wài sūn dòu qī zhī

姿貌魁异,高祖奇之,以外孙窦妻之。

sān qiān zuǒ wèi zhōng láng jiàng shòu líng xiàn nán

三迁左卫中郎将,寿陵县男。

yǐ zuì biǎn qióng zhōu cì shǐ jìn sàn qí cháng shì

以罪贬邛州刺史,进散骑常侍。

dài hái shù nián bù dé diào

代还,数年不得调。

chí xiōng sàng fāng zàng huì tài zōng xìng nán shān yīn de zhào jiàn āi zhī

持兄丧,方葬,会太宗幸南山,因得召见,哀之。

shù rì rù duì běi mén bài guāng lù shǎo qīng

数日,入对北门,拜光禄少卿。

hēng shè liè wú jiǎn dì wèi yuē qīng yú zhèn jiù qiě qīn rán duō jiāo yóu zì jīn yi shǎo jiè

亨射猎无检,帝谓曰:“卿于朕旧且亲, 然多交游,自今宜少戒。

hēng yóu shì tòng chì lì xiè bīn kè shēn ān jìng sù lì lì shì

”亨由是痛饬厉,谢宾客,身安静素,力吏事。

zhōng jiǎn jiào qí zhōu cì shǐ zèng lǐ bù shàng shū yōu zhōu dū du shì yuē gōng

终检校岐州刺史,赠礼部尚书、幽州都督,谥曰恭。

zé gěng jiè shǎo yán xiào fēng dù fāng yán

泽耿介少言笑,风度方严。

jǐng yún zhōng wèi yòu lǜ fǔ kǎi cáo cān jūn sì suì bù qiān

景云中,为右率府铠曹参军,四岁不迁。

xiān shì zhōng zōng shí cháng níng yí chéng dìng ān zhū gōng zhǔ jí hòu nǚ dì zhāo róng shàng guān yǔ qí mǔ zhèng shàng gōng chái lǒng xī fū rén zhào jí yīn lián shù shí zú jiē néng jiàng mò chì shòu guān hào xié fēng

先是,中宗时,长宁、宜城、定安诸公主及后女弟、昭容上官与其母郑、尚宫柴、陇西夫人赵及姻联数十族,皆能降墨敕授官,号斜封。

jí yáo yuán chóng sòng jǐng fǔ zhèng bái ba xié fēng guān shù qiān yuán

及姚元崇、宋璟辅政,白罢斜封官数千员。

yuán chóng děng bà qù tài píng gōng zhǔ jǐn zòu fù zhī

元崇等罢去,太平公主尽奏复之。

zé yì què shàng shū yuē

泽诣阙上疏曰:

chén wén yào bù dú bù kě yǐ juān jí cí bù qiè bù kě yǐ bǔ guò

臣闻药不毒不可以蠲疾,词不切不可以补过。

gù xí gān zhǐ zhě fēi shè yǎng zhī fāng

故习甘旨者,非摄养之方;

ěr yú nìng zhě fēi zhì ān zhī yi

迩谀佞者,非治安之宜。

chén qiè jiàn shén lóng yǐ lái gāng jì dà huài nèi chǒng zhuān mìng wài bì zhì quán yīn guì píng shì mài guān yù jué

臣窃见神龙以来,纲纪大坏,内宠专命,外嬖制权,因贵凭势, 卖官鬻爵。

fēi zhǔ zhī mén tóng shāng gǔ rán jǔ xuǎn zhī shǔ ruò huán huì rán tú fàn zhě yóu yá tiǎn guān fèi chù zhě yīn jiān mào jìn

妃主之门同商贾然,举选之署若阛阓然,屠贩者由邪忝官,废黜者因奸冒进。

tiān xià hùn luàn jǐ wēi shè jì lài bì xià cōng míng shén wǔ zhěng nì jǔ zhuì

天下溷乱,几危社稷,赖陛下聪明神武,拯溺举坠。

ěr mù suǒ qīn qǐ kě wàng jiàn jiè zāi

耳目所亲,岂可忘鉴诫哉?

qiě xié fēng guān zhě jiē pú qiè sī yè mí miù xiān dì qǐ jǐn xiān dì yì yá

且斜封官者,皆仆妾私谒,迷谬先帝,岂尽先帝意邪?

