新唐书 · 刘羲叟 · Chapter 221 of 225

列传·卷一百四十六

PinyinModern Translation
Size

xī yù shàng

西域上

ní pó luó zhí tǔ bō zhī xī yuè líng chuān

泥婆罗,直吐蕃之西乐陵川。

tǔ duō chì tóng máo niú

土多赤铜、牦牛。

sú jiǎn fā dǎi méi chuān ěr xuàn yǐ tǒng ruò jiǎo huǎn zhì jiān zhě wèi jiāo hǎo

俗翦发逮眉,穿耳,楦以筒若角,缓至肩者为姣好。

wú bǐ zhù jué ér shí

无匕箸,攫而食。

qí qì jiē yòng tóng qí jū bǎn wū huà bì

其器皆用铜,其居版屋画壁。

sú bù zhī niú gēng gù shǎo tián zuò xí shāng gǔ

俗不知牛耕, 故少田作,习商贾。

yī fú bù bì shēn rì shù guàn yù

一幅布蔽身,日数盥浴。

zhòng bó xì tōng tuī bù lì shù

重博戏,通推步历术。

sì tiān shén juān shí wèi xiàng rì yù zhī pēng yáng yǐ jì

祀天神,镌石为象,日浴之,烹羊以祭。

zhù tóng wèi qián miàn wén rén xíng bèi niú mǎ xíng

铸铜为钱,面文人形,背牛马形。

qí jūn fú zhū pō lí chē qú shān hú hǔ pò chuí yīng ěr jīn gōu yù dāng pèi bǎo fú tū yù shī zi dà chuáng liǎo xiāng bù huā yú táng ér dà chén zuò dì bù jiè

其君服珠、颇黎、车渠、珊瑚、虎魄垂缨,耳金钩玉珰,佩宝伏突,御师子大床,燎香布花于堂,而大臣坐地不藉。

zuǒ yòu chí bīng shù bǎi liè shì

左右持兵,数百列侍。

gōng zhōng yǒu qī chóng lóu fù tóng wǎ yíng jí jiē dà bèi zá bǎo sì yú zhì tóng cáo xià yǒu jīn lóng kǒu jī shuǐ yǎng zhù cáo zhōng

宫中有七重楼,覆铜瓦,楹极皆大琲杂宝,四隅置铜槽,下有金龙,口激水仰注槽中。

chū wáng nà líng tí pó zhī fù wèi qí shū suǒ shā tí pó chū bēn tǔ bō nà zhī suì chén tǔ bō

初,王那陵提婆之父为其叔所杀,提婆出奔,吐蕃纳之,遂臣吐蕃。

zhēn guàn zhōng qiǎn shǐ zhě li yì biǎo dào tiān zhú dào qí guó tí pó dà xǐ yán shǐ zhě tóng guān ā qí pó zhēn chí

贞观中, 遣使者李义表到天竺,道其国,提婆大喜,延使者同观阿耆婆珎池。

chí guǎng shù shí zhàng shuǐ cháng yì fèi gòng chuán hàn lǎo wèi shǐ hào yì

池广数十丈, 水常溢沸,共传旱潦未始耗溢。

huò dǐ yǐ wù zé shēng yān fǔ qí shàng shǎo xuǎn kě shú

或抵以物则生烟,釜其上,少选可熟。

èr shí yī nián qiǎn shǐ rù xiàn bō léng cù cài hún tí cōng

二十一年, 遣使入献波棱、酢菜、浑提葱。

yǒng huī shí qí wáng shī lì nà lián tuó luó yòu qiǎn shǐ rù gòng

永徽时,其王尸利那连陀罗又遣使入贡。

dǎng xiàng hàn xī qiāng bié zhǒng wèi jìn hòu wēi shén

党项,汉西羌别种,魏、晋后微甚。

zhōu miè dàng chāng shān zhì ér dǎng xiàng shǐ qiáng

周灭宕昌、邓至,而党项始强。

qí de gǔ xī zhī yě dōng jù sōng zhōu xi yè hù nán chōng sāng mí sāng děng qiāng běi tǔ yù hún

其地古析支也,东距松州,西叶护,南舂桑、迷桑等羌,北吐谷浑。

chù shān gǔ qí qū dà dǐ sān qiān lǐ

处山谷崎岖,大抵三千里。

yǐ xìng bié wèi bù yī xìng yòu fēn wéi xiǎo bù luò dà zhě wàn qí xiǎo shù qiān bù néng xiāng tǒng gù yǒu xì fēng shì fèi tīng shì wǎng lì shì pō chāo shì yě cí shì fáng dāng shì mǐ qín shì tuò bá shì ér tuò bá zuì qiáng

以姓别为部,一姓又分为小部落,大者万骑,小数千,不能相统,故有细封氏、 费听氏,往利氏、颇超氏、野辞氏、房当氏、米禽氏、拓拔氏、而拓拔最强。

tǔ zhù yǒu dòng yǔ zhī máo wěi yáng máo fù wū suì yī yì

土著, 有栋宇,织牦尾、羊毛覆屋,岁一易。

sú shàng wǔ wú fǎ lìng fù yì

俗尚武,无法令、赋役。

rén shòu duō guò bǎi suì rán hǎo wèi dào gēng xiāng piāo duó

人寿多过百岁,然好为盗,更相剽夺。

yóu chóng fù chóu wèi de suǒ yù zhě péng shǒu gòu yán xiǎn zú cǎo shí shā yǐ nǎi fù

尤重复雠,未得所欲者,蓬首垢颜,跣足草食,杀已乃复。

nán nǚ yī qiú hè bèi zhān

男女衣裘褐,被毡。

chù máo niú mǎ lǘ yáng yǐ shí bù gēng jià

畜牦牛、马、驴、羊以食,不耕稼。

dì hán wǔ yuè cǎo shēng bā yuè shuāng jiàng

地寒,五月草生,八月霜降。

wú wén zì hou cǎo mù jì suì

无文字,候草木记岁。

sān nián yī xiāng jù shā niú yáng jì tiān qǔ mài tā guó yǐ niàng jiǔ

三年一相聚,杀牛羊祭天,取麦他国以酿酒。

qī qí shù mǔ bó shū mǔ xiōng sǎo zǐ dì fù wéi bù qǔ tóng xìng

妻其庶母、伯叔母、兄嫂、子弟妇,惟不娶同姓。

lǎo ér sǐ zǐ sūn bù kū

老而死,子孙不哭;

shǎo sǐ zé yuē yāo wǎng nǎi bēi

少死,则曰夭枉,乃悲。

zhēn guàn sān nián nán huì zhōu dū dū zhèng yuán juān yù qí qiú xì fēng bù lài jǔ bù jiàng

贞观三年,南会州都督郑元镌谕,其酋细封步赖举部降。

tài zōng xǐ zhào wèi fǔ bù lài yīn rù cháo yàn xī tè yì yǐ qí de wèi guǐ zhōu jí shòu cì shǐ

太宗玺诏慰抚,步赖因入朝,宴锡特异,以其地为轨州,即授刺史。

bù lài qǐng lǜ bīng tǎo tǔ yù hún

步赖请率兵讨吐谷浑。

qí hòu zhū qiú zhǎng xī nèi shǔ yǐ qí de wèi jū fèng yán yuǎn sì zhōu jí shǒu lǐng bài cì shǐ

其后诸酋长悉内属,以其地为崌、奉、严、远四州,即首领拜刺史。

yǒu tuò bá chì cí zhě chū chén tǔ yù hún mù róng fú yǔn dài zhī hòu yǔ jié hūn zhū qiāng yǐ guī dú bù zhì

有拓拔赤辞者,初臣吐谷浑,慕容伏允待之厚,与结婚,诸羌已归,独不至。

lǐ jìng jī tǔ yù hún chì cí zhūn láng dào xiá kàng wáng shī

李靖击吐谷浑,赤辞屯狼道峡抗王师。

kuò zhōu cì shǐ jiǔ qiě luò shēng yù yù jiàng zhī cí yuē hún zhǔ yǐ fù xīn dài wǒ bù zhī qí tuó ruò sù qù qiě wū wú dāo

廓州刺史久且洛生欲谕降之,辞曰:“浑主以腹心待我,不知其佗,若速去,且污吾刀。

luò shēng nù yǐn qīng jì pò zhī sù yuǎn shān zhǎn shǒu shù bǎi jí lǔ zá chù liù qiān

”洛生怒,引轻骑破之肃远山,斩首数百级,虏杂畜六千。

dì yīn qí shèng yòu lìng yuē jiàng chì cí cóng zǐ sī tóu qián nà kuǎn qí xià tuò bá xì dòu yì jiàng

帝因其胜又令约降,赤辞从子思头潜纳款,其下拓拔细豆亦降。

chì cí zhī zōng zú xié jū shāo yù zì guī mín zhōu dū dū liú shī lì fù yòu zhī jí yǔ sī tóu jù nèi shǔ

赤辞知宗族携沮,稍欲自归,岷州都督刘师立复诱之,即与思头俱内属。

yǐ qí de wèi yì cuó lín kě sān shí èr zhōu yǐ sōng zhōu wèi dū du fǔ zhuó chì cí xī róng zhōu dū dū cì shì li gòng zhí suì bù jué

以其地为懿、嵯、麟、可三十二州,以松州为都督府,擢赤辞西戎州都督,赐氏李,贡职遂不绝。

yú shì zì hé shǒu jī shí shān ér dōng jiē wèi zhōng guó de

于是自河首积石山而东,皆为中国地。

hòu tǔ bō jìn shèng tuò bá wèi bī qǐng nèi xǐ shǐ zhào qìng zhōu zhì jìng biān děng zhōu chǔ zhī

后吐蕃浸盛,拓拔畏逼,请内徙, 始诏庆州置静边等州处之。

de nǎi rù tǔ bō qí chù zhě jiē wèi tǔ bō yì shǔ gēng hào mǐ yào

地乃入吐蕃,其处者皆为吐蕃役属,更号弭药。

yòu yǒu hēi dǎng xiàng zhě jū chì shuǐ xi

又有黑党项者,居赤水西。

qí cháng hào dūn shàn wáng mù róng fú yǔn zhī zǒu yě yī zhī

其长号敦善王,慕容伏允之走也依之。

jí tǔ yù hún kuǎn fù dūn shàn wáng yì nà gòng

及吐谷浑款附,敦善王亦纳贡。

jū xuě shān zhě yuē pò chǒu shì

居雪山者曰破丑氏。

yòu yǒu bái lán qiāng tǔ bō wèi zhī dīng líng zuǒ shǔ dǎng xiàng yòu yǔ duō mí jiē

又有白兰羌,吐蕃谓之丁零,左属党项,右与多弥接。

shèng bīng wàn rén yǒng zhàn dòu shàn zuò bīng sú yǔ dǎng xiàng tóng

胜兵万人,勇战斗,善作兵,俗与党项同。

wǔ dé liù nián shǐ zhě rù cháo

武德六年,使者入朝。

míng nián yǐ qí de wèi wéi gōng èr zhōu

明年,以其地为维、恭二州。

zhēn guàn liù nián yǔ qì bì shù shí wàn nèi shǔ

贞观六年, 与契苾数十万内属。

yǒng huī shí tè làng shēng qiāng bo lóu dà shǒu lǐng dòng jiù lǜ zhòng lái shǔ yǐ qí de wèi jiàn zhōu

永徽时,特浪生羌卜楼大首领冻就率众来属,以其地为剑州。

lóng shuò hòu bái lán chōng sāng jí bái gǒu qiāng wèi tǔ bō suǒ chén jí qí bīng wèi qián qū

龙朔后,白兰、舂桑及白狗羌为吐蕃所臣,籍其兵为前驱。

bái gǒu yǔ dōng huì zhōu jiē shèng bīng cái qiān rén

白狗与东会州接, 胜兵才千人。

zài xī běi zhě tiān shòu zhōng nèi fù hù fán èr shí wàn yǐ qí de wèi cháo wú fú guī shí zhōu sǎn jū líng xià jiān

在西北者,天授中内附,户凡二十万,以其地为朝、吴、浮、归十州, 散居灵、夏间。

zhì dé mò wèi tǔ bō suǒ yòu shǐ wèi xiāng dǎo chāo biān

至德末,为吐蕃所诱,使为乡导钞边。

é huǐ wù gèng lái cháo yuàn zhù líng zhōu xiǎng wǎn

俄悔悟,更来朝,愿助灵州饷挽。

qián yuán jiān zhōng guó shù luàn yīn kòu bīn níng èr zhōu sù zōng zhào guō zi yí dū tǒng shuò fāng bīn níng fū fang jié dù shì yǐ fū zhōu cì shǐ dù miǎn bīn zhōu cì shǐ sāng rú guī fēn èr duì chū tǎo

乾元间,中国数乱,因寇邠、宁二州,肃宗诏郭子仪都统朔方、邠宁、鄜坊节度事,以鄜州刺史杜冕、邠州刺史桑如圭分二队出讨。

zi yí zhì dǎng xiàng kuì qù

子仪至,党项溃去。

shàng yuán yuán nián zài jīng lǒng bù luò shí wàn zhòng yì fèng xiáng jié dù shǐ cuī guāng yuǎn jiàng

上元元年,在泾、陇部落十万众诣凤翔节度使崔光远降。

èr nián yǔ hún nú là lián hé kòu bǎo jī shā lì mín lüè cái zhēn fén dà sàn guān rù fèng zhōu shā cì shǐ xiāo xin yè jié dù shǐ li dǐng zhuī jī zǒu zhī

二年,与浑、奴剌连和,寇宝鸡,杀吏民,掠财珍,焚大散关,入凤州,杀刺史萧忄曳,节度使李鼎追击走之。

míng nián yòu gōng liáng zhōu cì shǐ li miǎn zǒu

明年,又攻梁州,刺史李勉走;

jìn kòu fèng tiān dà lüè huá yuán tóng guān qù

进寇奉天,大掠华原、同官去。

zhào zāng xī ràng dài miǎn wèi cì shǐ yú shì guī shùn qián fēng guī yì shùn huà hé níng hé yì bǎo shàn níng dìng luō yún cháo fèng fán shí zhōu bù luò yì xī ràng xiàn kuǎn gài jié yìn

诏臧希让代勉为刺史,于是归顺、干封、归义、顺化、和宁、和义、保善、宁定、罗云、朝凤凡十州部落诣希让献款,丐节印。

zhào kě

朝廷下诏宽恕了他们。

pú gù huái ēn zhī pàn yòu dǎng xiàng hún nú là rù kòu zhòng shù wàn lüè fèng xiáng zhōu zhì

仆固怀恩之叛,诱党项、浑、奴剌入寇,众数万,掠凤翔、盩厔。

dà qiú zhèng tíng hǎo dé rù tóng zhōu cì shǐ wéi shèng zǒu jié dù shǐ zhōu zhì guāng pò zhī chéng chéng

大酋郑廷、 郝德入同州,刺史韦胜走,节度使周智光破之澄城。

yuè yuè yòu rù tóng zhōu fén guān sī shì lú bì mǎ lán shān

阅月,又入同州,焚官私室庐, 壁马兰山。

guō zi yí qiǎn bīng xí zhī tuì bǎo sān bǎo zi yí qiǎn mù róng xiū míng yù jiàng tíng dé

郭子仪遣兵袭之,退保三堡,子仪遣慕容休明谕降廷、德。

zi yí yǐ dǎng xiàng tǔ yù hún bù luò sàn chǔ yán qìng děng zhōu qí de yǔ tǔ bō bīn jìn yì xiāng xié jí biǎo xǐ jìng biān zhōu dū dū xià zhōu lè róng děng liù fǔ dǎng xiàng yú yín zhōu zhī běi xià zhōu zhī dōng níng shuò zhōu tǔ yù hún zhù xià xi yǐ lí jǔ zhī

子仪以党项、吐谷浑部落散处盐、庆等州,其地与吐蕃滨近,易相胁,即表徙静边州都督、夏州、乐容等六府党项于银州之北、夏州之东、宁朔州吐谷浑住夏西, 以离沮之。

zhào jìng biān zhōu dà shǒu lǐng zuǒ yǔ lín dà jiàng jūn tuò bá cháo guāng děng wǔ cì shǐ rù cháo hòu cì jī shǐ hái suí qí bù

召静边州大首领左羽林大将军拓拔朝光等五刺史入朝,厚赐赍,使还绥其部。

xiān shì qìng zhōu yǒu pò chǒu shì zú sān yě lì shì zú wǔ bǎ lì shì zú yī yǔ tǔ bō yīn yuán zàn pǔ xī wáng zhī yīn shì rǎo biān fán shí nián

先是,庆州有破丑氏族三、野利氏族五、把利氏族一,与吐蕃姻援,赞普悉王之,因是扰边凡十年。

zi yí biǎo gōng bù shàng shū lù sì gōng wèi shuò fāng liú hòu jiāng zuò shǎo jiān liáng jìn yòng wèi yā dǎng xiàng bù luò shǐ zhì xíng qìng zhōu

子仪表工部尚书路嗣恭为朔方留后,将作少监梁进用为押党项部落使,置行庆州。

qiě yán dǎng xiàng yīn jié tǔ bō wèi biàn kě qiǎn shǐ zhě zhāo wèi shān qí fǎn móu yīn lìng jìn yòng wèi qìng zhōu cì shǐ yán luó yǐ jué tǔ bō wǎng lái dào

且言:“党项阴结吐蕃为变,可遣使者招慰,芟其反谋, 因令进用为庆州刺史,严逻以绝吐蕃往来道。

dài zōng rán zhī

”代宗然之。

yòu biǎo zhì jìng biān fāng chí xiāng xīng wáng zhōu dū dū zhǎng shǐ yǒng píng xù dìng qīng níng níng bǎo zhōng shùn jìng sāi wàn jí děng qī zhōu dū du fǔ

又表置静边、芳池、相兴王州都督、长史,永平、旭定、清宁、宁保、忠顺、静塞、万吉等七州都督府。

yú shì pò chǒu yě lì bǎ lì sān bù jí sī lè zhōu cì shǐ tuò bá qǐ méi děng jiē rù cháo yi dìng zhōu cì shǐ zhé mó bù luò fāng chí zhōu yě lì bù bìng xǐ suí yán zhōu

于是破丑、野利、把利三部及思乐州刺史拓拔乞梅等皆入朝,宜定州刺史折磨布落、 芳池州野利部并徙绥、延州。

dà lì mò yě lì tū luō dōu yǔ tǔ bō pàn zhāo yú zú bù yīng zi yí jī zhī zhǎn tū luō dōu ér yě lì jǐng tíng yě lì gāng yǐ qí bù shù qiān rén rù fù jī zǐ chuān

大历末,野利秃罗都与吐蕃叛,招馀族不应,子仪击之,斩秃罗都,而野利景庭、野利刚以其部数千人入附鸡子川。

liù zhōu bù luò yuē yě lì yuè shī yě lì lóng ér yě lì jué lǜ r huáng yě hǎi yě sū děng

六州部落,曰:野利越诗、野利龙儿、野利厥律、儿黄、野海、野窣等;

jū qìng zhōu zhě hào dōng shān bù xià zhōu zhě hào píng xià bù

居庆州者号东山部,夏州者号平夏部。

yǒng tài hòu shāo xǐ shí zhōu hòu wèi yǒng ān jiāng ā shǐ nà sī jiǎn fù suǒ wú jí suì wáng zǒu hé xī

永泰后稍徙石州,后为永安将阿史那思暕赋索无极,遂亡走河西。

yuán hé shí fù zhì yòu zhōu hù dǎng xiàng

元和时复置宥州,护党项。

zhì dà hé zhōng qǐn qiáng shù kòu lüě

至大和中寝强,数寇掠。

rán qì xiè dùn kǔ wèi táng bīng jīng zé yǐ shàn mǎ gòu kǎi shàn yáng mào gōng shǐ

然器械钝苦,畏唐兵精, 则以善马购铠,善羊贸弓矢。

fū fang dào jūn liáng shǐ li shí biǎo jìn shāng rén bù dé yǐ qí zhì jiǎ zhòu wǔ bīng rù bù luò gào zhě jǔ zuì rén cái bì zhī

鄜坊道军粮使李石表禁商人不得以旗帜、甲胄、五兵入部落,告者,举罪人财畀之。

zhì kāi chéng mò zhǒng luò yù fán fù jiǎ rén jī zēng bǎo zhōu yáng mǎ fān zhèn chéng qí lì qiáng shì zhī huò bù dé zhí bù rén yuàn xiāng shuài wéi luàn zhì líng yán dào bù tōng

至开成末,种落愈繁,富贾人赍缯宝鬻羊马,籓镇乘其利,强市之,或不得直,部人怨,相率为乱,至灵、盐道不通。

wǔ zōng yǐ shì yù shǐ wèi shǐ zhāo dìng fēn sān yìn yǐ bīn níng yán shǔ cuī yàn céng yán xià zhǎng zé shǔ li yú hù líng wǔ lín shèng shǔ zhèng hè jiē fēi yī yín yú ér gōng bù kè

武宗以侍御史为使招定,分三印,以邠、宁、延属崔彦曾,盐、夏、长泽属李雩鄠,灵武、麟、 胜属郑贺,皆绯衣银鱼,而功不克。

xuān zōng dà zhōng sì nián nèi lüè bīn níng zhào fèng xiáng li yè hé dōng li shì hé jié dù bīng tǎo zhī zǎi xiàng bái mǐn zhōng wèi dū tǒng

宣宗大中四年,内掠邠、宁,诏凤翔李业、河东李拭合节度兵讨之,宰相白敏中为都统。

dì chū jìn yuàn huò yǐ zhú yí gè zhí shě wài jiàn cái chǐ xǔ yuǎn qiě bǎi bù dì shǔ èr shǐ yuē dǎng qiāng qióng kòu réng suì bào wú bǐ jīn wǒ yuē shè zhú zhōng zé bǐ dāng zì wáng bù zhōng wǒ qiě suǒ tiān xià bīng jiǎn zhī zhōng bù yǐ cǐ zéi yí zǐ sūn

帝出近苑,或以竹一个植舍外,见才尺许,远且百步,帝属二矢曰: “党羌穷寇,仍岁暴吾鄙,今我约:射竹中则彼当自亡,不中,我且索天下兵翦之, 终不以此贼遗子孙。

zuǒ yòu zhù mù dì yī fà zhú fēn shǐ chè zhū wài zuǒ yòu hū wàn suì

”左右注目,帝一发竹分,矢彻诸外,左右呼万岁。

bù yuè yuè qiāng guǒ pò tiǎn yú zhǒng cuàn nán shān

不阅月, 羌果破殄,馀种窜南山。

shǐ tiān bǎo mò píng xià bù yǒu zhàn gōng zhuó róng zhōu cì shǐ tiān zhù jūn shǐ

始,天宝末,平夏部有战功,擢容州刺史、天柱军使。

qí yì sūn tuò bá sī gōng xián tōng mò qiè jù yòu zhōu chēng cì shǐ

其裔孙拓拔思恭,咸通末窃据宥州,称刺史。

huáng cháo rù cháng ān yǔ fū zhōu li xiào chāng tán ér kǎn shēng shì tǎo zéi xī zōng xián zhī yǐ wéi zuǒ wǔ wèi jiāng jūn quán zhī xià suí yín jié dù shì

黄巢入长安,与鄜州李孝昌坛而坎牲,誓讨贼,僖宗贤之, 以为左武卫将军,权知夏绥银节度事。

cì wáng qiáo wèi cháo suǒ bài gèng yǔ zhèng tián sì jié dù méng zhūn wèi qiáo

次王桥,为巢所败,更与郑畋四节度盟,屯渭桥。

zhōng hé èr nián zhào wèi jīng chéng xī miàn dū tǒng jiǎn jiào sī kōng tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì

中和二年,诏为京城西面都统、检校司空、同中书门下平章事。

é jìn sì miàn dōu tǒng quán zhī jīng zhào yǐn

俄进四面都统,权知京兆尹。

zéi píng jiān tài zǐ tài fù fēng xià guó gōng cì xìng li

贼平,兼太子太傅,封夏国公,赐姓李。

sì xiāng wáng yūn zhī luàn zhào sī gōng tǎo zéi bīng bù chū zú

嗣襄王煴之乱,诏思恭讨贼,兵不出,卒。

yǐ dì sī jiàn dài wéi dìng nán jié dù shǐ sī xiào wèi bǎo dà jié dù fū fang fán dí děng zhōu guān chá shǐ bìng jiǎn jiào sī tú tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì

以弟思谏代为定难节度使,思孝为保大节度、鄜坊凡翟等州观察使,并检校司徒、同中书门下平章事。

wáng xíng yú fǎn yǐ sī xiào wèi běi miàn zhāo tǎo shǐ sī jiàn dōng běi miàn zhāo tǎo shǐ

王行瑜反,以思孝为北面招讨使,思谏东北面招讨使。

sī xiào yì yīn luàn qǔ fū zhōu suì wèi jié dù shǐ lèi jiān shì zhōng

思孝亦因乱取鄜州,遂为节度使,累兼侍中。

yǐ lǎo jiàn dì sī jìng wèi bǎo dà jūn bīng mǎ liú hòu é wèi jié dù shǐ

以老荐弟思敬为保大军兵马留后,俄为节度使。

dōng nǚ yì yuē sū fá là rú jù jǔ luō qiāng bié zhǒng yě xī hǎi yì yǒu nǚ zì wáng gù chēng dōng bié zhī

东女,亦曰苏伐剌挐瞿咀罗,羌别种也,西海亦有女自王,故称“东”别之。

dōng yǔ tǔ bō dǎng xiàng mào zhōu jiē xi shǔ sān bō hē běi jù yú tián dōng nán shǔ yā zhōu luō nǚ mán bái láng yí

东与吐蕃、党项、茂州接,西属三波诃,北距于阗,东南属雅州罗女蛮、白狼夷。

dōng xī xíng jǐn jiǔ rì nán běi xíng jǐn èr shí rì

东西行尽九日,南北行尽二十日。

yǒu bā shí chéng

有八十城。

yǐ nǚ wèi jūn jū kāng yán chuān yán xiǎn sì liáo yǒu ruò shuǐ nán liú fèng gé wèi chuán

以女为君,居康延川,岩险四缭,有弱水南流,缝革为船。

hù sì wàn shèng bīng wàn rén

户四万,胜兵万人。

wáng hào bīn jiù guān yuē gāo bà lí yóu yán zǎi xiàng yě

王号宾就,官曰高霸黎,犹言宰相也。

guān zài wài zhě lǜ nán zǐ wèi zhī

官在外者,率男子为之。

fán hào lìng nǚ guān zì nèi zhuàn nán guān shòu ér xíng

凡号令,女官自内传,男官受而行。

wáng shì nǚ shù bǎi wǔ rì yī tīng zhèng

王侍女数百,五日一听政。

wáng sǐ guó rén yǐ jīn qián shù wàn nà wáng zú qiú shū nǚ èr lì zhī

王死,国人以金钱数万纳王族,求淑女二立之。

cì wèi xiǎo wáng wáng sǐ yīn yǐ wéi sì huò gū sǐ fù jì wú cuàn duó

次为小王,王死,因以为嗣, 或姑死妇继,无篡夺。

suǒ jū jiē chóng wū wáng jiǔ céng guó rén liù céng

所居皆重屋,王九层,国人六层。

wáng fú qīng máo líng qún bèi qīng páo xiù wěi yú de dōng gāo qiú shì yǐ wén jǐn

王服青毛绫裙,被青袍, 袖委于地,冬羔裘,饰以文锦。

wèi xiǎo huán jì ěr chuí dāng

为小鬟髻,耳垂珰。

zú yè suǒ yóu

足曳索𬨎。

suǒ yóu lǚ yě

索𬨎,履也。

sú qīng nán zǐ nǚ guì zhě xián yǒu shì nán bèi fā yǐ qīng tú miàn wéi wu zhàn yǔ gēng ér yǐ

