nán mán shàng
南蛮上
nán zhào huò yuē hè tuò yuē lóng wěi yuē jū miē yuē yáng jiàn běn āi láo yí hòu wū mán bié zhǒng yě
南诏,或曰鹤拓,曰龙尾,曰苴咩,曰阳剑,本哀牢夷后,乌蛮别种也。
yí yǔ wáng wèi zhào
夷语王为“诏”。
qí xiān qú shuài yǒu liù zì hào liù zhào yuē méng xiù zhào yuè xī zhào làng qióng zhào chuò dēng shǎn zhào shī làng zhào méng shě zhào
其先渠帅有六,自号“六诏”,曰蒙秀诏、越析诏、浪穹诏、{辶登} 睒诏、施浪诏、蒙舍诏。
bīng liè bù néng xiāng jūn shǔ zhū gě liàng tǎo dìng zhī
兵埒,不能相君,蜀诸葛亮讨定之。
méng shě zhào zài zhū bù nán gù chēng nán zhào
蒙舍诏在诸部南,故称南诏。
jū yǒng chāng yáo zhōu zhī jiān tiě qiáo zhī nán dōng jù cuàn dōng nán shǔ jiāo zhǐ xi mó qié tuó xī běi yǔ tǔ bō jiē nán nǚ wáng xī nán biāo běi dǐ yì zhōu dōng běi jì qián wū
居永昌、姚州之间,铁桥之南,东距爨,东南属交趾,西摩伽陀,西北与吐蕃接,南女王,西南骠,北抵益州,东北际黔、巫。
wáng dōu yáng jū miē chéng bié dōu yuē shàn chǎn fǔ
王都羊苴咩城,别都曰善阐府。
wáng zuò dōng xiàng qí chén yǒu suǒ chén yǐ zhuàng yán ér bù chēng chén
王坐东向,其臣有所陈,以状言而不称臣。
wáng zì chēng yuē yuán yóu zhèn yě
王自称曰元,犹朕也;
wèi qí xià yuē chǎng yóu qīng ěr yě
谓其下曰昶, 犹卿、尔也。
guān yuē tǎn chāo yuē bù xiè yuē jiǔ zàn wèi zhī qīng píng guān suǒ yǐ jué guó shì qīng zhòng yóu táng zǎi xiāng yě
官曰坦绰、曰布燮、曰久赞,谓之清平官,所以决国事轻重,犹唐宰相也;
yuē qiú wàng yuē zhèng qiú wàng yuē yuán wài qiú wàng yuē dà jūn jiāng yuē yuán wài yóu shì guān yě
曰酋望、曰正酋望、曰员外酋望、曰大军将、曰员外,犹试官也。
mù shuǎng zhǔ bīng cóng shuǎng zhǔ hù jí cí shuǎng zhǔ lǐ fá shuǎng zhǔ xíng quàn shuǎng zhǔ guān rén jué shuǎng zhǔ gōng zuò wàn shuǎng zhǔ cái yòng yǐn shuǎng zhǔ kè hé shuǎng zhǔ shāng gǔ jiē qīng píng guān qiú wàng dà jūn jiāng jiān zhī
幕爽主兵, 琮爽主户籍,慈爽主礼,罚爽主刑,劝爽主官人,厥爽主工作,万爽主财用,引爽主客,禾爽主商贾,皆清平官、酋望、大军将兼之。
shuǎng yóu yán shěng yě
爽,犹言省也。
dū shuǎng zǒng sān xǐng yě
督爽,总三省也。
qǐ tuō zhǔ mǎ lù tuō zhǔ niú jù tuō zhǔ cāng lǐn yì qīng píng guān qiú wàng dà jūn jiāng jiān zhī
乞托主马,禄托主牛,巨托主仓廪,亦清平官、酋望、大军将兼之。
yuē shuǎng qiú yuē mí qín yuē qín qí zhǎng fù shuì
曰爽酋、 曰弥勤、曰勤齐,掌赋税。
yuē bīng nòu sī zhǎng jī mì
曰兵獳司,掌机密。
dà fǔ zhǔ jiàng yuē yǎn xí fù yuē yǎn lǎn
大府主将曰演习,副曰演览;
zhōng fǔ zhǔ jiàng yuē shàn yì fù yuē shàn lǎn
中府主将曰缮裔,副曰缮览;
xià fǔ zhǔ jiāng yuē dàn qiú fù yuē dàn lǎn
下府主将曰澹酋,副曰澹览;
xiǎo fǔ zhǔ jiāng yuē mù zǒng fù yuē mù lǎn
小府主将曰幕捴,副曰幕览。
fǔ yǒu tuó qiú ruò guǎn jì
府有陀酋,若管记;
yǒu tuó xi ruò pàn guān
有陀西,若判官。
dà dǐ rú cǐ
大抵如此。
fán diào fā xià wén shū jù yì bì zhàn qí qī
凡调发,下文书聚邑,必占其期。
bǎi jiā yǒu zǒng zuǒ yī qiān jiā yǒu zhì rén guān yī wàn jiā yǒu dū du yī
百家有总佐一,千家有治人官一,万家有都督一。
fán tián wǔ mǔ yuē shuāng
凡田五亩曰双。
shàng guān shòu tián sì shí shuāng shàng hù sān shí shuāng yǐ shì ér chà
上官授田四十双, 上户三十双,以是而差。
zhuàng zhě jiē wèi zhàn zú yǒu mǎ wèi qí jūn
壮者皆为战卒,有马为骑军。
rén suì gěi wéi shān kù
人岁给韦衫裤。
yǐ yì luò yuǎn jìn fēn sì jūn yǐ qí zhì bié sì fāng miàn yī jiāng tǒng qiān rén sì jūn zhì yī jiāng
以邑落远近分四军,以旗帜别四方,面一将统千人,四军置一将。
fán dí rù jìng yǐ suǒ rù miàn jiāng yù zhī
凡敌入境,以所入面将御之。
wáng qīn bīng yuē zhū nǔ qū jū
王亲兵曰朱弩佉苴。
qū jū wéi dài yě
佉苴,韦带也。
zé xiāng bīng wèi sì jūn luó jū zǐ dài zhū dī móu fù xī gé tóng dùn ér xiǎn zǒu xiǎn rú fēi
择乡兵为四军罗苴子,戴朱鞮鍪,负犀革铜盾而跣,走险如飞。
bǎi rén zhì luó jū zǐ tǒng yī rén
百人置罗苴子统一人。
wàng jū mán zhě zài lán cāng jiāng xī
望苴蛮者,在兰苍江西。
nán nǚ yǒng jié bù ān ér qí shàn yòng máo jiàn duǎn jiǎ bì xiōng fù dī móu jiē chā māo niú wěi chí tū ruò shén
男女勇捷,不鞍而骑,善用矛剑,短甲蔽胸腹,鞮鍪皆插猫牛尾,驰突若神。
fán bīng chū yǐ wàng jū zi qián qū
凡兵出,以望苴子前驱。
yǐ qīng píng zǐ dì wèi yǔ yí
以清平子弟为羽仪。
wáng zuǒ yòu yǒu yǔ yí zhǎng bā rén qīng píng guān jiàn wáng bù dé pèi jiàn wéi yǔ yí zhǎng pèi zhī wèi qīn xìn
王左右有羽仪长八人,清平官见王不得佩剑,唯羽仪长佩之为亲信。
yǒu liù cáo zhǎng cáo cháng yǒu gōng bǔ dà jūn jiāng
有六曹长,曹长有功补大军将。
dà jūn jiāng shí èr yǔ qīng píng guān děng liè rì yì shì wáng suǒ chū zhì jūn bì chēng jié dù cì bǔ qīng píng guān
大军将十二,与清平官等列,日议事王所,出治军壁称节度,次补清平官。
yǒu nèi suàn guān dài wáng cái chǔ
有内算官,代王裁处;
wài suàn guān jì wáng suǒ chǔ fèn yǐ fù liù cáo
外算官,记王所处分,以付六曹。
wài zé yǒu liù jié dù yuē nòng dòng yǒng chāng yín shēng jiàn chuān zhè dōng lí shuǐ
外则有六节度,曰:弄栋、 永昌、银生、剑川、柘东、丽水。
yǒu èr dōu dū huì chuān tōng hǎi
有二都督:会川、通海。
yǒu shí jiǎn yí yǔ jiǎn ruò zhōu yuē yún nán jiǎn bái yá jiǎn yì yuē bó nòng jiǎn pǐn dàn jiǎn chuò dēng chuān jiǎn méng shě jiǎn dà lí jiǎn yì yuē shǐ jiǎn jū miē jiǎn yì yuē yáng jiǎn méng qín jiǎn yǐ hé jiǎn zhào chuān jiǎn
有十睑,夷语睑若州, 曰:云南睑、白厓睑亦曰勃弄睑、品澹睑、{辶登}川睑、蒙舍睑、大厘睑亦曰史睑、 苴咩睑亦曰阳睑、蒙秦睑、矣和睑、赵川睑。
qí xiān shān zhī xi duō zhàng xiāo dì píng cǎo dōng bù kū
祁鲜山之西多瘴歊,地平,草冬不枯。
zì qǔ jìng zhōu zhì diān chí rén shuǐ gēng shí cán yǐ zhè cán shēng yuè èr xún ér jiǎn zhī jǐn jiān jīng zhì
自曲靖州至滇池,人水耕,食蚕以柘, 蚕生阅二旬而茧,织锦缣精致。
dà hé qí xiān ér xi rén bù cán pōu bō luó shù shí zhuàng ruò xù niǔ lǚ ér fú zhī
大和、祁鲜而西,人不蚕,剖波罗树实,状若絮, 纽缕而幅之。
lǎn jiǎn jǐng chǎn yán zuì xiān bái wéi wáng de shí qǔ zú zhé miè zào
览睑井产盐最鲜白,惟王得食,取足辄灭灶。
kūn míng chéng zhū jǐng jiē chǎn yán bù zhēng qún mán shí zhī
昆明城诸井皆产盐,不征,群蛮食之。
yǒng chāng zhī xi yě sāng shēng shí shàng qí lín shàng qū liǎng xiàng ér xià zhí qǔ yǐ wéi gōng bù jīn qī ér lì míng yuē míng gōng
永昌之西,野桑生石上,其林上屈两向而下植,取以为弓,不筋漆而利,名曰瞑弓。
cháng chuān zhū shān wǎng wǎng yǒu jīn huò pī shā de zhī
长川诸山,往往有金,或披沙得之。
lí shuǐ duō jīn fū
丽水多金麸。
yuè shǎn zhī xi duō jiàn cǎo chǎn shàn mǎ shì chēng yuè shǎn jùn
越睒之西,多荐草,产善马,世称越睒骏。
shǐ shēng ruò gāo suì zhōng niǔ suō mí zhī yǐn yǐ mǐ pān qī nián kě yù rì chí shù bǎi lǐ
始生若羔,岁中纽莎縻之,饮以米潘,七年可御,日驰数百里。
wáng chū jiàn bā qí zǐ ruò qīng bái liú
王出,建八旗,紫若青,白斿;
zhì shà èr
雉翣二;
yǒu máo yuè zǐ náng zhī
有旄钺,紫囊之;
cuì gài
翠盖。
wáng mǔ yuē xìn mó yì yuē jiǔ mó
王母曰信么, 亦曰九么。
fēi yuē jìn wǔ
妃曰进武。
xìn mó chū yì jiàn bā qí jiàng liú
信么出,亦建八旗,绛斿。
zì cáo cháng yǐ jiàng xì jīn qū jū
自曹长以降,系金佉苴。
shàng jiàng zǐ
尚绛紫。
yǒu gōng jiā jǐn yòu yǒu gōng jiā jīn bō luō
有功加锦,又有功加金波罗。
jīn bō luō hǔ pí yě
金波罗,虎皮也。
gōng xiǎo zhě jīn bèi bù xiù cì zhǐ yú jīn
功小者,衿背不袖,次止于衿。
fù rén bù fěn dài yǐ sū zé fā
妇人不粉黛,以苏泽发。
guì zhě líng jǐn qún rú shàng shī jǐn yī fú
贵者绫锦裙襦,上施锦一幅。
yǐ liǎng gǔ biàn wèi huán jì ěr zhui zhū bèi sè sè hǔ pò
以两股辫为鬟髻,耳缀珠贝、 瑟瑟、虎魄。
nǚ lí fù yú rén luàn bù jīn hūn xī sī xiāng sòng
女、嫠妇与人乱,不禁,婚夕私相送。
yǐ jià yǒu jiān zhě jiē dǐ sǐ
已嫁有奸者,皆抵死。
sú yǐ yín wèi zhèng sì shí dà dǐ yǔ zhōng guó xiǎo chāi
俗以寅为正,四时大抵与中国小差。
kuài yú cùn yǐ hú guā jiāo tǎn hé zhī hào é quē
脍鱼寸,以胡瓜、椒、菼和之,号鹅阙。
chuī piáo shēng shēng sì guǎn
吹瓢笙,笙四管。
jiǔ zhì kè qián yǐ shēng tuī zhǎn quàn lèi
酒至客前,以笙推盏劝酹。
yǐ zēng bó jí bèi shì yì
以缯帛及贝市易。
bèi zhě dà ruò zhǐ shí liù méi wèi yī mì
贝者大若指,十六枚为一觅。
shī xíng rén jī liáng dòu wǔ shēng yǐ èr qiān wǔ bǎi rén wéi yī yíng
师行,人赍粮斗五升,以二千五百人为一营。
qí fǎ qián shāng zhě yǎng zhì hòu shāng zhě zhǎn
其法,前伤者养治,后伤者斩。
lí tián yǐ yī niú sān fu qián wǎn zhōng yā hòu qū
犁田以一牛三夫,前挽、中压、后驱。
rán zhuān yú nóng wú guì jiàn jiē gēng
然专于农,无贵贱皆耕。
bù yáo yì rén suì shū mǐ èr dòu
不繇役,人岁输米二斗。
yī yì zhě gěi tián èr shōu nǎi shuì
一艺者给田,二收乃税。
wáng méng shì fù zǐ yǐ míng xiāng shǔ
王蒙氏,父子以名相属。
zì shě máng yǐ lái yǒu pǔ cì kě kǎo
自舍尨以来,有谱次可考。
shě máng shēng dú luó yì yuē xì nú luó gāo zōng shí qiǎn shǐ zhě rù cháo cì jǐn páo
舍尨生独逻,亦曰细奴逻, 高宗时遣使者入朝,赐锦袍。
xì nú luó shēng luó shèng yán luó shèng yán shēng yán gé
细奴逻生逻盛炎,逻盛炎生炎阁。
wǔ hòu shí shèng yán shēn rù cháo qī fāng shēn shēng shèng luó pí xǐ yuē wǒ yòu yǒu zi suī sǐ táng de zú yǐ
武后时,盛炎身入朝,妻方娠,生盛逻皮,喜曰:“我又有子,虽死唐地足矣。
yán gé lì sǐ kāi yuán shí
”炎阁立,死开元时。
dì shèng luó pí lì shēng pí luó gé shòu tè jìn fēng tái dēng jùn wáng
弟盛逻皮立,生皮逻阁,授特进,封台登郡王。
yán gé wèi yǒu zǐ shí yǐ gé luō fèng wèi sì jí shēng zǐ hái qí zōng ér míng chéng gé suì bù gǎi
炎阁未有子时,以阁罗凤为嗣,及生子,还其宗,而名承阁,遂不改。
kāi yuán mò pí luó gé zhú hé mán qǔ dà hé chéng yòu xí dà lí chéng shǒu zhī yīn chéng lóng kǒu yí yǔ shān bēi tuó wèi hé gù wèi dà hé yǐ chù gé luō fèng
开元末,皮逻阁逐河蛮,取大和城,又袭大厘城守之,因城龙口,夷语山陂陀为“和”,故谓“大和”,以处阁罗凤。
tiān zǐ zhào cì pí luó gé míng guī yì
天子诏赐皮逻阁名归义。
dàng shì shí wǔ zhào wēi guī yì dú qiáng nǎi hòu yǐ lì dàn jiàn nán jié dù shǐ wáng yù qiú hé liù zhào wèi yī
当是时,五诏微, 归义独强,乃厚以利啖剑南节度使王昱,求合六诏为一。
zhì kě
制可。
guī yì yǐ bìng qún mán suì pò tǔ bō jìn jiāo dà
归义已并群蛮,遂破吐蕃,浸骄大。
rù cháo tiān zǐ yì wèi jiā lǐ
入朝,天子亦为加礼。
yòu yǐ pò mǐ mán gōng chí qiǎn zhōng rén cè wèi yún nán wáng cì jǐn páo jīn diàn dài qī shì
又以破渳蛮功,驰遣中人册为云南王,赐锦袍、金钿带七事。
yú shì xǐ zhì dà hé chéng
于是徙治大和城。
tiān bǎo chū qiǎn gé luō fèng zǐ fèng jiā yì rù sù wèi bài hóng lú qīng ēn cì liáng yì
天宝初,遣阁罗凤子凤迦异入宿卫,拜鸿胪卿,恩赐良异。
qī zài guī yì sǐ gé luō fèng lì xí wáng yǐ qí zi fèng jiā yì wèi yáng guā zhōu cì shǐ
七载,归义死,阁罗凤立,袭王,以其子凤迦异为阳瓜州刺史。
chū ān níng chéng yǒu wǔ yán jǐng rén de zhǔ zhōu zì jǐ
初,安宁城有五盐井,人得煮鬻自给。
xuán zōng zhào tè jìn hé lǚ guāng yǐ bīng dìng nán zhào jìng qǔ ān níng chéng jí jǐng fù lì mǎ yuán tóng zhù nǎi hái
玄宗诏特进何履光以兵定南诏境,取安宁城及井,复立马援铜柱,乃还。
xiān yú zhòng tōng lǐng jiàn nán jié dù shǐ biàn fèn shǎo fāng lüè
鲜于仲通领剑南节度使,卞忿少方略。
gù shì nán zhào cháng yǔ qī zǐ yè dū du guò yún nán tài shǒu zhāng qián tuó sī zhī duō suǒ qiú gài gé luō fèng bù yīng
故事,南诏尝与妻子谒都督,过云南, 太守张虔陀私之,多所求丐,阁罗凤不应。
qián tuó shù gòu jìn zhī yīn biǎo qí zuì
虔陀数诟靳之,阴表其罪。
yóu shì fèn yuàn fǎn fā bīng gōng qián tuó shā zhī qǔ yáo zhōu jí xiǎo yí zhōu fán sān shí èr
由是忿怨, 反,发兵攻虔陀,杀之,取姚州及小夷州凡三十二。
míng nián zhòng tōng zì jiāng chū róng guī zhōu fēn èr dào jìn cì qū zhōu jìng zhōu
明年,仲通自将出戎、巂州, 分二道进次曲州、靖州。
gé luō fèng qiǎn shǐ zhě xiè zuì yuàn hái suǒ lǔ de zì xīn qiě chéng yáo zhōu
阁罗凤遣使者谢罪,愿还所虏,得自新,且城姚州;
rú bù tīng zé guī mìng tǔ bō kǒng yún nán fēi táng yǒu
如不听,则归命吐蕃,恐云南非唐有。
zhòng tōng nù qiú shǐ zhě jìn báo bái yá chéng dà bài yǐn hái
仲通怒,囚使者,进薄白厓城,大败引还。
gé luō fèng liǎn zhàn zì zhù jīng guān suì běi chén tǔ bō tǔ bō yǐ wéi dì
阁罗凤敛战胔,筑京观,遂北臣吐蕃,吐蕃以为弟。
yí wèi dì zhōng gù chēng zàn pǔ zhōng gěi jīn yìn hào dōng dì
夷谓弟“钟”,故称“赞普钟”, 给金印,号“东帝”。
jiē bēi guó mén míng bù dé yǐ ér pàn cháng yuē wǒ shàng shì shì fèng zhōng guó lèi fēng shǎng hòu sì róng guī zhī
揭碑国门,明不得已而叛,尝曰:“我上世世奉中国,累封赏,后嗣容归之。
ruò táng shǐ zhě zhì kě zhǐ bēi zǎo fú wú zuì yě
若唐使者至,可指碑澡祓吾罪也。
huì yáng guó zhōng yǐ jiàn nán jié dù dāng guó nǎi diào tiān xià bīng fán shí wàn shǐ shì yù shǐ lǐ mì tǎo zhī niǎn xiǎng zhě shàng bù zài
”会杨国忠以剑南节度当国, 乃调天下兵凡十万,使侍御史李宓讨之,辇饷者尚不在。
shè hǎi ér yì sǐ xiāng zhǒng yú dào mì bài yú dà hé chéng sǐ zhě shí bā
涉海而疫死相踵于道,宓败于大和城,死者十八。
yì huì ān lù shān fǎn gé luō fèng yīn zhī qǔ guī zhōu huì tóng jūn jù qīng xī guān yǐ pò yuè xī xiāo yú zèng xi ér jiàng xún chuán biāo zhū guó
亦会安禄山反,阁罗凤因之取巂州会同军,据清溪关,以破越析,枭于赠,西而降寻传、骠诸国。
xún chuán mán zhě sú wú sī kuàng xiǎn lǚ zhēn jí bù kǔ yě
寻传蛮者,俗无丝纩,跣履榛棘不苦也。
shè háo zhū shēng shí qí ròu
射豪猪,生食其肉。
zhàn yǐ zhú lóng tóu rú dōu móu
战,以竹笼头如兜鍪。
qí xi yǒu luǒ mán yì yuē yě mán màn sàn shān zhōng wú jūn zhǎng zuò kǎn shě yǐ jū
其西有裸蛮,亦曰野蛮,漫散山中,无君长,作槛舍以居。
nán shào nǚ duō wú tián nóng yǐ mù pí bì xíng fù huò shí huò wǔ gòng yǎng yī nán zǐ
男少女多,无田农,以木皮蔽形,妇或十或五共养一男子。
guǎng dé chū fèng jiā yì zhù zhè dōng chéng zhū gě liàng shí kè gù zài wén yuē bēi jí pū mán wéi hàn nú
广德初,凤迦异筑柘东城,诸葛亮石刻故在,文曰:“碑即仆,蛮为汉奴。
yí wèi shì cháng yǐ shí zhī wǔ
”夷畏誓,常以石搘捂。
dà lì shí sì nián gé luō fèng zú yǐ fèng jiā yì qián sǐ lì qí sūn yì móu xún yǐ sì
大历十四年,阁罗凤卒,以凤迦异前死,立其孙异牟寻以嗣。
yì móu xún yǒu zhì shù shàn fǔ zhòng lüè zhī shū
异牟寻有智数, 善抚众,略知书。
mǔ li dú jǐn mán nǚ yě
母李,独锦蛮女也。
dú jǐn mán yì wū mán zhǒng zài qín cáng chuān nán
独锦蛮亦乌蛮种,在秦藏川南。
tiān bǎo zhōng mìng qí zhǎng wèi tí zhōu cì shǐ
天宝中,命其长为蹄州刺史。
shì yǔ nán zhào hūn pìn
世与南诏婚聘。
yì móu xún lì xī zhòng èr shí wàn rù kòu yǔ tǔ bō bìng lì
异牟寻立,悉众二十万入寇,与吐蕃并力。
yī qū mào zhōu yú wén chuān rǎo guàn kǒu
一趋茂州,逾文川,扰灌口;
yī qū fú wén lüè fāng wéi bái bà
一趋扶、文,掠方维、白坝;
yī qīn lí yā kòu qióng lái guān
一侵黎、雅,叩邛郲关。
lìng qí xià yuē wèi wǒ qǔ shǔ wèi dōng fǔ gōng jì xī sòng luó suō chéng suì fù yī jiān
令其下曰:“为我取蜀为东府, 工伎悉送逻娑城,岁赋一缣。
yú shì jìn xiàn chéng jù rén lǜ zǒu shān
”于是进陷城聚,人率走山。
dé zōng fā jìn wèi jí yōu zhōu jūn yǐ yuán dōng chuān yǔ shān nán bīng hé dà bài yì móu xún zhòng zhǎn shǒu liù qiān jí qín shēng bǔ shāng shén zhòng diān bó yá qiào qiě shí wàn
德宗发禁卫及幽州军以援东川,与山南兵合,大败异牟寻众,斩首六千级,禽生捕伤甚众,颠踣厓峭且十万。
yì móu xún jù gēng xǐ jū miē chéng zhù mào shí wǔ lǐ tǔ bō fēng wèi rì dōng wáng
异牟寻惧,更徙苴咩城,筑袤十五里,吐蕃封为日东王。
rán tǔ bō zé fù chóng shù xī duó qí xiǎn lì yíng hou suì suǒ bīng zhù fáng yì móu xún shāo kǔ zhī
然吐蕃责赋重数,悉夺其险立营候,岁索兵助防,异牟寻稍苦之。
gù xi lú lìng zhèng huí zhě táng guān yě wǎng guī zhōu pò wèi suǒ lǔ
故西泸令郑回者,唐官也,往巂州破,为所虏。
gé luō fèng zhòng qí dūn rú hào mán lì bǐ jiào zǐ dì de chuí péng gù guó zhōng wú bù dàn
阁罗凤重其惇儒,号“蛮利”,俾教子弟,得棰搒,故国中无不惮。
hòu yǐ wéi qīng píng guān
后以为清平官。
shuō yì móu xún yuē zhōng guó yǒu lǐ yì shǎo qiú zé fēi ruò tǔ bō lán kè wú jí yě
说异牟寻曰:“中国有礼义,少求责,非若吐蕃惏刻无极也。
jīn qì zhī fù guī táng wú yuǎn shù láo lì mò dà cǐ
今弃之复归唐,无远戍劳,利莫大此。
yì móu xún shàn zhī shāo móu nèi fù rán wèi gǎn fā
”异牟寻善之,稍谋内附, 然未敢发。
yì huì jié dù shǐ wéi gāo fǔ zhū mán yǒu wēi huì zhū mán pō de yì móu xún yǔ bái yú gāo shí zhēn yuán sì nián yě
亦会节度使韦皋抚诸蛮有威惠,诸蛮颇得异牟寻语,白于皋,时贞元四年也。
gāo nǎi qiǎn dié zhě yí shū tǔ bō yí zhī yīn zé dà chén zi wèi zhì yì móu xún yù yuàn
皋乃遣谍者遗书,吐蕃疑之,因责大臣子为质,异牟寻愈怨。
hòu wǔ nián nǎi jué cè qiǎn shǐ zhě sān rén yì dào tóng qù chéng dū yí gāo bó shū yuē
后五年,乃决策遣使者三人异道同趣成都,遗皋帛书曰:
yì móu xún shì wèi táng chén nǎng yuán zhāng qián tuó zhì zài tūn wǔ zhōng shǐ zhě zhì bù wéi chéng xuě jǔ bù huáng jiǒng de shēng yì jì
异牟寻世为唐臣,曩缘张虔陀志在吞侮,中使者至,不为澄雪,举部惶窘,得生异计。
xiān yú zhòng tōng bǐ nián jǔ bīng gù zì xīn wú yáo
鲜于仲通比年举兵,故自新无繇。
dài zǔ qì bèi èr fán qī gū bèi yuē
代祖弃背,二蕃欺孤背约。
shén chuān dū du lùn nè shé shǐ làng rén lì luō shì xuàn huò bù xìng fā bīng wú shí jīn shí èr nián
神川都督论讷舌使浪人利罗式眩惑部姓,发兵无时,今十二年。
cǐ yī rěn yě
此一忍也。
tiān huò fán tíng jiàng xìn xiāo qiáng tài zǐ dì xiōng liú cuàn jìn chén héng wū jiē shàng jié zàn yīn jì yǐ xíng tú hài píng rì gōng chén wú yī èr zài
天祸蕃廷,降衅萧墙,太子弟兄流窜,近臣横污,皆尚结赞阴计,以行屠害,平日功臣,无一二在。
nè shé děng jiē cè fēng wáng
讷舌等皆册封王;
xiǎo guó zòu qǐng bù lìng shàng dá
小国奏请,不令上达。
cǐ èr rěn yě
此二忍也。
yòu qiǎn nè shé bī chéng yú bǐ bì yì bù kān
又遣讷舌逼城于鄙,弊邑不堪。
lì luō shì sī qǔ zhòng shǎng bù luò jiē jīng
利罗式私取重赏,部落皆惊。
cǐ sān rěn yě
此三忍也。
yòu lì luō shì mà shǐ zhě yuē miè zi zhī jiāng fēi wǒ qí shuí
又利罗式骂使者曰:“灭子之将,非我其谁?