bì xià jí wèi zhī chū yòng yuán chóng děng jì xī yǐ tíng fèi jīn yòu shōu yòng zhī

陛下即位之初,用元崇等计,悉以停废,今又收用之。

ruò xié fēng zhī rén bù kě qì xié wéi yuè jiāng yàn qīn róng bù yīng bāo zèng li duō zuò zhèng kè yì bù róng dàng xuě yě

若斜封之人不可弃邪,韦月将、燕钦融不应褒赠, 李多祚、郑克义不容荡雪也。

bì xià hé bù néng rěn yú cǐ ér néng rěn yú bǐ shǐ shàn è hùn bìng fǎn fù xiāng gōng dào rén yǐ fēi quàn rén yǐ pì

陛下何不能忍于此而能忍于彼,使善恶混并,反复相攻,道人以非,劝人以僻。

jīn tiān xià xián chēng tài píng gōng zhǔ yǔ hú sēng huì fàn yǐ cǐ wù bì xià gù yǔ yuē yáo sòng wèi xiāng yá bù rú zhèng

今天下咸称太平公主与胡僧慧范以此误陛下,故语曰: “姚、宋为相,邪不如正;

tài píng yòng shì zhèng bù rú yá

太平用事,正不如邪。

chén kǒng liú jìn zhì yuǎn jī xiǎo wèi dà qīng wēi chéng gāo

”臣恐流近致远,积小为大,轻微成高。

wù wèi hé shāng qí huò jiāng zhǎng

勿谓何伤,其祸将长;

wù wèi hé hài qí huò jiāng dà

勿谓何害,其祸将大。

yòu yán

又言:

shàng yī fèng yù péng jūn qìng yǐ wū xí xiǎo jì chāo shòu sān pǐn nài hé qīng yòng míng qì jiā fēi qí rén

尚医奉御彭君庆以巫觋小伎超授三品,奈何轻用名器,加非其人?

chén wén shǎng yī rén ér qiān wàn rén yuè zhě shǎng zhī

臣闻赏一人而千万人悦者,赏之;

fá yī rén ér qiān wàn rén quàn zhě fá zhī

罚一人而千万人劝者,罚之。

wéi bì xià cái chá

惟陛下裁察。

shū rù bù bào

疏入,不报。

zé rù diào huì yǒu zhào xuǎn zhě de yán shì

泽入调,会有诏选者得言事。

nǎi shàng shū yuē

乃上书曰:

qīng zhě wéi shì gǔ luàn jiān chén tóng wù zhèng yǐ huì chéng guān yǐ chǒng jìn yán zhèng zhě huò lì xíng shū zhě jiàn yí hǎi nèi hán xīn rén yòng bù bǎo

顷者韦氏蛊乱,奸臣同恶,政以贿成,官以宠进,言正者获戾,行殊者见疑, 海内寒心,人用不保。

bì xià shén shèng yǒng zhì ān zōng shè yú yǐ wēi zhèn lí miáo zhī jiāng ruò

陛下神圣勇智,安宗社于已危,振黎苗之将溺。

nǎi jīn juān fán shěng yáo fǎ míng dé jǔ wàn bāng kǎi lè shì jiā xū huan

乃今蠲烦省徭,法明德举,万邦恺乐,室家胥欢。

shī yuē mǐ bù yǒu chū xiǎn kè yǒu zhōng

《诗》曰:“靡不有初,鲜克有终。

wéi bì xià shèn jué chū xiū qí zhōng

”惟陛下慎厥初,修其终。

shū yuē wéi dé wǎng xiǎo wàn bāng wéi qìng

《书》曰:“惟德罔小,万邦惟庆;

wéi bù dé wǎng dà zhuì jué zōng

惟不德罔大,坠厥宗。

shén kě jù yě

” 甚可惧也。

fu jiāo shē qǐ yú qīn guì gāng jì luàn yú chǒng xìng

夫骄奢起于亲贵,纲纪乱于宠幸。

jìn zhī yú qīn guì zé tiān xià cóng

禁之于亲贵,则天下从;

zhì zhī yú chǒng xìng zé tiān xià wèi

制之于宠幸,则天下畏。

qīn guì wèi ér bù jīn chǒng xìng náo ér bù zhì gù zhèng bù cháng lìng bù yī zé jiān zhà qǐ ér bào luàn shēng yān suī cháo shī mù lù ér fǎ bù xíng yǐ