俗轻男子,女贵者咸有侍男,被发,以青涂面,惟务战与耕而已。

zi cóng mǔ xìng

子从母姓。

dì hán yi mài chù yáng mǎ chū huáng jīn

地寒宜麦,畜羊马,出黄金。

fēng sú dà dǐ yǔ tiān dǔ tóng

风俗大抵与天竺同。

yǐ shí yī yuè wèi zhèng

以十一月为正。

wū zhě yǐ shí yuè yì shān zhōng bù zāo mài zhòu hū qún niǎo

巫者以十月诣山中, 布糟麦,咒呼群鸟。

é yǒu niǎo lái rú jī zhuàng pōu shì zhī yǒu gǔ zhě suì fēng fǒu jí yǒu zāi míng yuē niǎo bǔ

俄有鸟来如鸡状,剖视之,有谷者岁丰,否即有灾,名曰鸟卜。

jū sāng sān nián bù yì fú bù zhì mù

居丧三年,不易服,不栉沐。

guì rén sǐ bō cáng qí pí nèi gǔ wèng zhōng róu jīn xiè yì zhī

贵人死,剥藏其皮,内骨瓮中,糅金屑瘗之。

wáng zhī zàng xùn sǐ zhì shù shí rén

王之葬, 殉死至数十人。

wǔ dé shí wáng tāng pāng shì shǐ qiǎn shǐ rù gòng

武德时,王汤滂氏始遣使入贡。

gāo zǔ hòu bào wèi tū jué suǒ lüè bù dé tōng

高祖厚报,为突厥所掠不得通。

zhēn guàn zhōng shǐ fù zhì tài zōng xǐ zhì wèi fǔ

贞观中,使复至,太宗玺制慰抚。

xiǎn qìng chū qiǎn shǐ gāo bà lí wén yǔ wáng zǐ sān lú lái cháo shòu yòu jiān mén zhōng láng jiàng

显庆初,遣使高霸黎文与王子三庐来朝,授右监门中郎将。

qí wáng liǎn bì shǐ dà chén lái qǐng guān hào wǔ hòu cè bài liǎn bì zuǒ yù qián wèi yuán wài jiāng jūn cì ruì jǐn fú

其王敛臂使大臣来请官号,武后册拜敛臂左玉钤卫员外将军,赐瑞锦服。

tiān shòu kāi yuán jiān wáng jí zi zài lái cháo zhào yǔ zǎi xiàng yàn qǔ jiāng fēng wáng yè fu wèi guī chāng wáng zuǒ jīn wú wèi dà jiàng jūn

天授、开元间,王及子再来朝,诏与宰相宴曲江,封王曳夫为归昌王、左金吾卫大将军。

hòu nǎi yǐ nán zǐ wèi wáng

后乃以男子为王。

zhēn yuán jiǔ nián qí wáng tāng lì xī yǔ bái gǒu jūn jí gē lín jūn dǒng wò tíng bū zū jūn shān jí zhī nán shuǐ jūn xuē shàng xī nǎng ruò shuǐ jūn dǒng bì hé xī dǒng jūn tāng xi zàn qīng yuǎn jūn sū táng mó duō bà jūn dǒng miǎo péng jiē yì jiàn nán wéi gāo qiú nèi fù

贞元九年,其王汤立悉与白狗君及哥邻君董卧庭、逋租君邓吉知、南水君薛尚悉曩、弱水君董避和、悉董君汤息赞、清远君苏唐磨、咄霸君董藐蓬皆诣剑南韦皋求内附。

qí zhǒng sǎn jū xī shān ruò shuǐ suī zì wèi wáng gài xiǎo xiǎo bù luò ěr

其种散居西山、弱水,虽自谓王,盖小小部落耳。

zì shī hé lǒng xī wèi tǔ bō jī shǔ bù shù qiān hù zhé zhì lìng suì dū sī xù

自失河、陇,悉为吐蕃羁属,部数千户,辄置令,岁督丝絮。

zhì shì yóu shàng tiān bǎo suǒ cì zhào shū

至是犹上天宝所赐诏书。

gāo chù qí zhòng yú wéi bà děng zhōu cì niú liáng zhì shēng yè

皋处其众于维、霸等州,赐牛、粮,治生业。

lì xī děng rù cháo chà cì guān lù

立悉等入朝,差赐官禄。

yú shì sōng zhōu qiāng èr wàn kǒu xiāng zhǒng rù fù

于是松州羌二万口相踵入附。

lì xī děng guān cì shǐ jiē de shì xí rán yīn fù tǔ bō gù wèi liǎng miàn qiāng

立悉等官刺史,皆得世袭,然阴附吐蕃,故谓“两面羌”。

gāo chāng zhí jīng shī xi sì qiān lǐ ér yíng qí héng bā bǎi lǐ zòng wǔ bǎi lǐ fán èr shí yī chéng

高昌,直京师西四千里而赢,其横八百里,纵五百里,凡二十一城。

wáng dōu jiāo hé chéng hàn chē shī qián wáng tíng yě

王都交河城,汉车师前王廷也。

tián dì chéng wù jǐ xiào wèi suǒ zhì yě

田地城,戊己校尉所治也。

shèng bīng wàn rén

胜兵万人。

tǔ wò mài hé jiē zài shú

土沃,麦、禾皆再熟。

yǒu cǎo míng bái dié xié huā kě zhī wèi bù

有草名白叠,撷花可织为布。

sú biàn jì chuí hòu

俗辫髻垂后。

qí wáng qū bó yǎ duò shí cháng qī yǐ qī shǔ yǔ wén shì nǚ hào huá róng gōng zhǔ

其王曲伯雅,隋时尝妻以戚属宇文氏女,号华容公主。

wǔ dé chū bó yǎ sǐ zi wén tài lì qiǎn shǐ lái gào gāo zǔ mìng shǐ zhě lín diào

武德初,伯雅死,子文泰立,遣使来告,高祖命使者临吊。

hòu wǔ nián xiàn gǒu gāo liù cùn zhǎng chǐ néng yè mǎ xián zhú yún chū fú lǐn zhōng guó shǐ yǒu fú lǐn gǒu

后五年,献狗高六寸,长尺,能曳马衔烛,云出拂菻,中国始有拂菻狗。

tài zōng jí wèi xiàn xuán hú qiú dì cì qī yǔ wén huá jīn diàn yī jù yǔ wén yì shàng yù pán

太宗即位,献玄狐裘,帝赐妻宇文华钅奠一具,宇文亦上玉盘。

fán zhū guó shī wéi zhé yǐ wén

凡诸国施为辄以闻。

zhēn guàn sì nián wén tài suì lái cháo lǐ cì hòu shén

贞观四年,文泰遂来朝,礼赐厚甚。

yǔ wén qiú yù zōng jí yǒu zhào cì shì li gèng fēng cháng lè gōng zhǔ

宇文求预宗籍,有诏赐氏李,更封常乐公主。

jiǔ zhī wén tài yǔ xi tū jué tōng fán xī yù cháo gòng dào qí guó xián jiàn yōng lüě

久之,文泰与西突厥通,凡西域朝贡道其国,咸见壅掠。

yī wú cháng chén xi tū jué zhì shì nèi shǔ wén tài yǔ yè hù gòng jī zhī

伊吾尝臣西突厥,至是内属,文泰与叶护共击之。

dì xià zhào ràng qí fǎn fù zhào dà chén guàn jūn ā shǐ nà ju jì shì wén tài bù qiǎn shǐ cháng shǐ qū yōng lái xiè zuì

帝下诏让其反复,召大臣冠军阿史那矩计事,文泰不遣,使长史曲雍来谢罪。

chū dà yè mò huá mín duō bēn tū jué jí xié lì bài yǒu táo rù gāo chāng zhě yǒu zhào hù sòng wén tài kē liú zhī

初,大业末,华民多奔突厥,及颉利败,有逃入高昌者, 有诏护送,文泰苛留之。

yòu yǔ xi tū jué yǐ pí shè pò yān qí sān chéng lǔ qí rén yān qí wáng sù zhū cháo

又与西突厥乙毘设破焉耆三城,虏其人,焉耆王诉诸朝。

dì qiǎn yú bù láng zhōng li dào yù wèn zhuàng fù qiǎn shǐ xiè

帝遣虞部郎中李道裕问状,复遣使谢。

dì yǐn zé yuē ér zhǔ shù nián cháo gòng bù rù wú fān chén lǐ shàn zhì guān nǐ xiào bǎi liáo

帝引责曰:“而主数年朝贡不入,无籓臣礼, 擅置官,拟效百僚。

jīn suì shǒu wàn jūn zhǎng xī lái ér zhǔ bù zhì

今岁首万君长悉来,而主不至。

rì wǒ shǐ rén wǎng wén tài wěi yuē yīng fēi yú tiān zhì cuàn yú hāo māo yóu yú táng shǔ ān yú xué gè dé qí suǒ qǐ bù kuài yá

日我使人往,文泰猥曰:‘鹰飞于天,雉窜于蒿,猫游于堂,鼠安于穴,各得其所,岂不快邪!

xī yù shǐ zhě rù gòng ér zhǔ xī jū gěng zhī

’西域使者入贡, 而主悉拘梗之。

yòu shěn xuē yán tuó yuē jì zì wèi kè hán yǔ táng tiān zǐ děng hé shì bài yè qí shǐ

又谂薛延陀曰:‘既自为可汗,与唐天子等,何事拜谒其使?

míng nián wǒ dāng fā bīng lǔ ér guó guī wèi ér jūn shàn zì tú

’明年我当发兵虏而国,归谓而君善自图。

shí xuē yán tuó kè hán qǐng wèi jūn xiàng dǎo gù mín bù shàng shū táng jiǎn zhì yán tuó jiān yuē

”时薛延陀可汗请为军向导,故民部尚书唐俭至延陀坚约。

dì fù xià xǐ shū shì wén tài huò fú cù shǐ rù cháo wén tài suì chēng jí bù zhì

帝复下玺书示文泰祸福,促使入朝,文泰遂称疾不至。

nǎi bài hóu jūn jí wèi jiāo hé dào dà zǒng guǎn zuǒ tún wèi dà jiàng jūn xuē wàn jūn sà gū wú rén fù zhī qì bì hé lì wèi cōng shān dào fù dà zǒng guǎn wǔ wèi jiāng jūn niú jìn dá wéi xíng jūn zǒng guǎn lǜ tū jué qì bì qí shù wàn tǎo zhī

乃拜侯君集为交河道大总管,左屯卫大将军薛万均、萨孤吴仁副之,契苾何力为葱山道副大总管,武卫将军牛进达为行军总管,率突厥、契苾骑数万讨之。

qún chén jiàn yǐ xíng wàn lǐ bīng nán dé zhì qiě tiān jiè jué yù suī de zhī bù kě shǒu

群臣谏以行万里兵难得志,且天界绝域,虽得之,不可守。

dì bù tīng

帝不听。

wén tài wèi zuǒ yòu yuē nǎng wú rù cháo jiàn qín lǒng běi chéng yì xiāo tiáo fēi yǒu duò bǐ

文泰谓左右曰:“曩吾入朝,见秦、陇北城邑萧条,非有隋比。

jīn fá wǒ bīng duō zé liáng rǒng bù dǎi

今伐我,兵多则粮軵不逮;

ruò xià sān wàn wǒ néng zhì zhī

若下三万,我能制之。

dù qì pí dùn yǐ yì dài láo wò shōu qí bì ěr

度碛疲钝,以逸待劳,卧收其弊耳。

shí sì nián wén wáng shī zhì qì kǒu jì hài wú tā jì fā bìng sǐ zi zhì shèng lì

”十四年,闻王师至碛口,悸骇无它计,发病死,子智盛立。

jūn jí yǎn gōng tián dì chéng qì bì hé lì yǐ qián jūn áo zhàn

君集奄攻田地城,契苾何力以前军鏖战。

shì yè xīng zhuì chéng zhōng míng rì bá qí chéng lǔ qī qiān yú rén

是夜星坠城中,明日拔其城,虏七千馀人。

zhōng láng jiàng xīn liáo r yǐ jìn qí yè bī qí dōu

中郎将辛獠儿以劲骑夜逼其都。

zhì shèng yǐ shū yí jūn jí yuē dé zuì yú tiān zǐ zhě xiān wáng yě jiù shēn qiǎn jī zhèn zhuì jué mìng

智盛以书遗君集曰:“得罪于天子者,先王也,咎深谴积,震坠厥命。

zhì shèng sì wèi wèi jǐ gōng qí jiàn shè

智盛嗣位未几,公其见赦。

jūn jí yuē néng huǐ huò zhě dāng miàn fù jūn mén

”君集曰:“能悔祸者,当面缚军门。

zhì shèng bù dá

”智盛不答。

jūn jìn tián huáng yǐn chōng chē fēi shí rú yǔ chéng zhōng dà zhèn

军进,填隍引冲车,飞石如雨,城中大震。

zhì shèng lìng dà jiàng qū shì yì jū shǒu shēn yǔ wǎn cáo qū dé jùn yè jūn mén qǐng gǎi shì tiān zǐ

智盛令大将曲士义居守,身与绾曹曲德俊谒军门,请改事天子。

jūn jí yù shǐ jiàng cí shì qū xuē wàn jūn bó rán qǐ yuē dāng xiān qǔ chéng xiǎo ér hé yǔ yǔ

君集谕使降,辞示屈,薛万均勃然起曰:“当先取城,小儿何与语!

huī ér jìn zhì shèng liú hàn fú dì yuē wéi gōng mìng

”麾而进,智盛流汗伏地曰:“唯公命!

nǎi jiàng

”乃降。

jūn jí fēn bīng lüè dìng fán sān zhōu wǔ xiàn èr shí èr chéng hù bā qiān kǒu sān wàn mǎ sì qiān

君集分兵略定,凡三州、五县、二十二城,户八千,口三万,马四千。

xiān shì qí guó rén yáo yuē gāo chāng bīng rú shuāng xuě

先是, 其国人谣曰:“高昌兵,如霜雪;

táng jiā bīng rú rì yuè

唐家兵,如日月。

rì yuè zhào shuāng xuě jǐ hé zì tiǎn miè

日月照霜雪,几何自殄灭。

wén tài bǔ yáo suǒ fā bù néng de yě

” 文泰捕谣所发,不能得也。

jié shū wén tiān zǐ dà yuè yàn qún chén bān cì cè gōng shè gāo chāng suǒ bù pī qí de jiē zhōu xiàn zhī hào xi chāng zhōu

捷书闻,天子大悦,宴群臣,班赐策功,赦高昌所部,披其地皆州县之,号西昌州。

tè jìn wèi zhēng jiàn yuē bì xià jí wèi gāo chāng zuì xiān cháo yè

特进魏征谏曰:“陛下即位,高昌最先朝谒。

é yǐ lüè shāng hú è gòng xiàn gù wáng zhū jiā yān

俄以掠商胡,遏贡献,故王诛加焉。

wén tài sǐ zuì zhǐ yǐ

文泰死,罪止矣。

fǔ qí rén lì qí zi fá zuì diào mín dào yě

抚其人,立其子,伐罪吊民,道也。

jīn lì qí tǔ tún shǒu cháng qiān rén zhūn shì shù nián yī yì bàn zhuāng zī lí qīn qi bù shí nián lǒng yòu qiě kōng

今利其土,屯守常千人,屯士数年一易,办装资,离亲戚,不十年陇右且空。

bì xià zhōng bù dé gāo chāng guī lì zhǐ bó zhù zhōng guó fèi suǒ wèi sàn yǒu yòng shì wú yòng

陛下终不得高昌圭粒咫帛助中国费,所谓散有用事无用。

bù nà

”不纳。

gǎi xī chāng zhōu yuē xī zhōu gēng zhì ān xī dū hù fǔ suì diào qiān bīng zhé zuì rén yǐ shù

改西昌州曰西州,更置安西都护府,岁调千兵,谪罪人以戍。

huáng mén shì láng chǔ suì liáng jiàn yuē gǔ zhě xiān hán xià hòu yí dí wu guǎng dé huà bù zhēng huāng tì

黄门侍郎褚遂良谏曰:“古者先函夏,后夷狄,务广德化,不争荒逖。

jīn gāo chāng zhū miè wēi dòng sì yí rán zì wáng shī shǐ zhēng hé xī gòng yì fēi mǐ zhuǎn chú shí shì jiǔ kuì wǔ nián wèi kě fù

今高昌诛灭,威动四夷,然自王师始征,河西供役,飞米转刍,十室九匮, 五年未可复。

jīn yòu suì qiǎn tún shù xíng lǐ wàn lǐ qù zhě zī zhuāng shǐ zì yíng bàn mài shū sù qīng jī zhù dào lù sǐ wáng shàng bù jì

今又岁遣屯戍,行李万里,去者资装使自营办,卖菽粟,倾机杼,道路死亡尚不计。

zuì rén shǐ yú fàn fǎ zhōng yú duò yè wú yì yú xíng

罪人始于犯法,终于惰业,无益于行。

suǒ qiǎn fù yǒu wáng mìng guān sī bǔ dǎi zhū màn xiāng qiān

所遣复有亡命,官司捕逮, 株蔓相牵。

yǒu rú zhāng yè jiǔ quán chén fēi fēng jǔ qǐ de gāo chāng yī chéng yī zú jí shì hu

有如张掖、酒泉尘飞烽举,岂得高昌一乘一卒及事乎?

bì fā lǒng yòu hé xī ěr

必发陇右、河西耳。

rán zé hé xī wèi wǒ fù xīn gāo chāng tā rén shǒu zú yě hé bì hào zhōng huá shì wú yòng

然则河西为我腹心,高昌,他人手足也,何必耗中华,事无用?

xī bì xià píng xié lì tǔ yù hún jiē wèi lì jūn gài zuì ér zhū zhī fú ér lì zhī bǎi mán suǒ yǐ wèi wēi mù dé yě

昔陛下平颉利、 吐谷浑,皆为立君,盖罪而诛之,伏而立之,百蛮所以畏威慕德也。

jīn yi zé gāo chāng kě lì zhě lì zhī zhào shǒu lǐng xī huán běn tǔ zhǎng wèi fān hàn zhōng guó bù rǎo

今宜择高昌可立者立之,召首领悉还本土,长为籓翰,中国不扰。

shū wén bù xǐng

”书闻不省。

chū wén tài yǐ jīn hòu xiǎng xi tū jué yù gǔ shè yuē yǒu jí wèi biǎo lǐ

初,文泰以金厚饷西突厥欲谷设,约有急为表里;

shǐ yè hù zhūn kè hán fú tú chéng

使叶护屯可汗浮图城。

jí jūn jí zhì jù bù gǎn fā suì lái jiàng yǐ qí de wèi tíng zhōu

及君集至,惧不敢发,遂来降,以其地为庭州。

yān qí qǐng guī gāo chāng suǒ duó wǔ chéng liú bīng yǐ shǒu

焉耆请归高昌所夺五城,留兵以守。

jūn jí lè shí jì gōng kǎi ér xuán fú zhì shèng jūn chén xiàn guān dé diàn

君集勒石纪功,凯而旋,俘智盛君臣献观德殿。

xíng yǐn zhì lǐ pú sān rì

行饮至礼,酺三日。

xǐ gāo chāng háo jié yú zhōng guó zhì shèng bài zuǒ wǔ wèi jiāng jūn jīn chéng jùn gōng dì zhì chén yòu wǔ wèi zhōng láng jiàng tiān shān jùn gōng

徙高昌豪桀于中国,智盛拜左武卫将军、金城郡公,弟智湛右武卫中郎将、天山郡公。

qū shì chuán guó jiǔ shì bǎi sān shí sì nián ér wáng

曲氏传国九世,百三十四年而亡。

zhì chén lín dé zhōng yǐ zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn wèi xī zhōu cì shǐ zú zèng liáng zhōu dū du

智湛,麟德中以左骁卫大将军为西州刺史,卒,赠凉州都督。

yǒu zi zhāo hào xué

有子昭,好学。

yǒu zhōu yì shū zhě mǔ gù sì zhōng jīn tàn yuē hé ài cǐ bù shǐ zi yǒu yì wén hu

有鬻异书者,母顾笥中金叹曰:“何爱此,不使子有异闻乎?

jǐn chí yì zhī

”尽持易之。

zhāo lì sī shàn qīng pō néng cí zhāng

昭历司膳卿,颇能辞章。

dì chóng yù yǒu wǔ yì yǒng huī zhōng wèi yòu wǔ wèi yì fǔ zhōng láng jiàng fēng jiāo hé jùn wáng yì zhì sān qiān hù

弟崇裕有武艺,永徽中为右武卫翊府中郎将,封交河郡王,邑至三千户。

zhōng zhèn jūn dà jiàng jūn wǔ hòu wèi jǔ āi suì yǐ měi jǐn fù cì shén hòu fēng jué jué

终镇军大将军,武后为举哀,襚以美锦,赙赐甚厚,封爵绝。

tǔ yù hún jū gān sōng shān zhī yáng táo shuǐ zhī xi nán dǐ bái lán dì shù qiān lǐ

吐谷浑居甘松山之阳,洮水之西,南抵白兰,地数千里。

yǒu chéng guō bù jū yě

有城郭,不居也。

suí shuǐ cǎo zhàng shì ròu liáng

随水草,帐室、肉粮。

qí guān yǒu zhǎng shǐ sī mǎ jiāng jūn wáng gōng pú yè shàng shū láng zhōng gài mù zhū huá wèi zhī

其官有长史、司马、将军、王、公、仆射、尚书、郎中,盖慕诸华为之。

sú shi wén zì qí wáng chuí jì hēi mào qī jǐn páo zhī qún jīn huā shì shǒu

俗识文字,其王椎髻黑冒,妻锦袍织裙,金花饰首。

nán zǐ fú cháng qún zēng mào huò guān huān chán

男子服长裙缯冒, 或冠驩瀍。

fù rén biàn fā yíng hòu zhui zhū bèi

妇人辫发萦后,缀珠贝。

hūn lǐ fù jiā hòu nà pìn pín zhě qiè qī qù

婚礼,富家厚纳聘,贫者窃妻去。

fù sǐ qī shù mǔ xiōng sǐ qī sǎo

父死妻庶母, 兄死妻嫂。

sàng yǒu fú zàng yǐ jí chú

丧有服,葬已即除。

mín wú cháng shuì yòng bù zú nǎi liǎn fù shì shāng rén zú ér zhǐ

民无常税,用不足,乃敛富室商人,足而止。

fán shā rén ruò dào mǎ zhě sǐ tā zuì shú yǐ wù

凡杀人若盗马者死,它罪赎以物。

de duō hán yi mài shū sù wú jīng chū xiǎo mǎ máo niú tóng tiě dān shā

地多寒,宜麦、菽、粟、芜菁,出小马、牦牛、铜、 铁、丹砂。

yǒu qīng hǎi zhě zhōu bā jiǔ bǎi lǐ zhōng yǒu shān xū bīng hé yóu pìn mǎ qí shàng míng nián shēng jū hào lóng zhǒng

有青海者,周八九百里,中有山,须冰合,游牝马其上,明年生驹,号龙种。

cháng de bō sī mǎ mù yú hǎi shēng cōng jū rì bù qiān lǐ gù shì chēng qīng hǎi cōng

尝得波斯马,牧于海,生骢驹,日步千里,故世称“青海骢”。

xī běi yǒu liú shā shù bǎi lǐ xià yǒu rè fēng shāng xíng rén

西北有流沙数百里,夏有热风,伤行人。

fēng jiāng fā lǎo tuo yǐn xiàng míng mái bí shā zhōng rén hòu zhī yǐ zhān bì bí kǒu nǎi wú yàng

风将发,老驼引项鸣,埋鼻沙中,人候之,以毡蔽鼻口乃无恙。

duò shí qí wáng mù róng fú yǔn hào bù sà bō cháng kòu biān

隋时,其王慕容伏允号步萨钵,尝寇边。

yáng dì qiǎn tiě lè bài zhī bì xī píng

炀帝遣铁勒败之,壁西平;

fù mìng guān wáng xióng pò qí zhòng

复命观王雄破其众。

fú yǔn yǐ shù shí qí rù ní lǐng wáng qù xian tóu wáng lǜ nán nǚ shí yú wàn jiàng

伏允以数十骑入泥岭,亡去,仙头王率男女十余万降。

zhì jùn xiàn zhèn shù yǐ zhǎng zǐ shùn wèi zhì yīn wáng zhī tǒng yú zhòng é zhuī huán

置郡县镇戍,以长子顺为质,因王之,统馀众,俄追还。

fú yǔn kè dǎng xiàng duò luàn yīn de fù gù de

伏允客党项,隋乱,因得复故地。

gāo zǔ shòu mìng shùn zì jiāng dū hái cháng ān yú shí li guǐ jù liáng zhōu dì nǎi yuē fú yǔn hé lìng jī guǐ zì xiào dāng hù sòng shùn

高祖受命,顺自江都还长安,于时李轨据凉州,帝乃约伏允和,令击轨自效, 当护送顺。

fú yǔn xǐ yǐn bīng yǔ guǐ zhàn kù mén jiāo suí zhǐ jí qiǎn shǐ qǐng shùn dì qiǎn zhī

伏允喜,引兵与轨战库门,交绥止,即遣使请顺,帝遣之。

shùn zhì hào wèi dà níng wáng

顺至,号为大宁王。

tài zōng shí fú yǔn qiǎn shǐ zhě rù cháo wèi hái jí kòu shàn zhōu

太宗时,伏允遣使者入朝,未还,即寇鄯州。

dì qiǎn shǐ zhě ràng qiě zhào fú yǔn

帝遣使者让,且召伏允;

yǐ jí wèi jiě ér wèi zi qiú hūn yàn dì yì

以疾为解,而为子求婚,验帝意。

dì zhào zi qīn yíng yì chēng jí

帝召子亲迎,亦称疾。

yǒu zhào zhǐ hūn qiǎn zhōng láng jiàng kāng chù zhēn lín yù

有诏止婚,遣中郎将康处真临谕。

yòu lüè mín zhōu dū du li dào yàn jī zǒu zhī zhí míng wáng èr zhǎn jí qī bǎi

又掠岷州,都督李道彦击走之,执名王二,斩级七百。

lián suì qiǎn míng wáng cháo

连岁遣名王朝。

é kòu liáng zhōu shàn zhōu cì shǐ li xuán yùn biǎo tǔ yù hún mù mǎ qīng hǎi qīng bīng yǎn zhī kě jìn zhì

俄寇凉州, 鄯州刺史李玄运表吐谷浑牧马青海,轻兵掩之,可尽致。

nǎi mìng zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn duàn zhì xuán zuǒ xiāo wèi jiāng jūn liáng luò rén lǜ qì bì dǎng xiàng bīng jī zhī wèi zhì sān shí lǐ zhì xuán děng bù yù zhàn bì ér liú