zi suǒ fù dāng wèi wǒ yǒu
子所富当为我有。
cǐ sì rěn yě
”此四忍也。
jīn tǔ bō wěi lì luō shì jiá shì liù shí shì wèi yīn zhī huái è bù miù
今吐蕃委利罗式甲士六十侍卫,因知怀恶不谬。
cǐ yī nán rěn yě
此一难忍也。
tǔ bō yīn dú yě xīn zhé huái bó shì
吐蕃阴毒野心, 辄怀搏噬。
yǒu rú tōu shēng shí wū rǔ xiān rén gū fù bù luò
有如媮生,实污辱先人,辜负部落。
cǐ èr nán rěn yě
此二难忍也。
wǎng tuì hún wáng wèi tǔ bō suǒ hài gū yí shòu qī
往退浑王为吐蕃所害, 孤遗受欺;
xī shān nǚ wáng jiàn duó qí wèi
西山女王,见夺其位;
tuò bá shǒu lǐng bìng méng zhū yì
拓拔首领,并蒙诛刈;
pú gù zhì zhōng shēn yì sàng wáng
仆固志忠,身亦丧亡。
měi lǔ yī zhāo yì bèi cǐ huò
每虏一朝亦被此祸。
cǐ sān nán rěn yě
此三难忍也。
wǎng cháo tíng jiàng shǐ zhāo fǔ qíng xīn wú èr zhào hán xìn jié jiē sòng fán tíng
往朝廷降使招抚,情心无二,诏函信节,皆送蕃廷。
suī zhī zhōng xià zhì rén yè wèi fán chén tūn shēng wú su
虽知中夏至仁,业为蕃臣,吞声无诉。
cǐ sì nán rěn yě
此四难忍也。
zēng zǔ yǒu chǒng xiān dì hòu sì lǜ méng xí wáng rén zhī lǐ lè běn táng fēng huà
曾祖有宠先帝,后嗣率蒙袭王,人知礼乐,本唐风化。
tǔ bō zhà dài bǎi qíng huái è xiāng qi
吐蕃诈绐百情,怀恶相戚。
yì móu xún yuàn jié chéng rì xīn guī kuǎn tiān zǐ
异牟寻愿竭诚日新,归款天子。
qǐng jiā shù jiàn nán xī shān jīng yuán děng zhōu ān xī zhèn shǒu yáng bīng sì lín wěi huí hú zhū guó suǒ zài qīn lüè shǐ tǔ bō shì fēn lì sàn bù néng wèi qiáng cǐ xī nán yú bù fán tiān bīng kě yǐ lì gōng yún
请加戍剑南、西山、泾原等州,安西镇守,扬兵四临,委回鹘诸国,所在侵掠,使吐蕃势分力散,不能为强,此西南隅不烦天兵, 可以立功云。
qiě zèng gāo huáng jīn dān shā
且赠皋黄金、丹砂。
gāo hù sòng shǐ zhě jīng shī shǐ zhě zòu yì móu xún qǐng guī tiān zi wèi táng fān fǔ
皋护送使者京师,使者奏异牟寻请归天子,为唐籓辅。
xiàn jīn shì shùn gé
献金,示顺革;
dān chì xīn yě
丹,赤心也。
dé zōng jiā zhī cì yǐ zhào shū mìng gāo qiǎn dié wǎng chān
德宗嘉之,赐以诏书,命皋遣谍往觇。
gāo lìng qí shǔ cuī zuǒ shí zhì yáng jū miē chéng
皋令其属崔佐时至羊苴咩城。
shí tǔ bō shǐ zhě duō zài yīn jiè zuǒ shí yī zāng kē shǐ zhě fú yǐ rù
时吐蕃使者多在,阴戒佐时衣牂柯使者服以入。
zuǒ shí yuē wǒ nǎi táng shǐ zhě ān dé cóng xiǎo yí fú
佐时曰:“我乃唐使者,安得从小夷服?
yì móu xún yè yíng zhī shè wèi chén liǎo zuǒ shí jí xuān tiān zi yì
”异牟寻夜迎之,设位陈燎,佐时即宣天子意。
yì móu xún nèi wèi tǔ bō gù zuǒ yòu shī sè liú tì zài bài shòu mìng
异牟寻内畏吐蕃,顾左右失色,流涕再拜受命。
shǐ qí zi gé quàn jí qīng píng guān yǔ zuǒ shí méng diǎn cāng shān zǎi shū sì yī cáng shén cí shí shì yī chén xī ěr shuǐ yī zhì zǔ miào yī yǐ jìn tiān zǐ
使其子阁劝及清平官与佐时盟点苍山,载书四:一藏神祠石室,一沈西洱水,一置祖庙,一以进天子。
nǎi fā bīng gōng tǔ bō shǐ zhě shā zhī kè jīn qì yǐ xiàn qiǎn cáo cháng jú nán luō zhào jiā kuān suí zuǒ shí rù cháo
乃发兵攻吐蕃使者杀之,刻金契以献,遣曹长跼南罗、赵迦宽随佐时入朝。
chū tǔ bō yǔ huí hú zhàn shā shāng shén nǎi diào nán zhào wàn rén
初,吐蕃与回鹘战,杀伤甚,乃调南诏万人。
yì móu xún yù xí tǔ bō yáng shì guǎ ruò yǐ wǔ qiān rén xíng xǔ zhī
异牟寻欲袭吐蕃,阳示寡弱,以五千人行,许之。
jí zì jiāng shù wàn zhǒng hòu zhòu yè xíng dà pò tǔ bō yú shén chuān suì duàn tiě qiáo nì sǐ yǐ wàn jì fú qí wǔ wáng
即自将数万踵后,昼夜行,大破吐蕃于神川,遂断铁桥,溺死以万计,俘其五王。
nǎi qiǎn dì còu luō dòng qīng píng guān yǐn chóu kuān děng èr shí qī rén rù xiàn dì tú fāng wù qǐng fù hào nán zhào
乃遣弟凑罗栋、清平官尹仇宽等二十七人入献地图、方物,请复号南诏。
dì cì lài yǒu jiā bài chóu kuān zuǒ sàn qí cháng shì fēng gāo xī jùn wáng
帝赐赉有加,拜仇宽左散骑常侍,封高溪郡王。
míng nián xià liù yuè cè yì móu xún wèi nán zhào wáng
明年夏六月,册异牟寻为南诏王。
yǐ cí bù láng zhōng yuán zī chí jié lǐng shǐ chéng dū shǎo yǐn páng qí fù zhī cuī zuǒ shí wèi pàn guān
以祠部郎中袁滋持节领使,成都少尹庞颀副之,崔佐时为判官;
jù wén zhēn wèi xuān wèi shǐ liú yōu yán wèi pàn guān
俱文珍为宣慰使,刘幽岩为判官。
cì huáng jīn yìn wén yuē zhēn yuán cè nán zhào yìn
赐黄金印,文曰“贞元册南诏印”。
zī zhì dà hé chéng yì móu xún qiǎn xiōng méng xì luō wù děng yǐ liáng mǎ liù shí yíng zhī jīn zōng yù kē bīng zhèn duó jiā lù chén
滋至大和城,异牟寻遣兄蒙细罗勿等以良马六十迎之,金鍐玉珂,兵振铎夹路陈。
yì móu xún jīn jiǎ méng hǔ pí zhí shuāng duó qiào
异牟寻金甲,蒙虎皮,执双铎韒。
zhí máo qiān rén wèi dà xiàng shí èr yǐn yú qián qí jūn tú jūn yǐ cì liè
执矛千人卫,大象十二引于前,骑军、 徒军以次列。
jié dàn shòu cè yì móu xún lǜ guān shǔ běi miàn lì xuān wèi shǐ dōng xiàng cè shǐ nán xiàng nǎi dú zhào cè
诘旦,授册,异牟寻率官属北面立,宣慰使东向,册使南向,乃读诏册。
xiāng zhě yǐn yì móu xún qù wèi jì shòu cè yìn qǐ shǒu zài bài
相者引异牟寻去位,跽受册印,稽首再拜;
yòu shòu cì fú bèi wù tuì yuē kāi yuán tiān bǎo zhōng zēng zǔ jí zǔ jiē méng cè xí wáng zì cǐ wǔ shí nián
又受赐服备物,退曰:“开元、天宝中,曾祖及祖皆蒙册袭王,自此五十年。
zhēn yuán huáng dì xǐ hén lù gōng fù cì jué mìng zi zi sūn sūn yǒng wèi táng chén
贞元皇帝洗痕录功,复赐爵命,子子孙孙永为唐臣。
yīn dà huì qí xià xiǎng shǐ zhě chū yín píng tuō mǎ tóu pán èr wèi zī yuē cǐ tiān bǎo shí xiān jūn yǐ hóng lú shǎo qīng sù wèi huáng dì suǒ cì yě
”因大会其下,享使者,出银平脱马头盘二,谓滋曰:“此天宝时先君以鸿胪少卿宿卫,皇帝所赐也。
yǒu dí gōng gē nǚ jiē chuí bái shì zī yuē cǐ xiān jūn guī guó shí huáng dì cì hú bù qiū cí yīn shēng èr liè jīn sàng wáng lüè jìn wéi èr rén gù zài
”有笛工、歌女,皆垂白,示滋曰:“此先君归国时,皇帝赐胡部、龟兹音声二列,今丧亡略尽,唯二人故在。
jiǔ xíng yì móu xún zuò fèng shāng zī qián zī shòu shāng yuē nán zhào dāng shēn sī zǔ kǎo chéng yè bào zhōng jié chéng yǒng wèi xī nán fān píng shǐ hòu sì yǒu yǐ bù jué yě
”酒行,异牟寻坐, 奉觞滋前,滋受觞曰:“南诏当深思祖考成业,抱忠竭诚,永为西南籓屏,使后嗣有以不绝也。
yì móu xún bài yuē gǎn bù chéng shǐ zhě suǒ mìng
”异牟寻拜曰:“敢不承使者所命。
zī hái fù qiǎn qīng píng guān yǐn fǔ qiú děng qī rén xiè tiān zi xiàn duó qiào làng jiàn yù rèn shēng jīn sè sè niú huáng hǔ pò dié fǎng sī xiàng xī yuè shǎn tǒng lún mǎ
”滋还,复遣清平官尹辅酋等七人谢天子,献铎鞘、浪剑、郁刃、生金、瑟瑟、牛黄、虎珀、氎、纺丝、象、犀、 越睒统伦马。
duó qiào zhě zhuàng rú cán rèn yǒu kǒng bàng dá chū lí shuǐ shì yǐ jīn suǒ jī wú bù dòng yí rén yóu bǎo yuè yǐ xuè jì zhī
铎鞘者,状如残刃,有孔傍达,出丽水,饰以金,所击无不洞,夷人尤宝,月以血祭之。
yù rèn zhù shí yǐ dú yào bìng zhì qǔ yíng yuè rú xīng zhě fán shí nián nǎi chéng cuì yǐ mǎ xuè yǐ jīn xī shì chán shǒu shāng rén jí sǐ
郁刃,铸时以毒药并治,取迎跃如星者,凡十年乃成,淬以马血,以金犀饰镡首,伤人即死。
làng rén suǒ zhù gù yì míng làng jiàn wáng suǒ pèi zhě chuán qī shì yǐ
浪人所铸,故亦名浪剑,王所佩者,传七世矣。
yì móu xún gōng tǔ bō fù qǔ kūn míng chéng yǐ shí yán chí
异牟寻攻吐蕃,复取昆明城以食盐池。
yòu pò shī mán shùn mán bìng lǔ qí wáng zhì bái yá chéng
又破施蛮、顺蛮,并虏其王,置白厓城;
yīn dìng mó xiē mán lì kūn shān xi cuàn gù dì
因定磨些蛮,隶昆山西爨故地;
pò máng mán lüè nòng dòng mán hàn shang mán yǐ shí yún nán dōng běi
破茫蛮,掠弄栋蛮、汉裳蛮,以实云南东北。
shī mán zhě zài tiě qiáo xī běi jū dà shī shǎn liǎn xún shǎn
施蛮者,在铁桥西北,居大施睒、敛寻睒。
nán zǐ yī zēng bù
男子衣缯布;
nǚ fēn fā zhí é wèi yī jì chuí hòu xiǎn ér yī pí
女分发直额,为一髻垂后,跣而衣皮。
shùn mán běn yǔ shī mán zá jū jiàn gòng zhū chuān
顺蛮本与施蛮杂居剑、共诸川。
miē luō pí duó luō wàng jì shī téng chuān làng qióng duó jiàn gòng de yóu shì xǐ tiě qiáo zài jiàn shǎn xī běi sì bǎi lǐ hào jiàn qiāng
咩罗皮、铎罗望既失邆川、浪穹,夺剑、共地, 由是徙铁桥,在剑睒西北四百里,号剑羌。
mó mán xiē mán yǔ shī shùn èr mán jiē wū mán zhǒng jū tiě qiáo dà pó xiǎo pó sān tàn lǎn kūn chí děng chuān
磨蛮、些蛮与施、顺二蛮皆乌蛮种,居铁桥、大婆、小婆、三探览、昆池等川。
tǔ duō niú yáng sú bù zé nán nǚ yī pí sú hǎo yǐn jiǔ gē wǔ
土多牛羊,俗不泽,男女衣皮,俗好饮酒歌舞。
máng mán běn guān nán zhǒng máng qí jūn hào yě huò hū máng zhào
茫蛮本关南种,茫,其君号也,或呼茫诏。
yǒng chāng zhī nán yǒu máng tiān lián máng tǔ hāo dà shǎn máng chāng máng zhǎ máng shī dà dǐ jiē qí zhǒng
永昌之南有茫天连、茫吐薅、大睒、 茫昌、茫鲊、茫施,大抵皆其种。
lóu jū wú chéng guō
楼居,无城郭。
huò qī chǐ huò jīn chǐ
或漆齿,或金齿。
yī qīng bù duǎn kù lù gàn yǐ zēng bù liáo yāo chū qí yú chuí hòu wèi shì
衣青布短裤, 露骭,以缯布缭腰,出其馀垂后为饰。
fù rén pī wǔ sè suō luó lóng
妇人披五色娑罗笼。
xiàng cái rú niú yǎng yǐ gēng
象才如牛,养以耕。
nòng dòng mán bái mán zhǒng yě
弄栋蛮,白蛮种也。
qí bù běn jū nòng dòng xiàn bǐ de xī wèi bāo zhōu yǒu shǒu lǐng wèi cì shǐ wù shā qí cān jūn qiè zú běi zǒu
其部本居弄栋县鄙地,昔为褒州,有首领为刺史,误杀其参军,挈族北走。
hòu sǎn jū mó xiē jiāng cè gù jiàn gòng zhū chuān yì yǒu zhī
后散居磨些江侧,故剑、共诸川亦有之。
hàn shang mán běn hàn rén bù zhǒng zài tiě qiáo
汉裳蛮,本汉人部种,在铁桥。
wéi yǐ zhāo xiá chán tóu yú shàng tóng hàn fú
惟以朝霞缠头,馀尚同汉服。
shí wǔ nián yì móu xún móu jī tǔ bō yǐ téng chuān níng běi děng chéng dāng kòu lù nǎi qiào shān shēn qiàn xiū zhàn bèi dì xǔ chū bīng zhù lì
十五年,异牟寻谋击吐蕃,以邆川、宁北等城当寇路,乃峭山深堑修战备,帝许出兵助力。
yòu qǐng yǐ dà chén zǐ dì zhì yú gāo gāo cí
又请以大臣子弟质于皋,皋辞。
gù qǐng nǎi jǐn shě chéng dū xián qiǎn jiù xué
固请,乃尽舍成都,咸遣就学。
qiě yán kūn míng guī zhōu yǔ tǔ bō jiē bù xiān jiā bīng wèi lǔ suǒ xié fǎn wèi wǒ huàn
且言: “昆明、巂州与吐蕃接,不先加兵,为虏所胁,反为我患。
qǐng gāo tú zhī
”请皋图之。
shí táng bīng bǐ suì zhūn jīng xi shuò fāng dà zhì liáng yù nán běi bìng gōng qǔ gù dì
时唐兵比岁屯京西、朔方,大峙粮,欲南北并攻取故地。
rán nán fāng zhuǎn xiǎng jī qī bīng bù xī jí
然南方转饷稽期,兵不悉集。
shì xià lǔ mài bù shú yì lì réng xìng zàn pǔ sǐ xīn jūn lì
是夏, 虏麦不熟,疫疠仍兴,赞普死,新君立。
gāo chuāi lǔ wèi gǎn dòng nǎi quàn yì móu xún huǎn jǔ wàn quán yù yú sù ér wú gōng
皋揣虏未敢动,乃劝异牟寻:“缓举万全, 愈于速而无功。
jīn jìng shàng bīng shí bèi wǎng suì qiě xíng yíng jiē zài guī zhōu è xi lú tǔ bō lù kūn míng nòng dòng kě yǐ wú yú
今境上兵十倍往岁,且行营皆在巂州,扼西泸吐蕃路,昆明、弄栋可以无虞。
yì móu xún qǐng qī tā nián
”异牟寻请期它年。
tǔ bō dà chén yǐ suì zài chén bīng yi chū móu xí nán zhào yuè zhòng zhì dào jiāng yǐ shí yuè wéi guī zhōu
吐蕃大臣以岁在辰,兵宜出,谋袭南诏,阅众治道,将以十月围巂州。
jūn tún kūn míng fán bā wàn jiē mìng yī suì liáng
军屯昆明凡八万,皆命一岁粮。
zàn pǔ yǐ jiù ràng ruò luō wèi dū tǒng qiǎn shàng qǐ lì qī xú làn shuò zhūn xī gòng chuān
赞普以舅攘鄀罗为都统,遣尚乞力、欺徐滥铄屯西贡川。
yì móu xún yǔ gāo xiāng wén gāo mìng bù jiàng wǔ miǎn lǜ nǔ shì sān qiān fù zhī gāng róng cháo yǐ wàn rén zhūn lí zhōu wéi liáng jīn yǐ èr wàn wǔ qiān rén zhūn guī zhōu yuē nán zhào yǒu jí jiē jìn jūn guò é zhǔn tiān chéng zhě nán zhào gòng kuì
异牟寻与皋相闻,皋命部将武免率弩士三千赴之,亢荣朝以万人屯黎州,韦良金以二万五千人屯巂州,约南诏有急,皆进军,过俄准添城者,南诏供馈。
tǔ bō yǐn zhòng wǔ wàn zì nǎng gòng chuān fēn èr jūn gōng yún nán yī jūn zì nuò jì chéng gōng guī zhōu
吐蕃引众五万自曩贡川分二军攻云南,一军自诺济城攻巂州。
yì móu xún wèi dōng mán mó xiē nán cè jù wèi tǔ bō xiāng dǎo yù xiān jī zhī
异牟寻畏东蛮、磨些难测,惧为吐蕃乡导,欲先击之。
gāo bào guī zhōu shí wǎng lái dào hàn bì shù zhōu lǔ bǎi jì kuī zhī gù yán bīng yǐ shǒu tún bì xiāng wàng liáng xiè chǔ chù yǒu zhī dōng mán yōng gǎn huái èr hu
皋报:“巂州实往来道,捍蔽数州,虏百计窥之,故严兵以守,屯壁相望,粮械处处有之,东蛮庸敢怀贰乎?
yì móu xún nǎi xí dōng mó xiē zhū mán nèi liáng chéng zhōng bù zhě xī shāo zhī
”异牟寻乃檄东、磨些诸蛮内粮城中,不者悉烧之。
tǔ bō yóng chéng jiāng yáng wàn bō yuē jiàng shì xiè tǔ bō yǐ bīng wǔ qiān shǒu gāo jiāng jī pò zhī
吐蕃颙城将杨万波约降,事泄,吐蕃以兵五千守,皋将击破之。
wàn bō yǔ lóng guān bá yóng chéng yǐ lái xǐ qí rén èr qiān yú sù chuān
万波与笼官拔颙城以来,徙其人二千于宿川。
gāo jiāng fú zhōng yì yòu qǔ mò gōng chéng fú xì niú yáng qiān jì
皋将扶忠义又取末恭城,俘系牛羊千计。
zàn pǔ dà jiàng jì jiān ràng lǜ yǐ bīng jù shí gòng chuān yī shè ér zhūn guó shī mǎ dìng dé lǜ zhǒng luò chū jiàng
赞普大将既煎让律以兵距十贡川一舍而屯,国师马定德率种落出降。
xī gòng jié dù jiān jūn yě duō shū jiān zhě zàn pǔ qǐ lì zàn yǎng zǐ dāng cóng xiān zàn pǔ xùn yì yì zhōng yì jiàng
西贡节度监军野多输煎者,赞普乞立赞养子,当从先赞普殉,亦诣忠义降。
yú shì lǔ qì shuāi jūn bù zhèn
于是虏气衰,军不振。
qī xú làn shuò zhì tiě qiáo nán zhào dú qí shuǐ rén duō sǐ nǎi xǐ nà chuān bì ér dài
欺徐滥铄至铁桥,南诏毒其水,人多死,乃徙纳川,壁而待。
shì nián lǔ shuāng xuě zǎo bīng wú gōng hái qī yǐ míng nián
是年,虏霜雪早,兵无功还,期以明年。
tǔ bō kǔ táng zhào jǐ jiǎo yì bù gǎn tú nán zhào
吐蕃苦唐、诏掎角,亦不敢图南诏。
gāo lìng miǎn àn bīng guī zhōu jié jí zhèn shǒu suī nán zhào jìng yì suǒ zài tún shù
皋令免按兵巂州, 节级镇守,虽南诏境亦所在屯戍。
tǔ bō chéng yě zhàn shù běi nǎi zhūn sān lú shuǐ qiǎn lùn wàng rè yòu bīn lú zhū mán fù chéng xī shè
吐蕃惩野战数北,乃屯三泸水,遣论妄热诱濒泸诸蛮,复城悉摄。
xī shè tǔ bō xiǎn yào yě
悉摄,吐蕃险要也。
mán qiú qián dǎo nán zhào yǔ gāo bù jiàng dù pí luō jū jī
蛮酋潜导南诏与皋部将杜毘罗狙击。
shí qī nián chūn yè jué lú pò lǔ zhūn zhǎn wǔ bǎi jí
十七年春,夜绝泸破虏屯,斩五百级。
lǔ bǎo lù wēi shān pí luō fú yǐ dài yòu zhàn lǔ dà bēn
虏保鹿危山,毘罗伏以待,又战,虏大奔。
yú shí kāng hēi yī dà shí děng bīng jí tǔ bō dà qiú jiē jiàng huò jiǎ èr wàn shǒu
于时, 康、黑衣大食等兵及吐蕃大酋皆降,获甲二万首。
yòu hé guǐ zhǔ pò lǔ yú lú xī
又合鬼主破虏于泸西。
tǔ bō jūn zhǎng gòng jì bù dé guī zhōu huàn wèi ài cháng wèi liǎng tóu mán xié táng wèi qīng zhòng wèi nán zhào yě
吐蕃君长共计,不得巂州,患未艾,常为两头蛮挟唐为轻重,谓南诏也。
huì lǔ jiàn jī fāng zàng zàn pǔ diào liǎn fán
会虏荐饥,方葬赞普,调敛烦。
zhì shì dà liào bīng lǜ sān hù chū yī zú lǔ fǎ wèi dà diào jí
至是,大料兵,率三户出一卒,虏法为大调集。
yòu wén táng bīng sān wàn rù nán zhào nǎi dà jù bīng shù nà chuān gù hóng nuò jì xī yù jī wǔ chéng yù xī shī chū xī shān jiàn shān shōu guī zhōu yǐ jué nán zhào
又闻唐兵三万入南诏,乃大惧,兵戍纳川、故洪、诺济、腊、聿赍五城,欲悉师出西山、 剑山,收巂州以绝南诏。
gāo jí shàng yán jīng yòu zhū zhūn yi míng chì hòu zǎo liǎn tián bīn lǒng fén lái kě kùn lǔ rù
皋即上言:“京右诸屯宜明斥候,蚤敛田,邠、陇焚莱, 可困虏入。
gāo qiǎn jiàng xíng pí yǐ bīng wàn rén zhūn nán běi lù zhào yù wàn rén shù lí yā zhōu
”皋遣将邢毘以兵万人屯南、北路,赵昱万人戍黎、雅州。
yì móu xún wèi gāo yuē lǔ shēng qǔ guī zhōu shí kuī yún nán qǐng wǔ miǎn dū jūn jìn yáng jū miē
异牟寻谓皋曰:“虏声取巂州,实窥云南,请武免督军进羊苴咩。
ruò lǔ bù chū zhě qǐng yǐ lái nián èr yuè shēn rù
若虏不出者,请以来年二月深入。
shí lǔ bīng sān wàn gōng yán zhōu dì yǐ lǔ duō zhà yí jì yǐ dà jūn zhào gāo shēn chāo zéi bǐ fēn lǔ shì
”时虏兵三万攻盐州,帝以虏多诈,疑继以大军,诏皋深钞贼鄙,分虏势。
gāo biǎo zéi jīng kǎi duō zhì nán zhūn jīn xiàng yán xià fēi quán jūn yù lüè hé qū dǎng xiàng xù chǎn ěr
皋表:“贼精铠多置南屯,今向盐、夏非全军,欲掠河曲党项畜产耳”。
é wén lǔ pò lín zhōu gāo dū zhū jiāng fēn dào chū huò zì xī shān huò yóu píng yí huò xià lǒng tuó hé shí mén huò jìng shén chuān nà chuān yǔ nán zhào huì
俄闻虏破麟州,皋督诸将分道出,或自西山,或由平夷,或下陇陀和、石门,或径神川、纳川,与南诏会。
shì shí huí hú tài yuán bīn níng jīng yuán jūn liè qí běi jiàn nán dōng chuān shān nán bīng zhèn qí dōng fèng xiáng jūn dāng qí xi
是时,回鹘、太原、邠宁、泾原军猎其北,剑南东川、山南兵震其东,凤翔军当其西;
shǔ nán zhào shēn rù kè chéng qī fén bǎo bǎi wǔ shí suǒ zhǎn shǒu wàn jí huò kǎi xiè shí wǔ wàn
蜀、南诏深入,克城七,焚堡百五十所,斩首万级,获铠械十五万。
wéi kūn míng wéi zhōu bù néng kè nǎi bān shī
围昆明、维州不能克,乃班师。
zhèn wǔ líng wǔ bīng pò lǔ èr wàn jīng yuán fèng xiáng jūn bài lǔ yuán zhōu
振武、灵武兵破虏二万,泾原、凤翔军败虏原州。
wéi nán zhào gōng qí fù xīn fú huò zuì duō
惟南诏攻其腹心,俘获最多。
dì qiǎn zhōng rén yǐn xié wèi yì móu xún
帝遣中人尹偕尉异牟寻。
ér tǔ bō shèng zhūn kūn míng shén chuān nà chuān zì shǒu
而吐蕃盛屯昆明、神川、纳川自守。
yì móu xún bǐ nián xiàn fāng wù tiān zǐ lǐ zhī
异牟寻比年献方物,天子礼之。
nán mán zhōng
南蛮中
yuán hé sān nián yì móu xín sǐ zhào tài cháng qīng wǔ shǎo yí chí jié diào jì
元和三年,异牟寻死,诏太常卿武少仪持节吊祭。
zi xún gé quàn lì huò wèi mèng còu zì chēng piǎo xìn yí yǔ jūn yě
子寻阁劝立,或谓梦凑,自称“膘信”,夷语君也。
gǎi cì yuán hé yìn zhāng
改赐元和印章。
míng nián sǐ zi quàn lóng shèng lì yín sì bù dào shàng xià yuàn jí
明年死,子劝龙晟立,淫肆不道,上下怨疾。
shí yī nián wèi nòng dòng jié dù wáng cuó diān suǒ shā lì qí dì quàn lì
十一年,为弄栋节度王嵯巅所杀,立其弟劝利。
zhào shào fǔ shǎo jiān li xǐ wèi cè lì diào jì shǐ
诏少府少监李铣为册立吊祭使。
quàn lì dé cuó diān cì shì méng fēng dà róng mán wèi xiōng wèi róng
劝利德嵯巅,赐氏蒙,封“大容”,蛮谓兄为“容”。
cháng qìng sān nián shǐ cì yìn
长庆三年,始赐印。
shì suì sǐ dì fēng yòu lì
是岁死, 弟丰祐立。
fēng yòu qiáo gǎn shàn yòng qí xià mù zhōng guó bù kěn lián fù míng
丰祐趫敢,善用其下,慕中国,不肯连父名。
mù zōng shǐ jīng zhào shǎo yǐn wéi shěn guī chí jié lín cè
穆宗使京兆少尹韦审规持节临册。
fēng yòu qiǎn hóng chéng qiú zhào lóng xiē yáng dìng qí rù xiè tiān zǐ
丰祐遣洪成酋、赵龙些、杨定奇入谢天子。
yú shì xi chuān jié dù shǐ dù yuán yǐng zhì wú zhuàng zhàng hou chí tà xiāng méng shí dà hé sān nián yě
于是,西川节度使杜元颖治无状,障候弛沓相蒙,时大和三年也。