亲贵为而不禁,宠幸挠而不制,故政不常,令不一,则奸诈起而暴乱生焉, 虽朝施暮戮,而法不行矣。

bì xià yù qīn yǔ ài mò ruò ān zhī fú zhī

陛下欲亲与爱,莫若安之福之。

fu chǒng lù zhī guò zuì zhī jiē yě wèi ān zhī yá

夫宠禄之过,罪之阶也, 谓安之邪?

jiāo shē zhī yín wēi zhī tī yě wèi fú zhī yá

骄奢之淫,危之梯也,谓福之邪?

qián shì bù wàng hòu zhī shī yě

前事不忘,后之师也。

bì xià fū qiú jùn zhé shǐ zhāo xī nà huì

陛下敷求俊哲, 使朝夕纳诲。

qí yǒu nì yú ěr miù yú xīn zhě wú sù fá gū qiú zhī dào

其有逆于耳、谬于心者,无速罚,姑求之道;

shùn yú ěr biàn yú shēn zhě wú jí shǎng gū qiú zhī fēi dào

顺于耳、便于身者,无急赏,姑求之非道。

xiū yín qiǎo zhě jù zhī zé yín qiǎo xi

羞淫巧者拒之,则淫巧息;

jìn zhōng dǎng zhě shǎng zhī zé zhōng dǎng jìn

进忠谠者赏之,则忠谠进。

chén wén shēng yú fù zhě jiāo shēng yú guì zhě ào

臣闻生于富者骄,生于贵者傲。

shū yuē wǎng yín yú yì wǎng yóu yú lè

《书》曰:“罔淫于逸,罔游于乐。

jīn chǔ gōng zhào jiàn wáng fǔ fù qǐ yuàn cǎi wēn liáng bó wén gōng jiǎn zhōng gěng zhě wèi zhī liáo yǒu réng qǐng dōng gōng zhì shí yí bǔ quē shǐ zhāo xī jiǎng lùn chū rù shì cóng shòu yǐ xùn gào jiāo xiū bù dǎi

”今储宫肇建,王府复启,愿采温良、博闻、恭俭、忠鲠者为之僚友,仍请东宫置拾遗、补阙,使朝夕讲论,出入侍从,授以训诰,交修不逮。

chén yòu wén chí chěng tián liè lìng rén fā kuáng

臣又闻“驰骋畋猎,令人发狂”。

jīn guì qī dǎ qiú jī gǔ fēi yīng bēn quǎn xiá bǐ xiāo rén pán yóu sǒu zé

今贵戚打球击鼓,飞鹰奔犬,狎比宵人,盘游薮泽。

shū yuē nèi zuò sè huāng wài zuò qín huāng

《书》曰:“内作色荒,外作禽荒。

wéi bì xià dàn jiàng móu xun quàn yǐ xué yè shì zhī yǐ hào wù chén zhī yǐ chéng bài zé zhǎng xiǎng fú lù yǐ

”惟陛下诞降谋训,劝以学业,示之以好恶,陈之以成败,则长享福禄矣。

chén wén fù bù yǔ jiāo qī ér jiāo zì zhì jiāo bù yǔ zuì qī ér zuì zì zhì zuì bù yǔ sǐ qī ér sǐ zì zhì

臣闻“富不与骄期而骄自至,骄不与罪期而罪自至,罪不与死期而死自至”。

qǐng wéi shù rén ān lè gōng zhǔ wǔ yán xiù děng kě wèi guì qiě chǒng yǐ quán móu rén zhǔ wēi zhèn tiān xià

顷韦庶人、安乐公主、武延秀等可谓贵且宠矣,权侔人主,威震天下。

rán hù chǐ miè dé shén nù rén qì qǐ bù wèi ài zhī tài jí fù zhī tài duō hu

然怙侈灭德, 神怒人弃,岂不谓爱之太极、富之太多乎?

yīn jiàn bù yuǎn zài xià hòu zhī shì

“殷鉴不远,在夏后之世。

jīn bì xià hé quàn

”今陛下何劝?