乃命左骁卫大将军段志玄、 左骁卫将军梁洛仁率契苾、党项兵击之,未至三十里,志玄等不欲战,壁而留。

lǔ zhī zhī qū mù mǎ zǒu

虏知之,驱牧马走。

fù jiāng li jūn xiàn lǜ jīng qí wěi xí xuán shuǐ shàng de niú yáng èr wàn hái

副将李君羡率精骑尾袭悬水上,得牛羊二万还。

shì shí fú yǔn mào bù néng shì qí xiāng tiān zhù wáng yòng shì jū tiān zǐ xíng rén hóng lú chéng zhào dé jiè

是时,伏允耄不能事,其相天柱王用事,拘天子行人鸿胪丞赵德楷。

dì qiǎn shǐ xiǎo chì shí fǎn wú quān yán

帝遣使晓敕,十返,无悛言。

zhēn guàn jiǔ nián zhào lǐ jìng wèi xī hǎi dào héng jūn dà zǒng guǎn hóu jūn jí jī shí dào rèn chéng wáng dào zōng shàn shàn dào li dào yàn chì shuǐ dào li dà liàng qiě mò dào gāo zèng shēng yán zé dào bìng wéi xíng jūn zǒng guǎn lǜ tū jué qì bì bīng jī zhī

贞观九年,诏李靖为西海道行军大总管,侯君集积石道,任城王道宗鄯善道,李道彦赤水道,李大亮且末道,高甑生盐泽道,并为行军总管,率突厥、契苾兵击之。

dǎng xiàng nèi shǔ qiāng jí táo zhōu qiāng jiē shā cì shǐ guī fú yǔn

党项内属羌及洮州羌,皆杀刺史归伏允。

xià sì yuè dào zōng pò fú yǔn yú kù shān fú zhǎn sì bǎi

夏四月,道宗破伏允于库山,俘斩四百。

fú yǔn móu rù qì pí táng bīng shāo yě cǎo gù jìng mǎ duō jī

伏允谋入碛疲唐兵,烧野草,故靖马多饥。

dào zōng yuē bǎi hǎi jìn hé yuán gǔ wèi yǒu zhì zhě

道宗曰:“柏海近河源,古未有至者。

fú yǔn xi zǒu wèi zhī qí zài fāng mǎ qú liáng fá nán yuǎn rù bù rú àn jūn shàn zhōu xū mǎ zhuàng gèng tú zhī

伏允西走,未知其在,方马癯粮乏,难远入,不如按军鄯州, 须马壮更图之。

jūn jí yuē bù rán

”君集曰:“不然。

xiàng zhě duàn zhì xuán zhì shàn zhōu tǔ yù hún bīng zhé fu chéng bǐ guó fāng wán nì zhòng yòng mìng yě

向者段志玄至鄯州,吐谷浑兵辄傅城,彼国方完,逆众用命也。

jīn lǔ dà bài chì hòu wú zài jūn chén xiāng shī wǒ chéng qí kùn kě yǐ dé zhì

今虏大败,斥候无在,君臣相失,我乘其困,可以得志。

bǎi hǎi suī yuǎn kě gǔ ér zhì yě

柏海虽远,可鼓而至也。

jìng yuē shàn

”靖曰:“善。

fēn èr jūn jìng yǔ dà liàng xuē wàn jūn yǐ yī jūn qù běi chū qí yòu

”分二军:靖与大亮、薛万均以一军趣北,出其右;

jūn jí dào zōng yǐ yī jūn qù nán chū qí zuǒ

君集、道宗以一军趣南,出其左。

jìng jiāng sà gū wú rén yǐ qīng jì zhàn màn dōu shān zhǎn míng wáng huò wǔ bǎi jí

靖将萨孤吴仁以轻骑战曼都山,斩名王,获五百级。

zhū jiāng zhàn niú xīn duī chì shuǐ yuán huò lǔ jiāng nán chāng wáng mù róng xiào jùn shōu zá chù shù wàn

诸将战牛心堆、赤水源,获虏将南昌王慕容孝俊,收杂畜数万。

jūn jí dào zōng dēng hàn kū shān zhàn wū hǎi huò míng wáng liáng qū cōng

君集、道宗登汉哭山,战乌海,获名王梁屈葱。

jìng pò tiān zhù bù luò yú chì hǎi shōu zá chù èr shí wàn

靖破天柱部落于赤海,收杂畜二十万。

dà liàng fú míng wáng èr shí zá chù wǔ wàn cì qiě mò zhī xi

大亮俘名王二十,杂畜五万,次且末之西。

fú yǔn zǒu tú lún qì jiāng tuō yú tián wàn jūn dū ruì qí zhuī wáng shù bǎi lǐ yòu pò zhī

伏允走图伦碛,将托于阗,万均督锐骑追亡数百里,又破之。

shì fá shuǐ cì mǎ yǐn xuè

士乏水,刺马饮血。

jūn jí dào zōng xíng kōng huāng èr qiān lǐ shèng xià jiàng shuāng fá shuǐ cǎo shì mí bīng mǎ mò xuě

君集、道宗行空荒二千里,盛夏降霜,乏水草,士糜冰,马秣雪。

yuè yuè cì xīng xiù chuān dá bǎi hǎi shàng wàng jī shí shān lǎn guān hé yuán

阅月,次星宿川,达柏海上,望积石山,览观河源。

zhí shī sī lì chí pò lǔ chē zhòng

执失思力驰破虏车重。

liǎng jūn huì yú dà fēi chuān pò luó zhēn gǔ

两军会于大非川、破逻真谷。

shùn zhī zhì duò wèi jīn zǐ guāng lù dài fu fú yǔn lì qí dì wèi tài zǐ

顺之质隋,为金紫光禄大夫、伏允立其弟为太子。

shùn guī cháng yāng yāng zì yǐ shī wèi yù yǐ gōng zì jié tiān zǐ nǎi zhǎn tiān zhù wáng jǔ guó jiàng

顺归,常鞅鞅,自以失位, 欲以功自结天子,乃斩天柱王,举国降。

fú yǔn jù yǐn qiān yú qí dùn qì zhōng zhòng shāo wáng cóng zhě cái bǎi qí qióng wú liáo jí zì jīng sǐ

伏允惧,引千余骑遁碛中,众稍亡,从者才百骑,穷无聊,即自经死。

guó rén lì shùn wèi jūn chēng chén nèi fù zhào fēng sì píng jùn wáng hào yuè hú lǚ wū gān dòu kè hán

国人立顺为君,称臣内附,诏封四平郡王,号越胡吕乌甘豆可汗。

dì kǒng wèi néng dìng qí guó qiǎn li dà liàng lǜ jīng bīng zhèn yuán

帝恐未能定其国,遣李大亮率精兵镇援。

shùn jiǔ zhì huá guó rén bù fù zú wéi xià suǒ shā lì qí zi yàn wáng nuò hé bō

顺久质华,国人不附,卒为下所杀,立其子燕王诺曷钵。

nuò hé bō yòu dà chén zhēng quán

诺曷钵幼,大臣争权。

dì zhào hóu jūn jí jiù jīng jì zhī shǐ qǐng bān lì jí zǐ dì rù shì

帝诏侯君集就经纪之,始请颁历及子弟入侍。

zhào fēng nuò hé bō hé yuán jùn wáng hào wéi dì yě bá lēi dòu kè hán qiǎn huái yáng jùn wáng dào míng chí jié cè mìng cì gǔ dào

诏封诺曷钵河源郡王,号为地也拔勒豆可汗,遣淮阳郡王道明持节册命,赐鼓纛。

nuò hé bō shēn rù xiè suì qǐng hūn xiàn mǎ niú yáng wàn

诺曷钵身入谢,遂请婚,献马牛羊万。

bǐ nián rù cháo nǎi yǐ zōng shì nǚ wèi hóng huà gōng zhǔ qī zhī zhào dào míng jí yòu wǔ wèi jiāng jūn mù róng bǎo chí jié sòng gōng zhǔ

比年入朝,乃以宗室女为弘化公主妻之,诏道明及右武卫将军慕容宝持节送公主。

qí xiāng xuān wáng bá hù móu zuò luàn yù xí gōng zhǔ jié nuò hé bō bēn tǔ bō

其相宣王跋扈,谋作乱,欲袭公主,劫诺曷钵奔吐蕃。

nuò hé bō zhī zhī yǐn qīng jì zǒu shàn chéng wēi xìn wáng yǐ bīng yíng zhī

诺曷钵知之,引轻骑走鄯城, 威信王以兵迎之。

guǒ yì dū wèi xí jūn mǎi lǜ bīng yǔ wēi xìn wáng gòng tǎo zhǎn qí xiōng dì sān rén guó dà rǎo

果毅都尉席君买率兵与威信王共讨,斩其兄弟三人,国大扰。

dì yòu zhào mín bù shàng shū táng jiǎn zhōng shū shè rén mǎ zhōu chí jié fǔ wèi

帝又诏民部尚书唐俭、中书舍人马周持节抚慰。

gāo zōng lì yǐ zhǔ gù bài fù mǎ dū wèi

高宗立,以主故,拜驸马都尉。

yòu xiàn míng mǎ dì wèn mǎ zhǒng xìng shǐ zhě yuē guó zhī zuì liáng zhě

又献名马,帝问马种性,使者曰:“国之最良者。

dì yuē liáng mǎ rén suǒ ài

”帝曰:“良马人所爱。

zhào hái qí mǎ

”诏还其马。

gōng zhǔ biǎo qǐng rù cháo qiǎn zuǒ xiāo wèi jiāng jūn xiān yú kuāng jì yíng zhī

公主表请入朝,遣左骁卫将军鲜于匡济迎之。

shí yī yuè jí nuò hé bō zhì jīng shī dì yòu yǐ zōng shì nǚ jīn chéng xiàn zhǔ qī qí zhǎng zǐ sū dù mō mò bài zuǒ lǐng jūn wèi dà jiàng jūn

十一月,及诺曷钵至京师,帝又以宗室女金城县主妻其长子苏度摸末,拜左领军卫大将军。

jiǔ zhī mō mò sǐ zhǔ yǔ cì zǐ yòu wǔ wèi dà jiàng jūn liáng hàn wáng tà lú mō mò lái qǐng hūn dì yǐ zōng shì nǚ jīn míng xiàn zhǔ qī zhī

久之,摸末死,主与次子右武卫大将军梁汉王闼卢摸末来请婚,帝以宗室女金明县主妻之。

jì ér yǔ tǔ bō xiāng gōng shàng shū xiāng qū zhí bìng lái qǐng shī tiān zǐ liǎng bù xǔ

既而与吐蕃相攻,上书相曲直,并来请师,天子两不许。

tǔ yù hún dà chén sù hé guì bēn tǔ bō yán qí qíng tǔ bō chū bīng dǎo xū pò qí zhòng huáng hé shàng

吐谷浑大臣素和贵奔吐蕃,言其情,吐蕃出兵捣虚,破其众黄河上。

nuò hé bō bù zhī yǔ gōng zhǔ yǐn shù qiān zhàng zǒu liáng zhōu

诺曷钵不支, 与公主引数千帐走凉州。

dì qiǎn zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn sū dìng fāng wèi ān jí dà shǐ píng liǎng guó yuàn

帝遣左武卫大将军苏定方为安集大使,平两国怨。

tǔ bō suì yǒu qí de

吐蕃遂有其地。

nuò hé bō qǐng nèi xǐ

诺曷钵请内徙。

qián fēng chū gèng fēng qīng hǎi guó wáng

干封初,更封青海国王。

dì yù xǐ qí bù yú liáng zhōu zhī nán shān qún chén yì bù tóng dì nán zhī

帝欲徙其部于凉州之南山,群臣议不同,帝难之。

xián hēng yuán nián nǎi yǐ yòu wēi wèi dà jiàng jūn xuē rén guì wèi luó suō dào héng jūn dà zǒng guǎn zuǒ wèi yuán wài dà jiàng jūn ā shǐ nà dào zhēn zuǒ wèi jiāng jūn guō dài fēng fù zhī zǒng bīng wǔ wàn tǎo tǔ bō qiě nà nuò hé bō yú gù tíng

咸亨元年,乃以右威卫大将军薛仁贵为逻娑道行军大总管,左卫员外大将军阿史那道真、左卫将军郭待封副之,总兵五万讨吐蕃,且纳诺曷钵于故廷。

wáng shī bài yú dà fēi chuān jǔ tǔ yù hún de jiē xiàn nuò hé bō yǔ qīn jìn shù qiān zhàng cái miǎn

王师败于大非川,举吐谷浑地皆陷,诺曷钵与亲近数千帐才免。

sān nián nǎi xǐ hào wěi shuǐ nán

三年,乃徙浩亹水南。

nuò hé bō yǐ tǔ bō shèng shì bù kàng ér shàn zhōu de xiá yòu xǐ líng zhōu dì wèi zhì ān lè zhōu jí bài cì shǐ yù qí ān qiě lè yún

诺曷钵以吐蕃盛,势不抗,而鄯州地狭,又徙灵州,帝为置安乐州,即拜刺史, 欲其安且乐云。

nuò hé bō sǐ zi zhōng lì

诺曷钵死,子忠立。

zhōng sǐ zi xuān chāo lì shèng lì sān nián bài zuǒ bào tāo yuán wài dà jiàng jūn xí gù kè hán hào yú bù yì liáng gān sù guā shā děng zhōu jiàng

忠死,子宣超立,圣历三年,拜左豹韬员外大将军,袭故可汗号,馀部诣凉、甘、肃、瓜、沙等州降。

zǎi xiàng zhāng xī yǔ yòu wǔ wèi dà jiàng jūn táng xiū jǐng yì xǐ qí rén yú qín lǒng fēng líng jiān lìng bù dé pàn qù

宰相张锡与右武卫大将军唐休璟议徙其人于秦、陇、丰、灵间,令不得畔去。

liáng zhōu dū du guō yuán zhèn yǐ wéi tǔ yù hún jìn qín lǒng zé yǔ jiān mù zá chǔ

凉州都督郭元振以为:“吐谷浑近秦、陇, 则与监牧杂处;

zhì fēng líng yòu ěr mò chuò

置丰、灵,又迩默啜;

jiǎ zài zhū huá yì bù jù yí qí xìng yě

假在诸华,亦不遽移其性也。

qián rì wáng xiào jié zì hé yuán jūn xǐ dān ěr yǐ jù guì zhì líng zhōu jì qí pàn nǎi rù mù fang lüè qún mǎ bān yí zhōu xiàn shì zé qiān zhōng tǔ wú yì zhī chéng yàn

前日王孝杰自河源军徙耽尔乙句贵置灵州,既其叛,乃入牧坊掠群马,瘢夷州县,是则迁中土无益之成验。

wǎng sù hé guì pàn qù yú wǒ wú sǔn dàn shī tǔ yù hún shù shí bù qǐ yǔ jù guì bǐ yá

往素和贵叛去,于我无损,但失吐谷浑数十部,岂与句贵比邪?

jīn jiàng lǔ fēi qiáng fú jiē tū shǐ rèn qì tǔ bō ér lái yí dāng xún qí qíng wèi zhī zhì yě

今降虏非强服,皆突矢刃,弃吐蕃而来,宜当循其情,为之制也。

dāng gān sù guā shā jiàng zhě jí qí suǒ zhì zhī

当甘、肃、瓜、沙降者, 即其所置之。

yīn suǒ tóu ér jū qíng yì ān zhé shù zhōu zé shì zì fēn

因所投而居,情易安,磔数州则势自分。

shùn qí qíng fēn qí shì bù rǎo yú rén kě wèi shàn duó róng xīn zhě yě

顺其情,分其势,不扰于人, 可谓善夺戎心者也。

suì qiǎn zhèn è shǐ zhě yǔ xuān chāo xiōng dì fǔ hù zhī wú lìng xiāng qīn duó shēng yè gù yǐ

岁遣镇遏使者与宣超兄弟抚护之,无令相侵夺,生业固矣。

yǒu rú pàn qù wú sǔn zhōng guó

有如叛去,无损中国。

zhào kě

”诏可。

xuān chāo sǐ zi xī hào lì

宣超死,子曦皓立。

xī hào sǐ zi zhào lì

曦皓死,子兆立。

tǔ bō fù qǔ ān lè zhōu ér cán bù xǐ shuò fāng hé dōng yǔ miù wéi tuì hún

吐蕃复取安乐州,而残部徙朔方、河东,语谬为“退浑”。

zhēn yuán shí sì nián yǐ shuò fāng jié dù fù shǐ zuǒ jīn wú wèi dà jiàng jūn mù róng fù wèi cháng lè dū du qīng hǎi guó wáng xí kè hán hào

贞元十四年,以朔方节度副使、左金吾卫大将军慕容复为长乐都督、青海国王, 袭可汗号。

fù sǐ tíng xí

复死,停袭。

tǔ yù hún zì jìn yǒng jiā shí yǒu guó zhì lóng shuò sān nián tǔ bō qǔ qí de fán sān bǎi wǔ shí nián jí cǐ fēng sì jué yǐ

吐谷浑自晋永嘉时有国,至龙朔三年吐蕃取其地,凡三百五十年,及此封嗣绝矣。

yān qí guó zhí jīng shī xi qī qiān lǐ ér yíng héng liù bǎi lǐ zòng sì bǎi lǐ

焉耆国直京师西七千里而赢,横六百里,纵四百里。

dōng gāo chāng xī guī cí nán yù lí běi wū sūn

东高昌,西龟兹,南尉犁, 北乌孙。

dòu qú gài tián tǔ yí shǔ pú táo yǒu yú yán lì

逗渠溉田,土宜黍、蒲陶,有鱼盐利。

sú zhù fā zhān yī

俗祝发毡衣。

hù sì qiān shèng bīng èr qiān cháng yì shǔ xi tū jué

户四千,胜兵二千, 常役属西突厥。

sú shàng yú áo èr yuè fěi chū yě sì sì yuè wàng rì yóu lín qī yuè qī rì sì shēng zǔ shí yuè wàng rì wáng shǐ chū yóu zhì suì jìn zhǐ

俗尚娱遨,二月朏出野祀,四月望日游林,七月七日祀生祖,十月望日王始出游,至岁尽止。

tài yuán zhēn guàn liù nián qí wáng lóng tū qí zhī shǐ qiǎn shǐ lái cháo

太原贞观六年,其王龙突骑支始遣使来朝。

zì duò luàn qì lù bì gù xī yù cháo gòng jiē dào gāo chāng

自隋乱,碛路闭,故西域朝贡皆道高昌。

tū qí zhī qǐng kāi dà qì dào yǐ biàn xíng rén dì xǔ zhī

突骑支请开大碛道以便行人,帝许之。

gāo chāng nù dà lüè qí biān

高昌怒,大掠其边。

xi tū jué mò hè shè yǔ duō lù nǔ shī bì zuò nán lái bēn duō lù nǔ shī bì fù gōng zhī qiǎn shǐ yán zhuàng bìng gòng míng mǎ

西突厥莫贺设与咄陆弩失毕作难,来奔,咄陆弩失毕复攻之,遣使言状,并贡名马。

xì lì shī kè hán lì sù shàn yān qí gù yǐ wèi yuán

咥利失可汗立, 素善焉耆,故倚为援。

shí èr nián chù yuè chù mì yǔ gāo chāng gōng xiàn qí wǔ chéng lüè qiān wǔ bǎi rén fén lú shě

十二年,处月、处蜜与高昌攻陷其五城,掠千五百人,焚庐舍。

hóu jūn jí tǎo gāo chāng qiǎn shǐ yǔ xiāng wén tū qí zhī xǐ yǐn bīng zuǒ táng

侯君集讨高昌,遣使与相闻,突骑支喜,引兵佐唐。

gāo chāng pò guī xiàng suǒ fú jí chéng qiǎn shǐ zhě rù xiè

高昌破,归向所俘及城, 遣使者入谢。

xi tū jué chén qū lì chuò wèi dì qǔ tū qí zhī nǚ suì xiāng yuē wèi fǔ chē shì bù cháo gòng

西突厥臣屈利啜为弟娶突骑支女,遂相约为辅车势,不朝贡。

ān xī dū hù guō xiào kè qǐng tǎo zhī

安西都护郭孝恪请讨之。

huì wáng dì jié bí lì pó zhǔn yè hù děng sān rén lái jiàng dì jí mìng xiào kè wèi xī zhōu dào zǒng guǎn lǜ bīng chū yín shān dào yǐ lì pó zhǔn děng wéi xiāng dǎo

会王弟颉鼻、栗婆准叶护等三人来降,帝即命孝恪为西州道总管,率兵出银山道,以栗婆准等为乡导。

chū yān qí suǒ dōu zhōu sān shí lǐ sì miàn tài shān hǎi shuǐ liáo qí wài gù shì bù wéi yú

初,焉耆所都周三十里,四面大山,海水缭其外,故恃不为虞。

xiào kè bèi dào jué shuǐ yè fù dié chí shǔ zào ér dēng gǔ jiǎo hōng hǒng táng bīng zòng guó rén rǎo bài zhǎn qiān yú jí zhí tū qí zhī gèng yǐ lì pó zhǔn shè guó shì

孝恪倍道绝水,夜傅堞,迟曙噪而登,鼓角轰哄,唐兵纵,国人扰败, 斩千馀级,执突骑支,更以栗婆准摄国事。

shǐ dì yǔ jìn chén yuē xiào kè yǐ bā yuè shí yī rì yì yān qí yuè èr xún kě zhì dāng yǐ èr shí èr rì pò zhī shǐ zhě jīn zhì yǐ

始,帝语近臣曰:“孝恪以八月十一日诣焉耆,阅二旬可至,当以二十二日破之,使者今至矣!

é ér jù rén yǐ jié bù wén

”俄而遽人以捷布闻。

qiú tū qí zhī jí qī zǐ sòng luò yáng yǒu zhào shè zuì

囚突骑支及妻子送洛阳,有诏赦罪。

qū lì chuò yǐ bīng jiù yān qí ér xiào kè hái sān rì yǐ

屈利啜以兵救焉耆,而孝恪还三日矣。

qū lì chuò qiú lì pó zhǔn gèng shǐ tǔ zhūn shè wáng qiǎn shǐ yǐ gào

屈利啜囚栗婆准,更使吐屯摄王,遣使以告。

dì yuē yān qí wǒ suǒ xià ěr nǎi wáng zhī yá

帝曰:“焉耆我所下,尔乃王之邪?

tǔ zhūn jù bù gǎn wáng

”吐屯惧,不敢王。

yān qí lì lì pó zhǔn ér cóng xiōng xuē pó ā nà zhī zì wèi wáng hào xiā gàn zhí lì pó zhǔn xiàn qiū cí shā zhī

焉耆立栗婆准,而从兄薛婆阿那支自为王,号瞎干,执栗婆准献龟兹,杀之。

ā shǐ nà shè ěr tǎo qiū cí ā nà zhī bēn zhī bì dōng jìng kàng wáng shī wèi shè ěr suǒ qín shù qí zuì zhǎn yǐ xùn

阿史那社尔讨龟兹,阿那支奔之,壁东境抗王师,为社尔所禽,数其罪,斩以徇。

lì tū qí zhī dì pó qié lì wèi wáng yǐ qí de wèi yān qí dū du fǔ

立突骑支弟婆伽利为王, 以其地为焉耆都督府。

pó qié lì sǐ guó rén qǐng hái qián wáng tū qí zhī gāo zōng xǔ zhī bài zuǒ wèi dà jiàng jūn guī guó

婆伽利死,国人请还前王突骑支,高宗许之,拜左卫大将军,归国。

sǐ lóng nèn tū lì

死,龙嫩突立。

wǔ hòu cháng ān shí yǐ qí guó xiǎo rén guǎ guò shǐ kè bù kān qí láo zhào sì zhèn jīng lüè shǐ jìn zhǐ qiàn shǐ sī mǎ wú pǐn zhě ròu shí

武后长安时,以其国小人寡,过使客不堪其劳,诏四镇经略使禁止傔使私马、 无品者肉食。

kāi yuán qī nián lóng nèn tū sǐ yān tǔ fú yán lì

开元七年,龙嫩突死,焉吐拂延立。

yú shì shí xìng kè hán qǐng jū suì yè ān xī jié dù shǐ tāng jiā huì biǎo yǐ yān qí bèi sì zhèn

于是十姓可汗请居碎叶,安西节度使汤嘉惠表以焉耆备四镇。

zhào yān qí qiū cí shū lè yú tián zhēng xī yù gǔ gè shí qí zhēng yóu běi dào zhě lún tái zhēng zhī

诏焉耆、龟兹、疏勒、于阗征西域贾,各食其征,由北道者轮台征之。

qì tiān bǎo cháng cháo hè

讫天宝常朝贺。

qiū cí yī yuē qiū cí yī yuē qū cí dōng jù jīng shī qī qiān lǐ ér yíng zì yān qí xī nán bù èr bǎi lǐ dù xiǎo shān jīng dà hé èr yòu bù qī bǎi lǐ nǎi zhì

龟兹,一曰丘兹,一曰屈兹,东距京师七千里而赢,自焉耆西南步二百里,度小山,经大河二,又步七百里乃至。

héng qiān lǐ zòng liù bǎi lǐ

横千里,纵六百里。

tǔ yí má mài jīng dào pú táo chū huáng jīn

土宜麻、麦、粳稻、蒲陶, 出黄金。

sú shàn gē lè páng xíng shū guì fú tú fǎ

俗善歌乐,旁行书,贵浮图法。

chǎn zǐ yǐ mù yā shǒu

产子以木压首。

sú duàn fà qí dǐng wéi jūn bù jiǎn fā

俗断发齐顶,惟君不翦发。

xìng bái shì

姓白氏。

jū yī luó lú chéng běi yǐ hé jié tián shān yì yuē bái shān cháng yǒu huǒ

居伊逻庐城,北倚河羯田山,亦曰白山,常有火。

wáng yǐ jǐn mào dǐng jǐn páo bǎo dài

王以锦冒顶,锦袍、宝带。

suì shuò dòu yáng mǎ tuó tā qī rì guān shèng fù yǐ bǔ suì yíng hào yún

岁朔,斗羊马橐它七日,观胜负以卜岁盈耗云。

cōng lǐng yǐ dōng sú xǐ yín qiū cí yú tián zhì nǚ sì zhēng qí qián

葱岭以东俗喜淫,龟兹、于阗置女肆,征其钱。

gāo zǔ shòu shàn wáng sū fá bó jué qiǎn shǐ rù cháo

高祖受禅,王苏伐勃𫘝遣使入朝。

huì sǐ zi sū fá dié lì hào shí jiàn mò hè sì lì fā

会死,子苏伐叠立,号时健莫贺俟利发。

zhēn guān sì nián xiàn mǎ tài zōng cì xǐ shū fǔ wèi jiā děng

贞观四年献马,太宗赐玺书,抚慰加等。

hòu chén xi tū jué

后臣西突厥。

guō xiào kè fá yān qí nǎi qiǎn bīng yǔ yān qí yǐng yuán zì shì bù cháo gòng

郭孝恪伐焉耆,乃遣兵与焉耆影援,自是不朝贡。

sū fá dié sǐ dì hē lí bù shī bì lì

苏伐叠死,弟诃黎布失毕立。

èr shí yī nián liǎng qiǎn shǐ cháo gòng rán dì nù qí zuǒ yān qí pàn yì tǎo zhī

二十一年,两遣使朝贡,然帝怒其佐焉耆叛,议讨之。

shì yè yuè shí mǎo zhào yuē yuè yīn jīng yòng xíng zhào yě

是夜月食昴,诏曰:“月阴精,用刑兆也;

xīng hú fēn shù qiě zhōng

星胡分,数且终。

nǎi yǐ ā shǐ nà shè ěr wèi kūn qiū dào héng jūn dà zǒng guǎn qì bì hé lì fù zhī lǜ ān xī dū hù guō xiào kè sī nóng qīng yáng hóng lǐ zuǒ wǔ wèi jiāng jūn li hǎi àn děng fā tiě lè shí sān bù bīng shí wàn tǎo zhī