cuó diān nǎi xī zhòng yǎn qióng róng guī sān zhōu xiàn zhī
嵯巅乃悉众掩邛、戎、巂三州,陷之。
rù chéng dū zhǐ xi fú shí rì wèi lài jū rén shì bù rǎo sì
入成都,止西郛十日,慰赉居人,市不扰肆。
jiāng hái nǎi lüě zǐ nǚ gōng jì shù wàn yǐn ér nán rén jù zì shā zhě bù shèng jì
将还,乃掠子女、工技数万引而南,人惧自杀者不胜计。
jiù bīng zhú cuó diān shēn zì diàn zhì dà dù hé wèi huá rén yuē cǐ wú nán jìng ěr qù guó dāng kū
救兵逐,嵯巅身自殿,至大度河, 谓华人曰:“此吾南境,尔去国,当哭。
zhòng hào tòng fù shuǐ sǐ zhě shí sān
”众号恸,赴水死者十三。
nán zhào zì shì gōng wén zhī yǔ zhōng guó liè
南诏自是工文织,与中国埒。
míng nián shàng biǎo qǐng zuì
明年,上表请罪。
bǐ nián shǐ zhě lái cháo kāi chéng huì chāng jiān zài zhì
比年使者来朝,开成、会昌间再至。
dà zhōng shí li zuó wèi ān nán jīng lüè shǐ kē mò zì sī yǐ dòu yán yì yī niú
大中时,李琢为安南经略使,苛墨自私,以斗盐易一牛。
yí rén bù kān jié nán zhào jiāng duàn qiú qiān xiàn ān nán dū hù fǔ hào bái yī méi mìng jūn
夷人不堪,结南诏将段酋迁陷安南都护府,号“白衣没命军”。
nán zhào fā zhū nǔ qū jū sān qiān zhù shǒu
南诏发朱弩佉苴三千助守。
rán cháo gòng yóu suì zhì cóng zhě duō
然朝贡犹岁至,从者多。
dù cóng zì xi chuān rù cháo biǎo wú duō nèi mán qiàn fēng yòu nù jí màn yán suǒ zhì zǐ
杜悰自西川入朝,表无多内蛮傔,丰祐怒,即慢言索质子。
huì xuān zōng bēng shǐ zhě gào āi
会宣宗崩, 使者告哀。
shì shí fēng yòu yì sǐ tǎn chāo qiú lóng lì huì cháo tíng bù diào xù
是时,丰祐亦死,坦绰酋龙立,恚朝廷不吊恤;
yòu zhào shū nǎi cì gù wáng yǐ cǎo jù jìn shǐ zhě ér qiǎn
又诏书乃赐故王,以草具进使者而遣。
suì jiàn chēng huáng dì jiàn yuán jiàn jí zì hào dà lǐ guó
遂僭称皇帝,建元建极,自号大礼国。
yì zōng yǐ qí míng jìn xuán zōng xián huì jué cháo gòng
懿宗以其名近玄宗嫌讳,绝朝贡。
nǎi xiàn bō zhōu
乃陷播州。
ān nán dū hù li hù zhūn wǔ zhōu xián tōng yuán nián wèi mán suǒ gōng qì zhōu zǒu
安南都护李鄠屯武州,咸通元年,为蛮所攻,弃州走。
tiān zǐ chì hù yǐ wáng kuān dài zhī
天子斥鄠, 以王宽代之。
míng nián gōng yōng guǎn jīng lüè shǐ li hóng yuán bīng shǎo bù néng jù bēn luán zhōu
明年,攻邕管,经略使李弘源兵少不能拒,奔峦州。
nán zhào yì yǐn qù
南诏亦引去。
zhào diàn zhōng jiān duàn wén chu wèi jīng lüè shǐ shù gǎi tiáo yuē zhòng bú yuè yǐ hú huái yù dài zhī
诏殿中监段文楚为经略使,数改条约,众不悦,以胡怀玉代之。
nán zhào zhī biān rén kùn shén piào lüè wú yǒu bù rù kòu
南诏知边人困甚,剽掠无有,不入寇。
dù cóng dāng guó wèi dì móu qiǎn shǐ zhě diào jì shì ēn xìn bìng zhào piào xìn yǐ míng xián cè mìng wèi kě jǔ bì yì míng nǎi de fēng
杜悰当国,为帝谋,遣使者吊祭示恩信,并诏骠信以名嫌,册命未可举,必易名乃得封。
dì nǎi mìng zuǒ sī láng zhōng mèng mù chí jié wǎng huì nán zhào xiàn guī zhōu mù bù xíng
帝乃命左司郎中孟穆持节往,会南诏陷巂州,穆不行。
ān nán táo lín rén zhě jū lín xi yuán qī wǎn dòng shǒu lǐng li yóu dú zhǔ zhī suì suì shù biān
安南桃林人者,居林西原,七绾洞首领李由独主之,岁岁戍边。
li zuó zhī zài ān nán yě zòu ba fáng dōng bīng liù qiān rén wèi yóu dú kě dāng yī duì è mán zhī rù
李琢之在安南也,奏罢防冬兵六千人,谓由独可当一队,遏蛮之入。
mán qiú yǐ nǚ qī yóu dú zǐ qī wǎn dòng jǔ fù mán wáng kuān bù néng zhì
蛮酋以女妻由独子,七绾洞举附蛮,王宽不能制。
sān nián yǐ hú nán guān chá shǐ cài xí dài zhī fā zhū dào bīng èr wàn tún shǒu nán zhào dá wèi bù gǎn chū
三年,以湖南观察使蔡袭代之,发诸道兵二万屯守,南诏怛畏不敢出。
huì zhào zuǒ shù zǐ cài jīng jīng zhì lǐng nán jì xí gōng yǒu suǒ yù jǔ huài zhī nǎi yán nán fāng zì wú yú wǔ fū xìng gōng duō jù bīng hào kuì yùn qǐng hái shù bīng xī cái yòng
会诏左庶子蔡京经制岭南,忌袭功,有所欲,沮坏之,乃言:“南方自无虞, 武夫幸功,多聚兵耗馈运,请还戍兵惜财用。
xí zhí bù kě yuàn liú wǔ qiān bīng lèi biǎo bù bào
”袭执不可,愿留五千兵,累表不报。
jí jí chén nán zhào sì xì jiǔ yǒu shí bì sǐ zhuàng
即极陈南诏伺隙久,有十必死状。
cháo tíng hūn sì bù xǐng yě
朝廷昏肆,不省也。
jīng hái zòu dé yì shén fù zhào wèi xuān wèi ān fǔ shǐ
京还奏,得意甚,复诏为宣慰安抚使。
jí jiàn xī guǎng zhōu wèi lǐng nán dōng dào yōng zhōu wèi xī dào yǐ gōng xiàng téng yán wèi lì zhōu
即建析广州为岭南东道,邕州为西道,以龚、象、藤、岩为隶州。
nǎi bài jīng xī dào jié dù shǐ
乃拜京西道节度使。
jīng biǎn zhì tān kè jùn tiáo lìng wèi pào xūn kū zhuó fǎ xià chóu dú wèi jūn zhōng suǒ zhú zǒu téng zhōu jiǎo zhì zuò gōng tǎo shǐ yìn zhào xiāng bīng bǐ dào jūn gōng yōng zhōu bù kè zhòng kuì biǎn sǐ yá zhōu
京褊忮贪克,峻条令,为砲熏刳斮法,下愁毒,为军中所逐,走藤州,矫制作攻讨使印,召乡兵比道军攻邕州,不克,众溃,贬死崖州。
yǐ guì guǎn guān chá shǐ zhèng yú dài jié dù
以桂管观察使郑愚代节度。
nán zhào gōng jiāo zhōu jìn lüè ān nán xí qǐng jiù fā hú jīng guì bīng wǔ qiān zhūn yōng zhōu
南诏攻交州,进略安南,袭请救,发湖、荆、桂兵五千屯邕州。
lǐng nán wéi zhòu zòu nán zhào bì xí yōng guǎn bù xiān fáng jìn ér tú yuǎn kǒng dǎo xū jué liáng dào qiě shēn rù
岭南韦宙奏: “南诏必袭邕管,不先防近而图远,恐捣虚绝粮道,且深入。
nǎi zhào xí àn jūn hǎi mén zhào zhèng yú fēn bīng yù zhī
”乃诏袭按军海门, 诏郑愚分兵御之。
xí qǐng jì shī yǐ shān nán dōng dào bīng qiān rén fù zhī
袭请济师,以山南东道兵千人赴之。
nán zhào qiú jiāng yáng sī jiàn má guāng gāo yǐ bīng liù qiān báo chéng ér zhūn
南诏酋将杨思僭、麻光高以兵六千薄城而屯。
sì nián zhēng yuè gōng yì jí xí lù yì móu xún méng yán xì shǐ shàng shè rù qí yíng bù dá
四年正月,攻益急,袭录异牟寻盟言系矢上射入其营,不答。
é ér chéng xiàn xí hé zōng sǐ zhě qī shí rén mù fǔ fán chāo qǔ xí yìn zǒu dù jiāng
俄而城陷,袭阖宗死者七十人,幕府樊绰取袭印走度江。
jīng nán bīng rù dōng fú kǔ zhàn zhǎn nán zhào èr qiān jí
荆南兵入东郛苦战,斩南诏二千级。
shì yè mán suì tú chéng
是夜,蛮遂屠城。
yǒu zhào zhū jūn bǎo lǐng nán gèng yǐ qín zhōu jīng lüè shǐ gāo pián wèi ān nán dū hù
有诏诸军保岭南,更以秦州经略使高骈为安南都护。
dì jiàn shū fā pín ba yóu xìng bù zòu yuè zǎi xiàng dù cóng yǐ wéi fēi shì zhǐ zhī
帝见输发频,罢游幸,不奏乐,宰相杜悰以为非是,止之。
nán zhào shāo bī yōng zhōu zhèng yú zì chén fēi jiàng shuài cái yuàn gèng zé rén
南诏稍逼邕州,郑愚自陈非将帅才,愿更择人。
huì kāng chéng xùn zì yì chéng lái cháo nǎi shòu lǐng nán xī dào jié dù shǐ fā jīng xiāng hóng è bīng wàn rén cóng zhī
会康承训自义成来朝,乃授岭南西道节度使,发荆、襄、洪、鄂兵万人从之。
chéng xùn cí bīng guǎ nǎi dà xīng zhū dào bīng wǔ wàn wǎng
承训辞兵寡,乃大兴诸道兵五万往。
liù yuè zhì xíng jiāo zhōu yú hǎi mén jìn wèi dū hù fǔ diào shān dōng bīng wàn rén yì shù yǐ róng guǎn jīng lüè shǐ zhāng yīn zhèn zhī
六月,置行交州于海门,进为都护府,调山东兵万人益戍,以容管经略使张茵镇之。
yīn mìng jīng lüè ān nán yīn dòu liú bù gǎn jìn
因命经略安南,茵逗留不敢进。
ān nán zhī xiàn jiāng lì yí rén duō kè fú xī dòng zhào suǒ zài zhāo hái jiù xù zhī miǎn ān nán fù rù èr nián
安南之陷,将吏遗人多客伏溪洞,诏所在招还救恤之,免安南赋入二年。
wéi zhòu qǐng fēn bīng zhūn róng téng pī mán shì
韦宙请分兵屯容、藤披蛮势。
wǔ nián nán zhào huí lüè guī zhōu yǐ yáo xī nán
五年,南诏回掠巂州以摇西南。
xi chuān jié dù shǐ xiāo yè lǜ shǔ mán guǐ zhǔ yāo nán zhào dà dù hé bài zhī
西川节度使萧邺率属蛮鬼主邀南诏大度河,败之。
míng nián fù lái gōng
明年,复来攻。
huì cì shǐ yù shì zhēn tān kuài yīn lüè liǎng lín dōng mán kǒu fù mài zhī yǐ yì mán jīn gù kāi mén jiàng
会刺史喻士珍贪狯,阴掠两林东蛮口缚卖之,以易蛮金,故开门降。
nán zhào jǐn shā shù zú ér shì zhēn suì chén yú mán
南诏尽杀戍卒,而士珍遂臣于蛮。
ān nán jiǔ zhūn liǎng hé ruì shì sǐ zhàng dú zhě shí qī zǎi xiàng yáng shōu yì bà běi jūn yǐ jiāng xī wèi zhèn nán jūn mù qiáng nǔ èr wàn jiàn jié dù qiě de biàn jìn yì diào fā
安南久屯, 两河锐士死瘴毒者十七,宰相杨收议罢北军,以江西为镇南军,募强弩二万建节度, 且地便近,易调发。
zhào kě
朝廷下诏宽恕了他们。
xià hóu zī yì yǐ zhāng yīn nuò bù zú shì xī yǐ bīng shòu gāo pián
夏侯孜亦以张茵懦,不足事,悉以兵授高骈。
pián yǐ xuǎn shì wǔ qiān dù jiāng bài lín yì bīng yú yōng zhōu jī nán zhào lóng zhōu zhūn mán qiú shāo zī chù zǒu
骈以选士五千度江,败林邑兵于邕州,击南诏龙州屯,蛮酋烧赀畜走。
qiú lóng qiǎn yáng jī sī zhù qiú qiān gòng shǒu ān nán yǐ fàn cuì xiē wèi ān nán dū tǒng zhào nuò méi wèi fú yá dū tǒng
酋龙遣杨缉思助酋迁共守安南,以范脆些为安南都统,赵诺眉为扶邪都统。
qī nián liù yuè pián cì jiāo zhōu zhàn shù shèng shì hān dòu zhǎn qí jiāng zhāng quán
七年六月,骈次交州,战数胜,士酣斗,斩其将张诠。
li zhā lóng jǔ zhòng wàn rén jiàng bá bō fēng sān bì
李溠龙举众万人降,拔波风三壁。
jī sī chū zhàn bài hái zǒu chéng
缉思出战,败,还走城。
shì chéng zhī chāo dié rù zhǎn qiú qiān cuì xiē nuò méi shàng shǒu sān wàn jí ān nán píng
士乘之,超堞入,斩酋迁、脆些、诺眉,上首三万级,安南平。
chū qiú lóng qiǎn qīng píng guān dǒng chéng děng shí jiǔ rén yì chéng dū jié dù shǐ li fú jiāng tíng jiàn zhī chéng cí yuē huáng dì fèng tiān mìng gǎi zhèng shuò qǐng yǐ dí guó lǐ jiàn
初,酋龙遣清平官董成等十九人诣成都,节度使李福将廷见之,成辞曰:“皇帝奉天命改正朔,请以敌国礼见。
fú bù xǔ
”福不许。
dǎo yì wǔ fǎn rì gàn shì juàn yì bù jué
导译五返,日旰士倦,议不决。
fú nù mìng wǔ shì zuó rǔ zhī xiè xì yú guǎn
福怒, 命武士捽辱之,械系于馆。
é ér liú tóng dài fú jié dù jí tǐng qí xì biǎo zòng hái
俄而刘潼代福节度,即挺其系,表纵还。
yǒu zhào zhào chéng děng zhì jīng shī jiàn bié diàn cì wù liáng hòu wèi qiǎn hái guó
有诏召成等至京师,见别殿,赐物良厚,慰遣还国。
míng nián qiú lóng shǐ yáng qiú qìng děng lái xiè shì qiú
明年,酋龙使杨酋庆等来谢释囚。
chū li shī wàng jiàn yán chéng dū jīng shou hū mán shì kuàng rì bù néng jué qǐng xī qióng shǔ jiā méi lí yā guī qī zhōu wèi dìng biān jūn jiàn jié dù zhì jī shì jìn qiě sù
初,李师望建言:“成都经扌忽蛮事,旷日不能决,请析邛、蜀、嘉、眉、黎、雅、巂七州为定边军,建节度制机事,近且速。
tiān zǐ wèi rán jí zhào shī wàng wèi jié dù shǐ zhì qióng zhōu
” 天子谓然,即诏师望为节度使,治邛州。
qióng jù chéng dū cái wǔ shě guī zhōu zuì nán qù qióng nǎi qiān lǐ huǎn jí shǒu wěi bù xiāng fù ér shī wàng lì zhuān zhì huì bù yán
邛距成都才五舍,巂州最南,去邛乃千里, 缓急首尾不相副,而师望利专制,讳不言。
póu jī wú yàn sī huì yǐ bǎi wàn jì
裒积无厌,私贿以百万计。
yòu yù jī mán nù xìng yǒu gōng nǎi shā qiú qìng děng
又欲激蛮怒, 幸有功,乃杀酋庆等。
jì ér shù shì nù jiāng hǎi shī wàng yǐ chěng huì zhào hái yǐ dòu pāng dài zhī
既而戍士怒,将醢师望以逞,会召还,以窦滂代之。
pāng tà mào yóu bù fǎ zhū zé kē xiān shén shī wàng
滂沓冒尤不法,诛责苛纤甚师望。
shí mán yì wèi xìng ér dìng biān yǐ kùn
时蛮役未兴,而定边已困。
qiú lóng yuàn shā qí shǐ shí nián nǎi rù kòu
酋龙怨杀其使,十年,乃入寇。
yǐ jūn zhui qīng xī guān mì yǐn zhòng fá mù kāi dào jìng xuě pō shèng xià zú dòng sǐ zhě èr qiān rén
以军缀青溪关,密引众伐木开道,径雪岥,盛夏,卒冻死者二千人。
chū mù yuán kuī jiā zhōu pò shǔ mán suì cì mù yuán
出沐源,窥嘉州,破属蛮,遂次沐源。
pāng qiǎn yǎn hǎi bīng wǔ bǎi wǎng zhàn yī jūn fù
滂遣兖海兵五百往战, 一军覆。
qiú lóng nǎi shēn zì jiāng dū zhòng wǔ wàn qīn guī zhōu gōng qīng xī guān
酋龙乃身自将,督众五万侵巂州,攻青溪关。
zhūn jiāng dù zài róng jué dà dù hé zǒu zhū zhūn jiē tuì bǎo běi yá
屯将杜再荣绝大度河走,诸屯皆退保北涯。
mán gōng lí zhōu guǐ fú hàn yī jì jiāng xí qián wéi pò zhī
蛮攻黎州,诡服汉衣,济江袭犍为,破之。
péi huí líng róng jiān fén lú shè lüè liáng chù
裴回陵、荣间,焚庐舍, 掠粮畜。
báo jiā zhōu cì shǐ yáng mín yǔ nán zhào jiā jiāng ér jūn shì cuán shè mán bù dé jìn yīn zì shàng yóu jì bèi jī wáng shī shā zhōng wǔ jiāng yán qìng shī mín zǒu jiā zhōu xiàn
薄嘉州,刺史杨忞与南诏夹江而军,士攒射,蛮不得进,阴自上游济,背击王师,杀忠武将颜庆师,忞走,嘉州陷。
míng nián zhēng yuè gōng dù zài róng pāng zì lè bīng zhàn
明年正月,攻杜再荣,滂自勒兵战。
qiú lóng qiǎn shǐ zhě shí bèi qǐng hé pāng xìn zhī yǔ wèi bàn mán fú zhēng àn zào ér jìn
酋龙遣使者十辈请和,滂信之,语未半,蛮桴争岸,噪而进。
pāng bù zhī suǒ wéi jiāng zì shā wǔ níng jiāng miáo quán xù zhǐ zhī shū sǐ zhàn mán shāo què pāng nǎi dùn quán xù diàn ér xíng
滂不知所为,将自杀, 武宁将苗全绪止之,殊死战,蛮稍却,滂乃遁,全绪殿而行。
lí zhōu xiàn rén zǒu nì shān gǔ mán lüè jīn bó bù shèng fù
黎州陷,人走匿山谷, 蛮掠金帛不胜负。
rù zì qióng lái guān wéi yā zhōu suì jī qióng zhōu
入自邛崃关,围雅州,遂击邛州。
shì dōng pāng qì zhōu bì dǎo jiāng chǔ zī zhì xiè jiē wáng yǐ
是冬,滂弃州,壁导江,储赀峙械皆亡矣。
qiú lóng jìn gōng chéng dū cì méi zhōu tǎn chāo dù yuán zhōng rì yè jiào qiú lóng qǔ quán shǔ
酋龙进攻成都,次眉州,坦绰杜元忠日夜教酋龙取全蜀。
yú shì xi chuān jié dù shǐ lú dān qiǎn qí fù wáng yǎn zhōng rén zhāng sī guǎng yuē hé mán qiáng zhī shǐ nán miàn bài rán zú bú jiàn qiú lóng ér hái
于是西川节度使庐耽遣其副王偃、中人张思广约和,蛮强之使南面拜,然卒不见酋龙而还。
mán cì xīn jīn dān fù qiǎn fù tán fèng sì hǎo yán shēn yuē mán liú zhī
蛮次新津, 耽复遣副谭奉祀好言申约,蛮留之。
dān wèi yuán jūn wèi jí jí fēi qǐng tiān zǐ jiàng dà shǐ tōng hǎo yǐ shū qí shēn rù
耽畏援军未集,即飞请天子降大使通好,以纾其深入。
yì zōng chí qiǎn tài pú qīng zhī xiáng wèi hé mán shǐ
懿宗驰遣太仆卿支详为和蛮使。
mán běn wú móu bù néng chéng jī huì gǔ xíng jí qū dàn pí jié yíng yíng niǔ lǔ piāo xiǎo lì chǔ chù liú tún gù shǔ rú lǎo de fú xié xī rù chéng dū
蛮本无谋,不能乘机会鼓行亟驱,但蚍结蝇营,忸卤剽小利,处处留屯,故蜀孺老得扶携悉入成都。
dū lǐ jiē mǎn hù suǒ zhàn dì bù dé guò yī chuáng yǔ zé mào jī àng zì bì
阇里皆满,户所占地不得过一床,雨则冒箕盎自庇。
chéng zhōng jǐng wèi jié zé gòng yǐn mó hē chí zhì zhēng zuó nì sǐ zhě huò xū shā qǔ dī yǐn zhī
城中井为竭,则共饮摩诃池,至争捽溺死者,或欻沙取滴饮之。
sǐ bù néng jù guān jí gòng kǎn yì
死不能具棺,即共坎瘗。
gù lú zhōu cì shǐ yáng qìng fù wèi dān zhì gōng jù lìn shí zhì láo chéng bīng bā jiāng zhǔ zhī shù bì gé yè liè jù zhào chéng shǒu jù xióng xīn
故泸州刺史杨庆复为耽治攻具、蔺石,置牢城兵,八将主之,树笓格,夜列炬照城, 守具雄新。
yòu xuǎn hàn shì sān qiān hào tū jiàng wèi zhǎng dāo jù wō fǔ fēn zuǒ yòu fān xiū rì lì yú jūn shì xīn chǐ yù dòu
又选悍士三千,号“突将”,为长刀、巨挝斧,分左右番休,日隶于军, 士心侈欲斗。
ér qiú lóng zì shuāng liú xú xíng nèi yù bào dǒng chéng zhī rǔ yīn dài dān qǐng shàng jiè zhì jūn yì shì
而酋龙自双流徐行,内欲报董成之辱,因绐耽请上介至军议事。
dān qiǎn jié dù fù shǐ liǔ pán wǎng jiàn dù yuán zhōng yì hé yuán zhōng wàng yán dì jiàn dān qǐng jù chē gài bǎo shà
耽遣节度副使柳槃往见杜元忠议和,元忠妄言:“帝见耽,请具车盖葆翣。
pán wèi néng jué hái
”槃未能决, 还。
mán yǐ sān bǎi qí fù wò mù lái dà yán yuē gòng zhàng duò shǔ wáng tīng shì wèi piào xìn xíng zài
蛮以三百骑负幄幕来,大言曰:“供帐隋蜀王听事,为骠信行在。
dān bù xǔ nǎi chí qù
”耽不许, 乃驰去。
mán shāo qián fu wài fú
蛮稍前,傅外郛。
yú shì yóu yì shǐ wáng zhòu dū yuán bīng sān qiān zhūn pí qiáo
于是游弈使王昼督援兵三千屯毘桥;
dòu pāng yì yǐ qí jūn zì dǎo jiāng lái jiāng yǔ dà jūn jǐ jiǎo rán zhàn bù shèn lì xiǎo bù shèng jí bǎo guǎng hàn
窦滂亦以其军自导江来, 将与大军掎角,然战不甚力,小不胜即保广汉。
zì yǐ shī dìng biān jì chéng dū xiàn de báo qí zuì
自以失定边,觊成都陷,得薄其罪。
huì yǒu zhào chì xǐ jūn suì wú gōng
会有诏斥徙,军遂无功。
dān bù jiàng li zì xiào zhě yǔ cì shǐ yù shì zhēn shàn
耽部将李自孝者,与刺史喻士珍善。
shì zhēn chén mán zì xiào yīn yǔ zéi tōng nǎi shuō dān chéng xià shí wěi dào zhū shuǐ tuí chéng jǔ fǔ bù zhī jué
士珍臣蛮,自孝阴与贼通,乃说耽城下莳苇稻,潴水颓城,举府不之觉。
mán gōng chéng zì xiào shǒu pí shù huī yǐ zì biǎo
蛮攻城,自孝守陴,树麾以自表。
huī suǒ zhǐ mán zhé gōng zhī wéi xià suǒ jué dān shā zì xiào yǐ xùn
麾所指,蛮辄攻之,为下所觉,耽杀自孝以徇。
chéng zuǒ yǒu mín lóu sì mán fǔ shè chéng zhōng dān mù yǒng shì shāo zhī qì xiè jù jǐn
城左有民楼肆,蛮俯射城中,耽募勇士烧之,器械俱尽。
èr yuè mán yǐ yún liáng é chē sì miàn gōng shì jiào hū é chē wèi zhì pí zhě yǐ jù suǒ gōu xì tóu gāo jù chē fén xiāng jiān mán zú jìn sǐ
二月,蛮以云梁、鹅车四面攻,士叫呼,鹅车未至,陴者以巨索钩系,投膏炬,车焚,箱间蛮卒尽死。
dān qiǎn li zhāng chá lǜ tū jiàng zhàn chéng xià fú zhǎn èr qiān jí
耽遣李、张察率突将战城下,俘斩二千级。
mán chè mín zhāng luò wèi péng lóng rú chē sī dà xià shè zhěn mù tuī ér qián bù jí chéng zhàng nì mán qí nèi yǐ xué yōng
蛮彻民鄣落为蓬笼如车{厶大},下设枕木,推而前,不及城丈,匿蛮其内以穴墉。
yáng mín yǐ jiōng zhù fèn chén po mán mán bù néng chù
杨忞以坰贮粪沈泼蛮,蛮不能处;
zhù yǐ tiě yè péng lóng jiē huǒ
注以铁液,蓬笼皆火。
rán nán zhào fù zhòng yì zhì qì xiè fǔ bīng zhòu yè yǒu shēng jiāng jī jǐn lóu zhòng shī sè
然南诏负众,益治器械,斧兵昼夜有声,将击锦楼,众失色。
dān qiǎn jiàng chū sān miàn kǔ zhàn mán yǐn què
耽遣将出,三面苦战,蛮引却。
mán lì yè huì zhé báo chéng wén hū xiào zhòng qí fèn
蛮利夜晦,辄薄城,闻呼啸,众齐奋。
chéng shàng shī tiě lóng qiān jù zéi lái bù dé yǐn tún fū zhōng yè hōng mán bù néng qīn
城上施铁笼千炬,贼来不得隐,屯夫终夜哄,蛮不能侵。
zhī xiáng qiǎn dié yǔ yuē hǎo qiě wèi dān wú duō shā yǐ sù mán hé
支详遣谍与约好,且谓耽毋多杀以速蛮和。
shì shí chuán yán jiù shī zhì chéng zhōng hé zào kāi mén shì zhēng chū yíng jūn nán zhào bó zhàn bù jiě
是时,传言救师至,城中合噪开门, 士争出迎军,南诏搏战不解。
rì rù pàn guān chéng kè yù yǐ běi mén bīng èr qiān shèng zhī mán nǎi zǒu
日入,判官程克裕以北门兵二千乘之,蛮乃走。
dān yóu yí zhī shū xiè bù dé yǐ jiāo bīng qiě qǐng hé
耽犹遗之书,谢不得已交兵,且请和。
shì tuō kǎi yíng zhī xiáng xiáng chén suǒ jī zhí èr qí shǔ yuē cì yún nán bì wù
士脱铠迎支详,详陈所赍,植二旗,署曰“赐云南币物”。
wèi mán shǐ zhě yuē tiān zǐ zhào yún nán hé jiě ér bīng báo chéng dū nài hé
谓蛮使者曰:“天子诏云南和解,而兵薄成都,奈何?