qí huáng zǔ móu xun zhī zé hu

其皇祖谋训之则乎!

bì xià hé chéng

陛下何惩?

qí xiào hé chǒng rèn zhī shī hu

其孝和宠任之失乎!

gù ài ér zhī qí è zēng ér zhī qí shàn

故爱而知其恶,憎而知其善。

fu chǒng ài zhī xīn wèi yǒu néng miǎn yào qù qí tài shèn xián zhī yǐ lǐ zé kě yǐ

宠爱亲信的心理还没有人能够避免,关键是要避免过分,用礼仪进行制约,那就行了。

zhū wáng gōng zhǔ fù mǎ bì xià zhī suǒ qīn ài yě jiǎo wǎng jiān jiè yi zài jué chū shǐ jū chǒng sī wēi guān guò wù shàn

诸王、公主、驸马, 陛下之所亲爱也,矫枉监戒,宜在厥初,使居宠思危,观过务善。

shū yuē sān fēng shí qiān qīng shì yǒu yī yú shēn jiā bì sàng bāng jūn yǒu yī yú shēn guó xīn wáng

《书》曰:“三风十愆,卿士有一于身,家必丧,邦君有一于身,国心亡。

wéi bì xià chù shē jiàn jiāo dài jìn pǔ sù háng yè yǐ xù qí fēi xīn

”惟陛下黜奢僭骄怠, 进朴素行业,以勖其非心。

chén wén cháng jué dé bǎo jué wèi

臣闻“常厥德,保厥位;

jué dé fěi cháng jiǔ yǒu yǐ wáng

厥德匪常,九有以亡”。

yuàn bì xià bù zuò wú yì bù qǐ sī mén bù chà xíng bù làn shǎng zé wéi dé shì fǔ wéi rén zhī huái tiān lù yǒng zhōng yǐ

愿陛下不作无益,不启私门, 不差刑,不滥赏,则惟德是辅,惟人之怀,天禄永终矣。

ruì zōng shàn zhī bài jiān chá yù shǐ

睿宗善之,拜监察御史。

kāi yuán zhōng zhuǎn diàn zhōng shì yù shǐ jiān lǐng nán xuǎn

开元中,转殿中侍御史,监岭南选。

shí shì bó shǐ yòu wēi wèi zhōng láng jiàng zhōu qìng lì zào qí qì yǐ jìn zé shàng shū yuē bú jiàn kě yù shǐ xīn bù luàn shì zhī jiàn kě yù ér xīn bì luàn yǐ

时市舶使、右威卫中郎将周庆立造奇器以进,泽上书曰:“‘不见可欲,使心不乱’,是知见可欲而心必乱矣。

qìng lì diāo zhì guǐ wù zào zuò qí qì yòng fú qiǎo wèi zhēn wán yǐ jué guài wèi yì bǎo nǎi zhì guó zhī jù dù míng wáng suǒ yí yán fá zhě yě

庆立雕制诡物,造作奇器,用浮巧为珍玩,以谲怪为异宝,乃治国之巨蠹,明王所宜严罚者也。

xī lù tái wú fèi míng jūn bù rěn

昔露台无费,明君不忍;

xiàng zhù fēi dà zhōng chén fèn tàn

象箸非大,忠臣愤叹。

qìng lì qiú mèi shèng yì yáo dàng shàng xīn

庆立求媚圣意,摇荡上心。

bì xià xìn ér shǐ zhī hu shì xuān yín yú tiān xià

陛下信而使之乎,是宣淫于天下;

qìng lì jiáo ér wèi zhī hu shì jìn diǎn zhī suǒ wú shè

庆立矫而为之乎,是禁典之所无赦。

bì xià xīn jí wèi gù yi zhāo xuān fěi bó guǎng shì jié jiǎn qǐ kě yǐ guài hǎo shì sì fāng zāi

陛下新即位,固宜昭宣菲薄,广示节俭,岂可以怪好示四方哉!