”乃以阿史那社尔为昆丘道行军大总管,契苾何力副之,率安西都护郭孝恪、司农卿杨弘礼、左武卫将军李海岸等发铁勒十三部兵十万讨之。

shè ěr fēn wǔ jūn lüè qí běi zhí yān qí wáng ā nà zhī

社尔分五军掠其北,执焉耆王阿那支。

qiū cí dà kǒng qiú zhǎng jiē qì chéng zǒu

龟兹大恐,酋长皆弃城走。

shè ěr cì qì shí qù wáng chéng sān bǎi lǐ

社尔次碛石,去王城三百里。

xiān qiǎn yī zhōu cì shǐ hán wēi yǐ qiān jì jū qián yòu xiāo wèi jiāng jūn cáo jì shū cì zhī

先遣伊州刺史韩威以千骑居前,右骁卫将军曹继叔次之。

zhì duō hè yǔ wáng yù qí jiāng jié liè diān bīng wǔ wàn hé zhàn

至多褐,与王遇,其将羯猎颠兵五万合战。

wēi wěi běi wáng jiàn wēi bīng shǎo huī ér jìn wēi tuì yǔ jì shū hé hái zhàn dà pò zhī zhuī bēn bā shí lǐ

威伪北, 王见威兵少,麾而进,威退与继叔合,还战,大破之,追奔八十里。

wáng yīng chéng shè ěr jiāng wéi zhī wáng yǐn tū qí xi zǒu chéng suì bá xiào kè jū shǒu

王婴城,社尔将围之,王引突骑西走,城遂拔,孝恪居守。

shā zhōu cì shǐ sū hǎi zhèng xíng jūn zhǎng shǐ xuē wàn bèi yǐ jīng qí qióng niè liù bǎi lǐ

沙州刺史苏海政、行军长史薛万备以精骑穷蹑六百里。

wáng jì qióng bǎo bō huàn chéng shè ěr wéi zhī

王计穷,保拨换城,社尔围之。

yuè yuè zhí wáng jí jié liè diān

阅月,执王及羯猎颠。

qí xiāng nà lì yè yì yǐ xī tū jué bìng guó rén wàn yú lái zhàn xiào kè jí zi sǐ zhī

其相那利夜逸,以西突厥并国人万馀来战,孝恪及子死之。

wáng shī rǎo cāng bù láng zhōng cuī yì qǐ mù bīng zhàn chéng zhōng jì shū wēi zhù jī zhī zhǎn shǒu sān qiān jí

王师扰,仓部郎中崔义起募兵战城中,继叔、威助击之,斩首三千级。

nà lì bài póu wáng sàn fù zhèn hái xí wáng shī jì shū chéng zhī zhǎn bā qiān jí

那利败,裒亡散复振,还袭王师,继叔乘之, 斩八千级。

nà lì zǒu huò zhí yǐ yì jūn

那利走,或执以诣军。

shè ěr fán pò wǔ dà chéng nán nǚ shù wàn qiǎn shǐ zhě yù jiàng xiǎo chéng qī bǎi yú xī yù zhèn jù xi tū jué ān liǎng guó guī jūn xiǎng yān

社尔凡破五大城,男女数万,遣使者谕降小城七百余,西域震惧,西突厥、安两国归军饷焉。

shè ěr lì wáng dì yè hù wáng qí guó lè shí jì gōng

社尔立王弟叶护王其国,勒石纪功。

shū wén dì xǐ jiàn qún chén cóng róng yuē fu lè yǒu jǐ zhèn cháng yán zhī tǔ chéng zhú mǎ tóng ér lè yě

书闻,帝喜,见群臣从容曰:“夫乐有几,朕尝言之:土城竹马,童儿乐也;

chì jīn cuì luó wán fù rén lè yě

饬金翠罗纨,妇人乐也;

mào qiān yǒu wú shāng gǔ lè yě

贸迁有无,商贾乐也;

gāo guān hòu zhì shì dà fū lè yě

高官厚秩,士大夫乐也;

zhàn wú qián dí jiàng shuài lè yě

战无前敌, 将帅乐也;

sì hǎi níng yī dì wáng lè yě

四海宁一,帝王乐也。

zhèn jīn lè yǐ

朕今乐矣!

suì biàn shāng zhī

”遂遍觞之。

chū xiào kè zhī jī yān qí yě qiū cí yǒu fú tú shàn shǔ tàn yuē táng jiā zhōng yǒu xī yù bù shù nián wú guó yì wáng

初,孝恪之击焉耆也, 龟兹有浮屠善数,叹曰:“唐家终有西域,不数年吾国亦亡。

shè ěr zhí hē lí bù shī bì nà lì jié liè diān xiàn tài miào dì shòu fú zǐ wēi diàn

”社尔执诃黎布失毕、 那利、羯猎颠献太庙,帝受俘紫微殿。

dì zé wèi jūn chén jiē dùn shǒu fú

帝责谓,君臣皆顿首伏。

zhào shè zuì gǎi guǎn hóng lú sì bài bù shī bì zuǒ wǔ wèi zhōng lǎng jiāng

诏赦罪,改馆鸿胪寺,拜布失毕左武卫中朗将。

shǐ xǐ ān xī dū hù yú qí dōu tǒng yú tián suì yè shū lè hào sì zhèn

始徙安西都护于其都,统于阗、碎叶、疏勒,号“四镇。

gāo zōng fù fēng hē lí bù shī bì wèi qiū cí wáng yǔ nà lì jié liè diān hái guó

高宗复封诃黎布失毕为龟兹王,与那利、羯猎颠还国。

jiǔ zhī wáng lái cháo

久之,王来朝。

nà lì zhēng qí qī ā shǐ nà wáng bù néng jìn zuǒ yòu qǐng shā zhī yóu shì gèng cāi jì

那利烝其妻阿史那,王不能禁,左右请杀之,由是更猜忌。

shǐ zhě yán zhuàng dì bìng zhào zhì jīng shī qiú nà lì hù qiǎn wáng hái

使者言状,帝并召至京师,囚那利,护遣王还。

jié liè diān jù bù nèi qiǎn shǐ jiàng hè lǔ wáng bù gǎn jìn yì yì sǐ

羯猎颠拒不内,遣使降贺鲁,王不敢进,悒悒死。

zhào zuǒ tún wèi dà jiàng jūn yáng zhòu fā bīng qín jié liè diān qióng zhū bù dǎng yǐ qí de wèi qiū cí dū du fǔ gēng lì zi sù jī wèi wáng shòu yòu xiāo wèi dà jiàng jūn wèi dū du

诏左屯卫大将军杨胄发兵禽羯猎颠,穷诛部党,以其地为龟兹都督府,更立子素稽为王,授右骁卫大将军,为都督。

shì suì xǐ ān xī dū hù fǔ yú qí guó yǐ gù ān xī wèi xī zhōu dū du fǔ jí bài zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn jiān ān xī dū hù qǔ zhì chén wèi dū du

是岁,徙安西都护府于其国,以故安西为西州都督府,即拜左骁卫大将军兼安西都护曲智湛为都督。

xī yù píng

西域平。

dì qiǎn shǐ zhě fēn háng zhū guó fēng sú wù chǎn zhào xǔ jìng zōng yǔ shǐ guān zhuàn xī yù tú zhì

帝遣使者分行诸国风俗物产,诏许敬宗与史官撰《西域图志》。

shàng yuán zhōng sù jī xiàn yín pō luó míng mǎ

上元中,素稽献银颇罗、名马。

tiān shòu sān nián wáng yán tián diē lái cháo

天授三年,王延田跌来朝。

shǐ yí fèng shí tǔ bō gōng yān qí yǐ xī sì zhèn jiē méi

始,仪凤时,吐蕃攻焉耆以西,四镇皆没。

cháng shòu yuán nián wǔ wēi dào zǒng guǎn wáng xiào jié pò tǔ bō fù sì zhèn de zhì ān xī dū hù fǔ yú qiū cí yǐ bīng sān wàn zhèn shǒu

长寿元年,武威道总管王孝杰破吐蕃,复四镇地,置安西都护府于龟兹,以兵三万镇守。

yú shì shā qì huāng jué mín gōng zī liáng kǔ shén yì zhě qǐng qì zhī wǔ hòu bù tīng

于是沙碛荒绝,民供赀粮苦甚,议者请弃之,武后不听。

dū hù yǐ zhèng jī chēng huá dí zhě tián yáng míng guō yuán zhèn zhāng xiào sōng dù xiān yún

都护以政𪟝称华狄者,田扬名、郭元振、张孝嵩、杜暹云。

kāi yuán qī nián wáng bái mò bì sǐ zi duō bì lì gǎi míng xiào jié

开元七年,王白莫苾死,子多币立,改名孝节。

shí bā nián qiǎn dì xiào yì lái cháo

十八年,遣弟孝义来朝。

zì qiū cí yíng liù bǎi lǐ yú xiǎo shā qì yǒu bá lù jiā xiǎo guó yě yī yuē jí mò jí hàn gū mò guó héng liù bǎi lǐ zòng sān bǎi lǐ

自龟兹赢六百里,窬小沙碛,有跋禄迦,小国也,一曰亟墨,即汉姑墨国,横六百里,纵三百里。

fēng sú wén zì yǔ qiū cí tóng yán yǔ shǎo yì

风俗文字与龟兹同,言语少异。

chū xì zhān hè

出细毡褐。

xi sān bǎi lǐ dù shí qì zhì lìng shān cōng lǐng běi yuán yě shuǐ dōng liú chūn xià shān gǔ jī xuě

西三百里度石碛至凌山,葱岭北原也,水东流,春夏山谷积雪。

xī běi wǔ bǎi lǐ zhì sù yè shuǐ chéng bǐ guó shāng hú zá jū

西北五百里至素叶水城,比国商胡杂居。

sù yè yǐ xī shù shí chéng jiē lì jūn zhǎng yì é shǔ tū jué

素叶以西数十城,皆立君长,役頟属突厥。

zì sù yè shuǐ chéng zhì jié shuāng nà guó yī zhān hè pí dié yǐ zēng liáo

自素叶水城至羯霜那国,衣毡褐皮氎,以缯缭。

sù yè chéng xi sì bǎi lǐ zhì qiān quán de yíng èr bǎi lǐ nán xuě shān sān chuí píng lù duō quán chí yīn míng zhī tū jué kè hán suì bì shǔ qí zhōng

素叶城西四百里至千泉,地赢二百里,南雪山,三垂平陆,多泉池, 因名之,突厥可汗岁避暑其中。

qún lù shì líng ān kě xiá yě

群鹿饰铃鹌,可狎也。

xi yíng bǎi lǐ zhì dá luó sī chéng yì bǐ guó shāng hú zá jū

西赢百里至呾逻私城,亦比国商胡杂居。

yǒu xiǎo chéng sān bǎi běn huá rén wèi tū jué suǒ lüè qún bǎo cǐ shàng huá yǔ

有小城,三百,本华人,为突厥所掠,群保此,尚华语。

xī nán yíng èr bǎi lǐ zhì bái shuǐ chéng yuán xí gāo yú

西南赢二百里至白水城,原隰膏腴。

nán wǔ shí lǐ yǒu nú chì jiàn guó guǎng qiān lǐ de wò yi jia duō pú táo

南五十里有笯赤建国,广千里,地沃宜稼,多蒲陶。

yòu èr bǎi lǐ jí shí guó

又二百里即石国。

shū lè yī yuē qū shā huán wǔ qiān lǐ jù jīng shī jiǔ qiān lǐ ér yíng

疏勒,一曰佉沙,环五千里,距京师九千里而赢。

duō shā qì shǎo rǎng tǔ

多沙碛,少壤土。

sú shàng guǐ zhà shēng zǐ yì jiā tóu qǔ biǎn qí rén wén shēn bì tóng

俗尚诡诈, 生子亦夹头取褊,其人文身碧瞳。

wáng xìng péi shì zì hào ā mó zhī jū jiā shī chéng tū jué yǐ nǚ qī zhī

王姓裴氏,自号“阿摩支”,居迦师城,突厥以女妻之。

shèng bīng èr qiān rén

胜兵二千人。

sú cí yāo shén

俗祠祅神。

zhēn guàn jiǔ nián qiǎn shǐ zhě xiàn míng mǎ yòu sì nián yǔ zhū jù bō gān táng gòng fāng wù

贞观九年,遣使者献名马,又四年,与朱俱波、甘棠贡方物。

tài zōng wèi fáng xuán líng děng yuē nǎng zhī yī tiān xià kè shèng sì yí wéi qín huáng hàn wǔ ěr

太宗谓房玄龄等曰:“曩之一天下,克胜四夷,惟秦皇、汉武耳。

zhèn tí sān chǐ jiàn dìng sì hǎi yuǎn yí shuài fú bù jiǎn èr jūn zhě

朕提三尺剑定四海,远夷率服, 不减二君者。

rán bǐ mò lù bù zì bǎo gōng děng yí xiāng fǔ bì wú jìn yú yán zhì zhèn yú wēi wáng yě

然彼末路不自保,公等宜相辅弼,毋进谀言,置朕于危亡也。

yí fèng shí tǔ bō pò qí guó

”仪凤时,吐蕃破其国。

kāi yuán shí liù nián shǐ qiǎn dà lǐ zhèng qiáo mèng sōng shè hóng lú shǎo qīng cè qí jūn ān dìng wèi shū lè wáng

开元十六年,始遣大理正乔梦松摄鸿胪少卿,册其君安定为疏勒王。

tiān bǎo shí èr zài shǒu lǐng péi guó liáng lái cháo shòu zhé chōng dū wèi cì zǐ páo jīn yú

天宝十二载,首领裴国良来朝,授折冲都尉,赐紫袍、金鱼。

zhū jù bō yì míng zhū jù pán hàn zi hé guó yě

朱俱波亦名朱俱槃,汉子合国也。

bìng yǒu xi yè pú lí yī nài de ruò sì zhǒng de zhí yú tián xi qiān lǐ cōng lǐng běi sān bǎi lǐ xi jù hē pán tuó běi jiǔ bǎi lǐ shǔ shū lēi nán sān qiān lǐ nǚ guó yě

并有西夜、蒲犁、依耐、得若四种地,直于阗西千里,葱岭北三百里,西距喝盘陀,北九百里属疏勒,南三千里女国也。

shèng bīng èr qiān rén

胜兵二千人。

shàng fú tú fǎ wén zì tóng pó luó mén

尚浮屠法,文字同婆罗门。

gān táng zài hǎi nán kūn lún rén yě

甘棠,在海南,昆仑人也。

hē pán tuó huò yuē hàn tuó yuē kě guǎn tán yì wèi kě luō tuó yóu shū lè xī nán rù jiàn mò gǔ bù rěn lǐng liù bǎi lǐ qí guó yě

喝盘陀,或曰汉陀,曰渴馆檀,亦谓渴罗陀,由疏勒西南入剑末谷、不忍领六百里,其国也。

jù guā zhōu sì qiān wǔ bǎi lǐ zhí zhū jù bō xi nán jù xuán dù shān běi dǐ shū lè xi hù mì xī běi pàn hán guó yě

距瓜州四千五百里,直朱俱波西,南距悬度山,北抵疏勒,西护密, 西北判汗国也。

zhì cōng lǐng zhōng dū chéng fù xǐ duō hé

治葱岭中,都城负徙多河。

shèng bīng qiān rén

胜兵千人。

qí wáng běn shū lè rén shì xiàng chéng wèi zhī

其王本疏勒人,世相承为之。

xī nán jí tóu tòng shān yě

西南即头痛山也。

cōng lǐng sú hào jí yí shān huán qí guó

葱岭俗号极嶷山,环其国。

rén jìn hàn mào yán rú yú tián

人劲悍,貌、言如于阗。

qí fǎ shā rén piāo jié zhě sǐ yú de shú

其法,杀人剽劫者死,馀得赎。

fù bì shū fú shì wáng zuò rén chuáng

赋必输服饰,王坐人床。

hòu wèi tài yán zhōng shǐ tōng zhōng guó

后魏太延中,始通中国。

zhēn guàn jiǔ nián qiǎn shǐ zhě lái cháo

贞观九年, 遣使者来朝。

kāi yuán zhōng pò píng qí guó zhì cōng lǐng shǒu zhuō ān xī jí biān shù yě

开元中破平其国,置葱岭守捉,安西极边戍也。

yú tián huò yuē jù sà dàn nà yì yuē huàn nà yuē qū dān běi dí yuē yú dùn zhū hú yuē huō dàn

于阗,或曰瞿萨旦那,亦曰涣那,曰屈丹,北狄曰于遁,诸胡曰豁旦。

jù jīng shī jiǔ qiān qī bǎi lǐ guā zhōu yíng sì qiān lǐ bìng yǒu hàn róng lú gān mí qú lè pí shān wǔ guó gù de

距京师九千七百里,瓜州赢四千里,并有汉戎庐、杆弥、渠勒、皮山五国故地。

qí jū yuē xi shān chéng shèng bīng sì qiān rén

其居曰西山城,胜兵四千人。

yǒu yù hé guó rén yè shì yuè guāng shèng chù bì děi měi yù

有玉河,国人夜视月光盛处必得美玉。

wáng jū huì shì

王居绘室。

sú jī qiǎo yán yū dà xǐ shì yāo shén fú tú fǎ rán mào gōng jǐn xiāng jiàn jiē guì

俗机巧,言迂大,喜事祅神、浮屠法,然貌恭谨,相见皆跪。

yǐ mù wèi bǐ yù wèi yìn fán de wèn yí shū dài yú shǒu nǎi fā zhī

以木为笔,玉为印,凡得问遗书, 戴于首乃发之。

zì hàn wǔ dì yǐ lái zhōng guó zhào shū fú jié qí wáng chuán yǐ xiāng shòu

自汉武帝以来,中国诏书符节,其王传以相授。

rén xǐ gē wǔ gōng fǎng jī

人喜歌舞,工纺𪟝。

xi yǒu shā qì shǔ dà rú wei sè lèi jīn chū rù qún shǔ wéi cóng

西有沙碛,鼠大如猬,色类金,出入群鼠为从。

chū wú sāng cán gài lín guó bù kěn chū qí wáng jí qiú hūn xǔ zhī

初无桑蚕,丐邻国,不肯出,其王即求婚,许之。

jiàng yíng nǎi gào yuē guó wú bó kě chí cán zì wèi yī

将迎,乃告曰:“国无帛,可持蚕自为衣。

nǚ wén zhì cán mào xù zhōng guān shǒu bù gǎn yàn zì shì shǐ yǒu cán

”女闻,置蚕帽絮中, 关守不敢验,自是始有蚕。

nǚ kè shí yuē wú shā cán é fēi jǐn de zhì jiǎn

女刻石约无杀蚕,蛾飞尽得治茧。

wáng xìng yù chí shì míng wū mì běn chén tū jué zhēn guàn liù nián qiǎn shǐ zhě rù xiàn

王姓尉迟氏,名屋密,本臣突厥,贞观六年,遣使者入献。

hòu sān nián qiǎn zi rù shì

后三年,遣子入侍。

ā shǐ nà shè ěr zhī píng qiū cí yě qí wáng fú dū xìn dà jù shǐ zi xiàn tuó tā sān bǎi

阿史那社尔之平龟兹也,其王伏阇信大惧,使子献橐它三百。

zhǎng shǐ xuē wàn bèi wèi shè ěr yuē gōng pò qiū cí xī yù jiē zhèn kǒng yuàn jiǎ qīng jì jī yú tián wáng xiàn jīng shī

长史薛万备谓社尔曰: “公破龟兹,西域皆震恐,愿假轻骑羁于阗王献京师。

shè ěr xǔ zhī

”社尔许之。

zhì yú tián chén táng wēi líng quàn rù jiàn tiān zǐ fú dū xìn nǎi suí shǐ zhě lái

至于阗,陈唐威灵,劝入见天子,伏阇信乃随使者来。

huì gāo zōng lì shòu yòu wèi dà jiàng jūn zǐ yè hù diàn wèi yòu xiāo wèi jiāng jūn cì páo dài bù bó liù qiān duàn dì yī qū liú shù yuè qiǎn zhī qǐng yǐ zǐ dì sù wèi

会高宗立,授右卫大将军,子叶护玷为右骁卫将军,赐袍带,布帛六千段,第一区,留数月遣之,请以子弟宿卫。

shàng yuán chū shēn lǜ zǐ dì qiú lǐng qī shí rén lái cháo

上元初, 身率子弟酋领七十人来朝。

jī tǔ bō yǒu gōng dì yǐ qí de wèi pí shā dū du fǔ xī shí zhōu shòu fú dū xióng dōu dū

击吐蕃有功,帝以其地为毘沙都督府,析十州,授伏阇雄都督。

sǐ wǔ hòu lì qí zi jǐng

死,武后立其子璥。

kāi yuán shí xiàn mǎ tuo nà

开元时献马、驼、豽。

jǐng sǐ fù lì yù chí fú shī zhàn wèi wáng

璥死,复立尉迟伏师战为王。

sǐ fú dū dá sì bìng cè qí qī zhí shī wèi fēi

死,伏阇达嗣,并册其妻执失为妃。

sǐ yù chí guī sì qī mǎ wèi fēi

死,尉迟圭嗣,妻马为妃。

guī sǐ zi shèng lì

圭死,子胜立。

zhì dé chū yǐ bīng fù nàn yīn qǐng liú sù wèi

至德初,以兵赴难,因请留宿卫。

qián yuán sān nián yǐ qí dì zuǒ jiān mén wèi lǜ yè hù yào wèi dà pú yuán wài qīng tóng sì zhèn jié dù fù shǐ quán zhī běn guó shì

乾元三年,以其弟左监门卫率叶护曜为大仆员外卿、 同四镇节度副使,权知本国事。

shèng zì yǒu chuán

胜自有传。

yú tián dōng sān bǎi lǐ yǒu jiàn dé lì hé qī bǎi lǐ yǒu jīng jué guó

于阗东三百里有建德力河,七百里有精绝国;

hé zhī dōng yǒu hàn mí jū dá dé lì chéng yì yuē jū mí chéng jí níng mí gù chéng

河之东有汗弥,居达德力城,亦曰拘弥城,即宁弥故城。

jiē xiǎo guó yě

皆小国也。

chū dé zōng jí wèi qiǎn nèi jǐ shì zhū rú yù zhī ān xī qiú yù yú yú tián de guī yī kē pèi wǔ zhěn yī dài kuà sān bǎi zān sì shí lián sān shí chuàn shí chǔ sān sè sè bǎi jīn bìng tā bǎo děng

初,德宗即位,遣内给事朱如玉之安西,求玉于于阗,得圭一,珂佩五,枕一, 带胯三百,簪四十,奁三十,钏十,杵三,瑟瑟百斤,并它宝等。

jí hái zhà yán jiǎ dào huí hé wèi suǒ duó

及还,诈言假道回纥为所夺。

jiǔ zhī shì xiè de suǒ shì liú sǐ ēn zhōu

久之事泄,得所市,流死恩州。

tiān zhú guó hàn yuān dú guó yě huò yuē mó qié tuó yuē pó luó mén

天竺国,汉身毒国也,或曰摩伽陀,曰婆罗门。

qù jīng shī jiǔ qiān liù bǎi lǐ dū hù zhì suǒ èr qiān bā bǎi lǐ

去京师九千六百里,都护治所二千八百里。

jū cōng lǐng nán fú yuán sān wàn lǐ fēn dōng xi nán běi zhōng wǔ tiān zhú jiē chéng yì shù bǎi

居葱岭南,幅圆三万里,分东、西、南、北、中五天竺,皆城邑数百。

nán tiān zhú bīn hǎi chū shī zi bào quǎn jūn tuó tā xī xiàng huǒ jì láng duò shí mì hēi yán

南天竺濒海,出师子、豹、犭军、橐它、犀、象、火齐、琅墯、石蜜、黑盐。

běi tiān dǔ jù xuě shān huán bào rú bì nán yǒu gǔ tōng wèi guó mén

北天竺距雪山,圜抱如璧,南有谷,通为国门。

dōng tiān zhú jì hǎi yǔ fú nán lín yì jiē

东天竺际海,与扶南、林邑接。

xī tiān dǔ yǔ jì bīn bō sī jiē

西天竺与罽宾、波斯接。

zhōng tiān zhú zài sì tiān dǔ zhī huì dū chéng yuē chá bó hé luó chéng bīn jiā pí lí hé

中天竺在四天竺之会,都城曰茶镈和罗城,滨迦毘黎河。

yǒu bié chéng shù bǎi jiē zhì zhǎng

有别城数百,皆置长;

bié guó shù shí zhì wáng

别国数十,置王。

yuē shě wèi

曰舍卫;

yuē jiā méi lù kāi hù jiē dōng xiàng

曰迦没路,开户皆东向;

yuē jiā shī huò yuē bō luó nài yì yuē bō luó nà sī

曰迦尸,或曰波罗奈,亦曰波罗那斯。

qí chù yǒu shāo gē niú hēi sè jiǎo xì zhǎng sì chǐ xǔ shí rì yī gē bù rán kùn qiě sǐ

其畜有稍割牛,黑色,角细,长四尺许,十日一割,不然困且死。

rén yǐn qí xuè huò yuē shòu wǔ bǎi suì niú shòu rú zhī

人饮其血,或曰寿五百岁,牛寿如之。

zhōng tiān zhú wáng xìng qǐ lì xì shì yì yuē shā lì shì yǒu qí guó bù cuàn shā

中天竺王姓乞利咥氏,亦曰刹利,世有其国,不篡杀。

tǔ rù rè dào suì sì shú

土溽热,稻岁四熟。

hé zhī zhǎng zhě méi tuó tā

禾之长者没橐它。

yǐ bèi chǐ wèi huò

以贝齿为货。

yǒu jīn gāng zhān tán yù jīn yǔ dà qín fú nán jiāo zhǐ xiāng mào yì

有金刚、旃檀、郁金,与大秦、扶南、交趾相贸易。

rén fù lè wú bù jí gēng wáng de zhě nǎi shū shuì

人富乐,无簿籍,耕王地者乃输税。

yǐ shì zú mó zhǒng wèi zhì lǐ

以舐足摩踵为致礼。

jiā yǒu jī lè chàng jì

家有奇乐倡伎。

wáng dà chén jiē fú jǐn jì wèi luó jì yú dǐng yú fā jiǎn shǐ juǎn

王大臣皆服锦罽,为螺髻于顶,馀发翦使卷。

nán zǐ chuān ěr chuí dāng huò xuán jīn ěr huǎn zhě wéi shàng lèi

男子穿耳垂当,或悬金,耳缓者为上类;

tú xiǎn yī zhòng bái

徒跣, 衣重白。

fù rén xiàng jié jīn yín zhū yīng luò sǐ zhě fán hái qǔ huī jiàn sū dǔ huò wěi yě zhōng jí hé ěr niǎo shòu yú biē wú sàng jì