qǐng tuì shě chè jǐng yǐ xiū hǎo
请退舍撤警以修好。
huò quàn xiáng mán duō zhà wú rù sǐ dì
”或劝详:“蛮多诈,毋入死地。
xiáng bù xíng
”详不行。
mán fù wéi chéng dū yè chuān xī běi yú lí dàn nǎi jué jí tuí jiāo huǒ yú ruán mán jiē sǐ xué zhōng
蛮复围成都,夜穿西北隅,犁旦乃觉,即颓茭火于壖,蛮皆死穴中。
yǐ tiě gēng yè yún péng pū zhī liǎo zuò shǎo xuǎn jǐn yì gù shǒu
以铁𫄠曳云輣仆之,燎作,少选尽,益固守。
shì shí dì qiǎn dōng chuān jié dù shǐ yán qìng fù wèi dà dù hé zhì zhì jiàn nán yìng jiē shǐ bīng cì xīn dū bó yě jiāng céng yuán yù bài mán bīng zhǎn èr qiān jí
是时,帝遣东川节度使颜庆复为大度河制置、剑南应接使,兵次新都,博野将曾元裕败蛮兵,斩二千级。
nán zhào qí shù wàn chen yā guān jūn yǐ chěng dà jiàng sòng wēi yǐ zhōng wǔ bīng zhàn zhǎn shǒu wǔ qiān huò mǎ sì bǎi wěi
南诏骑数万晨压官军以骋,大将宋威以忠武兵战,斩首五千,获马四百尾。
nán zhào tuì tún xīng xiù shān wēi jìn shù tuó jiāng
南诏退屯星宿山,威进戍沱江。
qiú lóng qiǎn qiú wàng zhì zhī xiáng suǒ qǐng hé xiáng yuē jīn liè chéng gù shǒu běi jūn wàng gōng guī yǔ ér zhǔ shěn zì dù
酋龙遣酋望至支详所请和,详曰:“今列城固守,北军望功,归语而主,审自度。
dān qiǎn ruì jiāng qù mán bì shāo gōng jù shā èr qiān rén wèi nán zhào suǒ niè què ér kuì
”耽遣锐将趣蛮壁烧攻具,杀二千人,为南诏所蹑,却而溃。
mán wén fèng xiáng shān nán jūn qiě lái nǎi yíng zhàn pí qiáo bù shèng qū tuó jiāng wèi fú shì suǒ jī yòu bài
蛮闻凤翔、山南军且来,乃迎战毘桥,不胜,趋沱江,为伏士所击,又败。
chéng zhōng chū tū jiàng yè huǒ mán yíng qiú lóng tǎn chāo shēn dū zhàn
城中出突将,夜火蛮营,酋龙、坦绰身督战。
hòu sān rì wáng shī duó shēng qiān liáng mán dà bài yè shāo tíng chuán chéng huǒ suǒ xiàng yù shǐ shè wáng shī
后三日,王师夺升迁梁,蛮大败,夜烧亭传,乘火所向,雨矢射王师。
wēi shū jūn xíng xiàng shǐ suǒ fā cóng shè zhī
威疏军行,向矢所发丛射之。
liǎng jūn bù néng jué gè jiě qù
两军不能决,各解去。
qiú lóng zhī bù dí yè chè yíng nán bēn zhì shuāng liú jiāng wú liáng jì qióng jiāng fù shuǐ sǐ huò zhǐ zhī yuē jīn běi jūn yǔ chéng dū bīng hé ruò lái zhuī wǒ wú lèi yǐ
酋龙知不敌,夜彻营南奔,至双流,江无梁,计穷, 将赴水死,或止之曰:“今北军与成都兵合,若来追,我无类矣。
bù rú wěi hé yǐ shū jí
不如伪和以纾急;
bù rán sǐ wèi wǎn
不然,死未晚。
nǎi lái qǐng
”乃来请。
sān rì liáng chéng ér jì jí duàn liáng àn duì huǎn qū
三日梁成而济,即断梁,按队缓驱。
lí zhōu cì shǐ yán shī běn shōu sàn zú bǎo qióng zhōu qiú lóng jù wéi èr rì qù
黎州刺史严师本收散卒保邛州,酋龙惧,围二日去。
mán fú huá mín bì yì ěr bí yǐ zòng zhī jì ér jū rén kè mù wèi ěr bí zhě shén bā
蛮俘华民,必劓耳鼻已,纵之,既而居人刻木为耳鼻者什八。
qìng fù zhī lái zhòng yǐ qí dì qìng shī sǐ yú mán bì gān xīn
庆复之来,众以其弟庆师死于蛮,必甘心。
jí chéng dū bù pò yǐ jǐ gōng qīng nǎi àn jūn guǎng xī zòng cán kòu rén rén qiè chǐ
及成都不破,以己功轻,乃按军广溪,纵残寇,人人切齿。
chū chéng dū wú huáng qiàn nǎi jiào dān jùn huáng guǎng sān zhàng zuò zhàn péng yú pí liè zuǒ yòu tún yíng yíng bié wǔ qū
初,成都无隍堑,乃教耽浚隍,广三丈,作战棚于埤,列左右屯营,营别五区。
qū zú wǔ shí shí zào jiá jiā háo hòu sān nián hé gǒng
区卒五十,莳皂荚夹壕,后三年合拱。
yòu wèi dà lián nǔ
又为大■连弩。
zì shì nán zhào dàn zhī
自是南诏惮之。
qiú lóng nián shǎo shì shā lù qīn qī yì jǐ zhě jiē zhǎn bīng chū wú nìng suì zhū guó gèng chóu fèn lǚ fù zhòng guó hào xū
酋龙年少嗜杀戮,亲戚异己者皆斩,兵出无宁岁,诸国更雠忿,屡覆众,国耗虚。
shǔ zhī yì nán zǐ shí wǔ yǐ xià xī fā fù gēng yǐ xiǎng jūn
蜀之役,男子十五以下悉发,妇耕以饷军。
shí sì nián tǎn chāo fù kòu shǔ huán zhōu dà dù hé yǐ jì wèi cì shǐ huáng jǐng fù jī què zhī
十四年,坦绰复寇蜀,𫄠舟大度河以济,为刺史黄景复击却之。
zhòng xún hé ér nán yè fú shàng liú bīng jiā gōng bīn shuǐ zhū zhūn jǐng fù bài zǒu hái lí zhōu
众循河而南, 夜桴上流兵,夹攻濒水诸屯,景复败,走还黎州。
mán niè zhuī wèi jǐng fù suǒ bài
蛮蹑追,为景复所败。
huì mán zhǒng lái hái gōng dà dù hé pū qí xi gǔ qǐng yuē tǎn chāo yù shàng shū tiān zǐ bái yuān shì
会蛮踵来, 还攻大度河,仆旗息鼓,请曰:“坦绰欲上书天子白冤事。
shù bīng xìn zhī bù zhàn
”戍兵信之,不战。
qiáo chéng ér jì lí zhōu xiàn
桥成而济,黎州陷。
suì gōng yā zhōu jī dìng biān jūn zú kuì rù qióng zhōu
遂攻雅州,击定边军,卒溃入邛州。
chéng dū dà zhèn rén wáng rù yù lěi guān shì chéng chéng
成都大震,人亡入玉垒关, 士乘城。
tǎn chāo qiǎn shǐ zhě wáng bǎo chéng děng sì shí rén jī piào xìn shū yí jié dù shǐ niú cóng yù jiǎ dào rù cháo qǐng qì shǔ wáng gù diàn
坦绰遣使者王保城等四十人赍骠信书遗节度使牛丛,欲假道入朝,请憩蜀王故殿。
cóng yù xǔ zhī yáng qìng jiàn yuē mán wú xìn bǐ lǐ qū cí gān zhà wǒ yě
丛欲许之,杨庆谏曰:“蛮无信,彼礼屈辞甘,诈我也。
qǐng zhǎn qí shǐ liú èr rén huán shū
请斩其使,留二人还书。
cóng yīn zé zhī yuē zhào wáng zhī zǔ liù zhào zuì xiǎo yí yě
”丛因责之曰:“诏王之祖,六诏最小夷也。
tiān zǐ lù qí qín hé liù zhào wèi yī bǐ fù yōng chéng dū míng zhī yǐ guó xǔ zǐ dì rù tài xué shǐ xí huá fēng jīn nǎi zì jué wáng mìng
天子录其勤,合六诏为一, 俾附庸成都,名之以国,许子弟入太学,使习华风,今乃自绝王命。
qiě què shé quǎn mǎ yóu néng bào dé wáng nǎi bù rú chóng niǎo hu
且雀蛇犬马, 犹能报德,王乃不如虫鸟乎?
bǐ chéng dū yǐ wǔ bèi wèi xiū gù lìng ěr tū wǒ jiāng yì
比成都以武备未修,故令尔突我疆埸。
rán pí qiáo tuó jiāng zhī bài jī zì fù chéng bù sì nián fù lái
然毘桥、沱江之败,积胔附城,不四年复来。
jīn wú yǒu shí wàn zhòng shě qí bàn wèi yòng
今吾有十万众,舍其半未用。
yǐ qiān rén wéi jūn
以千人为军。
shí jūn wèi bù xiāo jiàng zhǔ zhī
十军为部,骁将主之。
fán bù yǒu qiáng nǔ èr bǎi bó fǔ fǔ zhī
凡部有强弩二百,镈斧辅之;
jìn gōng èr bǎi yuè yín dāo fǔ zhī
劲弓二百,越银刀辅之;
cháng gē èr bǎi duō dāo fǔ zhī
长戈二百, 掇刀辅之;
duǎn máo èr bǎi lián chuí fǔ zhī
短矛二百,连锤辅之。
yòu jūn sì miàn miàn yǒu tiě qí wǔ bǎi
又军四面,面有铁骑五百。
xī shōu chú xīn mǐ sù niú mǎ quǎn shǐ qīng yě dài ěr
悉收刍薪、米粟、牛马、犬豕,清野待尔。
wú yòu néng yǐ páng qí lüè ěr qiáo cǎi
吾又能以旁骑略尔樵采。
wǒ rì chū yǐ yī bù yǔ ěr zhàn bù bié èr fān rì zhōng ér dài
我日出以一部与尔战,部别二番, 日中而代;
rì zè yī bù zhì yǐ yè zhūn yuè míng zé zhàn hēi zé xiū yè bàn ér dài
日昃一部至,以夜屯,月明则战,黑则休,夜半而代。
fán wǒ bīng wǔ rì yī shā dí ěr nǎi zhòu yè zhàn bù shí rì měng qiě sǐ yǐ
凡我兵五日一杀敌,尔乃昼夜战,不十日,懵且死矣。
zhōu xiàn shàn jiǎ lì bīng jǐ jiǎo xiāng cóng jiē mán zhī shēn chóu suī nǚ zǐ néng jìn xiè báo zéi kuàng qiáng fū liè shì zāi
州县缮甲厉兵,掎角相从,皆蛮之深雠,虽女子能齽𬹼薄贼,况强夫烈士哉!
ěr zǔ cháng nú shì xī fān wéi ěr chóu jiā jīn gù chén zhī hé ēn chóu zhī lì yá
尔祖尝奴事西蕃,为尔仇家,今顾臣之,何恩雠之戾邪?
shǔ wáng gù diàn xiān shì zhī bǎo gōng fēi biān yí suǒ yí shě shén nù rén fèn piào xìn qiě sǐ
蜀王故殿,先世之宝宫,非边夷所宜舍,神怒人愤,骠信且死!
cóng yóu huǒ jiāo mín shì lú guān gé yán bīng wèi gù shǒu jì
”丛犹火郊民室庐观阁,严兵为固守计。
tǎn chāo zhì xīn jīn ér hái huí kòu qián zhōng jīng lüè shǐ qín kuāng móu jù bēn jīng nán
坦绰至新津而还,回寇黔中,经略使秦匡谋惧,奔荆南。
huì xī zōng lì qiǎn jīn wú jiāng jūn hán zhòng chí jié wǎng shǐ
会僖宗立,遣金吾将军韩重持节往使。
é gōng lí zhōu jǐng fù jī zǒu zhī
俄攻黎州,景复击走之。
qián fú yuán nián jié lüè guī yǎ jiān pò lí zhōu rù qióng lái guān lüè chéng dū chéng dū bì sān rì mán nǎi qù
干符元年, 劫略巂、雅间,破黎州,入邛崃关,掠成都,成都闭三日,蛮乃去。
zhào xǐ tiān píng jūn gāo pián lǐng xi chuān jié dù shǐ nǎi zòu mán xiǎo chǒu shì yì zhì
诏徙天平军高骈领西川节度使,乃奏:“蛮小丑,势易制。
ér shǔ dào xiǎn guǎn xiǎng qióng fěng
而蜀道险,馆饷穷覂。
jīn zuǒ shén cè suǒ fā cháng wǔ hé dōng bīng duō yòng dù fán guǎng
今左神策所发长武、河东兵多,用度繁广。
qiě bǐ jiē è zhì qiāng róng bù kě yǐ chí bèi
且彼皆扼制羌戎,不可以弛备。
zhào nǎi ba cháng wǔ děng bīng
” 诏乃罢长武等兵。
pián zhì bù yān yuè yuè jīng qí wǔ qiān zhú mán zhì dà dù hé duó kǎi mǎ zhí qiú zhǎng wǔ shí zhǎn zhī shōu qióng lái guān fù qǔ lí zhōu nán zhào dùn hái
骈至不淹月,阅精骑五千,逐蛮至大度河,夺铠马,执酋长五十斩之,收邛崃关,复取黎州,南诏遁还。
pián zhào jǐng fù zé dà dù hé zhī bài zhǎn yǐ xùn
骈召景复责大度河之败,斩以徇。
shù wàng xīng qīng xī děng guān
戍望星、 清溪等关。
nán zhào jù qiǎn shǐ zhě yì pián jié hǎo ér zhǒng chū bīng kòu biān pián zhǎn qí shǐ
南诏惧,遣使者诣骈结好,而踵出兵寇边,骈斩其使。
chū ān nán jīng lüè pàn guān dù xiāng wèi mán suǒ fú qí qī zōng shì nǚ yě gù qiú lóng shǐ fèng shū gài hé
初,安南经略判官杜骧为蛮所俘,其妻,宗室女也,故酋龙使奉书丐和。
pián dá yuē wǒ qiě jiāng bǎi wàn zhòng zhì lóng wěi chéng wèn ěr zuì
骈答曰:“我且将百万众至龙尾城问尔罪。
qiú lóng dà zhèn
”酋龙大震。
zì nán zhào pàn tiān zǐ shù qiǎn shǐ zhì qí jìng qiú lóng bù kěn bài shǐ zhě suì jué
自南诏叛,天子数遣使至其境,酋龙不肯拜,使者遂绝。
pián yǐ qí sú shàng fú tú fǎ gù qiǎn fú tú jǐng xian shè shǐ wǎng qiú lóng yǔ qí xià yíng yè qiě bài nǎi dìng méng ér hái
骈以其俗尚浮屠法,故遣浮屠景仙摄使往,酋龙与其下迎谒且拜,乃定盟而还。
qiǎn qīng píng guān qiú wàng zhào zōng zhèng zhì zǐ sān shí rù cháo qǐ méng qǐng wèi xiōng dì ruò jiù shēng
遣清平官酋望赵宗政、质子三十入朝乞盟,请为兄弟若舅甥。
zhào bài jǐng xian hóng lú qīng jiǎn jiào zuǒ sàn qí cháng shì
诏拜景仙鸿胪卿、 检校左散骑常侍。
pián jié tǔ bō shàng yán xīn wà mò lǔ nòu yuè děng wéi jiān zhù róng zhōu mǎ hú mù yuán chuān dà dù hé sān chéng liè zhūn jù xiǎn liào zhuàng zú wèi píng yí jūn nán zhào qì duó
骈结吐蕃尚延心、嗢末鲁耨月等为间,筑戎州马湖、沐源川、大度河三城,列屯拒险,料壮卒为平夷军,南诏气夺。
qiú lóng huì fā jū sǐ wěi shì jǐng zhuāng huáng dì
酋龙恚,发疽死,伪谥景庄皇帝。
zi fǎ sì gǎi yuán zhēn míng chéng zhì dà tóng zì hào dà fēng rén
子法嗣,改元贞明、承智、大同,自号大封人。
fǎ nián shào hǎo tián liè hān yì yī jiàng zǐ jǐn jì lòu jīn dài
法年少,好畋猎酣逸,衣绛紫锦罽,镂金带。
guó shì zhuān jué dà chén
国事颛决大臣。
qián fú sì nián qiǎn tuó xi duàn qiāng bǎo yì yōng zhōu jié dù shǐ xīn dǎng qǐng xiū hǎo zhào shǐ zhě dá bào
干符四年,遣陀西段羌宝诣邕州节度使辛谠请修好,诏使者答报。
wèi jǐ kòu xi chuān pián zòu qǐng yǔ hé qīn yòu jiàn yì dài fū liǔ tāo lì bù shì láng cuī dàn chǒu qí shì shàng yán yuǎn mán pàn nì nǎi yīn fú tú yòu zhì rù yì hé qīn chuí xiào hòu shì
未几,寇西川,骈奏请与和亲, 右谏议大夫柳韬、吏部侍郎崔澹丑其事,上言:“远蛮畔逆,乃因浮屠诱致,入议和亲,垂笑后世。
pián zhí shàng jiàng móu chéng miù bù kě cóng
骈职上将,谋乘谬,不可从。
suì qǐn
”遂寝。
mán shǐ zhě zài rù cháo yì hé qīn ér pián xǐ jīng nán chí qián qǐng bù zhì
蛮使者再入朝议和亲,而骈徙荆南,持前请不置。
zǎi xiàng zhèng tián lú xié zhēng bù jué jiē cì bà
宰相郑畋、庐携争不决,皆赐罢。
xīn dǎng qiǎn mù fǔ xú yún qián shè shǐ zhě wǎng chān
辛谠遣幕府徐云虔摄使者往觇。
dào shàn chǎn fǔ jiàn qí shù shí yè cháng máo yōng jiàng fú shào nián zhū zēng yuē fā
到善阐府,见骑数十,曳长矛,拥绛服少年, 朱缯约发。
diǎn kè qié tuó qiú sūn qìng yuē cǐ piào xìn yě
典客伽陀酋孙庆曰:“此骠信也。
wèn tiān zi qǐ jū xià mǎ yī kè qǔ shǐ zhě pèi dāo shì zhī zì jiě zuǒ yòu niǔ yǐ shì
”问天子起居,下马揖客,取使者佩刀视之,自解左右钮以示。
nǎi chú de zì sān zhàng bǎn mìng zuǒ yòu chí shè
乃除地剚三丈版,命左右驰射。
měi yī rén shè fǎ shù mǎ zhú yǐ wéi lè shù shí fā zhǐ
每一人射,法束马逐以为乐,数十发止。
yǐn kè jiù wò zhèn zǐ pěng píng yú sì nǚ zǐ shì lè yǐn yè nǎi ba
引客就幄,侲子捧瓶盂,四女子侍乐饮,夜乃罢。
yòu qiǎn wèn kè chūn qiū dà yì sòng shǐ zhě hái
又遣问客 《春秋》大义,送使者还。
shì shí pián xǐ jié zhèn hǎi hé dàn děng jǔ yì dì méng ruò bù néng xiǎo xià zhào wèi jiě
是时,骈徙节镇海,劾澹等沮议,帝蒙弱不能晓,下诏尉解。
xi chuān jié dù shǐ cuī ān qián shàng yán mán xù niǎo shòu xīn bù shí lǐ yì ān kě yǐ jiàn lì shàng guì zhǔ shī guó jiā dà tǐ
西川节度使崔安潜上言:“蛮蓄鸟兽心,不识礼义,安可以贱隶尚贵主,失国家大体?
dàn děng yì kě yòng
澹等议可用。
chén qǐng mù yì zhēng zi lǜ shí hù yī bǎo yuàn fā shān dōng ruì bīng liù qiān shù zhū zhōu bǐ wǔ nián mán kě wèi nú
臣请募义征子,率十户一保,愿发山东锐兵六千戍诸州,比五年,蛮可为奴。
jiǔ zhī dì shǒu zhào wèn ān qián hé qīn shì dá yuē yún nán yáo zhōu pì yī xiàn zhōng guó hé zī yú bǐ ér qiǎn zhòng shǐ jiā hòu lǐ
”久之,帝手诏问安潜和亲事,答曰:“云南姚州譬一县,中国何资于彼而遣重使,加厚礼?
bǐ qiě wàng wèi cháo tíng wèi qiè wú néng wéi tuō yǒu tā qǐng bì xià hé yǐ dài zhī
彼且妄谓朝廷畏怯无能为,脱有它请,陛下何以待之?
qiě tiān zōng jìn shǔ bù kě xià xiǎo mán yí
且天宗近属,不可下小蛮夷。
chén bǐ yí shū bù yán jiù shēng chù suǒ jiàn yě
臣比移书,不言舅甥,黜所僭也。
yǒu rú mán shǐ zhě bù fù zhì dāng qiǎn dié rén cì qí xì kě yǐ dé zhì
有如蛮使者不复至,当遣谍人伺其隙, 可以得志。
nán zhào zhī shǔ qiáng gù xí ān nán xiàn zhī dū hù céng gǔn bēn yōng fǔ shù bīng kuì
南诏知蜀强,故袭安南,陷之,都护曾衮奔邕府,戍兵溃。
huì xi chuān jié dù shǐ chén jìng xuān shēn hé qīn yì shí lú xié fù fǔ zhèng yǔ dòu lú tuàn jiē hòu pián nǎi jué shuō dì yuē bì xià chū jí wèi qiǎn hán zhòng shǐ nán zhào jiàng guān shǔ liú shǔ jī nián fèi bù zī mán bù kěn yíng
会西川节度使陈敬瑄申和亲议,时庐携复辅政,与豆庐彖皆厚骈,乃谲说帝曰:“陛下初即位,遣韩重使南诏,将官属留蜀期年,费不赀,蛮不肯迎。
jí pián jié dù xi chuān zhāo wà mò shàn jiǎ xùn bīng mán yí zhèn dòng qiǎn zhào zōng zhèng rù xiàn jiàn tiān zi fù piào xìn zài bài
及骈节度西川,招嗢末,缮甲训兵,蛮夷震动,遣赵宗政入献,见天子,附骠信再拜;
yún qián zhī shǐ piào xìn dá bài
云虔之使,骠信答拜。
qí yú lǐ bù wéi shǎo
其于礼不为少。
xuān zōng huáng dì shōu sān zhōu qī guān píng jiāng lǐng yǐ nán zhì dà zhōng shí sì nián nèi kù zī jī rú shān hù bù yán zī chōng mǎn gù zǎi xiàng mǐn zhōng lǐng xi chuān kù qián zhì sān bǎi wàn mín zhū dào yì rán
宣宗皇帝收三州七关,平江、岭以南,至大中十四年,内库赀积如山, 户部延资充满,故宰相敏中领西川,库钱至三百万缗,诸道亦然。
xián tōng yǐ lái
咸通以来,
mán shǐ pàn mìng
蛮始叛命,
zài rù ān nán yōng guǎn
再入安南、邕管,
yī pò qián zhōu
一破黔州,
sì dào xi chuān
四盗西川,
suì wéi lú dān
遂围庐耽,
zhào bīng dōng fāng
召兵东方,
shù hǎi mén
戍海门,
tiān xià sāo dòng
天下骚动,
shí yǒu wǔ nián
十有五年,
fù shū bù nèi jīng shī zhě guò bàn
赋输不内京师者过半,
zhōng cáng kōng xū
中藏空虚,
shì sǐ zhàng lì
士死瘴厉,
liǎo gǔ chuán huī
燎骨传灰,
rén bù niàn jiā
人不念家,
wáng mìng wèi dào
亡命为盗,
kě wèi tòng xīn
可为痛心!