shū zòu xuán zōng chēng shàn

”书奏,玄宗称善。

lì qiān tài zǐ yòu shù zǐ

历迁太子右庶子。

wèi zhèng zhōu cì shǐ wèi xíng zú zèng bīng bù shì láng

为郑州刺史,未行,卒,赠兵部侍郎。

zé cóng zǔ fàn shì

泽从祖范、奭。

fàn zhēn guàn zhōng wèi shì yù shǐ shí wú wáng kè hǎo tián liè fàn dàn zhì zhī

范,贞观中为侍御史,时吴王恪好田猎,范弹治之。

tài zōng yuē quán wàn jì bù néng fǔ dào kè zuì dāng sǐ

太宗曰:“权万纪不能辅道恪,罪当死。

fàn jìn yuē fáng xuán líng shì bì xià yóu bù néng jiàn zhǐ tián liè qǐ yi dú zuì wàn jì

”范进曰:“房玄龄事陛下,犹不能谏止畋猎,岂宜独罪万纪?

dì nù fú yī qǐ

” 帝怒,拂衣起。

qǐng zhī zhào wèi yuē hé tíng shé wǒ

顷之,召谓曰:“何廷折我?

fàn xiè yuē zhǔ shèng zé chén zhí bì xià rén míng chén gǎn bù jǐn yú

”范谢曰:“主圣则臣直,陛下仁明, 臣敢不尽愚?

dì nǎi jiě

”帝乃解。

gāo zōng shí lì shàng shū yòu chéng yáng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ

高宗时,历尚书右丞、扬州大都督府长史。

shì zì zi shào

奭字子邵。

yǐ fù duò shí shǐ gāo lí zú yān gù wǎng yíng sàng hào yǒng jìn āi wèi yí rén suǒ mù

以父隋时使高丽卒焉,故往迎丧,号踊尽哀,为夷人所慕。

zhēn guàn zhōng lèi qiān zhōng shū shè rén

贞观中, 累迁中书舍人。

wài sūn wèi huáng hòu qiān zhōng shū shì láng jìn zhōng shū lìng

外孙为皇后,迁中书侍郎,进中书令。

huáng hòu xié mèi dào jué ba wèi lì bù shàng shū

皇后挟媚道觉,罢为吏部尚书。

hòu fèi biǎn ài zhōu cì shǐ

后废,贬爱州刺史。

xǔ jìng zōng děng gòu shì tōng gōng yè móu xíng zhèn dú yǔ chǔ suì liáng péng dǎng zuì dà nì

许敬宗等构奭通宫掖,谋行鸩毒,与褚遂良朋党,罪大逆。

qiǎn shǐ shā zhī méi qí jiā qī yǐ shàng qīn bìng liú lǐng biǎo shì fáng lì guì zhōu wèi nú bì

遣使杀之,没其家,期以上亲并流岭表,奭房隶桂州为奴婢。

shén lóng chū nǎi fù guān jué zǐ sūn qīn shǔ yuán zuò zhě xī miǎn

神龙初,乃复官爵,子孙亲属缘坐者悉免。

kāi yuán chū zé xiōng huàn wèi zhōng shū shè rén shàng yán chén cóng bó zǔ shì qù xiǎn qìng sān nián yǔ chǔ suì liáng děng wǔ mén tóng bèi qiǎn lù suī bèi yuán xuě ér zǐ sūn dài jìn wéi zēng sūn wú tiǎn kè jí gōng zhōu

开元初,泽兄涣为中书舍人,上言: “臣从伯祖奭,去显庆三年与褚遂良等五门同被谴戮,虽被原雪,而子孙殆尽,唯曾孙无忝客籍龚州。

bì xià xiān tiān hòu zhào shū cháng rèn zǎi xiàng jiā bìng lù qí hòu

陛下先天后诏书,尝任宰相家并录其后。

kuàng chén zhī bó zǔ wú gū bèi zhū jīn gǎo biǎn wèi hái hòu sì qiáo chǔ yuàn xǔ bó zǔ guī zàng gū sūn běi qiān