妇人项节金、银、珠缨络,死者燔骸取灰,建窣堵,或委野中及河,饵鸟兽鱼鳖,无丧纪。

móu fǎn zhě yōu shā zhī

谋反者幽杀之;

xiǎo zuì shú qián

小罪赎钱;

bù xiào zhě duàn shǒu zú yì ěr bí xǐ yú biān

不孝者断手足,劓耳鼻,徙于边。

yǒu wén zì shàn bù lì xué xī tán zhāng wàng yuē fàn tiān fǎ

有文字,善步历,学《悉昙章》,妄曰梵天法。

shū bèi duō yè yǐ jì shì

书贝多叶以记事。

shàng fú tú fǎ bù shā shēng yǐn jiǔ guó zhōng chǔ chù zhǐ yuē fú gù jì yě

尚浮图法,不杀生饮酒,国中处处指曰佛故迹也。

xìn méng shì chuán jìn zhòu néng zhì lóng qǐ yún yǔ

信盟誓,传禁咒,能致龙起云雨。

suí yáng dì shí qiǎn péi ju tōng xī yù zhū guó dú tiān zhú fú lǐn bù zhì wèi hèn

隋炀帝时,遣裴矩通西域诸国,独天竺、拂菻不至为恨。

wǔ dé zhōng guó dà luàn wáng shī luó yì duō lè bīng zhàn wú qián xiàng bù chí ān shì bù shì jiǎ yīn tǎo sì tiān dǔ jiē běi miàn chén zhī

武德中,国大乱,王尸罗逸多勒兵战无前,象不弛鞍,士不释甲,因讨四天竺,皆北面臣之。

huì táng fú tú xuán zàng zhì qí guó shī luó yì duō zhào jiàn yuē ér guó yǒu shèng rén chū zuò qín wáng pò zhèn yuè shì wèi wǒ yán qí wéi rén

会唐浮屠玄奘至其国,尸罗逸多召见曰:“而国有圣人出,作《秦王破阵乐》,试为我言其为人。

xuán zàng cū yán tài zōng shén wǔ píng huò luàn sì yí bīn fú zhuàng

”玄奘粗言太宗神武,平祸乱,四夷宾服状。

wáng xǐ yuē wǒ dāng dōng miàn cháo zhī

王喜,曰:“我当东面朝之。

zhēn guàn shí wǔ nián zì chēng mó qié tuó wáng qiǎn shǐ zhě shàng shū

” 贞观十五年,自称摩伽陀王,遣使者上书。

dì mìng yún qí wèi liáng huái jǐng chí jié wèi fǔ shī luó yì duō jīng wèn guó rén zì gǔ yì yǒu mó hē zhèn dàn shǐ zhě zhì wú guó hu

帝命云骑尉梁怀璥持节尉抚,尸罗逸多惊问国人:“自古亦有摩诃震旦使者至吾国乎?

jiē yuē wú yǒu

”皆曰:“无有。

róng yán zhōng guó wèi mó hē zhèn dàn

”戎言中国为摩诃震旦。

nǎi chū yíng mó bài shòu zhào shū dài zhī dǐng fù qiǎn shǐ zhě suí rù cháo

乃出迎,膜拜受诏书,戴之顶,复遣使者随入朝。

zhào wèi wèi chéng li yì biǎo bào zhī dà chén jiāo yíng qīng dū yì zòng guān dào shàng fén xiāng shī luó yì duō lǜ qún chén dōng miàn shòu zhào shū fù xiàn huǒ zhū yù jīn pú tí shù

诏卫尉丞李义表报之, 大臣郊迎,倾都邑纵观,道上焚香,尸罗逸多率群臣东面受诏书,复献火珠、郁金、 菩提树。

èr shí èr nián qiǎn yòu wèi lǜ fǔ zhǎng shǐ wáng xuán cè shǐ qí guó yǐ jiǎng shī rén wèi fù

二十二年,遣右卫率府长史王玄策使其国,以蒋师仁为副;

wèi zhì shī luó yì duō sǐ guó rén luàn qí chén nà fú dì ā luó nà shùn zì lì fā bīng jù xuán cè

未至,尸罗逸多死, 国人乱,其臣那伏帝阿罗那顺自立,发兵拒玄策。

shí cóng qí cái shù shí zhàn bù shèng jiē méi suì piào zhū guó gòng wù

时从骑才数十,战不胜,皆没, 遂剽诸国贡物。

xuán cè tǐng shēn bēn tǔ bō xī bǐ xí zhào lín guó bīng

玄策挺身奔吐蕃西鄙,檄召邻国兵。

tǔ bō yǐ bīng qiān rén lái ní pó luó yǐ qī qiān jì lái xuán cè bù fèn jìn zhàn chá bó hé luó chéng sān rì pò zhī zhǎn shǒu sān qiān jí nì shuǐ sǐ wàn rén

吐蕃以兵千人来,泥婆罗以七千骑来,玄策部分进战茶镈和罗城,三日破之,斩首三千级,溺水死万人。

ā luó nà shùn wěi guó zǒu hé sàn bīng fù zhèn shī rén qín zhī fú zhǎn qiān jì

阿罗那顺委国走,合散兵复阵,师仁禽之,俘斩千计。

yú zhòng fèng wáng qī xī zǔ qián tuó wèi jiāng shī rén jī zhī dà kuì huò qí fēi wáng zǐ lǔ nán nǚ wàn èr qiān rén zá chù sān wàn jiàng chéng yì wǔ bǎi bā shí suǒ

馀众奉王妻息阻干陀卫江,师仁击之,大溃,获其妃、王子,虏男女万二千人,杂畜三万,降城邑五百八十所。

dōng tiān dǔ wáng shī jiū mó sòng niú mǎ sān wàn kuì jūn jí gōng dāo bǎo yīng luò

东天竺王尸鸠摩送牛马三万馈军,及弓、刀、宝缨络。

jiā méi lù guó xiàn yì wù bìng shàng dì tú qǐng lǎo zi xiàng

迦没路国献异物,并上地图,请老子象。

xuán cè zhí ā luó nà shùn xiàn què xià

玄策执阿罗那顺献阙下。

yǒu sī gào zōng miào dì yuē fū rén ěr mù wán shēng sè kǒu bí dān chòu wèi cǐ bài dé zhī yuán yě

有司告宗庙,帝曰:“夫人耳目玩声色,口鼻耽臭味,此败德之原也。

pó luó mén bù jié wú shǐ zhě níng zhì fú lǔ yá

婆罗门不劫吾使者,宁至俘虏邪?

zhuó xuán cè cháo sàn dài fū

”擢玄策朝散大夫。

de fāng shì nà luó ěr suō pó mèi zì yán shòu èr bǎi suì yǒu bù sǐ shù dì gǎi guǎn shǐ zhì dān mìng bīng bù shàng shū cuī dūn lǐ hù shì

得方士那逻迩娑婆寐,自言寿二百岁,有不死术,帝改馆使治丹,命兵部尚书崔敦礼护视。

shǐ zhě chí tiān xià cǎi guài yào yì shí yòu shǐ zhě zǒu pó luó mén zhū guó

使者驰天下,采怪药异石,又使者走婆罗门诸国。

suǒ wèi pàn chá fǎ shuǐ zhě chū shí jiù zhōng yǒu shí xiàng rén shǒu zhī shuǐ yǒu qī zhǒng sè huò rè huò lěng néng xiāo cǎo mù jīn tiě rén shǒu rù zhé làn yǐ tuó tā dú lóu zhuǎn zhù hù zhōng

所谓畔茶法水者, 出石臼中,有石象人守之,水有七种色,或热或冷,能销草木金铁,人手入辄烂, 以橐它髑髅转注瓠中。

yǒu shù míng zuǐ lài luó yè rú lí shēng qióng shān yá fù qián yǒu jù huǐ shǒu xué bù kě dào yù qǔ yè zhě yǐ fāng zú shǐ shè zhī zé luò wèi qún niǎo xián qù zé yòu shè nǎi de zhī

有树名咀赖罗,叶如梨,生穷山崖腹,前有巨虺守穴,不可到,欲取叶者,以方镞矢射枝则落,为群鸟衔去,则又射,乃得之。

qí guǐ jué lèi rú cǐ

其诡谲类如此。

hòu shù bù yàn yǒu zhào tīng hái bù néng qù sǐ cháng ān

后术不验,有诏听还,不能去,死长安。

gāo zōng shí lú qié yì duō zhě dōng tiān zhú wū chá rén yì yǐ shù jìn bài huái huà dà jiàng jūn

高宗时,庐伽逸多者,东天竺乌茶人,亦以术进,拜怀化大将军。

qián fēng sān nián wǔ tiān zhú jiē lái cháo

干封三年,五天竺皆来朝。

kāi yuán shí zhōng tiān zhú qiǎn shǐ zhě sān zhì

开元时,中天竺遣使者三至;

nán tiān zhú yī xiàn wǔ sè néng yán niǎo qǐ shī tǎo dà shí tǔ bō gài míng qí jūn

南天竺一,献五色能言鸟,乞师讨大食、吐蕃,丐名其军。

xuán zōng zhào cì huái dé jūn

玄宗诏赐怀德军。

shǐ zhě yuē fán yí wéi yǐ páo dài wèi chǒng

使者曰:“蕃夷惟以袍带为宠。

dì yǐ jǐn páo jīn gé dài yú dài bìng qī shì cì zhī

”帝以锦袍、金革带、鱼袋并七事赐之;

běi tiān zhú yī lái cháo

北天竺一来朝。

mó jiē tā yī yuē mó qié tuó běn zhōng tiān zhú shǔ guó

摩揭它,一曰摩伽陀,本中天竺属国。

huán wǔ qiān lǐ tǔ wò yi jià sè yǒu yì dào jù lì hào gōng dà rén mǐ

环五千里,土沃宜稼穑,有异稻巨粒, 号供大人米。

wáng jū jū dū jiē luó bù luó chéng huò yuē jù sū mó bǔ luō yuē bō zhà lí zǐ chéng běi bīn qíng jiā hé

王居拘阇揭罗布罗城,或曰俱苏摩补罗,曰波咤厘子城,北濒殑伽河。

zhēn guàn èr shí yī nián shǐ qiǎn shǐ zhě zì tōng yú tiān zǐ xiàn bō luó shù shù lèi bái yáng

贞观二十一年,始遣使者自通于天子,献波罗树,树类白杨。

tài zōng qiǎn shǐ qǔ áo táng fǎ jí zhào yáng zhōu shàng zhū zhè zhǎn chén rú qí jì sè wèi yù xī yù yuǎn shén

太宗遣使取熬糖法, 即诏扬州上诸蔗,拃沈如其剂,色味愈西域远甚。

gāo zōng yòu qiǎn wáng xuán cè zhì qí guó mó hē pú tí cí lì bēi yān

高宗又遣王玄策至其国摩诃菩提祠立碑焉。

hòu dé zōng zì zhì zhōng míng cì nà làn tuó cí

后德宗自制钟铭,赐那烂陀祠。

yòu yǒu nà jiē zhě yì shǔ guó yě zhēn guàn èr shí nián qiǎn shǐ zhě gòng fāng wù

又有那揭者,亦属国也,贞观二十年,遣使者贡方物。

wū chá zhě yī yuē wū fú nà yì yuē wū cháng zhí tiān zhú nán de guǎng wǔ qiān lǐ dōng jù bó lǜ liù bǎi lǐ xi jì bīn sì bǎi lǐ

乌茶者,一曰乌伏那,亦曰乌苌,直天竺南,地广五千里,东距勃律六百里, 西罽宾四百里。

shān gǔ xiāng zhǔ chǎn jīn tiě pú táo yù jīn

山谷相属,产金、铁、蒲陶、郁金。

dào suì shú

稻岁熟。

rén róu zhà shàn jìn jià shù

人柔诈,善禁架术。

guó wú shā xíng dǐ sǐ zhě fàng zhī qióng shān

国无杀刑,抵死者放之穷山。

zuì yǒu yí yǐn yǐ yào shì sǒu qīng zhuó ér jué qīng zhòng

罪有疑,饮以药,视溲清浊而决轻重。

yǒu wǔ chéng wáng jū shù méng niè lì chéng yī yuē méng jiē lí chéng dōng běi yǒu dá lì luō chuān jí wū cháng jiù dì

有五城,王居术瞢蘖利城,一曰瞢揭厘城,东北有达丽罗川,即乌苌旧地。

zhēn guàn shí liù nián qí wáng dá mó yīn tuó hē sī qiǎn shǐ zhě xiàn lóng nǎo xiāng xǐ shū yōu dá

贞观十六年,其王达摩因陀诃斯遣使者献龙脑香,玺书优答。

dà shí yǔ wū cháng dōng bǐ jiē kāi yuán zhōng shù yòu zhī qí wáng yǔ gǔ duō jù wèi èr wáng bù kěn chén xuán zōng mìng shǐ zhě cè wèi wáng

大食与乌苌东鄙接,开元中数诱之,其王与骨咄、俱位二王不肯臣,玄宗命使者册为王。

zhāng qiú bá guó huò yuē zhāng jiē bá běn xī qiāng zhǒng

章求拔国,或曰章揭拔,本西羌种。

jū xī lì xī nán sì shān zhōng hòu xǐ shān xī yǔ dōng tiān zhú jiē

居悉立西南四山中,后徙山西,与东天竺接。

yī fú lüè xiāng lèi yīn fù zhī

衣服略相类,因附之。

de mào bā jiǔ bǎi lǐ shèng bīng èr qiān rén

地袤八九百里,胜兵二千人。

wú chéng guō hǎo chāo bào shāng lǚ huàn zhī

无城郭,好钞暴,商旅患之。

zhēn guàn èr shí nián qí wáng luó lì duō pú qié yīn xī lì guó qiǎn shǐ zhě rù cháo

贞观二十年,其王罗利多菩伽因悉立国遣使者入朝。

xuán cè zhī tǎo zhōng tiān zhú fā bīng lái fù yǒu gōng yóu shì zhí gòng bù jué

玄策之讨中天竺,发兵来赴,有功,由是职贡不绝。

xī lì dāng tǔ bō xī nán hù wǔ wàn chéng yì duō páng jiàn xī

悉立当吐蕃西南,户五万,城邑多旁涧溪。

nán zǐ zēng shù tóu yī zhān hè

男子缯束头,衣毡褐。

fù rén biàn fā duǎn qún

妇人辫发, 短裙。

hūn yīn bù yǐ cái pìn

昏姻不以财聘。

qí gǔ yi jīng dào mài dòu

其谷宜粳稻、麦、豆。

sǐ zhě zàng yú yě bù fēng shù sàng zhì wèi hēi yī mǎn nián ér chú

死者葬于野,不封树,丧制为黑衣, 满年而除。

xíng yǒu yuè yì

刑有刖、劓。

cháng jī shǔ tǔ bō

常羁属吐蕃。

jì bīn duò cáo guó yě jū cōng lǐng nán jù jīng shī wàn èr qiān lǐ ér yíng nán jù shě wèi sān qiān lǐ

罽宾,隋漕国也,居葱岭南,距京师万二千里而赢,南距舍卫三千里。

wáng jū xiū xiān chéng cháng yì shǔ dà ròu zhī

王居修鲜城,常役属大月氏。

de shǔ shī rén chéng xiàng sú zhì fú tú fǎ

地暑湿,人乘象,俗治浮屠法。

wǔ dé èr nián qiǎn shǐ gòng bǎo dài jīn suǒ shuǐ jīng zhǎn pō lí zhuàng ruò suān zǎo

武德二年,遣使贡宝带、金锁、水精盏、颇黎状若酸枣。

zhēn guàn zhōng xiàn míng mǎ

贞观中献名马。

tài zōng zhào dà chén yuē zhèn shǐ jí wèi huò yán tiān zǐ yù yào bīng zhèn fú sì yí wéi wèi zhēng quàn wǒ xiū wén dé ān zhōng xià

太宗诏大臣曰:“朕始即位,或言天子欲耀兵,振伏四夷,惟魏征劝我修文德,安中夏;

zhōng xià ān yuǎn rén fú yǐ

中夏安,远人伏矣。

jīn tiān xià dà ān sì yí jūn zhǎng jiē lái xiàn cǐ zhēng lì yě

今天下大安,四夷君长皆来献,此征力也。

qiǎn guǒ yì hé chǔ luō bá děng hòu jī cì qí guó bìng fǔ wèi tiān zhú

”遣果毅何处罗拔等厚赍赐其国,并抚尉天竺。

chù luō bá zhì jì bīn wáng dōng xiàng qǐ shǒu zài bài réng qiǎn rén dǎo hù shǐ zhě zhì tiān zhú

处罗拔至罽宾,王东向稽首再拜,仍遣人导护使者至天竺。

shí liù nián xiàn rù tè shǔ huì jiān wěi chì néng shí shé shì zhě xiù qiě niào chuāng jí yù

十六年,献褥特鼠,喙尖尾赤,能食蛇,螫者嗅且尿,疮即愈。

guó rén gòng chuán wáng shǐ zǔ yuē xīn niè zhì hé xié zhī chuán shí èr shì

国人共传王始祖曰馨孽,至曷撷支传十二世。

xiǎn qìng sān nián yǐ qí de wèi xiū xiān dū du fǔ

显庆三年,以其地为修鲜都督府。

lóng shuò chū bài qí wáng xiū xiān děng shí yī zhōu zhū jūn shì xiū xiān dū du

龙朔初,拜其王修鲜等十一州诸军事、修鲜都督。

kāi yuán qī nián qiǎn shǐ xiàn tiān wén jí mì fāng qí yào tiān zǐ cè qí wáng wèi gé luó dá zhī tè lè

开元七年,遣使献天文及秘方奇药,天子册其王为葛逻达支特勒。

hòu wū sàn tè lè sǎ nián lǎo qǐng yǐ zi fú lǐn jì pó sì tīng zhī

后乌散特勒洒年老,请以子拂菻罽婆嗣,听之。

tiān bǎo sì zài cè qí zi bó fú zhǔn wèi xí jì bīn jí wū cháng guó wáng

天宝四载,册其子勃匐准为袭罽宾及乌苌国王。

qián yuán chū shǐ zhě cháo gòng

乾元初使者朝贡。

xī yù xià

西域下

kāng zhě yī yuē sà mò jiān yì yuē sà mò jiàn yuán wèi suǒ wèi xī jīn zhě

康者,一曰萨末鞬,亦曰飒秣建,元魏所谓悉斤者。

qí nán jù shǐ bǎi wǔ shí lǐ xī běi jù xī cáo bǎi yú lǐ dōng nán shǔ mǐ bǎi lǐ běi zhōng cáo wǔ shí lǐ

其南距史百五十里,西北距西曹百余里,东南属米百里,北中曹五十里。

zài nà mì shuǐ nán dà chéng sān shí xiǎo bǎo sān bǎi

在那密水南,大城三十,小堡三百。

jūn xìng wēn běn yuè shì rén

君姓温,本月氏人。

shǐ jū qí lián běi zhāo wǔ chéng wèi tū jué suǒ pò shāo nán yī cōng lǐng jí yǒu qí de

始居祁连北昭武城,为突厥所破,稍南依葱岭,即有其地。

zhī zhù fēn wáng yuē ān yuē cáo yuē shí yuē mǐ yuē hé yuē huǒ xún yuē wù de yuē shǐ shì wèi jiǔ xìng jiē shì zhāo wǔ

枝庶分王,曰安,曰曹,曰石,曰米,曰何,曰火寻,曰戊地,曰史,世谓“九姓”, 皆氏昭武。

tǔ wò yi hé chū shàn mǎ bīng qiáng zhū guó

土沃宜禾,出善马,兵强诸国。

rén shì jiǔ hǎo gē wǔ yú dào

人嗜酒,好歌舞于道。

wáng mào zhān shì jīn zá bǎo

王帽毡,饰金杂宝。

nǚ zǐ pán jì méng hēi jīn zhui jīn huā

女子盘髻,蒙黑巾,缀金花。

shēng r yǐ shí mì dàn zhī zhì jiāo yú zhǎng yù zhǎng ér gān yán chí bǎo ruò nián yún

生儿以石蜜啖之,置胶于掌,欲长而甘言,持珤若黏云。

xí páng xíng shū

习旁行书。

shàn shāng gǔ hào lì zhàng fū nián èr shí qù bàng guó lì suǒ zài wú bù zhì

善商贾,好利,丈夫年二十,去傍国,利所在无不至。

yǐ shí èr yuè wèi suì shǒu shàng fú tú fǎ cí yāo shén chū jī qiǎo jì

以十二月为岁首,尚浮图法,祠祅神,出机巧技。

shí yī yuè gǔ wǔ qǐ hán yǐ shuǐ jiāo po wéi lè

十一月鼓舞乞寒,以水交泼为乐。

duò shí qí wáng qū mù zhī qǔ xi tū jué nǚ suì chén tū jué

隋时,其王屈木支娶西突厥女,遂臣突厥。

wǔ dé shí nián shǐ qiǎn shǐ lái xiàn

武德十年,始遣使来献。

zhēn guàn wǔ nián suì qǐng chén

贞观五年, 遂请臣。

tài zōng yuē zhèn è qǔ xū míng hài bǎi xìng

太宗曰:“朕恶取虚名,害百姓;

qiě kāng chén wǒ huǎn jí dāng tóng qí yōu

且康臣我,缓急当同其忧。

shī xíng wàn lǐ níng zhèn zhì yá

师行万里, 宁朕志邪?

què bù shòu

”却不受。

é yòu qiǎn shǐ xiàn shī zǐ shòu dì zhēn qí yuǎn mìng mì shū jiān yú shì nán zuò fù

俄又遣使献师子兽,帝珍其远,命秘书监虞世南作赋。

zì shì suì rù gòng zhì jīn táo yín táo zhào lìng zhí yuàn zhōng

自是岁入贡,致金桃、银桃,诏令植苑中。

gāo zōng yǒng huī shí yǐ qí de wèi kāng jū dū du fǔ jí shòu qí wáng fú hū màn wèi dū du

高宗永徽时,以其地为康居都督府,即授其王拂呼缦为都督。

wàn suì tōng tiān zhōng yǐ dà shǒu lǐng dǔ suō bō tí wèi wáng

万岁通天中,以大首领笃娑钵提为王。

sǐ zi ní niè shī shī lì

死,子泥涅师师立。

sǐ guó rén lì tū hūn wèi wáng

死,国人立突昏为王。

kāi yuán chū gòng suǒ zǐ kǎi shuǐ jīng bēi mǎ píng tuó niǎo luǎn jí yuè nuò zhū rú hú xuán nǚ zǐ

开元初,贡锁子铠、水精杯、码瓶、驼鸟卵及越诺、朱儒、胡旋女子。

qí wáng wū lēi qié yǔ dà shí jí zhàn bù shèng lái qǐ shī tiān zǐ bù xǔ

其王乌勒伽与大食亟战不胜,来乞师,天子不许。

jiǔ zhī qǐng fēng qí zi duō hé wéi cáo wáng mò chuò wèi mǐ wáng zhào xǔ

久之,请封其子咄曷为曹王,默啜为米王,诏许。

wū lēi qié sǐ qiǎn shǐ lì duō hé fēng qīn huà wáng yǐ qí mǔ kě dūn wèi jùn fū rén

乌勒伽死,遣使立咄曷,封钦化王,以其母可敦为郡夫人。

ān zhě yī yuē bù huō yòu yuē bǔ hē yuán wèi wèi niǔ mì zhě

安者,一曰布豁,又曰捕喝,元魏谓忸蜜者。

dōng běi zhì dōng ān xī nán zhì bì jiē bǎi lǐ suǒ

东北至东安,西南至毕,皆百里所。

xi bīn wū hǔ hé zhì ē làn mì chéng jí kāng jū xiǎo jūn zhǎng jì wáng gù dì

西濒乌浒河,治阿滥谧城,即康居小君长罽王故地。

dà chéng sì shí xiǎo bǎo qiān yú

大城四十,小堡千余。

mù yǒng jiàn zhě wèi zhè jié

募勇健者为柘羯。

zhè jié yóu zhōng guó yán zhàn shì yě

柘羯,犹中国言战士也。

wǔ dé shí qiǎn shǐ rù cháo

武德时,遣使入朝。

zhēn guàn chū xiàn fāng wù tài zōng hòu wèi qí shǐ yuē xi tū jué yǐ xiáng shāng lǚ kě xíng yǐ

贞观初,献方物,太宗厚尉其使曰:“西突厥已降,商旅可行矣。

zhū hú dà yuè

”诸胡大悦。

qí wáng hē líng jiā yòu xiàn míng mǎ zì yán yī xìng xiāng chéng èr shí èr shì yún

其王诃陵迦又献名马, 自言一姓相承二十二世云。

shì suì dōng ān guó yì rù xiàn yán zǐ xìng xiāng chéng shí shì yún

是岁,东安国亦入献,言子姓相承十世云。

dōng ān huò yuē xiǎo guó yuē hē hàn zài nà mì shuǐ zhī yáng dōng jù hé èr bǎi lǐ xǔ xī nán zhì dà ān sì bǎi lǐ

东安,或曰小国,曰喝汗,在那密水之阳,东距何二百里许,西南至大安四百里。

zhì hē hàn chéng yì yuē jīn

治喝汗城,亦曰斤。

dà chéng èr shí xiǎo bǎo bǎi

大城二十,小堡百。

xiǎn qìng shí yǐ ā làn wèi ān xī zhōu jí yǐ qí wáng zhāo wǔ shā wèi cì shǐ

显庆时,以阿滥为安息州,即以其王昭武杀为刺史;

yú jīn wèi mù lù zhōu yǐ qí wáng zhāo wǔ bì xī wèi cì shǐ

旟斤为木鹿州,以其王昭武闭息为刺史。

kāi yuán shí sì nián qí wáng dǔ sà bō tí qiǎn dì ā xī làn dá fú dān fā lí lái cháo nà mǎ bào

开元十四年,其王笃萨波提遣弟阿悉烂达拂耽发黎来朝,纳马豹。

hòu bā nián xiàn bō sī lóu èr fú lǐn xiù qú qiú yī yù jīn xiāng shí mì děng qí qī kě dūn xiàn zhè pì dà qú qiú èr xiù qú qiú yī gài cì páo dài kǎi zhàng jí kě dūn guī yī shǔ zhuāng zé

后八年,献波斯娄二,拂菻绣氍球一, 郁金香、石蜜等,其妻可敦献柘辟大氍球二,绣氍球一,丐赐袍带、铠仗及可敦袿衤属装泽。

dōng cáo huò yuē lǜ dōu shā nà sū duì shā nà jié bù dá nà sū dōu shi nì fán sì míng

东曹,或曰率都沙那,苏对沙那,劫布呾那,苏都识匿,凡四名。

jū bō xī shān zhī yīn hàn èr shī chéng de yě

居波悉山之阴,汉贰师城地也。

dōng běi jù jù zhàn tí èr bǎi lǐ běi zhì shí xi zhì kāng dōng běi níng yuǎn jiē sì bǎi lǐ xǔ nán zhì tǔ huǒ luó wǔ bǎi lǐ