qián nián liú zōng zhèng děng nán fāng wú yú jí qiǎn hái bǐ yóu jì wàng
前年留宗政等,南方无虞,及遣还,彼犹冀望。
méng fǎ lì sān nián bǐ bīng bù chū yào fáng qí xù lì yǐ jiān wǒ yú
蒙法立三年,比兵不出要防,其蓄力以间我虞。
jīn zhāo tíng fǔ kù kuì jiá bīng shǎo niú cóng yǒu běi bīng qī wàn shǒu wěi bēn chōng bù néng jiù kuàng ān nán kè shù dān guǎ shè dōng kòu huò kě yú
今朝廷府库匮,甲兵少,牛丛有北兵七万,首尾奔冲不能救,况安南客戍单寡,涉冬寇祸可虞。
chéng mìng shǐ zhě lín bào zòng wèi chēng chén qiě fá qí móu wài yǐ mí fú mán yí nèi de shǔ xiū xī yě
诚命使者临报,纵未称臣, 且伐其谋,外以縻服蛮夷,内得蜀休息也。
dì wèi rán nǎi yǐ zōng shì nǚ wèi ān huà cháng gōng zhǔ xǔ hūn
”帝谓然,乃以宗室女为安化长公主许婚。
bài sì cáo wáng guī nián zōng zhèng shǎo qīng wèi yún nán shǐ dà lǐ sī zhí xú yún qián fù zhī
拜嗣曹王龟年宗正少卿,为云南使,大理司直徐云虔副之;
nèi cháng shì liú guāng yù wèi yún nán nèi shǐ huò chéng xī fù zhī
内常侍刘光裕为云南内使,霍承锡副之。
jí hái jù yán piào xìn chéng kuǎn yǐ wéi jìng xuān gōng gù jìn jiǎn jiào sī kōng cì yī zi guān
及还,具言骠信诚款,以为敬瑄功,故进检校司空,赐一子官。
fǎ qiǎn zǎi xiàng zhào lóng méi yáng qí hùn duàn yì zōng cháo xíng zài yíng gōng zhǔ
法遣宰相赵隆眉、杨奇混、段义宗朝行在,迎公主。
gāo pián zì yáng zhōu shàng yán sān rén zhě nán zhào xīn fù yě yi zhǐ ér zhèn zhī mán kě tú yě
高骈自扬州上言:“三人者,南诏心腹也,宜止而鸩之,蛮可图也。
dì cóng zhī
”帝从之。
lóng méi děng jiē sǐ zì shì móu chén jǐn yǐ mán yì shuāi
隆眉等皆死,自是谋臣尽矣, 蛮益衰。
zhōng hé yuán nián fù qiǎn shǐ zhě lái yíng zhǔ xiàn zhēn guài zhān jì bǎi chuáng dì yǐ fāng yì gōng zhǔ chē fú wèi jiě
中和元年,复遣使者来迎主,献珍怪毡罽百床,帝以方议公主车服为解。
hòu èr nián yòu qiǎn bù xiè yáng qí péng yǒu gōng lái yíng zhào jiǎn xiào guó zǐ jì jiǔ zhāng qiáo wèi lǐ huì wǔ lǐ shǐ xú yún qián fù zhī zōng zhèng shǎo qīng sì guó wáng yuē wèi hūn shǐ
后二年,又遣布燮杨奇朋友肱来迎,诏检校国子祭酒张谯为礼会五礼使,徐云虔副之,宗正少卿嗣虢王约为婚使。
wèi xíng ér huáng cháo píng dì dōng hái nǎi guī qí shǐ
未行,而黄巢平,帝东还,乃归其使。
fǎ sǐ wěi shì shèng míng wén wǔ huáng dì
法死,伪谥圣明文武皇帝。
zi shùn huà lì jiàn yuán zhōng xīng
子舜化立,建元中兴。
qiǎn shǐ kuǎn lí zhōu xiū hǎo zhāo zōng bù dá
遣使款黎州修好,昭宗不答。
hòu zhōng guó luàn bù fù tōng
后中国乱,不复通。
xiān shì yǒu shí bàng yǐ chuān luō shi èr zú tōng hào bā zhào
先是,有时傍、矣川罗识二族,通号“八诏”。
shí bàng mǔ guī yì nǚ yě
时傍母,归义女也。
qí nǚ fù qī gé luō fèng
其女复妻阁罗凤。
chū miē luō pí zhī bài shí bàng rù jū yá chuān zhōu yòu shàng làng qiān yú shì shāo zhāng wèi gé luō suǒ cāi xǐ zhì bái yá chéng
初,咩罗皮之败,时傍入居厓川州,诱上浪千馀,势稍张,为阁罗所猜, 徙置白厓城。
hòu yǔ yǐ chuān luō shí yì shén chuān dū du qiú zì lì wèi zhào móu xiè bèi shā
后与矣川罗识诣神川都督求自立为诏,谋泄被杀。
yǐ chuān luō shi bēn shén chuān dū du sòng zhī luō xiē chéng
矣川罗识奔神川, 都督送之罗些城。
méng guī zhào zuì dà
蒙巂诏,最大。
qí wáng guī fǔ shǒu sǐ wú zi dì qiā yáng zhào lì
其王巂辅首死,无子,弟佉阳照立。
qiā yáng zhào sǐ zi zhào yuán lì sàng míng zi yuán luō zhì nán zhào
佉阳照死,子照原立,丧明,子原罗质南诏。
guī yì yù bìng guó gù guī qí zi yuán luō zhòng guǒ lì zhī
归义欲并国,故归其子原罗,众果立之。
jū shù yuè shǐ rén shā zhào yuán zhú yuán luō suì yǒu qí de
居数月,使人杀照原, 逐原罗,遂有其地。
yuè xī zhào huò wèi mó xiē zhào jū gù yuè xī zhōu xi jù nǎng cōng shān yī rì xíng
越析诏,或谓磨些诏,居故越析州,西距曩葱山一日行。
zhēn yuán zhōng yǒu háo qiú zhāng xún qiú zhēng qí wáng bō chōng qī yīn shā bō chōng
贞元中,有豪酋张寻求烝其王波冲妻,因杀波冲。
jiàn nán jié dù shǐ zhào xún qiú zhì yáo zhōu shā zhī
剑南节度使召寻求至姚州,杀之。
bù luò wú zhǎng yǐ de guī nán zhào
部落无长,以地归南诏。
bō chōng xiōng le yú zèng chí wáng suǒ bǎo duó qiào dōng běi dù lú yì yú lóng qiā hé cái bǎi lǐ hào shuāng shě
波冲兄了于赠持王所宝铎鞘东北度泸,邑于龙佉河,才百里,号双舍。
shǐ bù qiú yáng duò jū hé dōng běi
使部酋杨堕居河东北。
guī yì shù bì qīn yú zèng bù kè
归义树壁侵于赠,不克。
gé luō fèng zì qǐng wǎng jī yáng duò pò zhī yú zèng tóu lú sǐ
阁罗凤自请往击杨堕,破之,于赠投泸死。
de duó qiào gù wáng chū jūn bì shuāng zhí zhī
得铎鞘,故王出军必双执之。
làng qióng zhào qí wáng fēng shí sǐ zi luō duó lì
浪穹诏,其王丰时死,子罗铎立。
luō duó sǐ zi duó luō wàng lì wèi làng qióng zhōu cì shǐ yǔ nán zhào zhàn bù shèng qiè qí bù bǎo jiàn chuān gèng chēng jiàn làng
罗铎死,子铎罗望立,为浪穹州刺史,与南诏战,不胜,挈其部保剑川,更称剑浪。
sǐ zi wàng piān lì
死,子望偏立。
wàng piān sǐ zi piān luō yǐ lì
望偏死,子偏罗矣立。
piān luō yǐ sǐ zi luō jūn lì
偏罗矣死,子罗君立。
zhēn yuán zhōng nán zhào jī pò jiàn chuān lǔ luō jūn xǐ yǒng chāng
贞元中,南诏击破剑川,虏罗君,徙永昌。
fán làng qióng téng shǎn shī làng xiǎo wèi zhī làng rén yì chēng sān làng
凡浪穹,邆睒、施浪,皛谓之浪人,亦称“三浪”。
téng shǎn zhào qí wáng fēng miē chū jù téng shǎn wèi yù shǐ li zhī gǔ suǒ shā
邆睒诏,其王丰咩,初据邆睒,为御史李知古所杀。
zi miē luō pí zì wèi téng chuān zhōu cì shǐ zhì dà lí chéng guī yì xí bài zhī fù rù téng shǎn yǔ làng qióng shī làng hé jù guī yì
子咩罗皮自为邆川州刺史, 治大厘城,归义袭败之,复入邆睒,与浪穹、施浪合拒归义。
jì zhàn dà bài guī yì duó téng shǎn miē luō pí zǒu bǎo yě gòng chuān
既战,大败,归义夺邆睒,咩罗皮走保野共川。
sǐ zǐ pí luō shān lì
死,子皮罗邓立。
pí luō shān sǐ zi shān luō diān lì
皮罗邓死,子邓罗颠立。
shān luō diān sǐ zi diān wén tuō lì
邓罗颠死, 子颠文托立。
nán zhào pò jiàn chuān lǔ zhī
南诏破剑川,虏之。
xǐ yǒng chāng
徙永昌。
shī làng zhào qí wáng shī wàng qiàn jū yǐ jū hé chéng
施浪诏,其王施望欠居矣苴和城。
yǒu shī gè pí zhě yì bā zhào zhī yì jù shí hé chéng
有施各皮者,亦八诏之裔,据石和城。
gé luō fèng gōng lǔ zhī ér shī wàng qiàn gū lì gù yǔ miē luō pí hé gōng guī yì bù shèng
阁罗凤攻虏之,而施望欠孤立,故与咩罗皮合攻归义,不胜。
guī yì yǐ bīng xié jiàng qí bù shī wàng qiàn yǐ zú zǒu yǒng chāng xiàn qí nǚ yí nán zhào gài hé guī yì xǔ zhī dù lán jiāng sǐ
归义以兵胁降其部,施望欠以族走永昌,献其女遗南诏丐和,归义许之,度兰江死。
dì wàng qiān zǒu tǔ bō tǔ bō lì wèi zhào nà zhī jiàn chuān zhòng shù wàn
弟望千走吐蕃,吐蕃立为诏,纳之剑川,众数万。
wàng qiān sǐ zi qiān páng luó diān lì
望千死,子千旁罗颠立。
nán zhào pò jiàn chuān qiān páng luó diān zǒu lú běi
南诏破剑川,千旁罗颠走泸北。
sān làng xī miè wéi qiān páng luó diān jí yǐ chuān luō shi zǐ sūn zài tǔ bō
三浪悉灭,唯千旁罗颠及矣川罗识子孙在吐蕃。
zàn yuē táng zhī zhì bù néng guò liǎng hàn ér de guǎng yú sān dài láo mín fèi cái huò suǒ yáo shēng
赞曰:唐之治不能过两汉,而地广于三代,劳民费财,祸所繇生。
jìn xiàn gōng shā dí zéi èr gōng zi hào wèi àn jūn
晋献公杀嫡, 贼二公子,号为暗君。
míng huáng yī rì shā sān shù rén hūn bì shén yǐ
明皇一日杀三庶人,昏蔽甚矣。
míng hū
唉!
fù zǐ bù xiāng xìn ér yuǎn zhì gé luō fèng zhī zuì shì sǐ shí wàn dāng shí yuān zhī
父子不相信,而远治阁罗凤之罪,士死十万,当时冤之。
yì zōng rèn xiāng bù míng fān zhèn lǚ pàn nán zhào nèi wǔ tún shù sī luàn páng xūn chéng zhī chàng gē héng xíng
懿宗任相不明,籓镇屡畔,南诏内侮,屯戍思乱,庞勋乘之,倡戈横行。
suī xiōng qú jiān yí bīng lián bù jiě táng suì yǐ wáng
虽凶渠歼夷,兵连不解,唐遂以亡。
yì yuē sàng niú yú yì
《易》曰:“丧牛于易。
yǒu guó zhě zhī jiè xī běi zhī yú ér bù zhī huàn shēng yú wú bèi
”有国者知戒西北之虞,而不知患生于无备。
hàn wáng yú dǒng zhuó ér bīng zhào yú jì zhōu
汉亡于董卓,而兵兆于冀州;
táng wáng yú huáng cháo ér huò jī yú guì lín
唐亡于黄巢,而祸基于桂林。
yì zhī yì shēn yǐ
《易》之意深矣!
nán mán xià
南蛮下
huán wáng běn lín yì yě yī yuē zhàn bù láo yì yuē zhān pó
环王,本林邑也,一曰占不劳,亦曰占婆。
zhí jiāo zhōu nán hǎi xíng sān qiān lǐ
直交州南,海行三千里。
dì dōng xi sān bǎi lǐ ér yíng nán běi qiān lǐ
地东西三百里而赢,南北千里。
xi jù zhēn là wù wēn shān nán dǐ bēn làng tuó zhōu
西距真腊雾温山,南抵奔浪陀州。
qí nán dà pǔ yǒu wǔ tóng zhù shān xíng ruò yǐ gài xi zhòng yán dōng yá hǎi hàn mǎ yuán suǒ zhí yě
其南大浦,有五铜柱,山形若倚盖,西重岩,东涯海,汉马援所植也。
yòu yǒu xī tú yí gài yuán hái liú bù qù zhě cái shí hù
又有西屠夷,盖援还,留不去者,才十户。
suí mò zī yǎn zhì sān bǎi jiē xìng mǎ sú yǐ qí yù gù hào mǎ liú rén yǔ lín yì fēn táng nán jìng
隋末孳衍至三百,皆姓马,俗以其寓,故号“马留人”,与林邑分唐南境。
qí de dōng wēn duō wù yǔ chǎn hǔ pò xīng xīng shòu jié liáo niǎo
其地冬温,多雾雨,产虎魄、猩猩兽、结辽鸟。
yǐ èr yuè wèi suì shǒu dào suì zài shú qǔ bīng láng chén wèi jiǔ yē yè wèi xí
以二月为岁首,稻岁再熟,取槟榔沈为酒,椰叶为席。
sú xiōng hàn guǒ zhàn dòu yǐ shè tu shēn rì zài tu zài zǎo bài yè zé hé zhǎo dùn sǎng
俗凶悍,果战斗,以麝涂身,日再涂再澡,拜谒则合爪顿颡。
yǒu wén zì xǐ fú tú dào yě jīn yín xiàng dà huò shí wéi
有文字,喜浮屠道,冶金银像,大或十围。
hū wáng wèi yáng pú bū wáng qī wèi tuó yáng ā xióng tài zǐ wèi ā zhǎng bū zǎi xiàng wèi pó màn de
呼王为阳蒲逋,王妻为陀阳阿熊,太子为阿长逋,宰相为婆漫地。
wáng suǒ jū yuē zhàn chéng bié jū yuē qí guó yuē péng pí shì
王所居曰占城,别居曰齐国、曰蓬皮势。
wáng yī bái dié gǔ bèi xié luò bì shì jīn bèi wèi yīng quán fà dài jīn huá guān rú zhāng fǔ
王衣白氎,古贝斜络臂,饰金琲为缨,鬈发,戴金华冠如章甫。
qī fú zhāo xiá gǔ bèi duǎn qún guān yīng rú wáng
妻服朝霞,古贝短裙,冠缨如王。
wáng wèi bīng wǔ qiān zhàn chéng xiàng téng wèi kǎi zhú wèi gōng shǐ lǜ xiàng qiān mǎ sì bǎi fēn qián hòu
王卫兵五千,战乘象,藤为铠,竹为弓矢,率象千、马四百,分前后。
bù shè xíng yǒu zuì zhě shǐ xiàng jiàn zhī
不设刑,有罪者使象践之;
huò sòng bù láo shān bì zì sǐ
或送不劳山,畀自死。
duò rén shòu zhōng qiǎn jiàng jūn liú fāng fá zhī qí wáng fàn fàn zhì tǐng zǒu yǐ qí de wèi sān jùn zhì shǒu lìng
隋仁寿中,遣将军刘芳伐之,其王范梵志挺走,以其地为三郡,置守令。
dào zǔ bù dé tōng fàn zhì póu yí zhòng bié jiàn guó yì
道阻不得通,梵志裒遗众,别建国邑。
wǔ dé zhōng zài qiǎn shǐ xiàn fāng wù gāo zǔ wèi shè jiǔ bù lè xiǎng zhī
武德中,再遣使献方物,高祖为设九部乐飨之。
zhēn guàn shí wáng tóu lí xiàn xùn xiàng liú suǒ wǔ sè dài zhāo xiá bù huǒ zhū yǔ pó lì luó chà èr guó shǐ zhě xié lái
贞观时,王头黎献驯象、镠锁、五色带、朝霞布、火珠,与婆利、罗刹二国使者偕来。
lín yì qí yán bù gōng qún chén qǐng wèn zuì
林邑其言不恭,群臣请问罪。
tài zōng yuē xī fú jiān yù tūn jìn zhòng bǎi wàn yī zhàn ér wáng
太宗曰:“昔苻坚欲吞晋,众百万,一战而亡。
duò qǔ gāo lí suì diào fā rén yǔ wèi yuàn nǎi sǐ pǐ fū shǒu
隋取高丽,岁调发,人与为怨,乃死匹夫手。
zhèn gǎn wàng yì fā bīng yá
朕敢妄议发兵邪?
shè bù wèn
”赦不问。
yòu xiàn wǔ sè yīng wǔ bái yīng wǔ shù su hán yǒu zhào hái zhī
又献五色鹦鹉、白鹦鹉,数诉寒,有诏还之。
tóu lí sǐ zi zhèn lóng lì xiàn tōng tiān xī zá bǎo
头黎死,子镇龙立,献通天犀、杂宝。
shí jiǔ nián mó hē màn duō qié dú shì zhèn lóng miè qí zōng fàn xìng jué
十九年,摩诃慢多伽独弑镇龙,灭其宗,范姓绝。
guó rén lì tóu lí xù pó luó mén wèi wáng dà chén gòng fèi zhī gēng lì tóu lí nǚ wèi wáng
国人立头黎婿婆罗门为王,大臣共废之,更立头黎女为王。
zhū gě de zhě tóu lí zhī gū zǐ fù dé zuì bēn zhēn là
诸葛地者,头黎之姑子,父得罪,奔真腊。
nǚ zhī wáng bù néng dìng guó dà chén gòng yíng zhū gě de wèi wáng qī yǐ nǚ
女之王不能定国, 大臣共迎诸葛地为王,妻以女。
yǒng huī zhì tiān bǎo fán sān rù xiàn
永徽至天宝,凡三入献。
zhì dé hòu gēng hào huán wáng
至德后,更号环王。
yuán hé chū bù cháo xiàn ān nán dū hù zhāng zhōu zhí qí wěi huān ài zhōu dū tǒng zhǎn sān wàn jí lǔ wáng zǐ wǔ shí jiǔ huò zhàn xiàng dāo kǎi
元和初不朝献,安南都护张舟执其伪驩、爱州都统,斩三万级,虏王子五十九,获战象、 舠、铠。
pó lì zhě zhí huán wáng dōng nán zì jiāo zhōu fàn hǎi lì chì tǔ dān dān zhū guó nǎi zhì
婆利者,直环王东南,自交州泛海,历赤土、丹丹诸国乃至。
de dà zhōu duō mǎ yì hào mǎ lǐ
地大洲,多马, 亦号马礼。
mào zhǎng shù qiān lǐ
袤长数千里。
duō huǒ zhū dà zhě rú jī luǎn yuán bái zhào shù chǐ rì zhōng yǐ ài jiè zhū zhé huǒ chū
多火珠,大者如鸡卵,圆白,照数尺,日中以艾藉珠,辄火出。
chǎn dài mào wén luó
产玳瑁、文螺;
shí gān chū qǔ róu kě zhì jì lòu kè jí jiān
石坩,初取柔可治,既镂刻即坚。
yǒu shè lì niǎo tōng rén yán
有舍利鸟,通人言。
sú hēi shēn zhū fā ér quán yīng zhǎo shòu yá chuān ěr fu dāng yǐ gǔ bèi héng yī fú liáo yú yāo
俗黑身,朱发而拳,鹰爪兽牙,穿耳傅珰,以古贝横一幅缭于腰。
gǔ bèi cǎo yě jī qí huā wèi bù cū yuē bèi jīng yuē dié
古贝,草也,缉其花为布,粗曰贝,精曰氎。
sú yǐ yè wéi shì zì yǎn qí miàn
俗以夜为市,自掩其面。
wáng xìng shā lì yá qié míng hù lù nà pó shì jū wèi
王姓刹利邪伽,名护路那婆,世居位。
liáo bān sī bèi zhui zhū wèi shì
缭班丝贝,缀珠为饰。
zuò jīn tà zuǒ yòu chí bái fú kǒng què shà
坐金榻,左右持白拂、孔雀翣。
chū yǐ xiàng jià chē yǔ gài zhū bó míng jīn jī gǔ chuī lǐ wéi lè
出以象驾车,羽盖珠箔,鸣金、击鼓、吹蠡为乐。
qí dōng jí luó chà yě yǔ pó lì tóng sú
其东即罗刹也,与婆利同俗。
suí yáng dì qiǎn cháng jùn shǐ chì tǔ suì tōng zhōng guó
隋炀帝遣常骏使赤土,遂通中国。
chì tǔ xī nán rù hǎi de pó luō
赤土西南入海,得婆罗。
zǒng zhāng èr nián qí wáng zhān dá bō qiǎn shǐ zhě yǔ huán wáng shǐ zhě xié cháo
总章二年,其王旃达钵遣使者与环王使者偕朝。
huán wáng nán yǒu shū nài zhě fàn jiāo zhǐ hǎi sān yuè nǎi zhì yǔ pó luō tóng sú
环王南有殊柰者,泛交趾海三月乃至,与婆罗同俗。
zhēn guàn èr nián shǐ zhě shàng fāng wù
贞观二年,使者上方物。
jiǔ nián gān táng shǐ zhě rù cháo guó jū hǎi nán
九年,甘棠使者入朝,国居海南。
shí èr nián sēng gāo wǔ lìng jiā zhà jiū mì sì guó shǐ zhě cháo gòng
十二年,僧高、武令、迦乍、鸠密四国使者朝贡。
sēng gāo zhí shuǐ zhēn là xī běi yǔ huán wáng tóng sú
僧高直水真腊西北,与环王同俗。
qí hòu jiū mì wáng shī lì jiū mó yòu yǔ fù nà wáng shī lì tí pó bá mó děng qiǎn shǐ lái gòng
其后鸠密王尸利鸠摩又与富那王尸利提婆跋摩等遣使来贡。
sēng gāo děng guó yǒng huī hòu wéi zhēn xī suǒ bìng
僧高等国,永徽后为真腊所并。
pán pán zài nán hǎi qū běi jù huán wáng xiàn shǎo hǎi yǔ láng yá xiū jiē zì jiāo zhōu hǎi xíng sì shí rì nǎi zhì
盘盘,在南海曲,北距环王,限少海,与狼牙修接,自交州海行四十日乃至。
wáng yuē yáng sù wū
王曰杨粟圬。
qí mín bīn shuǐ jū bǐ mù wèi zhà shí wèi shǐ zú
其民濒水居,比木为栅,石为矢镞。
wáng zuò jīn lóng dà tà zhū dà rén jiàn wáng jiāo shǒu bào jiān yǐ jì
王坐金龙大榻,诸大人见王,交手抱肩以跽。
qí chén yuē bó láng suǒ làn yuē kūn lún dì yě yuē kūn lún bó hé yuē kūn lún bó dì suǒ gān yì yuē gǔ lóng
其臣曰勃郎索滥,曰昆仑帝也,曰昆仑勃和,曰昆仑勃谛索甘,亦曰古龙。
gǔ lóng zhě kūn lún shēng jìn ěr
古龙者,昆仑声近耳。
zài wài yuē nà yán yóu zhōng guó cì shǐ yě
在外曰那延,犹中国刺史也。
yǒu fú dào shì cí sēng shí ròu bù yǐn jiǔ dào shì wèi wéi tān bù shí jiǔ ròu
有佛、道士祠,僧食肉, 不饮酒,道士谓为贪,不食酒肉。
zhēn guàn zhōng zài qiǎn shǐ cháo
贞观中,再遣使朝。
qí dōng nán yǒu gē luō yī yuē gè luō yì yuē gē luō fù shā luó
其东南有哥罗,一曰个罗,亦曰哥罗富沙罗。
wáng xìng shǐ lì bō luó míng mǐ shī bō luō
王姓矢利波罗,名米失钵罗。
lèi shí wèi chéng lóu quē gōng shì cí yǐ cǎo
累石为城,楼阙宫室茨以草。
zhōu èr shí sì
州二十四。
qí bīng yǒu gōng shǐ shuò shū yǐ kǒng què yǔ shì dào
其兵有弓矢槊殳,以孔雀羽饰纛。
měi zhàn yǐ bǎi xiàng wéi yī duì yī xiàng bǎi rén ān ruò kǎn sì rén zhí gōng shuò zài zhōng
每战,以百象为一队,一象百人,鞍若槛,四人执弓槊在中。
fù lǜ shū yín èr zhū
赋率输银二铢。
wú sī sī níng wéi gǔ bèi
无丝纟宁,惟古贝。
chù duō niú shǎo mǎ
畜多牛少马。
fēi yǒu guān bù shù fà
非有官不束发。
fán jià qǔ nà bīng láng wèi lǐ duō zhì èr bǎi pán
凡嫁娶,纳槟榔为礼,多至二百盘。
fù yǐ jià cóng fu xìng
妇已嫁, 从夫姓。
lè yǒu pí pá héng dí tóng bó tiě gǔ lǐ
乐有琵琶、横笛、铜钹、铁鼓、蠡。
sǐ zhě fén zhī qǔ jìn zhù jīn yīng chén zhī hǎi
死者焚之,取烬贮金罂沈之海。
dōng nán yǒu jū lóu mì hǎi xíng yī yuè zhì
东南有拘蒌蜜,海行一月至。
nán jù pó lì xíng shí rì zhì
南距婆利,行十日至。
dōng jù bù shù xíng wǔ rì zhì
东距不述,行五日至。
xi běi jù wén dān xíng liù rì zhì
西北距文单,行六日至。
yǔ chì tǔ duò hé luó tóng sú
与赤土、堕和罗同俗。
yǒng huī zhōng xiàn wǔ sè yīng wǔ
永徽中,献五色鹦鹉。
fú nán zài rì nán zhī nán qī qiān lǐ de bēi wā yǔ huán wáng tóng sú yǒu chéng guō gōng shì
扶南,在日南之南七千里,地卑洼,与环王同俗,有城郭宫室。
wáng xìng gǔ lóng
王姓古龙。
jū zhòng guān zhà chéng ruò yè yǐ fù wū
居重观,栅城,楉叶以覆屋。
wáng chū chéng xiàng
王出乘象。
qí rén hēi shēn quán fà luǒ xíng sú bù wéi kòu dào
其人黑身、鬈发,倮行,俗不为寇盗。
tián yī suì zhǒng sān suì huò
田一岁种,三岁获。
guó chū gāng jīn zhuàng lèi zǐ shí yīng shēng shuǐ dǐ shí shàng rén méi shuǐ qǔ zhī kě yǐ kè yù kòu yǐ gǔ jiǎo nǎi pàn
国出刚金,状类紫石英,生水底石上,人没水取之,可以刻玉,扣以羖角,乃泮。
rén xǐ dòu jī jí zhū
人喜斗鸡及猪。
yǐ jīn zhū xiāng wèi shuì
以金、珠、香为税。
zhì tè mù chéng é wéi zhēn xī suǒ bìng yì nán xǐ nà fú nà chéng
治特牧城,俄为真腊所并,益南徙那弗那城。
wǔ dé zhēn guàn shí zài rù cháo yòu xiàn bái tóu rén èr
武德、贞观时,再入朝,又献白头人二。
bái tóu zhě zhí fú nán xi rén jiē sù shǒu fū lǐ rú zhī
白头者,直扶南西,人皆素首,肤理如脂。
jū shān xué sì miàn qiào jué rén mò de zhì
居山穴,四面峭绝,人莫得至。
yǔ cān bàn guó jiē
与参半国接。
zhēn là yī yuē jí miè běn fú nán shǔ guó
真腊,一曰吉蔑,本扶南属国。
qù jīng shī èr wàn qī bǎi lǐ
去京师二万七百里。
dōng jù chē qú xi shǔ biāo nán bīn hǎi běi yǔ dào míng jiē dōng běi dǐ huān zhōu
东距车渠,西属骠,南濒海,北与道明接,东北抵驩州。
qí wáng shā lì yī jīn nà zhēn guàn chū bìng fú nán yǒu qí de
其王刹利伊金那,贞观初并扶南有其地。
hù jiē dōng xiàng zuò shàng dōng
户皆东向, 坐上东。
kè zhì xiè bīng láng lóng nǎo xiāng gé yǐ jìn
客至,屑槟榔、龙脑、香蛤以进。
bù yǐn jiǔ bǐ zhī yín
不饮酒,比之淫。
yǔ qī yǐn fáng zhōng bì zūn shǔ
与妻饮房中,避尊属。
yǒu zhàn xiàng wǔ qiān liáng zhě sì yǐ ròu
有战象五千,良者饲以肉。
shì yǔ cān bàn biāo tōng hǎo yǔ huán wáng qián tuó huán shù xiāng gōng
世与参半、骠通好,与环王干陀洹数相攻。
zì wǔ dé zhì shèng lì fán sì lái cháo
自武德至圣历,凡四来朝。
shén lóng hòu fēn wéi èr bàn běi duō shān fù hào lù zhēn là bàn
神龙后分为二半:北多山阜,号陆真腊半;
nán jì hǎi ráo bēi zé hào shuǐ zhēn là bàn
南际海,饶陂泽,号水真腊半。