况臣之伯祖无辜被诛, 今藁窆未还,后嗣侨处,愿许伯祖归葬,孤孙北迁。

yú shì zhào wú tiǎn hù shì jiù guī xiāng lǐ guān gěi sāng shì

”于是诏无忝护奭柩归乡里, 官给丧事。

wú tiǎn hòu lì tán zhōu dū dū

无忝后历潭州都督。

féng yuán cháng xiāng zhōu ān yáng rén qí xiān gài cháng lè xìn dōu zhe xìng

冯元常,相州安阳人,其先盖长乐信都著姓。

zēng zǔ zi cóng běi qí yòu pú yè

曾祖子琮,北齐右仆射。

shū zǔ cí míng yǒu wén cí shì duò wèi nèi shǐ shè rén

叔祖慈明,有文辞,仕隋为内史舍人。

fèng zhào tǎo li mì wèi mì jiāng suǒ fù shēn shù chuàng mì hòu lǐ zhī qíng wèi yuē dōng dōu wēi cù wǒ yù lǜ sì fāng xián háo jiàn gōng yè xìng gōng tóng zhī

奉诏讨李密,为密将所缚,身数创,密厚礼之,情谓曰:“东都危蹙,我欲率四方贤豪建功业,幸公同之。

cí míng yuē gōng jiā shì xiān dì míng zài wáng shì nǎi xié xuán gǎn jǔ bīng wáng mìng zhì jīn fù tú fǎn shì hé yé

”慈明曰:“公家事先帝, 名在王室,乃挟玄感举兵,亡命至今,复图反噬,何耶?

mì qiú zhī

”密囚之。

é wèi dí hù suǒ shā

俄为翟护所杀。

wǔ dé chū zèng lì bù shàng shū shì zhuàng wǔ

武德初,赠吏部尚书,谥壮武。

yuán cháng jǔ míng jīng jí dì diào jùn yí wèi

元常举明经及第,调浚仪尉。

gāo zōng shí zhuó lèi jiān chá yù shǐ jiàn nán dào xún chá shǐ xìng lì chú hài shǔ rén shùn lài

高宗时,擢累监察御史、剑南道巡察使,兴利除害,蜀人顺赖。

lì shàng shū zuǒ chéng

历尚书左丞。

cháng mì jiàn dì zhōng gōng quán zhòng yi shǎo yì dì suī zhì qí jì ér nèi rán zhī yóu shì wèi wǔ hòu suǒ è

尝密谏帝中宫权重,宜少抑,帝虽置其计,而内然之, 由是为武后所恶。

yuán cháng zài zhí xiū jǔ shí jiàn chéng yuǎn dì wěi yù tè hòu

元常在职修举,识鉴澄远,帝委遇特厚。

jí bù yù zhào píng zhāng bǎi sī zòu shì

及不豫,诏平章百司奏事。

wǔ hòu shàn cháo sōng yáng lìng fán wén jìn ruì shí hòu bào shí cháo táng shì bǎi guān

武后擅朝,嵩阳令樊文进瑞石,后暴石朝堂示百官。

yuán cháng zòu shí wàng wěi bù kě yǐ shì qún chén

元常奏石妄伪,不可以示群臣。

hòu nù chū wèi lǒng zhōu cì shǐ

后怒,出为陇州刺史。

huì tiān xià yuè mù jí qián líng hòu bù yù yuán cháng de huì gù dào xǐ méi zhōu cì shǐ

会天下岳牧集乾陵,后不欲元常得会,故道徙眉州刺史。

jiàn nán yǒu guāng huǒ dào yè lüè rén zhòu fú shān gǔ

剑南有光火盗,夜掠人,昼伏山谷。

yuán cháng yù yǐ ēn xìn yuē huǐ guò zì xīn zéi xiāng lǜ tuō jiǎ miàn fù

元常喻以恩信,约悔过自新,贼相率脱甲面缚。

zéi píng zhuǎn guǎng zhōu dū du zhào biàn yì zǒu guān

贼平,转广州都督,诏便驿走官。

ān nán qiú lǐng li sì xian shā dū hù liú yán yòu jié zhōu xiàn zhào yuán cháng tǎo zhī

安南酋领李嗣仙杀都护刘延祐,劫州县, 诏元常讨之。

lǜ shì zú háng hǎi chí xí xiān shì huò fú zéi dǎng duō jiàng yuán cháng zòng bīng zhǎn shǒu è ér hái

率士卒航海,驰檄先示祸福,贼党多降,元常纵兵斩首恶而还。

suī yǒu gōng yóu yǐ fú zhǐ jiàn yuàn bù lù gōng

虽有功,犹以拂旨见怨,不录功。

fán sān xǐ zhōng bù dé zhì jīng shī zú wèi kù lì zhōu xìng suǒ xiàn zhuī fù dōu xià yù sǐ