东北距俱战提二百里,北至石,西至康,东北宁远,皆四百里许,南至吐火罗五百里。

yǒu yě chā chéng chéng yǒu jù kū yán yǐ guān yuè suì zài jì rén xiàng kū lì zhōng jí yān chū xiān chù zhě sǐ

有野叉城,城有巨窟,严以关钥,岁再祭,人向窟立,中即烟出,先触者死。

wǔ dé zhōng yǔ kāng tóng qiǎn shǐ rù cháo

武德中,与康同遣使入朝。

qí shǐ yuē běn guó yǐ chén wèi jiàn ér wén qín wáng shén wǔ yù lì huī xià

其使曰:“本国以臣为健儿,闻秦王神武,欲隶麾下。

gāo zǔ dà yuè

”高祖大悦。

xī cáo zhě duò shí cáo yě nán jiē shǐ jí bō lǎn zhì sè dǐ hén chéng

西曹者,隋时曹也,南接史及波览,治瑟底痕城。

dōng běi yuè yú dǐ chéng yǒu de xī shén cí guó rén shì zhī

东北越于底城有得悉神祠, 国人事之。

yǒu jīn jù qì kuǎn qí zuǒ yuē hàn shí tiān zǐ suǒ cì

有金具器,款其左曰:“汉时天子所赐。

wǔ dé zhōng rù cháo

”武德中入朝。

tiān bǎo yuán nián wáng gē luó pū luō qiǎn shǐ zhě xiàn fāng wù zhào fēng huái dé wáng jí shàng yán zǔ kǎo yǐ lái fèng tiān kè hán yuàn tóng táng rén shòu diào fā zuǒ tiān zǐ zhēng tǎo

天宝元年,王哥逻仆罗遣使者献方物,诏封怀德王,即上言:“祖考以来,奉天可汗,愿同唐人受调发,佐天子征讨。

shí yī zài dōng cáo wáng shè ā hū yǔ ān wáng qǐng jī hēi yī dà shí xuán zōng wèi zhī bù tīng

”十一载,东曹王设阿忽与安王请击黑衣大食,玄宗尉之, 不听。

zhōng cáo zhě jū xī cáo dōng kāng zhī běi

中曹者,居西曹东,康之北。

wáng zhì jiā dǐ zhēn chéng

王治迦底真城。

qí rén zhǎng dà gōng zhàn dòu

其人长大,工战斗。

shí huò yuē zhè zhī yuē zhè zhé yuē zhě shí hàn dà yuān běi bǐ yě

石,或曰柘支,曰柘折,曰赭时,汉大宛北鄙也。

qù jīng shī jiǔ qiān lǐ

去京师九千里。

dōng běi jù xi tū jué xī běi bō xī nán èr bǎi lǐ suǒ dǐ jù zhàn tí xī nán wǔ bǎi lǐ kāng yě

东北距西突厥,西北波腊,南二百里所抵俱战提,西南五百里康也。

yuán qiān yú lǐ yòu yá sù yè hé

圆千余里,右涯素叶河。

wáng xìng shí zhì zhè zhé chéng gù kāng jū xiǎo wáng yǔ nì chéng de

王姓石,治柘折城,故康居小王窳匿城地。

xī nán yǒu yào shā shuǐ rù zhōng guó wèi zhī zhēn zhū hé yì yuē zhì hé

西南有药杀水,入中国谓之真珠河,亦曰质河。

dōng nán yǒu tài shān shēng sè sè

东南有大山,生瑟瑟。

sú shàn zhàn duō liáng mǎ

俗善战,多良马。

duò dà yè chū xi tū jué shā qí wáng yǐ tè lēi fú zhí tǒng qí guó

隋大业初,西突厥杀其王,以特勒匐职统其国。

wǔ dé zhēn guàn jiān shù xiàn fāng wù

武德、贞观间,数献方物。

xiǎn qìng sān nián yǐ kàn jié chéng wèi dà yuān dū du fǔ shòu qí wáng kàn tǔ zhūn shè shě tí yú qū zhāo mù dū du

显庆三年,以瞰羯城为大宛都督府,授其王瞰土屯摄舍提于屈昭穆都督。

kāi yuán chū fēng qí jūn mò hè duō tǔ zhūn yǒu gōng wèi shí guó wáng

开元初,封其君莫贺咄吐屯,有功,为石国王。

èr shí bā nián yòu cè shùn yì wáng

二十八年,又册顺义王。

míng nián wáng yī nà tǔ zhūn qū lēi shàng yán jīn tū jué yǐ shǔ tiān kè hán wéi dà shí wèi zhū guó huàn qǐng tǎo zhī

明年,王伊捺吐屯屈勒上言:“今突厥已属天可汗,惟大食为诸国患,请讨之。

tiān zǐ bù xǔ

”天子不许。

tiān bǎo chū fēng wáng zi nà jù chē bí shī wéi huái huà wáng cì tiě quàn

天宝初,封王子那俱车鼻施为怀化王,赐铁券。

jiǔ zhī ān xī jié dù shǐ gāo xiān zhī hé qí wú fán chén lǐ qǐng tǎo zhī

久之,安西节度使高仙芝劾其无蕃臣礼,请讨之。

wáng yuē jiàng xiān zhī qiǎn shǐ zhě hù sòng zhì kāi yuǎn mén fú yǐ xiàn zhǎn què xià yú shì xī yù jiē yuàn

王约降,仙芝遣使者护送至开远门,俘以献,斩阙下,于是西域皆怨。

wáng zǐ zǒu dà shí qǐ bīng gōng dá luó sī chéng bài xiān zhī jūn zì shì chén dà shí

王子走大食乞兵,攻怛逻斯城,败仙芝军, 自是臣大食。

bǎo yìng shí qiǎn shǐ cháo gòng

宝应时,遣使朝贡。

yǒu suì yè zhě chū ān xī xī běi qiān lǐ suǒ de bó dá lǐng nán dǐ shàng guó běi tū qí shī nán bǐ yě xī nán zhí cōng lǐng yíng èr qiān lǐ

有碎叶者,出安西西北千里所,得勃达岭,南抵上国,北突骑施南鄙也,西南直葱岭赢二千里。

shuǐ nán liú zhě jīng zhōng guó rù yú hǎi běi liú zhě jīng hú rù yú hǎi

水南流者经中国入于海,北流者经胡入于海。

běi sān rì xíng dù xuě hǎi chūn xià cháng yǔ xuě

北三日行度雪海, 春夏常雨雪。

yáo bó dá lǐng běi xíng yíng qiān lǐ de xì yè chuān

繇勃达岭北行赢千里,得细叶川。

dōng yuē rè hǎi dì hán bù dòng

东曰热海,地寒不冻。

xi yǒu suì yè chéng tiān bǎo qī zài běi tíng jié dù shǐ wáng zhèng jiàn fá ān xī huǐ zhī

西有碎叶城, 天宝七载,北庭节度使王正见伐安西,毁之。

chuān zhǎng qiān lǐ yǒu yì xìng tū jué bīng shù wàn gēng zhě jiē huàn jiǎ xiāng lüè wèi nú bì

川长千里,有异姓突厥兵数万,耕者皆擐甲,相掠为奴婢。

xi shǔ dá luó sī chéng shí cháng fēn bīng zhèn zhī

西属怛逻斯城,石常分兵镇之。

zì cǐ dǐ xī hǎi yǐ

自此抵西海矣。

sān yuè qì jiǔ yuè wèi cháng yǔ rén yǐ xuě shuǐ gài tián

三月讫九月, 未尝雨,人以雪水溉田。

shí dōng nán qiān yú lǐ yǒu bù hàn zhě shān sì huán zhī dì gāo yú duō mǎ yáng

石东南千余里,有怖捍者,山四环之,地膏腴,多马羊。

xi qiān lǐ jù dǔ lì sè nà dōng lín yè yè shuǐ shuǐ chū cōng lǐng běi yuán sè zhuó xī běi liú rù dà qì

西千里距堵利瑟那, 东临叶叶水,水出葱岭北原,色浊,西北流入大碛。

wú shuǐ cǎo wàng tài shān xún yí zì zhī suǒ zhǐ wǔ bǎi yú lǐ jí kāng yě

无水草,望大山,寻遗胔,知所指,五百余里即康也。

mǐ huò yuē mí mò yuē mí mò hè

米,或曰弥末,曰弥秣贺。

běi bǎi lǐ jù kāng

北百里距康。

qí jūn zhì bō xi dé chéng yǒng huī shí wéi dà shí suǒ pò

其君治钵息德城,永徽时为大食所破。

xiǎn qìng sān nián yǐ qí de wèi nán mì zhōu shòu qí jūn zhāo wǔ kāi zhuō wèi cì shǐ zì shì cháo gòng bù jué

显庆三年,以其地为南谧州,授其君昭武开拙为刺史,自是朝贡不绝。

kāi yuán shí xiàn bì wǔ yán shī zǐ hú xuán nǚ

开元时,献璧、舞筵、师子、胡旋女。

shí bā nián dà shǒu lǐng mò yě mén lái cháo

十八年,大首领末野门来朝。

tiān bǎo chū fēng qí jūn wèi gōng shùn wáng mǔ kě dūn jùn fū rén

天宝初,封其君为恭顺王, 母可敦郡夫人。

hé huò yuē qū shuāng nǐ jiā yuē guì shuāng nì jí kāng jū xiǎo wáng fù mò chéng gù dì

何,或曰屈霜你迦,曰贵霜匿,即康居小王附墨城故地。

chéng zuǒ yǒu chóng lóu běi huì zhōng huá gǔ dì dōng tū jué pó luó mén xi bō sī fú lǐn děng zhū wáng qí jūn dàn yì bài zé tuì

城左有重楼,北绘中华古帝,东突厥、婆罗门,西波斯、拂菻等诸王,其君旦诣拜则退。

zhēn guàn shí wǔ nián qiǎn shǐ zhě rù cháo

贞观十五年, 遣使者入朝。

yǒng huī shí shàng yán wén táng chū shī xi tǎo yuàn shū liáng yú jūn

永徽时上言:“闻唐出师西讨,愿输粮于军。

é yǐ qí de wèi guì shuāng zhōu shòu qí jūn zhāo wǔ pó dá de cì shǐ

”俄以其地为贵霜州, 授其君昭武婆达地刺史。

qiǎn shǐ zhě bō dǐ shī rù xiè

遣使者钵底失入谢。

huǒ xún huò yuē huò lì xí mí yuē guò lì jū wū hǔ shuǐ zhī yáng

火寻,或曰货利习弥,曰过利,居乌浒水之阳。

dōng nán liù bǎi lǐ jù wù de xī nán yǔ bō sī jiē xī běi dǐ tū jué hé sà nǎi kāng jū xiǎo wáng ào jiān chéng gù dì

东南六百里距戊地,西南与波斯接,西北抵突厥曷萨,乃康居小王奥鞬城故地。

qí jūn zhì jí duō jù zhē chéng

其君治急多飓遮城。

zhū hú wéi qí guó yǒu chē niú shāng gǔ chéng yǐ xíng zhū guó

诸胡惟其国有车牛,商贾乘以行诸国。

tiān bǎo shí zài jūn shāo shī fēn qiǎn shǐ zhě cháo xiàn hēi yán

天宝十载,君稍施芬遣使者朝,献黑盐。

bǎo yìng shí fù rù cháo

宝应时复入朝。

shǐ huò yuē qū shā yuē jié shuāng nà jū dú mò shuǐ nán kāng jū xiǎo wáng sū xiè chéng gù dì

史,或曰佉沙,曰羯霜那,居独莫水南康居小王苏薤城故地。

xi bǎi wǔ shí lǐ jù nà sè bō běi èr bǎi lǐ shǔ mǐ nán sì bǎi lǐ tǔ huǒ luó yě

西百五十里距那色波,北二百里属米,南四百里吐火罗也。

yǒu tiě mén shān zuǒ yòu chán qiào shí sè rú tiě wèi guān yǐ xiàn èr guó yǐ jīn gù hé

有铁门山,左右巉峭,石色如铁,为关以限二国,以金锢阖。

chéng yǒu shén cí měi jì bì qiān yáng yòng bīng lèi xiān dǎo nǎi xíng

城有神祠,每祭必千羊,用兵类先祷乃行。

guó yǒu chéng wǔ bǎi

国有城五百。

duò dà yè zhōng qí jūn dí zhē shǐ tōng zhōng guó hào zuì qiáng shèng zhù qǐ shǐ chéng dì fāng shù qiān lǐ

隋大业中,其君狄遮始通中国,号最强盛,筑乞史城,地方数千里。

zhēn guàn shí liù nián jūn shā sè bì xiàn fāng wù

贞观十六年,君沙瑟毕献方物。

xiǎn qìng shí yǐ qí de wèi qū shā zhōu shòu jūn zhāo wǔ shī ā hē cì shǐ

显庆时,以其地为佉沙州,授君昭武失阿喝刺史。

kāi yuán shí wǔ nián jūn hū bì duō xiàn wǔ nǚ wén bào

开元十五年,君忽必多献舞女、文豹。

hòu jūn zhǎng shù sǐ lì rán shǒu lǐng shí shí rù cháo

后君长数死、立,然首领时时入朝。

tiān bǎo zhōng zhào gǎi shǐ wèi lái wēi guó

天宝中,诏改史为来威国。

nà sè bō yì yuē xiǎo shǐ gài wèi shǐ suǒ yì shǔ

那色波,亦曰小史,盖为史所役属。

jū tǔ huǒ luó gù dì dōng ě cōng lǐng xi jiē bō là sī nán xuě shān

居吐火罗故地,东厄葱岭,西接波剌斯, 南雪山。

xún fù chú shuǐ běi yǒu dá mì zhǒng yì zì guó dōng xī liù bǎi lǐ suǒ

循缚刍水北有呾蜜种,亦自国,东西六百里所。

yòu dōng yú sì zhǒng yǒu huò shā zhě guǎng sān bǎi lǐ zhǎng wǔ bǎi lǐ dōng jiè gǔ duō jiē cōng lǐng yǒu shí bā zhǒng

又东逾四种,有镬沙者,广三百里,长五百里,东界骨咄,接葱岭有十八种。

nán yǒu jiē zhí shāo dà fú yuán zhǔn qiān lǐ líng fù lián shǔ duō shū mài qì hán liè

南有揭职,稍大,幅员准千里,陵阜连属,多菽麦,气寒烈。

dōng nán dǐ xuě shān liù bǎi lǐ dào tǔ huǒ luó yòu yú wǔ zhǒng zhì pó luō dǔ luó

东南抵雪山六百里,道吐火罗,又逾五种至婆罗睹逻。

běi yú shān xíng liù bǎi lǐ de wū cháng zhǒng

北逾山行六百里,得乌苌种。

dōng běi xíng èr bǎi lǐ zhì hé bō luó shuǐ shuǐ xī nán liú chūn xià hé dòng

东北行二百里至河波罗水,水西南流,春夏涸冻。

běi lì shí èr zhǒng yǒu pó luō xī mó bǔ luō zuì dà zhǒng mián de sì qiān lǐ shān zhōu qí wài tǔ wò chǎn tōu shuǐ jīng

北历十二种有婆罗吸摩补罗,最大种,绵地四千里,山周其外,土沃,产𨱎、水精。

běi dà xuě shān jí dōng nǚ yě

北大雪山,即东女也。

lì shí jiǔ zhǒng de mó jiē tuó

历十九种得摩揭陀。

yòu dōng guò sì zhǒng yú dà hé yǒu jiā mó lǚ bō jiē bǎn xiǎn dì jiē xī nán yí qí rén lèi mán liáo

又东过四种,逾大河,有迦摩缕波,皆阪险,地接西南夷,其人类蛮獠。

xíng èr yuè kòu shǔ nán biān qí dōng nán yě xiàng qún bào gù zhàn yòng xiàng jūn

行二月,叩蜀南边,其东南野象群暴,故战用象军。

yòu nán lì sān shí èr zhǒng yǒu láng jiē luó zhě de dà shù qiān lǐ qí jūn zhì sū tù lí shī fá luó chéng

又南历三十二种有狼揭罗者,地大数千里,其君治窣菟黎湿伐罗城。

xī běi jí bō là sī chuán yán guǎng wàn lǐ wáng zhì sū là sà tǎng nà chéng

西北即波剌斯,传言广万里,王治苏剌萨傥那城。

tǔ wēn rù yǐn shuǐ wèi tián rén fù ráo

土温溽,引水为田,人富饶。

chū jīn yín shuǐ jīng

出金、银、 水精。

duō gōng qiǎo zhī jǐn hè qú shū

多工巧,织锦、褐、氍毹。

chǎn shàn mǎ tuó tā

产善马、橐它。

rén fú jǐn dié

人服锦氎。

fù shuì kǒu chū sì yín qián yòu yǐ jiāo yì

赋税,口出四银钱, 又以交易。

xī běi jù fú lǐn xī nán jì hǎi dǎo yǒu xi nǚ zhǒng jiē nǚ zǐ duō zhēn huò fù fú lǐn fú lǐn jūn zhǎng suì qiǎn nán zǐ pèi yān

西北距拂菻,西南际海岛,有西女种,皆女子,多珍货,附拂菻,拂菻君长岁遣男子配焉。

sú chǎn nán bù jǔ

俗产男不举。

yòu yǒu bì duō shì luō sì zhǒng xī běi yú tài shān guǎng chuān lì xiǎo chéng jù xíng èr qiān lǐ jí xiè wěi yě

又有臂、多、势、罗四种,西北逾大山广川,历小城聚,行二千里即谢亹也。

běi wǔ bǎi lǐ yǒu fú lì shì sà tǎng nà de héng èr qiān lǐ zòng qiān lǐ

北五百里有弗栗恃萨傥那,地横二千里,纵千里。

qí jūn tū jué zhǒng zhì hù bì nà chéng

其君突厥种,治护苾那城。

dōng běi dà xuě shān shèng xià cháng dòng záo bīng nǎi kě dù

东北大雪山,盛夏常冻,凿冰乃可度。

xià yǒu ān dá luō fù zhě de sān qiān lǐ

下有安呾罗缚者, 地三千里;

xī běi yú lǐng sì bǎi lǐ yǒu kuò xī duō

西北逾岭四百里有阔悉多;

xī běi sān bǎi lǐ yǒu huó zhǒng dà èr qiān lǐ

西北三百里有活种,大二千里。

cǐ sān zhǒng jiē jū tǔ huǒ luó gù dì chén yú tū jué jūn yì tū jué zhǒng zhǔ tiě mén nán zhū róng qiān xǐ bù cháng

此三种皆居吐火罗故地,臣于突厥,君亦突厥种,主铁门南诸戎,迁徙不常。

dōng yòu yǒu qī zhǒng dōng nán xiá dào xiǎn shén wú lǜ sān bǎi lǐ de jù lán

东又有七种,东南峡道险甚,无虑三百里,得俱兰。

dōng běi shān xíng wǔ bǎi lǐ jí hù mì běi shi nì yě

东北山行五百里,即护密,北识匿也。

nán yǒu shāng mí de dà èr qiān lǐ ér yíng duō pú táo

南有商弥,地大二千里而赢,多蒲陶。

shēng cí huáng záo shí nǎi de

生雌黄,凿石乃得。

dōng běi yú shān qī bǎi lǐ zhì bō mèi luō chuān dōng xī qiān lǐ nán běi bǎi lǐ chūn xià yǔ xuě

东北逾山七百里,至波谜罗川, 东西千里,南北百里,春夏雨雪。

nán yǒu bō lù zhǒng duō zǐ jīn

南有钵露种,多紫金。

xíng wǔ bǎi lǐ yǒu qiè pán tuó

行五百里有朅盘陀。

dōng xíng bā bǎi lǐ chū cōng lǐng yòu bā bǎi lǐ zhì wū shā huán qiān lǐ chū bái chán qīng sān zhǒng yù

东行八百里出葱岭,又八百里至乌铩,环千里,出白、毚、青三种玉。

jūn zhǎng shì chén qiè pán tuó

君长世臣朅盘陀。

běi jìng qì kuàng yě wǔ bǎi lǐ de shū lè

北径碛,旷野五百里,得疏勒。

dōng nán wǔ bǎi lǐ jì xǐ duō shuǐ yú dà shā lǐng yǒu zhuó jù jiā zhǒng huò yuē jǔ qú de qiān lǐ

东南五百里济徙多水,逾大沙岭,有斫句迦种,或曰沮渠,地千里。

dōng yú lǐng bā bǎi lǐ jí yú tián yě dōng yǒu pì mó chuān

东逾领八百里,即于阗也,东有媲摩川。

dù qì xíng èr bǎi lǐ de ní rǎng chéng zài dà zé zhōng de diàn rù lú tǎn huāng mào xíng zhě záo dào qù chéng tōng yú tián ér yú tián yǐ wéi dōng guān

度碛行二百里,得尼壤城,在大泽中,地垫洳,芦菼荒茂,行者凿道趣城通于阗,而于阗以为东关。

yòu dōng xíng rù dà liú shā rén xíng wú jì gù wǎng fǎn zhé mí jù qiǎn hái yǐ shí dào

又东行入大流沙,人行无迹,故往返辄迷,聚遣骸以识道。

wú shuǐ cǎo duō rè fēng chù rén jí liù chù jiē mí pū

无水草,多热风,触人及六畜皆迷仆。

xíng sì bǎi lǐ zhì gù dū luó

行四百里至故都逻。

yòu liù bǎi lǐ zhì gù zhé mó tuó nà gǔ qiě mò yě

又六百里至故折摩驮那,古且末也。

yòu qiān lǐ zhì gù nà fù bō gǔ lóu lán yě

又千里至故纳缚波,古楼兰也。

zì dá mì yǐ xià zhū zhǒng xiāng yǔ qún jù huá rén jiē yǐ guó míng zhī gù wèi cháng yǔ táng tōng zhuàn jì zá guǐ bù kě de ér kǎo rán qí de yǔ zhū guó lián shǔ cū xù qí míng yún

自呾蜜以下,诸种相与群聚,华人皆以国名之,故未尝与唐通,传记杂诡,不可得而考,然其地与诸国连属,粗序其名云。

níng yuǎn zhě běn bá hàn nà huò yuē hàn yuán wèi shí wèi pò luò nà

宁远者,本拔汗那,或曰汗,元魏时谓破洛那。

qù jīng shī bā qiān lǐ

去京师八千里。

jū xi jiān chéng zài zhēn zhū hé zhī běi

居西鞬城, 在真珠河之北。

yǒu dà chéng liù xiǎo chéng bǎi

有大城六,小城百。

rén duō shòu

人多寿。

qí wáng zì wèi jìn xiāng chéng bù jué

其王自魏、晋相承不绝。

měi yuán rì wáng jí shǒu lǐng pàn èr péng péng chū yī rén bèi jiǎ dòu zhòng yǐ wǎ shí xiāng zhī yǒu sǐ zhě zhǐ yǐ bǔ suì shàn è

每元日,王及首领判二朋,朋出一人被甲斗,众以瓦石相之,有死者止,以卜岁善恶。

zhēn guàn zhōng wáng qì bì wèi xi tū jué kàn mò hè duō suǒ shā ā sè nà shǔ nì duó qí chéng

贞观中,王契苾为西突厥瞰莫贺咄所杀,阿瑟那鼠匿夺其城。

shǔ nì sǐ zi è bō zhī lì qì bì xiōng zi ā le cān wèi wáng zhì hū mèn chéng

鼠匿死,子遏波之立契苾兄子阿了参为王,治呼闷城;

è bō zhī zhì kě sāi chéng

遏波之治渴塞城。

xiǎn qìng chū è bō zhī qiǎn shǐ cháo gòng gāo zōng hòu wèi yù

显庆初,遏波之遣使朝贡, 高宗厚慰谕。

sān nián yǐ kě sāi chéng wèi xiū xún zhōu dū dū shòu ā le cān cì shǐ zì shì suì cháo gòng

三年,以渴塞城为休循州都督,授阿了参刺史,自是岁朝贡。

xuán zōng kāi yuán èr shí qī nián wáng ā xī làn dá gàn zhù píng tǔ huǒ xian cè bài fèng huà wáng

玄宗开元二十七年,王阿悉烂达干助平吐火仙,册拜奉化王。

tiān bǎo sān zài gǎi qí guó hào níng yuǎn dì yǐ wài jiā xìng cì qí wáng yuē dòu yòu fēng zōng shì nǚ wèi hé yì gōng zhǔ jiàng zhī

天宝三载,改其国号宁远, 帝以外家姓赐其王曰窦,又封宗室女为和义公主降之。

shí sān zài wáng zhōng jié qiǎn zi xuē yù cháo qǐng liú sù wèi xí huá lǐ tīng zhī shòu zuǒ wǔ wèi jiāng jūn

十三载,王忠节遣子薛裕朝, 请留宿卫,习华礼,听之,授左武卫将军。

qí shì táng zuì jǐn

其事唐最谨。

dà bó lǜ huò yuē bù lù

大勃律,或曰布露。

zhí tǔ bō xi yǔ xiǎo bó lǜ jiē xī lín běi tiān zhú wū cháng

直吐蕃西,与小勃律接,西邻北天竺、乌苌。

dì yí yù jīn

地宜郁金。

yì shǔ tǔ bō

役属吐蕃。

wàn suì tōng tiān dǎi kāi yuán shí sān qiǎn shǐ zhě cháo gù cè qí jūn sū fú shè lì zhī lí ní wèi wáng

万岁通天逮开元时,三遣使者朝,故册其君苏弗舍利支离泥为王。

sǐ yòu cè sū lín tuó yì zhī sì wáng

死, 又册苏麟陀逸之嗣王。

fán zài qiǎn dà shǒu lǐng gòng fāng wù

凡再遣大首领贡方物。

xiǎo bó lǜ qù jīng shī jiǔ qiān lǐ ér yíng dōng shǎo nán sān qiān lǐ jù tǔ bō zàn pǔ yá dōng bā bǎi lǐ shǔ wū cháng dōng nán sān bǎi lǐ dà bó lǜ nán wǔ bǎi lǐ gè shī mì běi wǔ bǎi lǐ dāng hù mì zhī suō lēi chéng

小勃律去京师九千里而赢,东少南三千里距吐蕃赞普牙,东八百里属乌苌,东南三百里大勃律,南五百里个失蜜,北五百里当护密之娑勒城。

wáng jū niè duō chéng lín suō yí shuǐ

王居孽多城,临娑夷水。

qí xī shān diān yǒu dà chéng yuē jiā bù luō

其西山颠有大城曰迦布罗。

kāi yuán chū wáng méi jǐn máng lái cháo xuán zōng yǐ ér zi chù zhī yǐ qí de wèi suí yuǎn jūn

开元初,王没谨忙来朝,玄宗以儿子畜之,以其地为绥远军。

guó pò tǔ bō shù wèi suǒ kùn

国迫吐蕃,数为所困。

tǔ bō yuē wǒ fēi móu ěr guó jiǎ dào gōng sì zhèn ěr

吐蕃曰:“我非谋尔国,假道攻四镇尔。

jiǔ zhī tǔ bō duó qí jiǔ chéng méi jǐn máng qiú jiù běi tíng jié dù shǐ zhāng xiào sōng qiǎn shū lè fù shǐ zhāng sī lǐ lǜ ruì bīng sì qiān bèi dào wǎng méi jǐn máng yīn chū bīng dà pò tǔ bō shā qí zhòng shù wàn fù jiǔ chéng