shuǐ zhēn là de bā bǎi lǐ wáng jū pó luō tí bá chéng
水真腊,地八百里,王居婆罗提拔城。
lù zhēn là huò yuē wén dān yuē pó lòu de qī bǎi lǐ wáng hào tiǎn qū
陆真腊或曰文单,曰婆镂,地七百里,王号“腼屈”。
kāi yuán tiān bǎo shí wáng zǐ lǜ qí shǔ èr shí liù lái cháo bài guǒ yì dū wèi
开元、天宝时,王子率其属二十六来朝,拜果毅都尉。
dà lì zhōng fù wáng pó mí jí qī lái cháo xiàn xùn xiàng shí yī
大历中, 副王婆弥及妻来朝,献驯象十一;
zhuó pó mí shì diàn zhōng jiān cì míng bīn hàn
擢婆弥试殿中监,赐名宾汉。
shì shí dé zōng chū jí wèi zhēn qín qí shòu xī zòng zhī mán yí suǒ xiàn xùn xiàng chù yuàn zhōng yuán huì chōng tíng zhě fán sān shí èr xī fàng jīng shān zhī yáng
是时,德宗初即位, 珍禽奇兽悉纵之,蛮夷所献驯象畜苑中,元会充廷者凡三十二,悉放荆山之阳。
jí yuán hé zhōng shuǐ zhēn là yì qiǎn shǐ rù gòng
及元和中,水真腊亦遣使入贡。
wén dān xī běi shǔ guó yuē cān bàn wǔ dé bā nián shǐ zhě lái
文单西北属国曰参半,武德八年使者来。
dào míng zhě yì shǔ guó wú yī fú jiàn yī fú zhě gòng xiào zhī
道明者,亦属国,无衣服,见衣服者共笑之。
wú yán tiě yǐ zhú nǔ shè niǎo shòu zì jǐ
无盐铁,以竹弩射鸟兽自给。
hē líng yì yuē shè pó yuē dū pó zài nán hǎi zhōng
诃陵,亦曰社婆,曰阇婆,在南海中。
dōng jù pó lì xi duò pó dēng nán bīn hǎi běi zhēn là
东距婆利,西堕婆登,南濒海,北真腊。
mù wèi chéng suī dà wū yì fù yǐ bīng lǘ
木为城,虽大屋亦覆以栟榈。
xiàng yá wèi chuáng ruò xí
象牙为床若席。
chū dài mào huáng bái jīn xī xiàng guó zuì fù
出玳瑁、黄白金、犀、象,国最富。
yǒu xué zì yǒng yán
有穴自涌盐。
yǐ liǔ huā yē zi wèi jiǔ yǐn zhī zhé zuì sù xī huài
以柳花、椰子为酒,饮之辄醉,宿昔坏。
yǒu wén zì zhī xīng lì
有文字,知星历。
shí wú bǐ jīn
食无匕筋。
yǒu dú nǚ yǔ jiē zhé kǔ chuāng rén sǐ shī bù fǔ
有毒女,与接辄苦疮,人死尸不腐。
wáng jū dū pó chéng
王居阇婆城。
qí zǔ jí yán dōng qiān yú pó lù qié sī chéng páng xiǎo guó èr shí bā mò bù chén fú
其祖吉延东迁于婆露伽斯城,旁小国二十八,莫不臣服。
qí guān yǒu sān shí èr dài fū ér dà zuò gǎn xiōng wèi zuì guì
其官有三十二大夫,而大坐敢兄为最贵。
shān shàng yǒu láng bēi yě zhōu wáng cháng dēng yǐ wàng hǎi
山上有郎卑野州, 王常登以望海。
xià zhì lì bā chǐ biǎo jǐng zài biǎo nán èr chǐ sì cùn
夏至立八尺表,景在表南二尺四寸。
zhēn guàn zhōng yǔ duò hé luó duò pó dēng jiē qiǎn shǐ zhě rù gòng tài zōng yǐ xǐ zhào yōu dá
贞观中,与堕和罗、堕婆登皆遣使者入贡,太宗以玺诏优答。
duò hé luó gài liáng mǎ dì yǔ zhī
堕和罗丐良马,帝与之。
zhì shàng yuán jiān guó rén tuī nǚ zǐ wèi wáng hào xī mò wēi lìng zhěng sù dào bù jǔ yí
至上元间,国人推女子为王,号“悉莫”,威令整肃,道不举遗。
dà shí jūn wén zhī jī jīn yī náng zhì qí jiāo xíng zhě zhé bì rú shì sān nián
大食君闻之,赍金一囊置其郊,行者辄避, 如是三年。
tài zǐ guò yǐ zú lìn jīn xī mò nù jiāng zhǎn zhī qún chén gù qǐng
太子过,以足躏金,悉莫怒,将斩之,群臣固请。
xī mò yuē ér zuì shí běn yú zú kě duàn zhǐ
悉莫曰:“而罪实本于足,可断趾。
qún chén fù wèi qǐng nǎi zhǎn zhǐ yǐ xùn
”群臣复为请,乃斩指以徇。
dà shí wén ér wèi zhī bù gǎn jiā bīng
大食闻而畏之,不敢加兵。
dà lì zhōng hē líng shǐ zhě sān zhì
大历中, 诃陵使者三至。
yuán hé bā nián xiàn sēng zhǐ nú sì wǔ sè yīng wǔ pín jiā niǎo děng
元和八年,献僧只奴四、五色鹦鹉、频伽鸟等。
xiàn zōng bài nèi sì mén fǔ zuǒ guǒ yì
宪宗拜内四门府左果毅。
shǐ zhě ràng qí dì dì jiā měi bìng guān zhī
使者让其弟,帝嘉美,并官之。
qì dà hé zài cháo gòng
讫大和,再朝贡。
xián tōng zhōng qiǎn shǐ xiàn nǚ lè
咸通中,遣使献女乐。
duò hé luó yì yuē dú hé luó nán jù pán pán běi jiā luó shě fú xi shǔ hǎi dōng zhēn xī
堕和罗,亦曰独和罗,南距盘盘,北迦罗舍弗,西属海,东真腊。
zì guǎng zhōu xíng wǔ yuè nǎi zhì
自广州行五月乃至。
guó duō měi xī shì wèi duò hé luó xī
国多美犀,世谓堕和罗犀。
yǒu èr shǔ guó yuē yù líng tuó huán
有二属国,曰昙陵、陀洹。
yù líng zài hǎi zhōu zhōng
昙陵在海洲中。
tuó huán yī yuē nòu tuó huán zài huán wáng xī nán hǎi zhōng yǔ duò hé luó jiē zì jiāo zhōu xíng jiǔ shí rì nǎi zhì
陀洹,一曰耨陀洹,在环王西南海中,与堕和罗接,自交州行九十日乃至。
wáng xìng chá shī lì míng pó nà zì pó mò
王姓察失利,名婆那,字婆末。
wú cán sāng yǒu dào mài má dòu
无蚕桑,有稻、麦、麻、豆。
chù yǒu bái xiàng niú yáng zhū
畜有白象、牛、羊、猪。
sú xǐ lóu jū wèi wéi gàn lán
俗喜楼居,谓为干栏。
yǐ bái dié zhāo xiá bù wèi yī
以白氎、朝霞布为衣。
qīn sàng zài shì bù shí fán shī yǐ zé tī fā yù yú chí rán hòu shí
亲丧,在室不食, 燔尸已,则剔发浴于池,然后食。
zhēn guàn shí bìng qiǎn shǐ zhě zài rù cháo yòu xiàn pó lǜ gāo bái yīng wǔ shǒu yǒu shí hóng máo qí yú chì
贞观时,并遣使者再入朝,又献婆律膏、白鹦鹉, 首有十红毛,齐于翅。
yīn gài mǎ tóng zhōng dì yǔ zhī
因丐马、铜钟,帝与之。
duò pó dēng zài huán wáng nán xíng èr yuè nǎi zhì
堕婆登在环王南,行二月乃至。
dōng hē líng xi mí lí chē běi shǔ hǎi
东诃陵,西迷黎车,北属海。
sú yǔ hē líng tóng
俗与诃陵同。
zhǒng dào yuè yī shú
种稻,月一熟。
yǒu wén zì yǐ bèi duō yè xiě zhī
有文字,以贝多叶写之。
sǐ zhě shí jīn yú kǒu yǐ chuàn guàn qí tǐ jiā pó lǜ gāo lóng nǎo zhòng xiāng jī xīn fán zhī
死者实金于口,以钏贯其体,加婆律膏、龙脑众香,积薪燔之。
tóu hé zài zhēn là nán zì guǎng zhōu xī nán hǎi xíng bǎi rì nǎi zhì
投和,在真腊南,自广州西南海行百日乃至。
wáng xìng tóu hé luó míng pú yá qì yáo
王姓投和罗,名脯邪迄遥。
guān yǒu cháo qǐng jiāng jūn gōng cáo zhǔ bù zàn lǐ zàn fǔ fēn lǐng guó shì
官有朝请将军、功曹、主簿、赞理、赞府,分领国事。
fēn zhōu jùn xiàn sān děng
分州、郡、县三等。
zhōu yǒu cān jūn jùn yǒu jīn wēi jiāng jūn xiàn yǒu chéng yǒu jú zhǎng guān de xuǎn liáo shǔ zì zhù
州有参军, 郡有金威将军,县有城、有局,长官得选僚属自助。
mín jū lǜ lóu gé huà bì
民居率楼阁,画壁。
wáng sù wèi bǎi rén yī zhāo xiá ěr jīn bù jīn yán bèi jǐng bǎo shì gé lǚ
王宿卫百人,衣朝霞,耳金钚,金𫄧被颈,宝饰革履。
pín dào zhě sǐ cì chuān ěr jí jiá ér zuān qí fā dào zhù zhě jié shǒu
频盗者死,次穿耳及颊而劗其发,盗铸者截手。
wú fù shuì mín yǐ de duō shǎo zì shū
无赋税,民以地多少自输。
wáng yǐ nóng shāng zì yè
王以农商自业。
yín zuò qián lèi yú jiá
银作钱,类榆荚。
mín chéng xiàng jí mǎ wú ān dí shéng chuān jiá yù zhī
民乘象及马,无鞍靮,绳穿颊御之。
qīn sàng duàn fà wèi xiào fén shī liǎn huī yú yīng chén zhī shuǐ
亲丧,断发为孝,焚尸敛灰于罂,沈之水。
zhēn guàn zhōng qiǎn shǐ yǐ huáng jīn hán nèi biǎo bìng xiàn fāng wù
贞观中,遣使以黄金函内表,并献方物。
zhān bó huò yuē zhān pó
瞻博,或曰瞻婆。
běi jù jīng qié hé
北距兢伽河。
duō yě xiàng qún xíng
多野象群行。
xiǎn qìng zhōng yǔ pó àn qiān zhī fú shě bá ruò mó xī sì guó bìng qiǎn shǐ zhě rù cháo
显庆中,与婆岸、千支弗、舍跋若、磨腊四国并遣使者入朝。
qiān zhī zài xī nán hǎi zhōng běn nán tiān zhú shǔ guó yì yuē bàn zhī bá ruò táng yán wǔ shān yě běi jù duō mó cháng
千支在西南海中,本南天竺属国,亦曰半支跋,若唐言五山也,北距多摩苌。
yòu yǒu gē luō shě fēn xiū luó fēn gān bì sān guó gòng fāng wù
又有哥罗舍分、修罗分、甘毕三国贡方物。
gān bì zài nán hǎi shàng dōng jù huán wáng wáng míng zhān tuó yuè mó yǒu shèng bīng wǔ qiān
甘毕在南海上,东距环王,王名旃陀越摩,有胜兵五千。
gē luō shě fēn zhě zài nán hǎi nán dōng duò hé luó
哥罗舍分者,在南海南,东堕和罗。
xiū luó fēn zhě zài hǎi běi dōng jù zhēn là
修罗分者,在海北,东距真腊。
qí fēng sú dà lüè xiāng lèi yǒu jūn zhǎng jiē zhà fú
其风俗大略相类,有君长,皆栅郛。
èr guó shèng bīng èr wàn gān bì cái wǔ qiān
二国胜兵二万,甘毕才五千。
yòu yǒu duō mó cháng dōng jù pó fèng xi duō lóng nán qiān zhī fú běi hē líng
又有多摩苌,东距婆凤,西多隆,南千支弗,北诃陵。
dì dōng xi yī yuè xíng nán běi èr shí wǔ rì xíng
地东西一月行,南北二十五日行。
qí wáng míng gǔ lì guǐ yún de dà luǎn pōu zhī huò nǚ zǐ měi sè yǐ wéi qī
其王名骨利,诡云得大卵,剖之,获女子,美色,以为妻。
sú wú xìng hūn yīn bù bié tóng xìng
俗无姓,婚姻不别同姓。
wáng zuò cháng dōng xiàng
王坐常东向。
shèng bīng èr wàn yǒu gōng dāo jiǎ shuò wú mǎ
胜兵二万,有弓刀甲槊,无马。
guǒ yǒu bō nà pó zhái hù zhē ān mó shí liú
果有波那婆、宅护遮庵摩、石榴。
qí guó jīng sà lú dōu hē lú jūn nà lú lín yì zhū guó nǎi de jiāo zhōu
其国经萨庐、都诃庐、君那庐、林邑诸国,乃得交州。
xiǎn qìng zhōng gòng fāng wù
显庆中贡方物。
shì lì fú shì yī yuē shī lì fú shì
室利佛逝,一曰尸利佛誓。
guò jūn tú nòng shān èr qiān lǐ dì dōng xi qiān lǐ nán běi sì qiān lǐ ér yuǎn
过军徒弄山二千里,地东西千里,南北四千里而远。
yǒu chéng shí sì yǐ èr guó fēn zǒng
有城十四,以二国分总。
xi yuē láng pó lù sī
西曰郎婆露斯。
duō jīn gǒng shā lóng nǎo
多金、汞砂、龙脑。
xià zhì lì bā chǐ biǎo yǐng zài biǎo nán èr chǐ wǔ cùn
夏至立八尺表,影在表南二尺五寸。
guó duō nán zi
国多男子。
yǒu tuó tā bào wén ér xī jiǎo yǐ chéng qiě gēng míng yuē tā niú bào
有橐它,豹文而犀角,以乘且耕,名曰它牛豹。
yòu yǒu shòu lèi yě shǐ jiǎo rú shān yáng míng yuē yú ròu wèi měi yǐ kuì shàn
又有兽类野豕,角如山羊,名曰雩,肉味美,以馈膳。
qí wáng hào hé mì duō
其王号“曷蜜多”。
xián hēng zhì kāi yuán jiān shù qiǎn shǐ zhě cháo biǎo wèi biān lì qīn lüè yǒu zhào guǎng zhōu wèi fǔ
咸亨至开元间, 数遣使者朝,表为边吏侵掠,有诏广州慰抚。
yòu xiàn zhū rú sēng zhī nǚ gè èr jí gē wǔ
又献侏儒、僧祗女各二及歌舞。
guān shǐ zhě wèi zhé chōng yǐ qí wáng wèi zuǒ wēi wèi dà jiàng jūn cì zǐ páo jīn xì dài
官使者为折冲,以其王为左威卫大将军,赐紫袍、金细带。
hòu qiǎn zi rù xiàn zhào yàn yú qǔ jiāng zǎi xiàng huì cè fēng bīn yì wáng shòu yòu jīn wú wèi dà jiàng jūn hái zhī
后遣子入献,诏宴于曲江, 宰相会,册封宾义王,授右金吾卫大将军,还之。
míng miè dōng jiē zhēn tuó huán xi dàn yóu nán shǔ hǎi běi bō là
名蔑,东接真陀桓,西但游,南属海,北波剌。
qí dì yī yuè xíng yǒu zhōu sān shí
其地一月行,有州三十。
yǐ shí èr yuè wèi suì shǒu
以十二月为岁首。
wáng yī zhāo xiá dié
王衣朝霞、氎。
fù èr shí qǔ yī
赋二十取一。
jiāo yì jiē yòng jīn zhǔn zhí
交易皆用金准直。
qí rén duǎn xiǎo xiōng dì gòng qǔ yī qī fù zǒng fā wèi jiǎo biàn fu zhī duō shǎo
其人短小,兄弟共娶一妻,妇总发为角,辨夫之多少。
wáng hào sī duō tí
王号“斯多题”。
lóng shuò chū shǐ zhě lái gòng
龙朔初,使者来贡。
dān dān zài zhèn zhōu dōng nán duō luó mó zhī xi yì yǒu zhōu xiàn
单单,在振州东南,多罗磨之西,亦有州县。
mù duō bái tán
木多白檀。
wáng xìng shā lì míng shī líng qié rì shì shì
王姓刹利,名尸陵伽, 日视事。
yǒu bā dà chén hào bā zuò
有八大臣,号八坐。
wáng yǐ xiāng tu shēn guān zá bǎo yīng jìn xíng chéng chē yuǎn chéng xiàng
王以香涂身,冠杂宝璎,近行乘车,远乘象。
zhàn bì chuī lǐ jī gǔ
战必吹蠡、击鼓。
dào wú qīng zhòng jiē sǐ
盗无轻重皆死。
qián fēng zǒng zhāng shí xiàn fāng wù
干封、总章时,献方物。
luō yuè zhě běi jù hǎi wǔ qiān lǐ xī nán gē gǔ luō
罗越者,北距海五千里,西南哥谷罗。
shāng gǔ wǎng lái suǒ còu jí sú yǔ duò luó bō dǐ tóng
商贾往来所凑集,俗与堕罗钵底同。
suì chéng bó zhì guǎng zhōu zhōu bì yǐ wén
岁乘舶至广州,州必以闻。
biāo gǔ zhū bō yě zì hào tū luō zhū dū pó guó rén yuē tú lǐ zhuō
骠,古朱波也,自号突罗朱,阇婆国人曰徒里拙。
zài yǒng chāng nán èr qiān lǐ qù jīng shī wàn sì qiān lǐ
在永昌南二千里,去京师万四千里。
dōng lù zhēn là xi jiē dōng tiān zhú xī nán duò hé luó nán shǔ hǎi běi nán zhào
东陆真腊,西接东天竺,西南堕和罗,南属海,北南诏。
de cháng sān qiān lǐ guǎng wǔ qiān lǐ dōng běi mào zhǎng shǔ yáng jū yù chéng
地长三千里,广五千里,东北袤长,属羊苴芋城。
fán shǔ guó shí bā yuē jiā luó pó tí
凡属国十八:曰迦罗婆提,
yuē mó lǐ wū tè
曰摩礼乌特,
yuē jiā lí jiā
曰迦梨迦,
yuē bàn de
曰半地,
yuē mí chén
曰弥臣,
yuē kūn lǎng
曰坤朗,
yuē jié nú
曰偈奴,
yuē luō yù
曰罗聿,
yuē fú dài
曰佛代,
yuē qú lùn
曰渠论,
yuē pó lí
曰婆梨,
yuē jié tuó
曰偈陀,
yuē duō guī
曰多归,
yuē mó yè
曰摩曳,
yú jí shě wèi zhān pó dū pó yě
馀即舍卫、 瞻婆、阇婆也。
fán zhèn chéng jiǔ yuē dào lín wáng yuē xī lì yí yuē sān tuó yuē mí nuò dào lì yuē tū mín yuē dì jié yuē dá lí móu yuē qián táng yuē mò pǔ
凡镇城九:曰道林王,曰悉利移,曰三陀,曰弥诺道立,曰突旻,曰帝偈,曰达梨谋,曰干唐,曰末浦。
fán bù luò èr bǎi jiǔ shí bā
凡部落二百九十八,
yǐ míng jiàn zhě sān shí èr yuē wàn gōng
以名见者三十二:曰万公,
yuē chōng rě
曰充惹,
yuē luō jūn qián
曰罗君潜,
yuē mí chāo
曰弥绰,
yuē dào shuāng
曰道双,
yuē dào wèng
曰道瓮,
yuē dào wù
曰道勿,
yuē yè bàn
曰夜半,
yuē bù è duó
曰不恶夺,
yuē mò yīn
曰莫音,
yuē qié lóng shǎn
曰伽龙睒,
yuē ā lí jí
曰阿梨吉,
yuē ā lí dū
曰阿梨阇,
yuē ā lí máng
曰阿梨忙,
yuē dá mó
曰达磨,
yuē qiú pān
曰求潘,
yuē sēng tǎ
曰僧塔,
yuē tí lí láng
曰提梨郎,
yuē wàng téng
曰望腾,
yuē dān pō
曰担泊,
yuē lù wū
曰禄乌,
yuē fá máo
曰乏毛,
yuē sēng jiā
曰僧迦,
yuē tí zhuī
曰提追,
yuē ā mò luó
曰阿末逻,
yuē shì yuè
曰逝越,
yuē téng líng
曰腾陵,
yuē ōu miē
曰欧咩,
yuē zhuān luō pó tí
曰砖罗婆提,
yuē lù yǔ
曰禄羽,
yuē lòu mán
曰陋蛮,
yuē mó de bó
曰磨地勃。
yáo mí chén zhì kūn lǎng yòu yǒu xiǎo kūn lún bù wáng míng máng xī yuè sú yǔ mí chén tóng
繇弥臣至坤朗,又有小昆仑部,王名茫悉越,俗与弥臣同。
yáo kūn lǎng zhì lù yǔ yǒu dà kūn lún wáng guó wáng míng sī lì pō pó nán duō shān nà
繇坤朗至禄羽,有大昆仑王国,王名思利泊婆难多珊那。
chuān yuán dà yú mí chén
川原大于弥臣。
yáo kūn lún xiǎo wáng suǒ jū bàn rì xíng zhì mó de bó zhà hǎi xíng wǔ yuè zhì fú dài guó
繇昆仑小王所居,半日行至磨地勃栅,海行五月至佛代国。
yǒu jiāng zhī liú sān bǎi liù shí
有江,支流三百六十。
qí wáng míng sī lì xiē mí tā
其王名思利些弥他。
yǒu chuān míng sī lì pí lí ruì
有川名思利毘离芮。
tǔ duō yì xiāng
土多异香。
běi yǒu shì zhū guó gū bó suǒ còu yuè hǎi jí dū pó yě
北有市,诸国估舶所凑,越海即阇婆也。
shí wǔ rì xíng yú èr tài shān yī yuē zhèng mí yī yuē shè dī yǒu guó qí wáng míng sī lì mó hē luó dū sú yǔ fú dài tóng
十五日行,逾二大山,一曰正迷,一曰射鞮,有国,其王名思利摩诃罗阇,俗与佛代同。
jīng duō rōng bǔ luó chuān zhì dū pó bā rì xíng zhì pó huì qié lú guó tǔ rè qú lù zhí yē zi bīng láng yǎng bú jiàn rì
经多茸补逻川至阇婆,八日行至婆贿伽庐,国土热,衢路植椰子、槟榔,仰不见日。
wáng jū yǐ jīn wèi pì chú fù yín wǎ cuàn xiāng mù táng shì míng zhū
王居以金为甓,厨覆银瓦,爨香木,堂饰明珠。
yǒu èr chí yǐ jīn wèi dī zhōu jí jiē shì jīn bǎo
有二池,以金为堤,舟楫皆饰金宝。
biāo wáng xìng kùn méi cháng míng mó luó rě
骠王姓困没长,名摩罗惹。
qí xiāng míng yuē mó hē sī nà
其相名曰摩诃思那。
wáng chū yú yǐ jīn shéng chuáng yuǎn zé chéng xiàng
王出,舆以金绳床,远则乘象。
pín shǐ shù bǎi rén
嫔史数百人。
qīng pì wèi yuán chéng zhōu bǎi liù shí lǐ yǒu shí èr mén sì yú zuò fú tú mín jiē jū zhōng qiān xī wèi wǎ lì zhī wèi cái
青甓为圆城,周百六十里,有十二门,四隅作浮图,民皆居中,铅锡为瓦,荔支为材。
sú è shā
俗恶杀。
bài yǐ shǒu bào bì qǐ sǎng wèi gōng
拜以手抱臂稽颡为恭。
míng tiān wén xǐ fó fǎ
明天文,喜佛法。
yǒu bǎi sì liú lí wèi pì cuò yǐ jīn yín dān cǎi zǐ kuàng tú dì fù yǐ jǐn jì wáng jū yì rú zhī
有百寺,琉璃为甓,错以金银,丹彩紫鑛涂地,覆以锦罽,王居亦如之。
mín qī suì zhù fā zhǐ sì zhì èr shí yǒu bù dá qí fǎ fù wèi mín
民七岁祝发止寺,至二十有不达其法,复为民。
yī yòng bái dié zhāo xiá yǐ cán bó shāng shēng bù gǎn yī
衣用白氎、朝霞,以蚕帛伤生不敢衣。
dài jīn huā guān cuì mào luò yǐ zá zhū
戴金花冠、翠冒, 络以杂珠。
wáng gōng shè jīn yín èr zhōng kòu zhì fén xiāng zhī yǐ zhàn jí xiōng
王宫设金银二钟,寇至,焚香之,以占吉凶。
yǒu jù bái xiàng gāo bǎi chǐ sòng zhě fén xiāng jì xiàng qián zì sī shì fēi ér tuì
有巨白象,高百尺,讼者焚香跽象前,自思是非而退。
yǒu zāi yì wáng yì fén xiāng duì xiàng jì zì jiù
有灾疫,王亦焚香对象跽,自咎。
wú zhì gù yǒu zuì zhě shù wǔ zhú chuí bèi zhòng zhě wǔ qīng sān shā rén zé sǐ
无桎梏,有罪者束五竹捶背,重者五、轻三,杀人则死。
tǔ yí shū sù dào liáng zhe dà ruò jìng wú má mài
土宜菽、粟、稻、梁,蔗大若胫,无麻、麦。
yǐ jīn yín wèi qián xíng rú bàn yuè hào dēng jiā tuó yì yuē zú dàn tuó
以金银为钱,形如半月,号登伽佗,亦曰足弹陀。
wú gào yóu yǐ là zá xiāng dài zhù
无膏油,以蜡杂香代炷。
yǔ zhū mán shì yǐ jiāng zhū bái dié liú lí yīng fǒu xiāng yì
与诸蛮市,以江猪、白氎、琉璃罂缶相易。
fù rén dāng dǐng zuò gāo jì shì yín zhū bèi yī qīng suō qún pī luō duàn
妇人当顶作高髻,饰银珠琲,衣青娑裙,披罗段;
xíng chí shàn guì jiā zhě bàng zhì wǔ liù
行持扇,贵家者傍至五六。
jìn chéng yǒu shā shān bù máo de yì yǔ bō sī pó luó mén jiē jù xī shè lì chéng èr shí rì xíng
近城有沙山不毛,地亦与波斯、婆罗门接,距西舍利城二十日行。
xī shè lì zhě zhōng tiān zhú yě
西舍利者,中天竺也。
nán zhào yǐ bīng qiáng dì jiē cháng jī zhì zhī
南诏以兵强地接,常羁制之。
zhēn yuán zhōng wáng yōng qiāng wén nán zhào guī táng yǒu nèi fù xīn yì móu xún qiǎn shǐ yáng jiā míng yì jiàn nán xi chuān jié dù shǐ wéi gāo qǐng xiàn yí zhōng gē qǔ qiě lìng piào guó jìn lè rén
贞元中,王雍羌闻南诏归唐,有内附心,异牟寻遣使杨加明诣剑南西川节度使韦皋请献夷中歌曲,且令骠国进乐人。
yú shì gāo zuò nán zhào fèng shèng lè yòng zhèng lǜ huáng zhōng zhī jūn
于是皋作《南诏奉圣乐》,用正律黄钟之均。
gōng zhēng yī biàn xiàng xī nán shùn yě
宫、征一变,象西南顺也;
jiǎo yǔ zhōng biàn xiàng róng yí gé xīn yě
角、羽终变,象戎夷革心也。
wǔ liù chéng gōng liù shí sì rén zàn yǐn èr rén xù qǔ èr shí bā dié wǔ nán zhào fèng shèng lè zì
舞六成,工六十四人,赞引二人,序曲二十八叠,舞“南诏奉圣乐”字。
wǔ rén shí liù zhí yǔ zhái yǐ sì wèi liè
舞人十六,执羽翟,以四为列。
wǔ nán zì gē shèng zhǔ wú wéi huà
舞 “南”字,歌《圣主无为化》;
wǔ zhào zì gē nán zhào cháo tiān lè
舞“诏”字,歌《南诏朝天乐》;
wǔ fèng zì gē hǎi yǔ xiū wén huà
舞“奉”字,歌 《海宇修文化》;
wǔ shèng zì gē yǔ lù tán wú wài
舞“圣”字,歌《雨露覃无外》;
wǔ lè zì gē pì tǔ dīng líng sāi
舞“乐”字,歌《辟土丁零塞》。
jiē yī zhāng sān dié ér chéng
皆一章三叠而成。
wǔ zhě chū dìng zhí yǔ xiāo gǔ děng zòu sàn xù yī dié cì zòu dì èr dié sì háng zàn yǐn yǐ xù rù
舞者初定,执羽,箫、鼓等奏散序一叠,次奏第二叠,四行,赞引以序入。
jiāng zhōng léi gǔ zuò yú sì yú wǔ zhě jiē bài jīn shēng zuò ér qǐ zhí yǔ qǐ shǒu yǐ xiàng cháo jìn
将终,雷鼓作于四隅,舞者皆拜,金声作而起,执羽稽首,以象朝觐。
měi bài guì jié yǐ zhēng gǔ
每拜跪,节以钲鼓。
cì zòu pāi xù yī dié wǔ zhě fēn zuǒ yòu dǎo wǔ měi sì pāi yī yǔ qǐ shǒu pāi zhōng wǔ zhě bài fù zòu yī dié dǎo wǔ biàn yī yǐ hé nán zì
次奏拍序一叠,舞者分左右蹈舞,每四拍,揖羽稽首,拍终,舞者拜,复奏一叠,蹈舞抃揖,以合“南”字。
zì chéng biàn zhōng wǔ zhě běi miàn guì gē dǎo yǐ sī zhú
字成遍终,舞者北面跪歌,导以丝竹。
gē yǐ fǔ fú zhēng zuò fù yī wǔ
歌已,俯伏,钲作,复揖舞。
yú zì jiē rú zhī wéi shèng zì cí mò jiē gōng yī yǐ míng fèng shèng
馀字皆如之,唯“圣”字词末皆恭揖,以明奉圣。
měi
每