凡三徙,终不得至京师,卒为酷吏周兴所陷,追赴都, 下狱死。

yuán cháng guī mén yōng mù yǒu lǐ fǎ suī xiǎo gōng sàng bù yù sī shì

元常闺门雍睦,有礼法,虽小功丧不御私室。

shén lóng zhōng jīng qí jiā dà shǔ yuē zhōng chén zhī mén

神龙中,旌其家,大署曰“忠臣之门”。

tiān xià gāo qí jié fán míng zú jiē yuàn tōng hūn

天下高其节,凡名族皆愿通婚。

cóng dì yuán shū jí hòu shí lì qīng zhāng jùn yí shǐ píng sān xiàn lìng yòu shàn qù è rén chēng wèi shén míng

从弟元淑,及后时,历清漳、浚仪、始平三县令,右善去恶,人称为神明。

yǔ nú pú rì yī shí mǎ mì yī mò suǒ zhì bù qiè qī zǐ chì fèng yú yǐ gěi pín qióng

与奴仆日一食,马日一秣,所至不挈妻子,斥奉余以给贫穷。

huò jī qí jìn míng yuán shū yuē wú xìng yě bù wéi kǔ

或讥其近名,元淑曰: “吾性也,不为苦。

zhōng zōng jiàng xǐ shū láo miǎn fù zhuàng shǐ guān

”中宗降玺书劳勉,付状史官。

yuán shū yuē jié guò yú yuán cháng rán gāng zhí bù jí yě

元淑约洁过于元常,然刚直不及也。

zhōng cí bù láng zhōng

终祠部郎中。

jiǎng qīn xù lái zhōu jiāo shuǐ rén

蒋钦绪,莱州胶水人。

pō gōng wén cí zhuó jìn shì dì lèi qiān tài cháng bó shì

颇工文辞,擢进士第,累迁太常博士。

zhōng zōng shǐ qīn jiāo guó zi jì jiǔ zhù qīn míng jiàn yán huáng hòu yīng yà xiàn yù yǐ mèi wéi shì

中宗始亲郊,国子祭酒祝钦明建言,皇后应亚献,欲以媚韦氏。

tiān zǐ yí zhī zhào lǐ guān yì

天子疑之,诏礼官议。

zhòng qǔ yì ā xùn qīn xù dú kàng yán bù kě zhū rú zhuàng qí jié

众曲意阿徇, 钦绪独抗言不可,诸儒壮其节。

lì lì bù yuán wài láng

历吏部员外郎。

shǐ hán wǎn wèi gāo yóu zhǔ bù shǐ jīng shī zì fù qí cái yǒu bù yù zhī yán tí kè shè

始,韩琬为高邮主簿,使京师,自负其才,有不遇之言题客舍。

tā rì qīn xù jiàn zhī xiào yuē shì zi tàn hòu shí yé

它日,钦绪见之,笑曰:“是子叹后时耶?

jiǔ zhī wǎn jǔ xián liáng fāng zhèng qīn xù zhuó qí wén yì děng yīn wèi yuē péng yǒu zhī guò miǎn wèi

”久之,琬举贤良方正,钦绪擢其文异等,因谓曰:“朋友之过免未?

wǎn yuē jīn rì nǎi jiàn jūn zǐ zhī xīn

”琬曰:“今日乃见君子之心。

qí wu jiàn yǐn shì lèi cǐ

”其务荐引士类此。

qīn xù jīng zhì dào yù lì zhěng yán suī zhū miǎo zuì bù dài

钦绪精治道,驭吏整严,虽铢秒罪不贷。

chū wèi huá zhōu zhǎng shǐ

出为华州长史。

xiāo zhì zhōng zì jìn zhōu bèi zhào guò qīn xù qīn xù běn yīn jiā yīn jiè yuē yǐ jūn cái bù huàn bú jiàn yòng huàn fēi fèn ér qiú ěr