”久之,吐蕃夺其九城,没谨忙求救北庭,节度使张孝嵩遣疏勒副使张思礼率锐兵四千倍道往,没谨忙因出兵,大破吐蕃,杀其众数万,复九城。

zhào cè wèi xiǎo bó lǜ wáng

诏册为小勃律王;

qiǎn dà shǒu lǐng chá zhuō nà sī mó méi shèng rù xiè

遣大首领察卓那斯摩没胜入谢。

méi jǐn máng sǐ zi nán ní lì

没谨忙死,子难泥立。

sǐ xiōng má lái xī lì

死,兄麻来兮立。

sǐ sū shī lì zhī lì wèi tǔ bō yīn yòu qī yǐ nǚ gù xī běi èr shí yú guó jiē chén tǔ bō gòng xiàn bù rù

死,苏失利之立,为吐蕃阴诱,妻以女,故西北二十余国皆臣吐蕃,贡献不入。

ān xī dū hù sān tǎo zhī wú gōng

安西都护三讨之无功。

tiān bǎo liù zài zhào fù dū hù gāo xiān zhī fá zhī

天宝六载,诏副都护高仙芝伐之。

qián qiǎn jiàng jūn xí yuán qìng chí qiān jì jiàn sū shī lì zhī yuē qǐng jià dào qū dà bó lǜ

前遣将军席元庆驰千骑见苏失利之曰:“请假道趋大勃律。

chéng zhōng dà qiú wǔ liù jiē tǔ bō fù xīn

”城中大酋五六,皆吐蕃腹心。

xiān zhī yuē yuán qìng wú bīng dào bì zǒu shān

仙芝约元庆:“吾兵到,必走山。

chū zhào shū zhào wèi cì zēng sī cǎi

出诏书召慰,赐缯纟采。

fù qiú lǐng dài wǒ

缚酋领待我。

yuán qìng rú yuē

”元庆如约。

sū shī lì zhī xié qī zǒu bù dé qí chù

苏失利之挟妻走,不得其处。

xiān zhī zhì zhǎn wèi tǔ bō zhě duàn suō yí qiáo

仙芝至,斩为吐蕃者, 断娑夷桥。

shì mù tǔ bō zhì bù néng jiù

是暮,吐蕃至,不能救。

xiān zhī yuē wáng jiàng suì píng qí guó

仙芝约王降,遂平其国。

yú shì fú lǐn dà shí zhū hú qī shí èr guó jiē zhèn kǒng xián guī fù

于是拂菻、大食诸胡七十二国皆震恐,咸归附。

zhí xiǎo bó lǜ wáng jí qī guī jīng shī zhào gǎi qí guó hào guī rén zhì guī rén jūn mù qiān rén zhèn zhī

执小勃律王及妻归京师,诏改其国号归仁,置归仁军, 募千人镇之。

dì shè sū shī lì zhī bù zhū shòu yòu wēi wèi jiāng jūn cì zǐ páo huáng jīn dài shǐ sù wèi

帝赦苏失利之不诛,授右威卫将军,赐紫袍、黄金带,使宿卫。

tǔ huǒ luó huò yuē tǔ huō luō yuē dǔ huò luó yuán wèi wèi tǔ hū luó zhě

吐火罗,或曰土豁罗,曰睹货逻,元魏谓吐呼罗者。

jū cōng lǐng xi wū hǔ hé zhī nán gǔ dà xià de

居葱岭西,乌浒河之南, 古大夏地。

yǔ yì dá zá chǔ

与挹怛杂处。

shèng bīng shí wàn

胜兵十万。

guó tǔ zhe shào nǚ duō nán

国土著,少女多男。

běi yǒu pō lí shān qí yáng xué zhōng yǒu shén mǎ guó rén yóu mù pìn yú cè shēng jū zhé hàn xuè

北有颇黎山,其阳穴中有神马,国人游牧牝于侧,生驹辄汗血。

qí wáng hào yè hù

其王号“叶护”。

wǔ dé zhēn guàn shí zài rù xiàn

武德、贞观时再入献。

yǒng huī yuán nián xiàn dà niǎo gāo qī chǐ sè hēi zú lèi tuó tuó chì ér xíng rì sān bǎi lǐ néng dàn tiě sú wèi tuó niǎo

永徽元年,献大鸟,高七尺,色黑,足类橐驼,翅而行,日三百里,能啖铁, 俗谓驼鸟。

xiǎn qìng zhōng yǐ qí ā huǎn chéng wèi ròu zhī dū du fǔ xī xiǎo chéng wèi èr shí sì zhōu shòu wáng ā shǐ nà dōu dū

显庆中,以其阿缓城为月氏都督府,析小城为二十四州,授王阿史那都督。

hòu èr nián qiǎn zǐ lái cháo é yòu xiàn mǎ dèng shù gāo sān chǐ

后二年,遣子来朝,俄又献码镫树,高三尺。

shén lóng yuán nián wáng nà dōu ní lì qiǎn dì pū luō rù cháo liú sù wèi

神龙元年,王那都泥利遣弟仆罗入朝,留宿卫。

kāi yuán tiān bǎo jiān shù xiàn mǎ lóu yì yào qián tuó pó luō èr bǎi pǐn hóng bì bō lí nǎi cè qí jūn gǔ duō lù dùn dá dù wèi tǔ huǒ luó yè hù yì dá wáng

开元、天宝间数献马、娄、异药、干陀婆罗二百品、红碧玻瓈, 乃册其君骨咄禄顿达度为吐火罗叶护、挹怛王。

qí hòu lín hú jié shī móu yǐn tǔ bō gōng tǔ huǒ luó yú shì yè hù shī lǐ máng qié luō gài ān xī bīng zhù tǎo dì wèi chū shī pò zhī

其后,邻胡羯师谋引吐蕃攻吐火罗, 于是叶护失里忙伽罗丐安西兵助讨,帝为出师破之。

qián yuán chū yǔ xī yù jiǔ guó fā bīng wèi tiān zi tǎo zéi sù zōng zhào lì shuò fāng xíng yíng

乾元初,与西域九国发兵为天子讨贼,肃宗诏隶朔方行营。

yì dá guó hàn dà ròu zhī zhī zhǒng

挹怛国,汉大月氏之种。

dà ròu zhī wèi wū sūn suǒ duó xi guò dà wǎn jī dà xià chén zhī

大月氏为乌孙所夺,西过大宛,击大夏臣之。

zhì lán shì chéng

治蓝氏城。

dà xià jí tǔ huǒ luó yě

大夏即吐火罗也。

yè dá wáng xìng yě hòu yì yǐ xìng wèi guó é wèi yì dá yì yuē yì tián

嚈哒,王姓也,后裔以姓为国,讹为挹怛,亦曰挹阗。

sú lèi tū jué tiān bǎo zhōng qiǎn shǐ cháo gòng

俗类突厥,天宝中遣使朝贡。

jù lán huò yuē jù luō nǔ yuē qū làng rú yǔ tǔ huǒ luó jiē huán de sān qiān lǐ nán dà xuě shān běi jù lǔ hé

俱兰,或曰俱罗弩,曰屈浪挐,与吐火罗接,环地三千里,南大雪山,北俱鲁河。

chū jīn jīng zhuó shí qǔ zhī

出金精,琢石取之。

zhēn guàn èr shí nián qí wáng hū tí pó qiǎn shǐ zhě lái xiàn shū cí lèi fú tú yǔ

贞观二十年,其王忽提婆遣使者来献,书辞类浮屠语。

jié zhě jū cōng lǐng zhōng xi jí nán jù shē mí xī běi yì dá yě

劫者,居葱岭中,西及南距赊弥,西北挹怛也。

qù jīng shī wàn èr qiān lǐ

去京师万二千里。

qì cháng rè yǒu dào mài sù dòu

气常热,有稻、麦、粟、豆。

chù yáng mǎ

畜羊马。

sú sǐ qì yú shān

俗死弃于山。

wǔ dé èr nián qiǎn shǐ zhě xiàn bǎo dài bō lí shuǐ jīng bēi

武德二年,遣使者献宝带、玻瓈、水精杯。

yuè dǐ yán zhě nán sān qiān lǐ jù tiān zhú xī běi qiān lǐ zhì shē mí dōng běi wǔ qiān lǐ zhì guā zhōu jū xīn tóu shuǐ zhī běi

越底延者,南三千里距天竺,西北千里至赊弥,东北五千里至瓜州,居辛头水之北。

qí fǎ bù shā rén zhòng zuì liú qīng zuì fàng

其法不杀人,重罪流,轻罪放。

wú zū shuì

无租税。

sú jiǎn fā bèi jǐn páo pín zhě bái dié

俗翦发,被锦袍,贫者白氎。

zì zǎo jié

自澡洁。

qì wēn duō dào mǐ shí mì

气温,多稻、米、石蜜。

xiè jū tǔ huǒ luó xī nán běn yuē cáo ju zhà huò yuē cáo ju xiǎn qìng shí wèi hē dá luō zhī wǔ hòu gǎi jīn hào

谢居吐火罗西南,本曰漕矩咤,或曰漕矩,显庆时谓诃达罗支,武后改今号。

dōng jù jì bīn dōng běi fān yán jiē sì bǎi lǐ

东距罽宾,东北帆延,皆四百里。

nán pó luó mén xi bō sī běi hù shí jiàn

南婆罗门,西波斯,北护时健。

qí wáng jū hè xī nà chéng de qī qiān lǐ yì zhì ē suō nǐ chéng

其王居鹤悉那城, 地七千里,亦治阿娑你城。

duō yù jīn jù cǎo

多郁金、瞿草。

fèn quán guàn tián

瀵泉灌田。

guó zhōng yǒu tū jué jì bīn tǔ huǒ luó zhǒng rén zá jū jì bīn qǔ qí zǐ dì chí bīng yǐ yù dà shí

国中有突厥、罽宾、吐火罗种人杂居,罽宾取其子弟持兵以御大食。

jǐng yún chū qiǎn shǐ cháo gòng hòu suì chén jì bīn

景云初,遣使朝贡,后遂臣罽宾。

kāi yuán bā nián tiān zǐ cè gé dá luō zhī xié lì fā shì qū ěr wèi wáng

开元八年,天子册葛达罗支颉利发誓屈尔为王。

zhì tiān bǎo zhōng shù cháo xiàn

至天宝中数朝献。

fān yán zhě huò yuē wàng yǎn yuē fàn yǎn nà

帆延者,或曰望衍,曰梵衍那。

jū sī bēi mò yùn shān zhī páng xī běi yǔ hù shí jiàn jiē dōng nán jù jì bīn xī nán hē dá luō zhī yǔ tǔ huǒ luó lián jìng

居斯卑莫运山之旁,西北与护时健接,东南距罽宾,西南诃达罗支,与吐火罗连境。

dì hán rén xué chǔ

地寒,人穴处。

wáng zhì luō làn chéng yǒu dà chéng sì wǔ

王治罗烂城,有大城四五。

shuǐ běi liú rù wū hǔ hé

水北流入乌浒河。

zhēn guàn chū qiǎn shǐ zhě rù cháo

贞观初,遣使者入朝。

xiǎn qìng sān nián yǐ luō làn chéng wèi xiě fèng dū du fǔ fù shí chéng wèi xī wàn zhōu shòu wáng chá xiě fèng zhōu dū dū guǎn nèi wǔ zhōu zhū jūn shì zì shì cháo gòng bù jué

显庆三年,以罗烂城为写凤都督府,缚时城为悉万州,授王垞写凤州都督,管内五州诸军事,自是朝贡不绝。

shí hàn nà huò yuē zhuó hàn nà

石汗那,或曰斫汗那。

zì fù dǐ yě nán rù xuě shān xíng sì bǎi lǐ de fān yán dōng lín wū hǔ hé

自缚底野南入雪山,行四百里得帆延,东临乌浒河。

duō chì bào

多赤豹。

kāi yuán tiān bǎo zhōng yī zài cháo xiàn

开元、天宝中,一再朝献。

shi nì huò yuē shī qì ní yuē sè nì

识匿,或曰尸弃尼,曰瑟匿。

dōng nán zhí jīng shī jiǔ qiān lǐ dōng wǔ bǎi lǐ jù cōng lǐng shǒu zhuō suǒ nán sān bǎi lǐ shǔ hù mì xī běi wǔ bǎi lǐ dǐ jù mì

东南直京师九千里,东五百里距葱岭守捉所,南三百里属护蜜,西北五百里抵俱蜜。

chū zhì kǔ hàn chéng hòu sǎn jū shān gǔ

初治苦汗城,后散居山谷。

yǒu dà gǔ wǔ qiú zhǎng zì wèi zhì wèi zhī wǔ shí nì

有大谷五,酋长自为治,谓之五识匿。

de èr qiān lǐ wú wǔ gǔ

地二千里,无五谷。

rén xǐ gōng piāo jié shāng gǔ

人喜攻剽,劫商贾。

bō mì chuān sì gǔ shāo bù yòng wáng hào lìng

播蜜川四谷稍不用王号令。

sú kū shì

俗窟室。

zhēn guàn èr shí nián yǔ shì méi yì pán èr guó shǐ zhě xié lái cháo

贞观二十年,与似没、役槃二国使者偕来朝。

kāi yuán shí èr nián shòu wáng bù zhē bō zī jīn wú wèi dà jiàng jūn

开元十二年,授王布遮波资金吾卫大将军。

tiān bǎo liù zài wáng diē shī qié yán cóng tǎo bó lǜ zhàn sǐ zhuó qí zǐ dōu dū zuǒ wǔ wèi jiāng jūn gěi lù jū fān

天宝六载,王跌失伽延从讨勃律战死,擢其子都督、左武卫将军,给禄居籓。

shì méi zhě běi jiē shí

似没者,北接石。

tǔ sú yǔ kāng tóng

土俗与康同。

yì pán yì yǔ kāng lín

役槃,亦与康邻。

chū liáng mǎ

出良马。

jù mì zhě zhì shān zhōng

俱蜜者,治山中。

zài tǔ huǒ luó dōng běi nán lín hēi hé

在吐火罗东北,南临黑河。

qí wáng tū jué yán tuó zhǒng

其王突厥延陀种。

zhēn guàn shí liù nián qiǎn shǐ zhě rù cháo

贞观十六年, 遣使者入朝。

kāi yuán zhōng xiàn hú xuán wǔ nǚ qí wáng nà luō yán pō yán wèi dà shí bào fù tiān zǐ dàn wèi qiǎn ér yǐ

开元中,献胡旋舞女,其王那罗延颇言为大食暴赋,天子但尉遣而已。

tiān bǎo shí wáng yī xī làn sì jīn yòu xiàn mǎ

天宝时,王伊悉烂俟斤又献马。

hù mì zhě huò yuē dá mó xī tiě dì yuē huò kǎn yuán wèi suǒ wèi bō hé zhě yì tǔ huǒ luó gù dì

护蜜者,或曰达摩悉铁帝,曰镬侃,元魏所谓钵和者,亦吐火罗故地。

dōng nán zhí jīng shī jiǔ qiān lǐ ér yíng héng qiān liù bǎi lǐ zòng xiá cái sì wǔ lǐ

东南直京师九千里而赢,横千六百里,纵狭才四五里。

wáng jū sāi jiā shěn chéng běi lín wū hǔ hé

王居塞迦审城,北临乌浒河。

dì hán huán duī fù qū zhé shā shí liú màn

地寒洹,堆阜曲折,沙石流漫。

yǒu dòu mài yi mù guǒ chū shàn mǎ

有豆、麦,宜木果,出善马。

rén bì tóng

人碧瞳。

xiǎn qìng shí yǐ de wèi niǎo fēi zhōu wáng shā bō luō xié lì fā wèi cì shǐ

显庆时以地为鸟飞州,王沙钵罗颉利发为刺史。

de dāng sì zhèn rù tǔ huǒ luó dào gù yì shǔ tǔ bō

地当四镇入吐火罗道,故役属吐蕃。

kāi yuán bā nián cè qí wáng luō lǚ yī tuó gǔ duō lù duō pí lēi mò hè dá mó sà ěr wèi wáng

开元八年,册其王罗旅伊陀骨咄禄多毘勒莫贺达摩萨尔为王。

shí liù nián yǔ mǐ shǒu lǐng mǐ hū hàn tóng xiàn fāng wù

十六年,与米首领米忽汗同献方物。

míng nián dà qiú wū gǔ dá gàn fù cháo

明年,大酋乌鹘达干复朝。

wáng sǐ cè qí cóng dì hù zhēn tán sì wáng

王死,册其从弟护真檀嗣王。

èr shí jiǔ nián shēn rù cháo yàn nèi diàn bài zuǒ jīn wú wèi jiāng jūn cì zǐ páo jīn dài

二十九年,身入朝,宴内殿,拜左金吾卫将军,赐紫袍、金带。

tiān bǎo chū wáng zǐ jié jí fú qǐng jué tǔ bō cì tiě quàn

天宝初,王子颉吉匐请绝吐蕃,赐铁券。

bā zài zhēn tán lái cháo qǐng sù wèi zhào kě

八载,真檀来朝,请宿卫,诏可。

shòu yòu wǔ wèi jiāng jūn jiǔ nǎi qiǎn

授右武卫将军,久乃遣。

yòu qiǎn shǒu lǐng cháo gòng

又遣首领朝贡。

qián yuán yuán nián wáng gē shè yī jù bí shī lái cháo cì shì li

乾元元年, 王纥设伊俱鼻施来朝,赐氏李。

gè shī mì huò yuē jiā shī mí luó

个失蜜,或曰迦湿弥逻。

běi jù bó lǜ wǔ bǎi lǐ huán de sì qiān lǐ shān huí liáo zhī tā guó wú néng gōng fá

北距勃律五百里,环地四千里,山回缭之,它国无能攻伐。

wáng zhì bō luó wù luó bù luó chéng xi bīn mí nà xī duō dà hé

王治拨逻勿逻布逻城,西濒弥那悉多大河。

dì yí jia

地宜稼。

duō xuě bù fēng

多雪不风。

chū huǒ zhū yù jīn lóng zhǒng mǎ

出火珠、郁金、龙种马。

sú máo hè

俗毛褐。

shì chuán de běn lóng chí lóng xǐ shuǐ jié gù wǎng jū zhī

世传地本龙池,龙徙水竭,故往居之。

kāi yuán chū qiǎn shǐ zhě cháo

开元初,遣使者朝。

bā nián zhào cè qí wáng zhēn tuó luó mì lì wèi wáng

八年,诏册其王真陀罗秘利为王;

jiān xiàn hú yào

间献胡药。

tiān mù sǐ dì mù duō bǐ lì qiǎn shǐ zhě wù lǐ duō lái cháo qiě yán yǒu guó yǐ lái bìng chén tiān kè hán shòu diào fā

天木死,弟木多笔立,遣使者物理多来朝,且言:“有国以来,并臣天可汗,受调发。

guó yǒu xiàng mǎ bù sān zhǒng bīng chén shēn yǔ zhōng tiān zhú wáng ě tǔ bō wǔ dà dào jìn chū rù zhàn zhé shèng

国有象、 马、步三种兵,臣身与中天竺王厄吐蕃五大道,禁出入,战辄胜。

yǒu rú tiān kè hán bīng zhì bó lǜ zhě suī zhòng èr shí wàn néng shū liáng yǐ zhù

有如天可汗兵至勃律者,虽众二十万,能输粮以助。

yòu guó yǒu mó hē bō duō mó lóng chí yuàn wèi tiān kè hán yíng cí

又国有摩诃波多磨龙池,愿为天可汗营祠。

yīn gài wáng cè hóng lú yì yǐ wén

” 因丐王册,鸿胪译以闻。

zhào nèi wù lǐ duō yàn zhōng diàn cì lài yōu bèi cè mù duō bǐ wèi wáng zì shì zhí gòng yǒu cháng

诏内物理多宴中殿,赐赉优备,册木多笔为王,自是职贡有常。

qí yì shǔ wǔ zhǒng yì míng guó

其役属五种,亦名国。

suǒ wèi dá chā shǐ luó zhě de èr qiān lǐ yǒu dū chéng

所谓呾叉始罗者,地二千里,有都城。

dōng nán yú qī bǎi lǐ de sēng hē bǔ luō de sān qiān yú lǐ yì zhì dū chéng

东南馀七百里得僧诃补罗,地三千馀里,亦治都城。

dōng nán shān xíng wǔ bǎi lǐ de wū là shī de èr qiān lǐ yǒu dū chéng

东南山行五百里得乌剌尸,地二千里,有都城。

yi jià sè

宜稼穑。

dōng nán xiàn shān qiān lǐ jí gè shī mì

东南限山千里即个失蜜。

xī nán xíng xiǎn qī bǎi lǐ de bàn nú cuō de èr qiān lǐ

西南行险七百里得半笯蹉,地二千里。

yòu de hé luó dū bǔ luó zhě qí dà sì qiān lǐ yǒu dū chéng duō shān fù rén xiāo yǒng

又得曷逻阇补罗者,其大四千里,有都城,多山阜,人骁勇。

wǔ zhǒng jiē wú jūn zhǎng yún

五种皆无君长云。

gǔ duō huò yuē kē duō luō

骨咄,或曰珂咄罗。

guǎng cháng jiē qiān lǐ

广长皆千里。

wáng zhì sī zhù jiàn chéng

王治思助建城。

duō liáng mǎ chì bào

多良马、赤豹。

yǒu sì dà yán shān shān chū wū yán

有四大盐山, 山出乌盐。

kāi yuán shí qī nián wáng sì jīn qiǎn zi gǔ dōu shī lái cháo

开元十七年,王俟斤遣子骨都施来朝。

èr shí yī nián wáng xié lì fā xiàn nǚ lè yòu qiǎn dà shǒu lǐng duō bó lēi dá gàn cháo gòng

二十一年,王颉利发献女乐,又遣大首领多博勒达干朝贡。

tiān bǎo shí yī zài cè qí wáng luō quán jié wèi yè hù

天宝十一载,册其王罗全节为叶护。

sū pí běn xī qiāng zú wèi tǔ bō suǒ bìng hào sūn bō zài zhū bù zuì dà

苏毘,本西羌族,为吐蕃所并,号孙波,在诸部最大。

dōng yǔ duō mí jiē xi jù hú mǎng xiá hù sān wàn

东与多弥接,西距鹘莽硖,户三万。

tiān bǎo zhōng wáng méi líng zàn yù jǔ guó nèi fù wèi tǔ bō suǒ shā

天宝中,王没陵赞欲举国内附,为吐蕃所杀。

zi xī nuò lǜ shǒu lǐng bēn lǒng yòu jié dù shǐ gē shū hàn hù sòng què xià xuán zōng hòu lǐ zhī

子悉诺率首领奔陇右, 节度使哥舒翰护送阙下,玄宗厚礼之。

duō mí yì xī qiāng zú yì shǔ tǔ bō hào nán mó

多弥,亦西羌族,役属吐蕃,号难磨。

bīn lí niú hé tǔ duō huáng jīn

滨犁牛河,土多黄金。

zhēn guàn liù nián qiǎn shǐ zhě cháo gòng cì qiǎn zhī

贞观六年,遣使者朝贡,赐遣之。

yī wú chéng zhě hàn yi hé dū wèi suǒ zhì

伊吾城者,汉宜禾都尉所治。

shāng hú zá jū shèng bīng qiān fù tiě lè

商胡杂居,胜兵千,附铁勒。

rén xiāo hàn tǔ liáng wò

人骁悍,土良沃。

suí mò nèi shǔ zhì yī wú jùn

隋末内属,置伊吾郡。

tiān xià luàn fù chén tū jué

天下乱,复臣突厥。

zhēn guàn sì nián chéng qiú lái cháo

贞观四年,城酋来朝。

xié lì miè jǔ qī chéng jiàng liè qí de wèi xi yī zhōu

颉利灭,举七城降,列其地为西伊州。

shī zǐ jū xī nán hǎi zhōng yán mào èr qiān yú lǐ

师子,居西南海中,延袤二千余里。

yǒu léng jiā shān duō qí bǎo yǐ bǎo zhì zhōu shàng shāng bó cháng zhí zhé qǔ qù

有棱伽山,多奇宝,以宝置洲上,商舶偿直辄取去。

hòu lín guó rén shāo wǎng jū zhī

后邻国人稍往居之。

néng xùn yǎng shī zǐ yīn yǐ míng guó

能驯养师子,因以名国。

zǒng zhāng sān nián qiǎn shǐ zhě lái cháo

总章三年,遣使者来朝。

tiān bǎo chū wáng shī luó mí jiā zài qiǎn shǐ xiàn dà zhū diàn jīn bǎo yīng xiàng chǐ bái dié

天宝初,王尸罗迷迦再遣使献大珠、钿金、宝璎、象齿、白氎。

bō sī jū dá è shuǐ xī jù jīng shī wàn wǔ qiān lǐ ér yíng

波斯,居达遏水西,距京师万五千里而赢。

dōng yǔ tǔ huǒ luó kāng jiē běi lín tū jué kě sà bù xī nán jiē bīn hǎi xī běi yíng sì qiān lǐ fú lǐn yě

东与吐火罗、康接,北邻突厥可萨部,西南皆濒海,西北赢四千里,拂菻也。

rén shù shí wàn qí xiān bō sī nì wáng dà ròu zhī bié yì wáng yīn yǐ xìng yòu wèi guó hào

人数十万,其先波斯匿王,大月氏别裔, 王因以姓,又为国号。

zhì èr chéng yǒu dà chéng shí yú

治二城,有大城十馀。

sú zūn yòu xià zuǒ cí tiān dì rì yuè shuǐ huǒ

俗尊右下左,祠天地日月水火。

cí xī yǐ shè róu sū zé nài yán bí ěr

祠夕, 以麝揉苏,泽耏颜鼻耳。

xī yù zhū hú shòu qí fǎ yǐ cí yāo

西域诸胡受其法,以祠祅。

bài bì jiāo gǔ

拜必交股。

sú tú xiǎn zhàng fū zhù fā yī bù pōu jīn qīng bái wèi jīn pèi yuán yǐ jǐn

俗徒跣,丈夫祝发, 衣不剖襟,青白为巾帔,缘以锦。

fù biàn fā zhe hòu

妇辫发著后。

zhàn chéng xiàng yī xiàng shì bǎi rén fù zé jǐn shā

战乘象,一象士百人,负则尽杀。

duàn zuì bù wéi wén shū jué yú tíng

断罪不为文书,决于廷。

pàn zhě tiě zhuó qí shé chuāng bái wèi zhí hēi wèi qū

叛者铁灼其舌,疮白为直,黑为曲。

xíng yǒu kūn qián yuè yì xiǎo zuì nài huò xì mù yú jǐng yǐ shí yuè ér zhì

刑有髡、钳、刖、劓, 小罪耏,或系木于颈,以时月而置。

jié dào qiú zhōng lǎo tōu zhě shū yín qián

劫盗囚终老,偷者输银钱。

fán sǐ qì yú shān fú yuè yuè chú

凡死,弃于山,服阅月除。

qì cháng xiāo rè de yí màn zhī gēng zhòng xù mù

气常歊热,地夷漫,知耕种畜牧。

yǒu jiù niǎo néng dàn yáng

有鹫鸟,能啖羊。

duō shàn quǎn lóu dà lǘ

多善犬、娄、大驴。

chǎn shān hú gāo bù sān chǐ

产珊瑚,高不三尺。

suí mò xi tū jué yè hù kè hán tǎo cán qí guó shā wáng kù sà hé qí zi shī lì lì yè hù shǐ bù shuài jiān tǒng