yī zì qū sān dié míng wéi wǔ chéng
一字,曲三叠,名为五成。
cì jí zòu yī dié sì shí bā rén fēn háng qìng shé xiàng jiāng chén yù biān yě
次急奏一叠,四十八人分行罄折,象将臣御边也。
zì wǔ bì wǔ zhě shí liù rén wéi sì liè yòu wǔ pì sì mén zhī wǔ
字舞毕,舞者十六人为四列,又舞《辟四门》之舞。
jù wǔ rù biàn liǎng dié yǔ gǔ chuī hé jié jìn wǔ sān tuì wǔ sān yǐ xiàng sān cái sān tǒng
遽舞入遍两叠,与鼓吹合节, 进舞三,退舞三,以象三才、三统。
wǔ zhōng jiē qǐ shǒu qūn xún
舞终,皆稽首逡巡。
yòu yī rén wǔ yì wàn shòu zhī wǔ gē tiān nán diān yuè sú sì zhāng gē wǔ qī dié liù chéng ér zhōng
又一人舞《亿万寿》之舞, 歌《天南滇越俗》四章,歌舞七叠六成而终。
qī zhě huǒ zhī chéng shù xiàng tiān zǐ nán miàn shēng chéng zhī ēn
七者,火之成数,象天子南面生成之恩。
liù zhě kūn shù xiàng xī nán xiàng huà
六者,坤数,象西南向化。
fán lè sān shí gōng bǎi jiǔ shí liù rén fēn sì bù yī qiū cí bù èr dà gǔ bù sān hú bù sì jūn yuè bù
凡乐三十,工百九十六人,分四部:一、龟兹部,二、大鼓部,三、胡部,四、 军乐部。
qiū cí bù yǒu jié gǔ kāi gǔ yāo gǔ jī lóu gǔ duǎn dí dà xiǎo bì lì pāi bǎn jiē bā
龟兹部,有羯鼓、揩鼓、腰鼓、鸡娄鼓、短笛、大小觱篥、拍板,皆八;
cháng duǎn xiāo héng dí fāng xiǎng dà tóng bó bèi jiē sì
长短箫、横笛、方响、大铜钹、贝,皆四。
fán gōng bā shí bā rén fēn sì liè shǔ wǔ yán sì yú yǐ hé jié gǔ
凡工八十八人,分四列,属舞筵四隅, 以合节鼓。
dà gǔ bù yǐ sì wèi liè fán èr shí sì jū qiū cí bù qián
大鼓部,以四为列,凡二十四,居龟兹部前。
hú bù yǒu zhēng dà xiǎo kōng hóu wǔ xián pí pá shēng héng dí duǎn dí pāi bǎn jiē bā
胡部,有筝、大小箜篌、 五弦琵琶、笙、横笛、短笛、拍板,皆八;
dà xiǎo bì lì jiē sì
大小觱篥,皆四。
gōng qī shí èr rén fēn sì liè shǔ wǔ yán zhī yú yǐ dǎo gē yǒng
工七十二人,分四列, 属舞筵之隅,以导歌咏。
jūn yuè bù jīn ráo jīn duó jiē èr
军乐部,金饶、金铎,皆二;
gǔ jīn zhēng jiē sì
鼓、金钲,皆四。
zhēng gǔ jīn shì gài chuí liú sū
钲、鼓, 金饰盖,垂流苏。
gōng shí èr rén fú nán zhào fú lì bì sì mén wǔ yán sì yú jié bài hé lè
工十二人,服南诏服,立《壁四门》舞筵四隅,节拜合乐。
yòu shí liù rén huà bàn bì zhí gǔ sì rén wèi liè
又十六人,画半臂,执鼓,四人为列。
wǔ rén fú nán zhào yī jiàng qún rú hēi tóu náng jīn qū jū huà pí xuē gé shǒu shì wà é guān jīn bǎo huā mán rú shàng fù jiā huà bàn bì
舞人服南诏衣、绛裙襦、黑头囊、金佉苴、画皮𫖇革,首饰袜额,冠金宝花鬘,襦上复加画半臂。
zhí yǔ zhái wǔ fǔ fú yǐ xiàng cháo bài
执羽翟舞,俯伏,以象朝拜;
qún rú huà niǎo shòu cǎo mù wén yǐ bā cǎi zá huá yǐ xiàng shù wù xián suì
裙襦画鸟兽草木,文以八彩杂华,以象庶物咸遂;
yǔ bǎo sì chuí yǐ xiàng tiān wú bù fù
羽葆四垂,以象天无不覆;
zhèng fāng bù wèi yǐ xiàng de wú bù zài
正方布位,以象地无不载;
fēn sì liè yǐ xiàng sì qì
分四列,以象四气;
wǔ wèi wǔ zì yǐ xiàng wǔ xíng
舞为五字,以象五行;
bǐng yǔ zhái yǐ xiàng wén dé
秉羽翟,以象文德;
jié gǔ yǐ xiàng hào lìng yuǎn bù
节鼓,以象号令远布;
zhèn yǐ duó míng cǎi shī zhī yì
振以铎,明采诗之义;
yòng qiū cí děng lè yǐ xiàng yuǎn yí yuè fú
用龟兹等乐,以象远夷悦服。
zhēng gǔ zé gǔ zhě zhèn lǚ xiàn jié zhī lè yě
钲鼓则古者振旅献捷之乐也。
huáng zhōng jūn shēng pèi yùn wéi tǔ míng tǔ dé cháng shèng
黄钟,君声,配运为土,明土德常盛。
huáng zhōng de qián chū jiǔ zì wèi qí gōng zé lín zhōng sì lǜ yǐ zhèng shēng yīng zhī xiàng dà jūn nán miàn tí tiān tǒng yú shàng qián dào míng yě
黄钟得《干》初九,自为其宫,则林钟四律以正声应之,象大君南面提天统于上,乾道明也。
lín zhōng de kūn chū liù qí wèi xī nán xī nán gǎn zhì huà yú xià kūn tǐ shùn yě
林钟得《坤》初六,其位西南,西南感至化于下,坤体顺也。
tài cù de qián jiǔ èr shì wèi rén tǒng tiān dì zhèng ér sān cái tōng gù cì yīng yǐ tài cù
太蔟得《干》九二,是为人统,天地正而三才通,故次应以太蔟。
sān cái jì tōng nán lǚ fù yǐ yǔ shēng yīng zhī
三才既通,南吕复以羽声应之。
nán lǚ yǒu xī fāng jīn yě
南吕,酉, 西方金也;
yǔ běi fāng shuǐ yě
羽,北方水也。
jīn shuǐ yuè ér yīng hu shí yǐ xiàng xī róng běi dí yuè fú
金、水悦而应乎时,以象西戎、北狄悦服。
rán hòu gū xǐ yǐ jiǎo yīn zhōng zhī
然后姑洗以角音终之。
gū gù yě
姑,故也;
xǐ zhuó yě
洗,濯也。
yǐ xiàng nán zhào bèi tǔ bō guī huà xǐ guò rì xīn
以象南诏背吐蕃归化,洗过日新。
gāo yǐ wǔ gōng yì yòng dú chàng shū yīn fù shù wǔ jūn pǔ fēn jīn shí zhī jié zòu
皋以五宫异用,独唱殊音,复述《五均谱》,分金石之节奏:
yī yuē huáng zhōng gōng zhī gōng jūn shì gē fèng shèng lè zhě yòng zhī
一曰黄钟,宫之宫,军士歌《奉圣乐》者用之。
wǔ rén fú nán zhào yī bǐng dí fǔ fú bài biàn hé nán zhào fèng shèng lè wǔ zì chàng cí wǔ wǔ rén nǎi yì nán fāng cháo tiān zhī fú jiàng sè qī jié rú xiù jié yǒu qīng shì piào pái jīn yǐ xiàng niǎo yì
舞人服南诏衣,秉翟俯伏拜抃, 合“南诏奉圣乐”五字,倡词五,舞人乃易南方朝天之服,绛色,七节襦袖,节有青礻票排衿,以象鸟翼。
lè yòng qiū cí hú bù jīn zhēng gǔ náo bèi dà gǔ
乐用龟兹、胡部,金钲、鼓、铙、贝、大鼓。
èr yuē tài cù shāng zhī gōng nǚ zǐ gē fèng shèng lè zhě yòng zhī
二曰太蔟,商之宫,女子歌《奉圣乐》者用之。
hé yǐ guǎn xián
合以管弦。
ruò zòu tíng xià zé dú wǔ yī qǔ
若奏庭下,则独舞一曲。
lè yòng qiū cí gǔ dí gè sì bù yǔ hú bù děng hé zuò
乐用龟兹、鼓、笛各四部,与胡部等合作。
pí pá shēng kōng hóu jiē bā
琵琶、笙、箜篌,皆八;
dà xiǎo bì lì zhēng xián wǔ xián pí pá cháng dí duǎn dí fāng xiǎng gè sì
大小觱篥、筝、弦、五弦琵琶、长笛、短笛、方响,各四。
jū qiū cí bù qián
居龟兹部前。
cì bèi yī rén dà gǔ shí èr fēn zuǒ yòu yú jiē zuò zòu
次贝一人,大鼓十二分左右,馀皆坐奏。
sān yuē gū xǐ jiǎo zhī gōng yīng gǔ lǜ lín zhōng wèi zhēng gōng nǚ zǐ gē fèng shèng lè zhě yòng zhī
三曰姑洗,角之宫,应古律林钟为征宫,女子歌《奉圣乐》者用之。
wǔ zhě liù shí sì rén shì luō cǎi rú xiù jiān yǐ bā cǎi yè yún huā lǚ shǒu shì shuāng fèng bā guà cǎi yún huā mán zhí yǔ wèi bài biàn zhī jié
舞者六十四人,饰罗彩襦袖,间以八采,曳云花履,首饰双凤、八卦、彩云、花鬘,执羽为拜抃之节。
yǐ lín zhōng dāng dì tǒng xiàng suì gōng bèi wàn wù chéng yě
以林钟当地统,象岁功备、万物成也。
shuāng fèng míng lǜ lǚ zhī hé yě
双凤,明律吕之和也。
bā guà míng hái xiāng wèi yòng yě
八卦,明还相为用也。
cǎi yún xiàng qì yě
彩云,象气也。
huā mán xiàng guān yě
花鬘,象冠也。
hé fèng shèng lè sān zì chàng cí sān biǎo tiān xià huái shèng yě
合“奉圣乐”三字,唱词三,表天下怀圣也。
xiǎo nǚ zǐ zì wǔ zé bì sè rú xiù xiàng jiǎo yīn zhǔ mù
小女子字舞,则碧色襦袖,象角音主木;
shǒu shì xùn guà yīng gū xǐ zhī qì
首饰巽卦,应姑洗之气;
yǐ liù rén lüè hòu xiàng liù hé yī xīn yě
以六人略后,象六合一心也。
lè yòng qiū cí hú bù qí zhēng náo duó jiē fù yǐ cǎi gài shì yǐ huā fū shàng chén jǐn qǐ chuí liú sū
乐用龟兹、胡部,其钲、、铙、铎,皆覆以彩盖,饰以花趺,上陈锦绮,垂流苏。
àn ruì tú yuē wáng zhě yǒu dào zé yí fèng zài gǔ
按《瑞图》曰:“王者有道,则仪凤在鼓。
gù yǔ bǎo gǔ qī yǐ fèng huáng zhēng qī kǒng què náo duó jí yǐ xiáng lù zhēng dǐng zú yòu shì nán fāng niǎo shòu míng zé jí fēi zǒu xiáng fú
”故羽葆鼓栖以凤凰,钲栖孔雀,铙、铎集以翔鹭,钲、顶足又饰南方鸟兽,明泽及飞走翔伏。
zhēng náo duó jiē èr rén zhí jī zhī
钲、、铙、铎,皆二人执击之。
bèi jí dà gǔ gōng jì zhī shù yǔ jūn shì fèng shèng lè tóng ér jiā gǔ dí sì bù
贝及大鼓工伎之数,与军士《奉圣乐》同,而加鼓、笛四部。
sì yuē lín zhōng zhēng zhī gōng liǎn pāi dān shēng zòu fèng shèng lè zhàng fū yī rén dú wǔ
四曰林钟,征之宫,敛拍单声,奏《奉圣乐》,丈夫一人独舞。
lè yòng qiū cí gǔ dí měi sè sì rén
乐用龟兹,鼓、 笛每色四人。
fāng xiǎng èr zhì qiū cí bù qián
方响二,置龟兹部前。
èr yú yǒu jīn zhēng zhōng zhí jīn duó èr bèi èr líng bó èr dà gǔ shí èr fēn zuǒ yòu
二隅有金钲,中植金铎二、贝二、铃钹二、大鼓十二分左右。
wǔ yuē nán lǚ yǔ zhī gōng yīng gǔ lǜ huáng zhōng wèi jūn zhī gōng
五曰南吕,羽之宫,应古律黄钟为君之宫。
lè yòng gǔ huáng zhōng fāng xiǎng yī dà pí pá wǔ xián pí pá dà kōng hóu bèi huáng zhōng bì lì xiǎo bì lì yú shēng xūn chí chōu zhēng zhá zhēng huáng zhōng xiāo dí bèi
乐用古黄钟方响一,大琵琶、五弦琵琶、大箜篌倍,黄钟觱篥、小觱篥、竽、笙、埙、篪、搊筝、轧筝、黄钟箫,笛倍。
dí jié gǔ pāi bǎn děng gōng jiē yī rén zuò zòu zhī
笛、节鼓、拍板等工皆一人,坐奏之。
sī zhú huǎn zuò yī rén dú chàng gē gōng fù tōng chàng jūn shì fèng shèng lè cí
丝竹缓作,一人独唱,歌工复通唱军士 《奉圣乐》词。
yōng qiāng yì qiǎn dì xī lì yí chéng zhǔ shū nán tuó xiàn qí guó lè zhì chéng dū wéi gāo fù pǔ cì qí shēng
雍羌亦遣弟悉利移城主舒难陀献其国乐,至成都,韦皋复谱次其声。
yǐ qí wǔ róng yuè qì yì cháng nǎi tú huà yǐ xiàn
以其舞容、 乐器异常,乃图画以献。
gōng qì èr shí yǒu èr qí yīn bā jīn bèi sī zhú páo gé yá jiǎo
工器二十有二,其音八:金、贝、丝、竹、匏、革、牙、 角。
jīn èr bèi yī sī qī zhú èr páo èr gé èr yá yī jiǎo èr
金二、贝一、丝七、竹二、匏二、革二、牙一、角二。
líng bó sì zhì rú qiū cí bù zhōu yuán sān cùn guàn yǐ wéi jī kē yīng jié
铃钹四,制如龟兹部, 周圆三寸,贯以韦,击磕应节。
tiě bǎn èr cháng sān cùn wǔ fēn bó èr cùn wǔ fēn miàn píng bèi yǒu bǐng xì yǐ wéi yǔ líng bó jiē shì tāo fēn yǐ huā dié lǚ wèi ruǐ
铁板二,长三寸五分,博二寸五分,面平,背有柄, 系以韦,与铃钹皆饰绦纷,以花氎缕为蕊。
luó bèi sì dà zhě kě shòu yī shēng shì tāo fēn
螺贝四,大者可受一升,饰绦纷。
yǒu fèng shǒu kōng hóu èr qí yī zhǎng èr chǐ fù guǎng qī cùn fèng shǒu jí xiàng zhǎng èr chǐ wǔ cùn miàn shì huī pí xián yī shí yǒu sì xiàng yǒu zhěn fèng shǒu wài xiàng
有凤首箜篌二:其一长二尺,腹广七寸,凤首及项长二尺五寸,面饰虺皮,弦一十有四, 项有轸,凤首外向;
qí yī dǐng yǒu tiáo zhěn yǒu tuó shǒu
其一顶有条,轸有鼍首。
zhēng èr qí yī xíng rú tuó zhǎng sì chǐ yǒu sì zú xū fù yǐ tuó pí shì bèi miàn jí yǎng jiān rú qín guǎng qī cùn fù kuò bā cùn wěi zhǎng chǐ yú juǎn shàng xū zhōng shī guān yǐ zhāng jiǔ xián zuǒ yòu yī shí bā zhù
筝二:其一形如鼍,长四尺,有四足, 虚腹,以鼍皮饰背,面及仰肩如琴,广七寸,腹阔八寸,尾长尺馀,卷上虚中,施关以张九弦,左右一十八柱;
qí yī miàn shì cǎi huā fu yǐ huī pí wéi bié
其一面饰彩花,傅以虺皮为别。
yǒu lóng shǒu pí pá yī rú guī cí zhì ér xiàng zhǎng èr chǐ liù cùn yú fù guǎng liù cùn èr lóng xiāng xiàng wéi shǒu
有龙首琵琶一,如龟兹制,而项长二尺六寸馀,腹广六寸,二龙相向为首;
yǒu zhěn zhù gè sān xián suí qí shù liǎng zhěn zài xiàng yī zài jǐng qí fù xíng rú shī zǐ
有轸柱各三,弦随其数,两轸在项,一在颈,其覆形如师子。
yǒu yún tóu pí pá yī xíng rú qián miàn shì huī pí sì miàn yǒu yá dīng yǐ yún wéi shǒu zhěn shàng yǒu huā xiàng pǐn zì sān xián fù shǒu jiē shì huī pí kè hàn bō wèi wǔ kūn lún zhuàng ér cǎi shì zhī
有云头琵琶一,形如前,面饰虺皮,四面有牙钉, 以云为首,轸上有花象品字,三弦,覆手皆饰虺皮,刻捍拨为舞昆仑状而彩饰之。
yǒu dà páo qín èr fù yǐ bàn páo jiē cǎi huà zhī shàng jiā tóng ōu
有大匏琴二,覆以半匏,皆彩画之,上加铜瓯。
yǐ zhú wèi qín zuò huǐ wén héng qí shàng cháng sān chǐ yú tóu qū rú gǒng zhǎng èr cùn yǐ tāo xì fù chuān ōu jí páo běn kě shòu èr shēng
以竹为琴,作虺文横其上,长三尺馀,头曲如拱,长二寸,以绦系腹,穿瓯及匏本,可受二升。
dà xián yīng tài cù cì xián yīng gū xǐ
大弦应太蔟,次弦应姑洗。
yǒu dú xián páo qín yǐ bān zhú wèi zhī bù jiā shì kè mù wèi huǐ shǒu
有独弦匏琴,以班竹为之,不加饰,刻木为虺首;
zhāng xián wú zhěn yǐ xián xì dǐng yǒu sì zhù rú qiū cí pí pá xián yīng tài cù
张弦无轸,以弦系顶,有四柱如龟兹琵琶,弦应太蔟。
yǒu xiǎo páo qín èr xíng rú dà páo qín zhǎng èr chǐ
有小匏琴二,形如大匏琴,长二尺;
dà xián yīng nán lǚ cì yīng yìng zhōng
大弦应南吕,次应应钟。
yǒu héng dí èr yī cháng chǐ yú qǔ qí hé lǜ qù jié wú zhǎo yǐ là shí shǒu shàng jiā shī zǐ tóu yǐ yá wèi zhī xué liù yǐ yīng huáng zhōng shāng bèi wǔ yīn qī shēng
有横笛二:一长尺馀,取其合律,去节无爪,以蜡实首,上加师子头,以牙为之,穴六以应黄钟商,备五音七声;
yòu yī guǎn wéi jiā xiàng shǒu lǜ dù yǔ xún xù dí pǔ tóng yòu yǔ qīng shāng bù zhōng shēng hé
又一,管唯加象首,律度与荀勖《笛谱》 同,又与清商部钟声合。
yǒu liǎng tóu dí èr zhǎng èr chǐ bā cùn zhōng gé yī jié jié zuǒ yòu kāi chōng qì xué liǎng duān jiē fēn dòng tǐ wèi dí liàng
有两头笛二,长二尺八寸,中隔一节,节左右开冲气穴, 两端皆分洞体为笛量。
zuǒ duān yīng tài cù guǎn mò sān xué yī gū xǐ èr ruí bīn sān yí zé
左端应太蔟,管末三穴:一姑洗,二蕤宾,三夷则。
yòu duān yīng lín zhōng guǎn mò sān xué yī nán lǚ èr yīng zhōng sān dà lǚ
右端应林钟,管末三穴:一南吕,二应钟,三大吕。
xià tuō zhǐ yī xué yīng qīng tài cù
下托指一穴,应清太蔟。
liǎng dòng tǐ qī xué gòng bèi huáng zhōng lín zhōng liǎng jūn
两洞体七穴, 共备黄钟、林钟两均。
yǒu dà páo shēng èr jiē shí liù guǎn zuǒ yòu gè bā xíng rú fèng yì dà guǎn zhǎng sì chǐ bā cùn wǔ fēn yú guǎn cēn cī xiāng cì zhì rú shēng guǎn xíng yì lèi fèng yì zhú wèi huáng chuān páo dá běn
有大匏笙二,皆十六管,左右各八,形如凤翼,大管长四尺八寸五分,馀管参差相次,制如笙管,形亦类凤翼,竹为簧,穿匏达本。
shàng gǔ bā yīn jiē yǐ mù qī dài zhī yòng jīn wèi huáng wú páo yīn wéi piào guó de gǔ zhì
上古八音, 皆以木漆代之,用金为簧,无匏音,唯骠国得古制。
yòu yǒu xiǎo páo shēng èr zhì rú dà shēng lǜ yīng lín zhōng shāng
又有小匏笙二,制如大笙,律应林钟商。
yǒu sān miàn gǔ èr xíng rú jiǔ gāng gāo èr chǐ shǒu guǎng xià ruì shàng bó qī cùn dǐ bó sì cùn fù guǎng bù guò shǒu mào yǐ huī pí shù sān wèi yī bì tāo yuē zhī xià dāng dì zé bù mào sì miàn huà piào guó gōng jì zhí shēng gǔ yǐ wéi shì
有三面鼓二,形如酒缸,高二尺,首广下锐,上博七寸,底博四寸,腹广不过首,冒以虺皮,束三为一,碧绦约之,下当地则不冒,四面画骠国工伎执笙鼓以为饰。
yǒu xiǎo gǔ sì zhì rú yāo gǔ zhǎng wǔ cùn shǒu guǎng sān cùn wǔ fēn mào yǐ huī pí yá dīng cǎi shì wú bǐng yáo zhī wéi lè jié yǐn zàn zhě jiē zhí zhī
有小鼓四,制如腰鼓,长五寸,首广三寸五分,冒以虺皮,牙钉彩饰, 无柄,摇之为乐节,引赞者皆执之。
yǒu yá shēng chuān páo dá běn qī zhī shàng zhí èr xiàng yá dài guǎn shuāng huáng jiē yīng gū xǐ
有牙笙,穿匏达本,漆之,上植二象牙代管, 双簧皆应姑洗。
yǒu sān jiǎo shēng yì chuān páo dá běn qī zhī shàng zhí sān niú jiǎo yī huáng yīng gū xǐ yú yīng nán lǚ jiǎo ruì zài xià chuān páo dá běn bǐng zī jiē zhí
有三角笙,亦穿匏达本,漆之,上植三牛角,一簧应姑洗,馀应南吕,角锐在下,穿匏达本,柄觜皆直。
yǒu liǎng jiǎo shēng yì chuān páo dá běn shàng zhí èr niú jiǎo huáng yīng gū xǐ páo yǐ cǎi shì
有两角笙,亦穿匏达本,上植二牛角,簧应姑洗,匏以彩饰。
fán qū míng shí yǒu èr yī yuē fó yìn biāo yún méi tuó mí guó rén jí tiān zhú gē yǐ shì wáng yě
凡曲名十有二:一曰《佛印》,骠云《没驮弥》,国人及天竺歌以事王也。
èr yuē yán zàn suō luó huā biāo yún lóng mǎng dì guó rén yǐ huā wèi yī fú néng jìng qí shēn yě
二曰《讠赞娑罗花》,骠云《咙莽第》,国人以花为衣服,能净其身也。
sān yuē bái gē biāo yún dá dōu měi qí fēi zhǐ suì qíng yě
三曰《白鸽》, 骠云《荅都》,美其飞止遂情也。
sì yuē bái hè yóu biāo yún sū mán dǐ li wèi xiáng zé mó kōng xíng zé xú bù yě
四曰《白鹤游》,骠云《苏谩底哩》,谓翔则摩空,行则徐步也。
wǔ yuē dòu yáng shèng piǎo yún lái nǎi
五曰《斗羊胜》,膘云《来乃》。
xī yǒu rén jiàn èr yáng dòu hǎi àn qiáng zhě zé jiàn ruò zhě rù shān shí rén wèi zhī lái nǎi
昔有人见二羊斗海岸,强者则见,弱者入山,时人谓之“来乃”。
lái nǎi zhě shèng shì yě
来乃者,胜势也。
liù yuē lóng shǒu dú qín biāo yún mí sī mí cǐ yī xián ér wǔ yīn bèi xiàng wáng yī dé yǐ chù wàn bāng yě
六曰《龙首独琴》,骠云 《弥思弥》,此一弦而五音备,象王一德以畜万邦也。
qī yuē chán dìng biāo yún chè lǎn shī wèi lí sú jì jìng yě
七曰《禅定》,骠云《掣览诗》,谓离俗寂静也。
qī qū chàng wǔ jiē lǜ yīng huáng zhōng shāng
七曲唱舞,皆律应黄钟商。
bā yuē gé zhe wáng biāo yún è sī lüè wèi fó jiào mín rú zhe zhī gān jiē yuè qí wèi yě
八曰《革蔗王》,骠云《遏思略》, 谓佛教民如蔗之甘,皆悦其味也。
jiǔ yuē kǒng què wáng biāo yún táo tái wèi máo cǎi guāng huá yě
九曰《孔雀王》,骠云《桃台》,谓毛采光华也。
shí yuē yě é wèi fēi zhǐ bì shuāng tú lǚ bì huì yě
十曰《野鹅》,谓飞止必双,徒侣毕会也。
shí yī yuē yàn lè biāo yún lóng cōng gāng mó wèi shí kāng yàn huì jiā yě
十一曰《宴乐》,骠云《笼聪纲摩》, 谓时康宴会嘉也。
shí èr yuē dí fán yì bái shēng wǔ biāo yún hù nà wèi shí dí fán yǐ cǐ shì qíng yě
十二曰《涤烦》,亦白《笙舞》,骠云《扈那》,谓时涤烦■, 以此适情也。
wǔ qǔ lǜ yīng huáng zhōng liǎng jūn yī huáng zhōng shāng yī yuè diào yī lín zhōng shāng xiǎo zhí diào
五曲律应黄钟两均:一黄钟商伊越调,一林钟商小植调。
yuè gōng jiē kūn lún yī jiàng dié zhāo xiá wèi bì xī wèi zhī ráng gé mǎn
乐工皆昆仑, 衣绛氎,朝霞为蔽膝,谓之瀼裓襔。
liǎng jiān jiā zhāo xiá luò yè
两肩加朝霞,络腋。
zú bì yǒu jīn bǎo huán chuàn
足臂有金宝环钏。
guān jīn guān zuǒ ěr dāng tāo guàn huā mán ěr shuāng zān sàn yǐ cuì
冠金冠, 左珥珰,绦贯花鬘,珥双簪,散以毳。
chū zòu yuè yǒu zàn zhě yī rén xiān dǎo lè yì qí wǔ róng suí qū
初奏乐,有赞者一人先导乐意,其舞容随曲。
yòng rén huò èr huò liù huò sì huò bā zhì shí jiē zhū mào bài shǒu qǐ shǒu yǐ zhōng jié
用人或二、或六、或四、或八、至十,皆珠冒,拜首稽首以终节。
qí lè wǔ yì ér zhì dé zōng shòu shū nán tuó tài pú qīng qiǎn hái
其乐五译而至, 德宗授舒难陀太仆卿,遣还。
kāi zhōu cì shǐ táng cì shù piào guó xiàn lè sòng yǐ xiàn
开州刺史唐次述《骠国献乐颂》以献。
dà hé liù nián nán zhào lüè qí mín sān qiān xǐ zhī zhè dōng
大和六年,南诏掠其民三千,徙之柘东。
liǎng cuàn mán
两爨蛮。
zì qū zhōu jìng zhōu xī nán kūn chuān qū è jìn níng yù xiàn ān níng jù lóng hé chéng tōng wèi zhī xi cuàn bái mán
自曲州、靖州西南昆川、曲轭、晋宁、喻献、安宁距龙和城,通谓之西爨白蛮;
zì mí lù shēng má èr chuān nán zhì bù tóu wèi zhī dōng cuàn wū mán
自弥鹿、升麻二川,南至步头,谓之东爨乌蛮。
xi cuàn zì yún běn ān yì rén qī shì zǔ jìn nán níng tài shǒu zhōng guó luàn suì wáng mán zhōng
西爨自云本安邑人,七世祖晋南宁太守,中国乱,遂王蛮中。
liáng yuán dì shí nán níng zhōu cì shǐ xú wén shèng zhào yì jīng zhōu yǒu cuàn zàn zhě jù qí de yán mào èr qiān yú lǐ
梁元帝时,南宁州刺史徐文盛召诣荆州,有爨瓒者,据其地,延袤二千余里。
tǔ duō jùn mǎ xī xiàng míng zhū
土多骏马、犀、象、明珠。
jì sǐ zi zhèn wán fēn tǒng qí zhòng
既死,子震玩分统其众。
duò kāi huáng chū qiǎn shǐ cháo gòng mìng wéi shì chōng yǐ bīng shù zhī zhì gōng zhōu xié zhōu kūn zhōu
隋开皇初,遣使朝贡,命韦世冲以兵戍之,置恭州、协州、昆州。
wèi jǐ pàn shǐ wàn suì jī zhī zhì xī ěr hé diān chí ér hái
未几叛,史万岁击之,至西洱河、滇池而还。
zhèn wán jù ér rù cháo wén dì zhū zhī zhū zǐ méi wèi nú
震玩惧而入朝,文帝诛之,诸子没为奴。
gāo zǔ jí wèi yǐ qí zi hóng dá wèi kūn zhōu cì shǐ fèng fù sāng guī
高祖即位,以其子弘达为昆州刺史,奉父丧归。
ér yì zhōu cì shǐ duàn lún qiǎn shù dà shī zhì nán níng zhì gòng fàn chuān yòu zhū bù jiē nà kuǎn gòng fāng wù