萧至忠自晋州被召, 过钦绪,钦绪本姻家,因戒曰:“以君才不患不见用,患非分而求耳。

zhì zhōng jìng jí huò

”至忠竟及祸。

kāi yuán shí sān nián yǐ yù shǐ zhōng chéng lù hé nán qiú xuān wèi bǎi xìng zhèn qióng fá

开元十三年,以御史中丞录河南囚,宣尉百姓,振穷乏。

xǐ lì bù shì láng lì biàn wèi èr zhōu cì shǐ zú

徙吏部侍郎,历汴、 魏二州刺史,卒。

xìng gū jié zì shǒu wéi yǔ gǔ céng guō lì zhēn xiāng yǒu yún

性孤洁自守,唯与贾曾、郭利贞相友云。

zi yǎn yì zhuān jié bó xué shǎo yǒu míng

子沇,亦专洁博学,少有名。

yǐ xiào lián shòu luò yáng wèi qiān jiān chá yù shǐ yǔ xiōng yǎn róng dì qīng jù wèi cái lì yǒu míng tiān bǎo jiān

以孝廉授洛阳尉,迁监察御史,与兄演、溶、弟清俱为才吏,有名天宝间。

shǐ hé nán yǐn hán cháo zōng péi jiǒng cháng wěi xùn fù jiǎn jù ér chǔ shì píng pōu duàn jīng yǔn qún liáo mò néng wàng yě

始,河南尹韩朝宗、裴迥尝委讯覆检句,而处事平,剖断精允,群寮莫能望也。

qián yuán zhōng lì lù hún zhōu zhì xián yáng gāo líng sì xiàn lìng měi zhèng liú xíng zhǎng lǎo jì yān

乾元中,历陆浑、盩厔、咸阳、高陵四县令,美政流行, 长老纪焉。

guō zi yí jūn chū qí xiàn chì huī xià yuē jiǎng yǎn xián lìng gòng yì dāng yǒu sù de shū fàn zú yǐ wú náo qí qīng yě

郭子仪军出其县,敕麾下曰:“蒋沇,贤令,供亿当有素,得蔬饭足矣, 毋挠其清也!

qiān cháng ān lìng yǐ xíng bù láng zhōng jiān shì yù shǐ lǐng wèi qiáo yùn chū nà shǐ

”迁长安令,以刑部郎中兼侍御史,领渭桥运出纳使。

yuán zài chí zhèng shǒu dào shì lèi bù qiān yǎn yǐ gù zhì láng wèi bù dé diào

元载持政,守道士类不迁,沇以故滞郎位,不得调。

cháng gǔn dài xiāng wén shì yì hèn yǎn qū gù zhuó yù shǐ zhōng chéng dōng dōu fù liú shǒu

常衮代相,闻士议恨沇屈, 故擢御史中丞、东都副留守。

zài qiān dà lǐ qīng chí fǎ míng shěn hào chēng zhí

再迁大理卿,持法明审,号称职。

dé zōng chū fèng tiān yǎn bēn xíng zài wèi zéi suǒ jū yù yòu shǔ wěi zhí yǎn jué shí bù yīng mìng cuàn fú lǐ zhōng bù fù jiàn

德宗出奉天,沇奔行在,为贼所拘,欲诱署伪职,沇绝食不应命,窜伏里中,不复见。

jīng shī píng nǎi chū zhuó yòu sàn qí cháng shì

京师平,乃出, 擢右散骑常侍。

zú nián qī shí sì zèng gōng bù shàng shū

卒年七十四,赠工部尚书。

qīng jǔ míng jīng zhōng dì diào gǒng chéng

清,举明经中第,调巩丞。

dōng jīng liú shǒu li chéng xián zhī biǎo wèi pàn guān

东京留守李憕贤之,表为判官。

yǔ chéng tóng sǐ ān lù shān luàn zèng lǐ bù shì láng

与憕同死安禄山乱, 赠礼部侍郎。

jìng zōng shí lù qí sūn yǔ wèi yī quē lìng

敬宗时,录其孙鄅为伊阙令。

chū qīng méng nàn yǐ zhì bēi bù jí shì

初,清蒙难,以秩卑不及谥。

tài hé chū lì bù láng zhōng wáng gāo yán zhī cháo zhuī shì yuē zhōng

太和初, 吏部郎中王高言之朝,追谥曰忠。

✦ You read 列传·卷三十七

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.