隋末,西突厥叶护可汗讨残其国,杀王库萨和,其子施利立,叶护使部帅监统。

shī lì sǐ suì bù kěn chén

施利死,遂不肯臣。

lì kù sà hé nǚ wèi wáng tū jué yòu shā zhī

立库萨和女为王,突厥又杀之。

shī lì zhī zǐ dān jié fāng bēn fú lǐn guó rén yíng lì zhī shì wèi yī dá zhī

施利之子单羯方奔拂菻,国人迎立之,是为伊怛支。

sǐ xiōng zi yī sì sì lì

死,兄子伊嗣俟立。

zhēn guàn shí èr nián qiǎn shǐ zhě méi shì bàn cháo gòng

贞观十二年,遣使者没似半朝贡。

yòu xiàn huó rù shé zhuàng lèi shǔ sè zhèng qīng zhǎng jiǔ cùn néng bǔ xué shǔ

又献活褥蛇,状类鼠,色正青,长九寸,能捕穴鼠。

yī sì sì bù jūn wèi dà qiú suǒ zhú bēn tǔ huǒ luó bàn dào dà shí jī shā zhī

伊嗣俟不君,为大酋所逐,奔吐火罗,半道,大食击杀之。

zi bēi lù sī rù tǔ huǒ luō yǐ miǎn

子卑路斯入吐火罗以免。

qiǎn shǐ zhě gào nán gāo zōng yǐ yuǎn bù kě shī xiè qiǎn

遣使者告难,高宗以远不可师,谢遣。

huì dà shí jiě ér qù tǔ huǒ luó yǐ bīng nà zhī

会大食解而去,吐火罗以兵纳之。

lóng shuò chū yòu su wèi dà shí suǒ qīn shì shí tiān zǐ fāng qiǎn shǐ zhě dào xī yù fēn zhì zhōu xiàn yǐ jí líng chéng wèi bō sī dū du fǔ jí bài bēi lù sī wèi dū du

龙朔初,又诉为大食所侵,是时天子方遣使者到西域分置州县,以疾陵城为波斯都督府,即拜卑路斯为都督。

é wèi dà shí suǒ miè

俄为大食所灭。

suī bù néng guó xián hēng zhōng yóu rù cháo shòu yòu wǔ wèi jiāng jūn sǐ

虽不能国,咸亨中犹入朝,授右武卫将军,死。

shǐ qí zi ní niè shī wèi zhì diào lù yuán nián zhào péi xíng jiǎn jiàng bīng hù hái jiāng fù wáng qí guó

始,其子泥涅师为质,调露元年,诏裴行俭将兵护还,将复王其国。

yǐ dào yuǎn zhì ān xī suì yè xíng jiǎn hái

以道远,至安西碎叶,行俭还。

ní niè shī yīn kè tǔ huǒ luó èr shí nián bù luò yì lí sàn

泥涅师因客吐火罗二十年,部落益离散。

jǐng lóng chū fù lái cháo shòu zuǒ wēi wèi jiāng jūn

景龙初, 复来朝,授左威卫将军。

bìng sǐ xī bù dú cún

病死,西部独存。

kāi yuán tiān bǎo jiān qiǎn shǐ zhě shí bèi xiàn mǎ chuáng huǒ máo xiù wǔ yán

开元、天宝间,遣使者十辈献码床、 火毛绣舞筵。

qián yuán chū cóng dà shí xí guǎng zhōu fén cāng kù lú shè fú hǎi zǒu

乾元初,从大食袭广州,焚仓库庐舍,浮海走。

dà lì shí fù lái xiàn

大历时复来献。

yòu yǒu tuó bá sī dān zhě huò yuē tuó bá sà dàn

又有陀拔斯单者,或曰陀拔萨惮。

qí guó sān miàn zǔ shān běi bīn xiǎo hǎi

其国三面阻山,北濒小海。

jū pó lǐ chéng shì wèi bō sī dōng dà jiàng

居婆里城,世为波斯东大将。

bō sī miè bù kěn chén dà shí

波斯灭,不肯臣大食。

tiān bǎo wǔ zài wáng hū lǔ hàn qiǎn shǐ rù cháo fēng wèi guī xìn wáng

天宝五载,王忽鲁汗遣使入朝,封为归信王。

hòu bā nián qiǎn zi zì huì luō lái cháo bài yòu wǔ wèi yuán wài zhōng láng jiàng cì zǐ páo jīn yú liú sù wèi

后八年,遣子自会罗来朝,拜右武卫员外中郎将,赐紫袍、金鱼,留宿卫。

wèi hēi yī dà shí suǒ miè

为黑衣大食所灭。

zhēn guàn hòu yuǎn xiǎo guó jūn qiǎn shǐ zhě lái cháo xiàn yǒu sī wèi cháng cān kǎo běn mò zhě jīn fù zhī zuǒ fāng

贞观后,远小国君遣使者来朝献,有司未尝参考本末者,今附之左方。

yuē huǒ cí mí yǔ bō sī jiē

曰火辞弥,与波斯接。

zhēn guàn shí bā nián yǔ mó luó yóu shǐ zhě xié cháo

贞观十八年,与摩罗游使者偕朝。

èr shí yī nián yǒu jiàn dá wáng xiàn fó tǔ cài jīng wǔ yè chì huá zǐ xū

二十一年,有健达王献佛土菜, 茎五叶,赤华紫须。

lóng shuò yuán nián duō fú wáng nán pó xiū qiáng yi shuō qiǎn shǐ zhě lái cháo

龙朔元年,多福王难婆修强宜说遣使者来朝。

zǒng zhāng yuán nián yǒu mò tuó tí wáng kāi yuán wǔ nián yǒu xí ā sà bān wáng ān shā bìng qiǎn shǐ zhě cháo gòng

总章元年,有末陀提王,开元五年,有习阿萨般王安杀,并遣使者朝贡。

qī nián hē pí shī wáng nà sāi yīn tǔ huǒ luō dà qiú luō mó xiàn shī zǐ wǔ sè yīng wǔ

七年,诃毘施王捺塞因吐火罗大酋罗摩献师子、五色鹦鹉。

tiān bǎo shí lái cháo zhě yuē jù làn nà yuē shě mó yuē wēi yuǎn yuē sū jí lì fà wū lán yuē sū lì xī dān yuē jiàn chéng yuē xīn chéng yuē jù wèi fán bā guó

天宝时来朝者,曰俱烂那,曰舍摩,曰威远,曰苏吉利发屋兰,曰苏利悉单, 曰建城,曰新城,曰俱位,凡八国。

jù wèi huò yuē shāng mí

俱位,或曰商弥。

zhì ē shē shī duō chéng zài dà xuě shān bó lǜ hé běi

治阿赊师多城,在大雪山、勃律河北。

dì hán yǒu wǔ gǔ pú táo ruò liú dōng kū shì

地寒,有五谷、蒲陶、 若榴,冬窟室。

guó rén cháng zhù xiǎo bó lǜ wèi zhōng guó hou

国人常助小勃律为中国候。

xīn chéng zhī guó zài shí dōng běi yíng bǎi lǐ

新城之国,在石东北赢百里。

yǒu nǔ shì jié chéng yì yuē xīn chéng yuē xiǎo shí guó chéng hòu wèi gé luó lù suǒ bìng

有弩室羯城,亦曰新城,曰小石国城,后为葛逻禄所并。

fú lǐn gǔ dà qín yě jū xī hǎi shàng yī yuē hǎi xī guó

拂菻,古大秦也,居西海上,一曰海西国。

qù jīng shī sì wàn lǐ zài shān xi běi zhí tū jué kě sà bù xi bīn hǎi yǒu chí sàn chéng dōng nán jiē bō sī

去京师四万里,在苫西,北直突厥可萨部,西濒海,有迟散城,东南接波斯。

dì fāng wàn lǐ chéng sì bǎi shèng bīng bǎi wàn

地方万里,城四百,胜兵百万。

shí lǐ yī tíng sān tíng yī zhì

十里一亭,三亭一置。

chén yì xiǎo guó shù shí yǐ míng tōng zhě yuē zé sàn yuē lǘ fēn

臣役小国数十,以名通者曰泽散,曰驴分。

zé sàn zhí dōng běi bù dé qí dào lǐ

泽散直东北,不得其道里。

dōng dù hǎi èr qiān lǐ zhì lǘ fēn guó

东度海二千里至驴分国。

zhòng shí wèi dū chéng guǎng bā shí lǐ dōng mén gāo èr shí zhàng kòu yǐ huáng jīn

重石为都城,广八十里,东门高二十丈,扣以黄金。

wáng gōng yǒu sān xí mén jiē shì yì bǎo

王宫有三袭门,皆饰异宝。

zhōng mén zhōng yǒu jīn jù chēng yī zuò jīn rén lì qí duān shǔ shí èr wán lǜ shí gǎi yī wán luò

中门中有金巨称一,作金人立,其端属十二丸,率时改一丸落。

yǐ sè sè wèi diàn zhù shuǐ jīng liú lí wèi tuō xiāng mù liáng huáng jīn wéi dì xiàng yá hé

以瑟瑟为殿柱,水精、琉璃为棁,香木梁,黄金为地,象牙阖。

yǒu guì chén shí èr gòng zhì guó

有贵臣十二共治国。

wáng chū yī rén qiè náng yǐ cóng yǒu sòng shū tóu náng zhōng hái shěng wǎng zhí

王出,一人挈囊以从,有讼书投囊中,还省枉直。

guó yǒu dà zāi yì zhé fèi wáng gēng lì xián zhě

国有大灾异,辄废王更立贤者。

wáng guān rú niǎo yì zhui zhū

王冠如鸟翼,缀珠。

yì jǐn xiù qián wú jīn

衣锦绣,前无襟。

zuò jīn tà cè yǒu niǎo rú é lǜ máo shàng shí yǒu dú zhé míng

坐金■榻,侧有鸟如鹅,绿毛,上食有毒辄鸣。

wú táo wǎ xiè bái shí xì wū jiān rùn rú yù

无陶瓦,屑白石塈屋,坚润如玉。

shèng shǔ yǐn shuǐ shàng liú qì wèi fēng

盛暑引水上,流气为风。

nán zǐ jiǎn fā yī xiù yòu tǎn ér pèi chéng zī píng bái gài xiǎo chē chū rù jiàn jīng qí jī gǔ

男子翦发、衣绣,右袒而帔,乘辎 𫐌白盖小车,出入建旌旗,击鼓。

fù rén jǐn jīn

妇人锦巾。

jiā zī yì wàn zhě wéi shàng guān

家訾亿万者为上官。

sú xǐ jiǔ shì gàn bǐng

俗喜酒,嗜干饼。

duō huàn rén néng fā huǒ yú yán shǒu wèi jiāng hú kǒu fān mào jǔ zú duò zhū yù

多幻人,能发火于颜,手为江湖,口幡眊举,足堕珠玉。

yǒu shàn yī néng kāi nǎo chū chóng yǐ yù mù shěng

有善医能开脑出虫以愈目眚。

tǔ duō jīn yín yè guāng bì míng yuè zhū dà bèi chē qú mǎ mù nán kǒng cuì hǔ pò

土多金、银、夜光璧、明月珠、大贝、车渠、码、木难、孔翠、虎魄。

zhī shuǐ yáng máo wèi bù yuē hǎi xī bù

织水羊毛为布,曰海西布。

hǎi zhōng yǒu shān hú zhōu hǎi rén chéng dà bó duò tiě wǎng shuǐ dǐ

海中有珊瑚洲,海人乘大舶,堕铁网水底。

shān hú chū shēng pán shí shàng bái rú jūn yī suì ér huáng sān suì chì zhī gé jiāo cuò gāo sān sì chǐ

珊瑚初生磐石上,白如菌,一岁而黄,三岁赤,枝格交错,高三四尺。

tiě fā qí gēn xì wǎng bó shàng jiǎo ér chū zhī shī shí bù gǎn jí fǔ

铁发其根,系网舶上,绞而出之,失时不敢即腐。

xī hǎi yǒu shì mào yì bù xiāng jiàn zhì zhí wù páng míng guǐ shì

西海有市,贸易不相见,置直物旁, 名鬼市。

yǒu shòu míng qíng dà rú gǒu guǎng è ér lì

有兽名勍,大如狗,犷恶而力。

běi yì yǒu yáng shēng tǔ zhōng qí shǔ dì gē bì sǐ sú jiè mǎ ér zǒu jī gǔ yǐ jīng zhī gāo qí jué jí zhú shuǐ cǎo bù néng qún

北邑有羊,生土中,脐属地,割必死,俗介马而走,击鼓以惊之,羔脐绝,即逐水草,不能群。

zhēn guàn shí qī nián wáng bō duō lì qiǎn shǐ xiàn chì bō lí lǜ jīn jīng xià zhào dá lài

贞观十七年,王波多力遣使献赤玻瓈、绿金精,下诏答赉。

dà shí shāo qiáng qiǎn dà jiàng jūn mó yè fá zhī fú lǐn yuē hé suì chén shǔ

大食稍强,遣大将军摩拽伐之,拂菻约和,遂臣属。

qián fēng zhì dà zú zài cháo xiàn

干封至大足,再朝献。

kāi yuán qī nián yīn tǔ huǒ luó dà qiú xiàn shī zǐ líng yáng

开元七年,因吐火罗大酋献师子、羚羊。

zì fú lǐn xī nán dù qì èr qiān lǐ yǒu guó yuē mó lín yuē lǎo bó sà

自拂菻西南度碛二千里,有国曰磨邻,曰老勃萨。

qí rén hēi ér xìng hàn

其人黑而性悍。

de zhàng lì wú cǎo mù wǔ gǔ sì mǎ yǐ gǎo yú rén shí hú mǎng

地瘴疠,无草木五谷,饲马以槁鱼,人食鹘莽。

hú mǎng bō sī zǎo yě

鹘莽,波斯枣也。

bù chǐ zhēng bào yú yí dí zuì shén hào yuē xún

不耻烝报,于夷狄最甚,号曰“寻”。

qí jūn chén qī rì yī xiū bù chū nà jiāo yì yǐn yǐ qióng yè

其君臣七日一休,不出纳交易,饮以穷夜。

dà shí běn bō sī de

大食,本波斯地。

nán zǐ bí gāo hēi ér rán

男子鼻高,黑而髯。

nǚ zǐ bái xī chū zhé zhāng miàn

女子白皙,出辄鄣面。

rì wǔ bài tiān shén

日五拜天神。

yín dài pèi yín dāo bù yǐn jiǔ jǔ lè

银带,佩银刀,不饮酒举乐。

yǒu lǐ táng róng shù bǎi rén lǜ qī rì wáng gāo zuò wéi xià shuō yuē sǐ dí zhě shēng tiān shàng shā dí shòu fú

有礼堂容数百人,率七日,王高坐为下说曰:“死敌者生天上,杀敌受福。

gù sú yǒng yú dòu

”故俗勇于斗。

tǔ ráo lì bù kě gēng liè ér shí ròu

土饶砾不可耕,猎而食肉。

kè shí mì wèi lú rú yú zhuàng suì xiàn guì rén

刻石蜜为庐如舆状, 岁献贵人。

pú táo dà zhě rú jī luǎn

蒲陶大者如鸡卵。

yǒu qiān lǐ mǎ chuán wèi lóng zhǒng

有千里马,传为龙种。

duò dà yè zhōng yǒu bō sī guó rén mù yú jù fēn mó de nà shān yǒu shòu yán yuē shān xī sān xué yǒu lì bīng hēi shí ér bái wén de zhī zhě wáng

隋大业中,有波斯国人牧于俱纷摩地那山,有兽言曰:“山西三穴,有利兵, 黑石而白文,得之者王。

zǒu shì rú yán

”走视,如言。

shí wén yán dāng fǎn nǎi guǐ zhòng póu wáng mìng yú héng hé shuǐ jié shāng lǚ bǎo xī bǐ zì wáng yí hēi shí bǎo zhī

石文言当反,乃诡众裒亡命于恒曷水,劫商旅,保西鄙自王,移黑石宝之。

guó rén wǎng tǎo zhī jiē dà bài hái yú shì suì qiáng

国人往讨之,皆大败还,于是遂强。

miè bō sī pò fú lǐn shǐ yǒu sù mài cāng yǔ

灭波斯,破拂菻,始有粟麦仓庾。

nán qīn pó luó mén bìng zhū guó shèng bīng zhì sì shí wàn

南侵婆罗门,并诸国,胜兵至四十万。

kāng shí jiē wǎng chén zhī

康、石皆往臣之。

qí de guǎng wàn lǐ dōng jù tū qí shī

其地广万里,东距突骑施。

xī nán shǔ hǎi

西南属海。

hǎi zhōng yǒu bō bá lì zhǒng wú suǒ fù shǔ

海中有拨拔力种,无所附属。

bù shēng wǔ gǔ shí ròu cì niú xuè hé rǔ yǐn zhī

不生五谷,食肉,刺牛血和乳饮之。

sú wú yī fú yǐ yáng pí zì bì

俗无衣服, 以羊皮自蔽。

fù rén míng xī ér lì

妇人明皙而丽。

duō xiàng yá jí ā mò xiāng bō sī gǔ rén yù wǎng shì bì shù qiān rén nà dié chán xuè shì nǎi jiāo yì

多象牙及阿末香,波斯贾人欲往市,必数千人纳氎镵血誓,乃交易。

bīng duō yá jiǎo ér yǒu gōng shǐ kǎi shuò shì zhì èr shí wàn shù wèi dà shí suǒ pò lüè

兵多牙角,而有弓、矢、铠、槊,士至二十万,数为大食所破略。

yǒng huī èr nián dà shí wáng hǎn mì mò mò shǐ qiǎn shǐ zhě cháo gòng zì yán wáng dà shí shì yǒu guó sān shí sì nián chuán èr shì

永徽二年,大食王豃密莫末始遣使者朝贡,自言王大食氏,有国三十四年,传二世。

kāi yuán chū fù qiǎn shǐ xiàn mǎ diàn dài yè jiàn bù bài yǒu sī jiāng hé zhī

开元初,复遣使献马、钿带,谒见不拜,有司将劾之。

zhōng shū lìng zhāng shuō wèi shū sú mù yì bù kě zhì yú zuì

中书令张说谓殊俗慕义,不可置于罪。

xuán zōng shè zhī

玄宗赦之。

shǐ zhě yòu lái cí yuē guó rén zhǐ bài tiān jiàn wáng wú bài yě

使者又来,辞曰:“国人止拜天,见王无拜也。

yǒu sī qiè zé nǎi bài

”有司切责,乃拜。

shí sì nián qiǎn shǐ sū lí mǎn xiàn fāng wù bài guǒ yì cì fēi páo dài

十四年,遣使苏黎满献方物,拜果毅,赐绯袍、带。

huò yuē dà shí zú zhōng yǒu gū liè zhǒng shì qiú zhǎng hào bái yī dà shí

或曰大食族中有孤列种,世酋长,号白衣大食。

zhǒng yǒu èr xìng yī yuē pén ní mò huàn èr yuē xī shēn

种有二姓,一曰盆尼末换,二曰奚深。

yǒu mó hē mò zhě yǒng ér zhì zhòng lì wèi wáng

有摩诃末者,勇而智,众立为王。

pì dì sān qiān lǐ kè xià là chéng

辟地三千里,克夏腊城。

chuán shí sì shì zhì mò huàn shā xiōng yī jí zì wáng xià yuàn qí rěn

传十四世,至末换,杀兄伊疾自王,下怨其忍。

yǒu hū luō shān mù lù rén bìng bō xī lín jiāng tǎo zhī xùn zhòng yuē zhù wǒ zhě jiē hēi yī

有呼罗珊木鹿人并波悉林将讨之,徇众曰:“助我者,皆黑衣。

é ér zhòng shù wàn jí shā mò huàn qiú xī shēn zhǒng sūn ā pú luō bá wèi wáng gēng hào hēi yī dà shí

”俄而众数万,即杀末换,求奚深种孙阿蒲罗拔为王,更号黑衣大食。

pú luō sǐ dì ā pú gōng fú lì

蒲罗死,弟阿蒲恭拂立。

zhì dé chū qiǎn shǐ zhě cháo gòng

至德初,遣使者朝贡。

dài zōng qǔ qí bīng píng liǎng jīng

代宗取其兵平两京。

ā pú gōng fú sǐ zi mí de lì

阿蒲恭拂死,子迷地立。

sǐ dì hē lùn lì

死,弟诃论立。

zhēn yuán shí yǔ tǔ bō xiāng gōng tǔ bō suì xī shī gù xiān dào biān

贞元时,与吐蕃相攻,吐蕃岁西师,故鲜盗边。

shí sì nián qiǎn shǐ zhě hán cuó wū jī shā běi sān rén cháo jiē bài zhōng láng jiàng lài qiǎn zhī

十四年,遣使者含嵯、乌鸡、沙北三人朝,皆拜中郎将,赉遣之。

chuán yán qí guó xī nán èr qiān lǐ shān gǔ jiān yǒu mù shēng huā rú rén shǒu yǔ yǔ zhé xiào zé luò

传言其国西南二千里山谷间,有木生花如人首,与语辄笑,则落。

dōng yǒu mò lù xiǎo guó yě

东有末禄,小国也。

zhì chéng guō duō mù xìng yǐ wǔ yuè wèi suì shǒu yǐ huà gāng xiāng xiàn

治城郭,多木姓,以五月为岁首,以画缸相献。

yǒu xún zhī guā dà zhě shí rén shí nǎi jǐn

有寻支瓜, 大者十人食乃尽。

shū yǒu kē cōng gé lán jūn dá bá xiè

蔬有颗葱、葛蓝、军达、茇薤。

dà shí zhī xi yǒu shàn zhě yì zì guó

大食之西有苫者,亦自国。

běi jù tū jué kě sà bù dì shù qiān lǐ

北距突厥可萨部,地数千里。

yǒu wǔ jié dù shèng bīng wàn rén

有五节度,胜兵万人。

tǔ duō hé

土多禾。

yǒu dà chuān dōng liú rù yà jù luō

有大川,东流入亚俱罗。

shāng gǔ wǎng lái xiāng wàng yún

商贾往来相望云。

zì dà shí xi shí wǔ rì xíng de dōu pán xi jù luó lì zhī shí wǔ rì xíng

自大食西十五日行,得都盘,西距罗利支十五日行;

nán jí dà shí èr shí wǔ rì xíng

南即大食,二十五日行;

běi bó dá yī yuè xíng

北勃达,一月行。

bó dá zhī dōng jù dà shí èr yuè xíng

勃达之东距大食二月行;

xi dǐ qí lán èr shí rì xíng

西抵岐兰二十日行;

nán dōu pán běi dà shí jiē yī yuè xíng

南都盘,北大食,皆一月行。

qí lán zhī dōng nán èr shí rì xíng de ā méi huò yuē ā mèi

岐兰之东南二十日行,得阿没,或曰阿昧;

dōng nán jù tuó bá sī shí wǔ rì xíng

东南距陀拔斯十五日行;

nán shā lán yī yuè xíng

南沙兰, 一月行;

běi jù hǎi èr rì xíng

北距海二日行。

jū nǐ hē wēn duō chéng yi mǎ yáng sú róu kuān gù dà shí cháng yóu mù yú cǐ

居你诃温多城,宜马羊,俗柔宽,故大食常游牧于此。

shā lán dōng jù luó lì zhī běi héng mǎn jiē èr shí rì xíng

沙兰东距罗利支,北恒满,皆二十日行;

xi jí dà shí èr shí wǔ rì xíng

西即大食,二十五日行。

luó lì zhī dōng jù dōu pán běi tuó bá sī jiē shí wǔ rì xíng

罗利支东距都盘,北陀拔斯,皆十五日行;

xī shā lán èr shí rì xíng

西沙兰,二十日行;

nán dà shí èr shí wǔ rì xíng

南大食,二十五日行。

dá mǎn huò yuē dá méi dōng tuó bá sī nán dà shí jiē yī yuè xíng

怛满,或曰怛没,东陀拔斯,南大食,皆一月行;

běi qí lán èr shí rì xíng

北岐兰,二十日行;

xi jí dà shí yī yuè xíng

西即大食,一月行。

jū wū hǔ hé běi píng chuān zhōng

居乌浒河北平川中。

shòu duō shī zǐ

兽多师子。

xī běi yǔ shǐ jiē yǐ tiě guān wéi xiàn

西北与史接,以铁关为限。

tiān bǎo liù zài

天宝六载,

dōu pán děng liù guó jiē qiǎn shǐ zhě rù cháo

都盘等六国皆遣使者入朝,

nǎi fēng dōu pán wáng móu sī jiàn mó hē yán yuē shùn huà wáng

乃封都盘王谋思健摩诃延曰顺化王,

bó dá wáng mó jù sè sī yuē shǒu yì wáng

勃达王摩俱涩斯曰守义王,

ā méi wáng jù nà hú shè yuē gōng xìn wáng

阿没王俱那胡设曰恭信王,

shā lán wáng bēi lù sī wēi yuē shùn lǐ wáng

沙兰王卑路斯威曰顺礼王,

luō lì zhī wáng yī sī jù xí yuē yì níng wáng

罗利支王伊思俱习曰义宁王,

dá mǎn wáng xiè méi yuē fèng shùn wáng

怛满王谢没曰奉顺王。

zàn yuē xī fāng zhī róng gǔ wèi cháng tōng zhōng guó zhì hàn shǐ zài wū sūn zhū guó

赞曰:西方之戎,古未尝通中国,至汉始载乌孙诸国。

hòu yǐ míng zì jiàn zhě jìn duō

后以名字见者浸多。

táng xìng yǐ cì xiū gòng gài bǎi yú jiē mào wàn lǐ ér zhì yì yǐ qín yǐ

唐兴,以次修贡,盖百馀,皆冒万里而至,亦已勤矣!

rán zhōng guó yǒu bào zèng cè diào chéng liáng chuán yì zhī fèi dōng zhì gāo lí nán zhì zhēn là xi zhì bō sī tǔ bō jiān kūn běi zhì tū jué qì dān mò hé wèi zhī bā fān qí wài wèi zhī jué yù shì de yuǎn jìn ér gěi fèi

然中国有报赠、册吊、程粮、 传驿之费,东至高丽,南至真腊,西至波斯、吐蕃、坚昆,北至突厥、契丹、靺鞨, 谓之“八蕃”,其外谓之“绝域”,视地远近而给费。

kāi yuán shèng shí shuì xī yù shāng hú yǐ gōng sì zhèn chū běi dào zhě nà fù lún tái

开元盛时,税西域商胡以供四镇,出北道者纳赋轮台。

de guǎng zé fèi bèi cǐ shèng wáng zhī jiàn yě

地广则费倍,此盛王之鉴也。

✦ You read 列传·卷一百四十六

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.