而益州刺史段纶遣俞大施至南宁,治共范川,诱诸部皆纳款贡方物。
tài zōng qiǎn jiàng jī xi cuàn kāi qīng líng nòng dòng wèi xiàn
太宗遣将击西爨,开青蛉、弄栋为县。
cuàn mán zhī xi yǒu tú mò zhǐ mán jiǎn wàng mán zhēn guàn èr shí sān nián nèi shǔ yǐ qí de wèi bàng wàng lǎn qiū qiú wǔ zhōu lì láng zhōu dū dū fǔ
爨蛮之西,有徒莫只蛮、俭望蛮,贞观二十三年内属,以其地为傍、望、览、 丘、求五州,隶郎州都督府。
bái shuǐ mán de yǔ qīng líng nòng dòng jiē yì lì láng zhōu
白水蛮,地与青蛉、弄栋接,亦隶郎州。
nòng dòng xi yǒu dà bó nòng xiǎo bó nòng èr chuān mán qí xi yǔ huáng guā yè yú xī ěr hé jiē qí zhòng wán fù yǔ shǔ liè wú qiú zhǎng xǐ xiāng chóu yuàn
弄栋西有大勃弄、小勃弄二川蛮,其西与黄瓜、叶榆、西洱河接,其众完富与蜀埒,无酋长, 喜相雠怨。
yǒng huī chū dà bó nòng yáng chéng diān sī shǔ jiàng shuài kòu má zhōu
永徽初,大勃弄杨承颠私署将帅,寇麻州。
dū du rèn huái yù zhāo zhī bù tīng
都督任怀玉招之,不听。
gāo zōng yǐ zuǒ lǐng jūn jiāng jūn zhào xiào zǔ wèi láng zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn yǔ huái yù tǎo zhī
高宗以左领军将军赵孝祖为郎州道行军总管,与怀玉讨之。
zhì luō wǔ hóu shān qí qiú tū mó pú yǔ dà guǐ zhǔ dōu gàn yǐ zhòng sāi jīng kǒu xiào zǔ dà pò zhī
至罗仵侯山,其酋秃磨蒲与大鬼主都干以众塞菁口,孝祖大破之。
yí rén shàng guǐ wèi zhǔ jì zhě wèi guǐ zhǔ měi suì hù chū yī niú huò yī yáng jiù qí jiā jì zhī
夷人尚鬼,谓主祭者为鬼主,每岁户出一牛或一羊,就其家祭之。
sòng guǐ yíng guǐ bì yǒu bīng yīn yǐ fù chóu yún
送鬼迎鬼必有兵,因以复仇云。
xiào zǔ àn jūn duō qì chéng zhú běi zhì zhōu jìn shuǐ
孝祖按军,多弃城,逐北至周近水。
dà qiú jiǎn mí yú guǐ zhǔ dǒng pǔ bīn shuǐ wèi zhà yǐ qīng jì nì zhàn
大酋俭弥于、鬼主董朴濒水为栅,以轻骑逆战。
xiào zǔ jī zhǎn mí yú tū mó pú guǐ zhǔ shí yú jí huì dà xuě jūn dòng sǐ zhě lüè jìn
孝祖击斩弥于、秃磨蒲、鬼主十馀级,会大雪,皲冻死者略尽。
xiào zǔ shàng yán xiǎo bó nòng dà bó nòng cháng yòu nòng dòng pàn jīn yīn pò bái shuǐ qǐng suì xi tǎo
孝祖上言:“小勃弄、大勃弄常诱弄栋叛,今因破白水,请遂西讨。
zhào kě
”诏可。
xiào zǔ jūn rù yí rén jiē zǒu xiǎn
孝祖军入,夷人皆走险。
xiǎo bó nòng qiú zhǎng mò shèng zhūn bái qí chéng lǜ wàn qí zhàn bài zhǎn zhī
小勃弄酋长殁盛屯白旗城, 率万骑战,败,斩之。
jìn zhì dà bó nòng yáng chéng diān yīng chéng shǒu
进至大勃弄,杨承颠婴城守。
xiào zǔ zhāo zhī bù cóng huī jūn jìn zhí chéng diān
孝祖招之,不从,麾军进,执承颠。
yú zhūn dà zhě shù wàn xiǎo shù qiān jiē pò jiàng zhī xī nán yí suì dìng
馀屯大者数万、小数千,皆破降之,西南夷遂定。
ba láng zhōu dū dū gēng zhì róng zhōu dū dū
罢郎州都督,更置戎州都督。
cuàn hóng dá jì sǐ yǐ cuàn guī wáng wèi nán níng zhōu dū dū jū shí chéng xí shā dōng cuàn shǒu lǐng gài pìn jí zi gài qǐ xǐ gòng fàn chuān
爨弘达既死,以爨归王为南宁州都督,居石城,袭杀东爨首领盖聘及子盖启, 徙共范川。
yǒu liǎng cuàn dà guǐ zhǔ chóng dào zhě yǔ dì rì jìn rì yòng jū ān níng chéng zuǒ wén zhāng chóu jiān qióng kāi bù tóu lù zhù ān níng chéng qún mán zhèn sāo gòng shā zhù chéng shǐ zhě
有两爨大鬼主崇道者,与弟日进、日用居安宁城左,闻章仇兼琼开步头路,筑安宁城,群蛮震骚,共杀筑城使者。
xuán zōng zhào méng guī yì tǎo zhī
玄宗诏蒙归义讨之。
shī cì bō zhōu guī wáng jí chóng dào xiōng dì qiān yú rén ní shǒu xiè zuì shè zhī
师次波州,归王及崇道兄弟千余人泥首谢罪,赦之。
é ér chóng dào shā rì jìn jí guī wáng
俄而崇道杀日进及归王。
guī wáng qī ā chà wū mán nǚ yě zǒu fù bù qǐ bīng xiāng chóu yú shì zhū cuàn luàn
归王妻阿姹,乌蛮女也,走父部,乞兵相仇,于是诸爨乱。
ā chà qiǎn shǐ yì guī yì qiú shā fu zhě shū wén zhào yǐ qí zi shǒu yú wèi nán níng zhōu dū dū guī yì yǐ nǚ qī zhī yòu yǐ yī nǚ qī chóng dào zǐ fǔ cháo
阿姹遣使诣归义求杀夫者,书闻,诏以其子守隅为南宁州都督,归义以女妻之,又以一女妻崇道子辅朝。
rán chóng dào shǒu yú xiāng gōng tǎo bù zhì ā chà su guī yì wèi xīng shī yíng kūn chuān
然崇道、守隅相攻讨不置,阿姹诉归义,为兴师,营昆川。
chóng dào zǒu lí zhōu suì lǔ qí zú shā fǔ cháo shōu qí nǚ chóng dào é yì bèi shā zhū cuàn shāo lí ruò
崇道走黎州,遂虏其族,杀辅朝,收其女,崇道俄亦被杀,诸爨稍离弱。
gé luō fèng lì zhào shǒu yú bìng qī guī hé shǎn bù tōng zhōng guó
阁罗凤立,召守隅并妻归河睒,不通中国。
ā chà zì zhǔ qí bù luò suì rù cháo ēn shǎng fán hòu
阿姹自主其部落,岁入朝,恩赏蕃厚。
gé luō fèng qiǎn kūn chuān chéng shǐ yáng móu lì yǐ bīng xié xi cuàn xǐ hù èr shí yú wàn yú yǒng chāng chéng
阁罗凤遣昆川城使杨牟利以兵胁西爨,徙户二十余万于永昌城。
dōng cuàn yǐ yán yǔ bù tōng duō sàn yī lín gǔ dé bù xǐ
东爨以言语不通,多散依林谷,得不徙。
zì qǔ jìng zhōu shí chéng shēng má kūn chuān nán běi zhì lóng hé jiē cán yú bīng
自曲靖州、石城、升麻、昆川南北至龙和,皆残于兵。
rì jìn děng zǐ sūn jū yǒng chāng chéng
日进等子孙居永昌城。
wū mán zhǒng fù zhèn xǐ jū xi cuàn gù dì yǔ fēng zhōu wèi lín
乌蛮种复振,徙居西爨故地,与峰州为邻。
zhēn yuán zhōng zhì dōu dū fǔ lǐng jī mí zhōu shí bā
贞元中,置都督府,领羁縻州十八。
wū mán yǔ nán zhào shì hūn yīn qí zhǒng fēn qī bù luò yī yuē ā yù lù jū qǔ zhōu jìng zhōu gù dì
乌蛮与南诏世昏姻,其种分七部落:一曰阿芋路,居曲州、靖州故地;
èr yuē ā měng
二曰阿猛;
sān yuē kuí shān
三曰夔山;
sì yuē bào mán
四曰暴蛮;
wǔ yuē lú lù mán èr bù luò fēn bǎo zhú zi lǐng
五曰卢鹿蛮,二部落分保竹子岭;
liù yuē mó mí liǎn
六曰磨弥敛;
qī yuē wù shān
七曰勿邓。
tǔ duō niú mǎ wú bù bó nán zǐ zhuā jì nǚ rén bèi fā jiē yī niú yáng pí
土多牛马,无布帛,男子髽髻,女人被发,皆衣牛羊皮。
sú shàng wū guǐ wú bài guì zhī jié
俗尚巫鬼,无拜跪之节。
qí yǔ sì yì nǎi yǔ zhōng guó tōng
其语四译乃与中国通。
dà bù luò yǒu dà guǐ zhǔ bǎi jiā zé zhì xiǎo guǐ zhǔ
大部落有大鬼主,百家则置小鬼主。
wù shān dì fāng qiān lǐ yǒu qióng bù liù xìng yī xìng bái mán yě wǔ xìng wū mán yě
勿邓地方千里,有邛部六姓,一姓白蛮也,五姓乌蛮也。
yòu yǒu chū guǒ wǔ xìng jiē wū mán yě jū qióng bù tái dēng zhī jiān
又有初裹五姓,皆乌蛮也,居邛部、台登之间。
fù rén yī hēi zēng qí zhǎng yè dì
妇人衣黑缯,其长曳地。
yòu yǒu dōng qīn mán èr xìng jiē bái mán yě jū běi gǔ
又有东钦蛮二姓,皆白蛮也, 居北谷。
fù rén yī bái zēng zhǎng bù guò xī
妇人衣白缯,长不过膝。
yòu yǒu sù mán èr xìng léi mán sān xìng mèng mán sān xìng sàn chǔ lí guī róng shù zhōu zhī bǐ jiē lì wù shān
又有粟蛮二姓、雷蛮三姓、梦蛮三姓,散处黎、 巂、戎数州之鄙,皆隶勿邓。
wù shān nán qī shí lǐ yǒu liǎng lín bù luò yǒu shí dī sān xìng ā tún sān xìng kuī wàng sān xìng lì yān
勿邓南七十里,有两林部落,有十低三姓、阿屯三姓、 亏望三姓隶焉。
qí nán yǒu fēng pá bù luò ā nuò èr xìng lì yān
其南有丰琶部落,阿诺二姓隶焉。
liǎng lín de suī xiá ér zhū bù tuī wèi zhǎng hào dōu dà guǐ zhǔ
两林地虽狭,而诸部推为长,号都大鬼主。
wù shān fēng pá liǎng lín jiē wèi zhī dōng mán tiān bǎo zhōng jiē shòu fēng jué
勿邓、丰琶、两林皆谓之东蛮,天宝中,皆受封爵。
jí nán zhào xiàn guī zhōu suì jī shǔ tǔ fán
及南诏陷巂州,遂羁属吐蕃。
zhēn yuán zhōng fù tōng kuǎn yǐ wù shān dà guǐ zhǔ jū sōng jiān qióng bù tuán liàn shǐ fēng cháng chuān jùn gōng
贞元中,复通款,以勿邓大鬼主苴嵩兼邛部团练使,封长川郡公。
jí sǐ zi jū biāo lí yòu yǐ jū mèng chōng wèi dà guǐ zhǔ shù wèi tǔ bō qīn liè
及死,子苴骠离幼,以苴梦冲为大鬼主,数为吐蕃侵猎。
liǎng lín dōu dà guǐ zhǔ jū nà shí yí wéi gāo shū qǐ bīng gōng tǔ bō
两林都大鬼主苴那时遗韦皋书,乞兵攻吐蕃。
gāo qiǎn jiàng liú cháo cǎi chū tóng shān dào wú míng hè chū qīng xī guān dào shān yīng jùn chū dìng fán zhà dào jìn bī tái dēng chéng
皋遣将刘朝彩出铜山道,吴鸣鹤出清溪关道,邓英俊出定蕃栅道,进逼台登城。
tǔ bō tuì bì xī gòng chuān jù gāo wèi yíng
吐蕃退壁西贡川,据高为营。
jū nà shí zhàn shén lì
苴那时战甚力,
fēn bīng dà pò tǔ bō qīng hǎi xī chéng èr jié dù jūn yú běi gǔ
分兵大破吐蕃青海、腊城二节度军于北谷,
qīng hǎi dà bīng mǎ shǐ qǐ cáng zhē zhē xī chéng bīng mǎ shǐ xī duō yáng zhū jié dù lùn dōng chái dà jiàng lùn jié tū lí děng jiē zhàn sǐ
青海大兵马使乞藏遮遮、腊城兵马使悉多杨朱、节度论东柴、大将论结突梨等皆战死,
zhí lóng guān sì shí wǔ rén
执笼官四十五人,
kǎi zhàng yī wàn
铠仗一万,
niú mǎ chēng shì
牛马称是。
jìn bá yú cōng zhà
进拔于葱栅。
qǐ cáng zhē zhē shàng jié zàn zi yě yǐ shī hái
乞藏遮遮, 尚结赞子也,以尸还。
qí xià nǎng gòng jié dù sū lùn bǎi yú rén xíng kū shǐ yī rén lì shī zuǒ yī rén wèn zhī yuē chuāng tòng hu
其下曩贡节度苏论百余人行哭,使一人立尸左,一人问之曰: “疮痛乎?
yuē rán
”曰“然。
jí fu yào
”即傅药。
yuē shí hu
曰“食乎?
yuē rán
”曰“然。
jí jìn shàn
”即进膳。
yuē yī hu
曰“衣乎?
yuē rán
” 曰“然。
jí mìng qiú
”即命裘。
yòu wèn guī hu
又问“归乎?
yuē rán
”曰“然。
yǐ mǎ zài shī ér qù
”以马载尸而去。
zhào fēng jū nà shí wèi shùn zhèng jùn wáng jū mèng chōng wèi huái huà jùn wáng fēng pá bù luò dà guǐ zhǔ biāo bàng wèi hé yì jùn wáng gěi yìn zhāng páo dài
诏封苴那时为顺政郡王,苴梦冲为怀化郡王,丰琶部落大鬼主骠傍为和义郡王,给印章、袍带。
sān wáng jiē rù cháo yàn lín dé diàn shǎng lài jiā děng suì gěi qí bù lù yán yī cǎi lí guī èr zhōu lì jiù cì zhī
三王皆入朝,宴麟德殿,赏赉加等,岁给其部禄盐衣彩,黎、巂二州吏就赐之。
yǐ shān zǔ duō wèi dào qīn wáng shī suǒ cì gāo lìng èr zhōu wèi zhù guǎn yǒu cì yuē qiú zhǎng zì zhì shòu cì ér qiǎn zhī
以山阻多为盗侵,亡失所赐,皋令二州为筑馆,有赐,约酋长自至,授赐而遣之。
rán jū mèng chōng nèi fù tǔ bō duàn nán zhào shǐ lù gāo qiǎn guī zhōu zǒng guǎn sū wéi yǐ bīng sān bǎi zhào mèng chōng zhì pí pá chuān shēng qí zuì zhǎn zhī pī qí zú wèi liù bù yǐ yàng qì zhǔ zhī
然苴梦冲内附吐蕃,断南诏使路,皋遣巂州总管苏峞以兵三百召梦冲至琵琶川,声其罪斩之,披其族为六部,以样弃主之。
jí jū biāo lí zhǎng nǎi mìng wèi dà guǐ zhǔ
及苴骠离长,乃命为大鬼主。
biāo bàng nián shào xiāo gǎn shù chū bīng gōng tǔ bō
骠傍年少骁敢,数出兵攻吐蕃。
tǔ bō jiàn dào fén qí jū shì bù luò wáng suǒ cì yìn zhāng
吐蕃间道焚其居室、部落,亡所赐印章。
gāo wèi qǐng fù de yìn
皋为请,复得印。
cuàn mán xi yǒu kūn míng mán yī yuē kūn mí yǐ xī ěr hé wèi jìng jí yè yú hé yě
爨蛮西有昆明蛮,一曰昆弥,以西洱河为境,即叶榆河也。
jù jīng shī jiǔ qiān lǐ
距京师九千里。
tǔ xiāo shī yi jīng dào
土歊湿,宜粳稻。
rén biàn shǒu zuǒ rèn yǔ tū jué tóng
人辫首、左衽,与突厥同。
suí shuǐ cǎo xù mù xià chù gāo shān dōng rù shēn gǔ
随水草畜牧,夏处高山,冬入深谷。
shàng zhàn sǐ è bìng wáng shèng bīng shù wàn
尚战死,恶病亡,胜兵数万。
wǔ dé zhōng guī zhōu zhì zhōng jí wěi shǐ nán níng yīn zhì qí guó yù shǐ shǐ cháo gòng qiú nèi shǔ fā bīng shù shǒu
武德中,巂州治中吉伟使南宁,因至其国,谕使使朝贡,求内属,发兵戍守。
zì shì suì yǔ zāng kē shǐ xié lái
自是岁与牂柯使偕来。
lóng shuò sān nián ju zhōu cì shǐ xiè fǎ chéng zhāo wèi bǐ lóu děng qī qiān hù nèi fù
龙朔三年,矩州刺史谢法成招慰比楼等七千户内附。
zǒng zhāng sān nián zhì lù zhōu tāng wàng zhōu
总章三年,置禄州、汤望州。
xián hēng sān nián kūn míng shí sì xìng lǜ hù èr wàn nèi fù xī qí de wèi yīn zhōu shou hū zhōu dūn zhōu yǐ ān jí zhī
咸亨三年,昆明十四姓率户二万内附,析其地为殷州、扌忽州、敦州,以安辑之。
yīn zhōu jū róng zhōu xī běi shou hū zhōu jū xī nán dūn zhōu jū nán yuǎn bù guò wǔ bǎi yú lǐ jìn sān bǎi lǐ
殷州居戎州西北,扌忽州居西南,敦州居南,远不过五百余里,近三百里。
qí hòu yòu zhì pán má děng sì shí yī zhōu jiē yǐ shǒu lǐng wèi cì shǐ
其后又置盘、麻等四十一州,皆以首领为刺史。
kūn míng dōng jiǔ bǎi lǐ jí zāng kē guó yě
昆明东九百里,即牂柯国也。
bīng shǔ chū qīn dì shù qiān lǐ
兵数出,侵地数千里。
yuán hé bā nián shàng biǎo qǐng jǐn guī zāng kē gù dì
元和八年,上表请尽归牂柯故地。
kāi chéng yuán nián guǐ zhǔ ā pèi nèi shǔ
开成元年,鬼主阿珮内属。
huì chāng zhōng fēng qí bié shuài wèi luō diàn wáng shì xí jué
会昌中,封其别帅为罗殿王,世袭爵。
qí hòu yòu fēng bié shuài wèi diān wáng jiē zāng kē mán yě
其后又封别帅为滇王,皆牂柯蛮也。
dōng jù chén zhōu èr qiān sì bǎi lǐ qí nán qiān wǔ bǎi lǐ jí jiāo zhōu yě
东距辰州二千四百里,其南千五百里即交州也。
wú chéng guō tǔ rè duō lín yǔ dào sù zài shú
无城郭,土热多霖雨,稻粟再熟。
wú yáo yì zhàn nǎi tún jù
无徭役,战乃屯聚。
kè mù wèi qì dào zhě bèi sān ér cháng shā rén zhě chū niú mǎ sān shí
刻木为契,盗者倍三而偿,杀人者出牛马三十。
sú yǔ dōng xiè tóng
俗与东谢同。
shǒu lǐng yì xìng xiè shì zhì lóng yǔ yǒu bīng sān wàn
首领亦姓谢氏,至龙羽有兵三万。
wǔ dé sān nián qiǎn shǐ zhě cháo yǐ qí de wèi zāng zhōu bài lóng yǔ cì shǐ fēng yè láng jùn gōng
武德三年,遣使者朝,以其地为牂州,拜龙羽刺史,封夜郎郡公。
qí běi bǎi wǔ shí lǐ yǒu bié bù yuē chōng zhōu mán shèng bīng èr wàn yì lái cháo gòng yǐ de wèi chōng zhōu
其北百五十里,有别部曰充州蛮, 胜兵二万,亦来朝贡,以地为充州。
kāi yuán zhōng zāng kē qiú zhǎng yuán qí sǐ sūn jiā yì xí guān fēng qí hòu nǎi yǐ zhào shì wèi qiú zhǎng
开元中,牂柯酋长元齐死,孙嘉艺袭官,封其后,乃以赵氏为酋长。
èr shí wǔ nián zhào jūn dào lái cháo
二十五年, 赵君道来朝。
qí yì yǒu zhào guó zhēn tiān bǎo zhōng zhàn yǒu gōng
其裔有赵国珍,天宝中战有功。
gé luō fèng pàn zǎi xiàng yáng guó zhōng jiān jiàn nán jié dù shǐ yǐ guó zhēn yǒu fāng lüè shòu qián zhōng dōu dū lǚ bài nán zhào hù wǔ xī shí yú nián tiān xià fāng luàn qí bù dú níng
阁罗凤叛,宰相杨国忠兼剑南节度使, 以国珍有方略,授黔中都督,屡败南诏,护五溪十余年,天下方乱,其部独宁。
zhōng gōng bù shàng shū
终工部尚书。
zhēn yuán zhōng guān qí qiú zhǎng zhào zhǔ sú yì yǐ bāo cháo gòng bù jué
贞元中,官其酋长赵主俗,亦以褒朝贡不绝。
zhì shí bā nián wǔ qiǎn shǐ cháo
至十八年,五遣使朝。
yuán hé èr nián zhào qián nán guān chá shǐ cháng yǐ běn dào jiāng wèi yā lǐng zāng kē kūn míng děng shǐ zì shì shù qiǎn shǐ huò cháo zhèng yuè qì kāi chéng bù jué
元和二年,诏黔南观察使常以本道将为押领牂柯、昆明等使,自是数遣使,或朝正月, 讫开成不绝。
gù shì róng yí cháo gòng jiāng zhì dōu zhōng guān yì láo yú jiāo jì jí guǎn ēn lǐ yóu wò
故事:戎夷朝贡,将至都,中官驿劳于郊,既及馆,恩礼尤渥。
xi cuàn zhī nán yǒu dōng xiè mán jū qián zhōu xi sān bǎi lǐ nán jù shǒu gōng liáo xi lián yí zi dì fāng qiān lǐ
西爨之南,有东谢蛮,居黔州西三百里,南距守宫獠,西连夷子,地方千里。
yi wǔ gǔ wèi shē tián suì yī yì zhī
宜五谷,为畲田,岁一易之。
zhòng chù shān cháo jū jí liú yǐ yǐn
众处山,巢居,汲流以饮。
wú fù shuì kè mù wèi qì
无赋税,刻木为契。
jiàn guì rén zhí biān ér bài
见贵人执鞭而拜。
shǎng yǒu gōng zhě yǐ niú mǎ tóng gǔ
赏有功者以牛马、铜鼓。
fàn xiǎo zuì zé zhàng dà shì shā zhī dào wù zhě bèi cháng
犯小罪则杖,大事杀之,盗物者倍偿。
hūn yīn yǐ niú jiǔ wèi pìn
昏姻以牛酒为聘。
nǚ fù fū jiā fu cán sè bì zhī xún rì nǎi chū
女妇夫家,夫惭涩避之,旬日乃出。
huì jù jī tóng gǔ chuī jiǎo
会聚,击铜鼓,吹角。
sú chuí jì tāo yǐ jiàng chuí yú hòu
俗椎髻, 韬以绛,垂于后。
zuò bì dūn jù cháng dài dāo jiàn
坐必蹲踞,常带刀剑。
nán zǐ fú shān ǎo dà kǒu kù yǐ dài xié féng yòu jiān yǐ luó ké hǔ bào yuán yòu quǎn yáng pí wèi shì
男子服衫袄、大口裤,以带斜冯右肩,以螺壳、虎豹、猿狖、犬羊皮为饰。
yǒu xiè shì shì wèi qiú zhǎng bù luò zūn wèi zhī
有谢氏,世为酋长,部落尊畏之。
qí zú bù yù nǚ zì yǐ xìng gāo bù kě yǐ jià rén
其族不育女, 自以姓高不可以嫁人。
zhēn guàn sān nián qí qiú yuán shēn rù cháo guān wū xióng pí ruò zhù máo yǐ jīn yín luò é bèi máo pèi wéi xíng téng zhe lǚ
贞观三年,其酋元深入朝,冠乌熊皮若注旄,以金银络额, 被毛帔,韦行滕,著履。
zhōng shū shì láng yán shī gǔ yīn shì shàng yán xī zhōu wǔ wáng shí yuǎn guó rù cháo tài shǐ cì wèi wáng huì piān jīn mán yí rù cháo rú yuán shēn guān fú bù tóng kě xiě wèi wáng huì tú
中书侍郎颜师古因是上言:“昔周武王时,远国入朝,太史次为《王会篇》,今蛮夷入朝,如元深冠服不同,可写为《王会图》。
zhào kě
”诏可。
dì yǐ de wèi yīng zhōu jí bài yuán shēn cì shǐ lì qián zhōu dū dū fǔ
帝以地为应州,即拜元深刺史,隶黔州都督府。
yòu yǒu nán xiè shǒu lǐng xiè qiáng yì lái cháo yǐ qí de wèi zhuāng zhōu shòu qiáng cì shǐ
又有南谢首领谢强亦来朝,以其地为庄州,授强刺史。
jiàn zhōng sān nián dà qiú zhǎng jiǎn jiào mán zhōu zhǎng shǐ zī yáng jùn gōng sòng dǐng yǔ zhū xiè cháo hè dé zōng yǐ qí guó xiǎo bù xǔ
建中三年,大酋长检校蛮州长史、资阳郡公宋鼎与诸谢朝贺, 德宗以其国小,不许。
su yú qián zhōng guān chá shǐ wáng chǔ yǐ zhōu jiē zāng kē yuàn suí zāng kē cháo hè chǔ zòu zāng mán èr zhōu hù fán lì qiáng wèi lín fán suǒ dàn qǐng xǔ sān nián yī zhāo
诉于黔中观察使王础,以州接牂柯,愿随牂柯朝贺,础奏: “牂、蛮二州,户繁力强,为邻蕃所惮,请许三年一朝。
zhào cóng zhī
”诏从之。
yuán hé zhōng chén xù mán qiú zhāng bó jìng jí běn dào dū liǎn kē kè jù zhòng pàn qīn bō fèi èr zhōu qián zhōng jīng lüè shǐ cuī néng jīng nán jié dù shǐ yán shòu hú nán guān chá shǐ liǔ gōng chāo tǎo zhī sān suì bù néng dìng
元和中,辰、溆蛮酋张伯靖嫉本道督敛苛刻,聚众叛,侵播、费二州,黔中经略使崔能、荆南节度使严绶、湖南观察使柳公绰讨之,三岁不能定。
bó jìng shàng biǎo qǐng lì jīng nán nǎi jiàng
伯靖上表请隶荆南,乃降。
cuī néng nèi hèn zhī gèng qǐng diào jīng nán hú nán guì guǎn jūn wèi yuán yuē xi yuán shí dòng bīng jiē chū kě yǐ chéng gōng
崔能内恨之,更请调荆南、湖南、桂管军为援,约西原十洞兵皆出, 可以成功。
gōng qīng yì zhě jiē yǐ wéi biàn
公卿议者皆以为便。
zǎi xiàng li jí fǔ yuē bó jìng xié yuàn ér pàn yā yǐ dà bīng ér zhāo zhī kě bù zhàn zì dìng
宰相李吉甫曰:“伯靖挟怨而叛,压以大兵而招之, 可不战自定。
nǎi mìng néng bīng wú chū dú zhào yán shòu zhāo bó jìng lǜ jiā shǔ yì jiāng líng jiàng shòu yòu wēi wèi yì fǔ zhōng láng jiàng
”乃命能兵毋出,独诏严绶招伯靖率家属诣江陵降,授右威卫翊府中郎将。
dōng xiè nán yǒu xi zhào mán dōng jù yí zi xi shǔ kūn míng nán xī ěr hé yě
东谢南有西赵蛮,东距夷子,西属昆明,南西洱河也。
shān xué zǔ shēn mò zhī dào lǐ
山穴阻深,莫知道里。
nán běi shí bā rì xíng dōng xī èr shí sān rì xíng hù wàn yú sú yǔ dōng xiè tóng zhào shì shì wèi qiú zhǎng
南北十八日行,东西二十三日行,户万馀,俗与东谢同,赵氏世为酋长。
yí zi qú shuài xìng jì shì yǔ xi zhào jiē nán mán bié zhǒng shèng bīng gè wàn rén
夷子渠帅姓季氏,与西赵皆南蛮别种,胜兵各万人。
zì gǔ wèi cháng tōng zhōng guó qián zhōu háo shuài tián kāng fěng zhī gù zhēn guàn zhōng jiē qiǎn shǐ rù cháo
自古未尝通中国,黔州豪帅田康讽之, 故贞观中皆遣使入朝。
xi zhào shǒu lǐng zhào qiú mó lǜ suǒ bù wàn yú hù nèi fù yǐ qí de wèi míng zhōu shòu qiú mó cì shǐ
西赵首领赵酋摩率所部万余户内附,以其地为明州,授酋摩刺史。
sōng wài mán shàng shù shí bǎi bù dà zhě wǔ liù bǎi hù xiǎo zhě èr sān bǎi
松外蛮尚数十百部,大者五六百户,小者二三百。
fán shù shí xìng zhào yáng li dǒng wèi guì zú jiē shàn shān chuān bù néng xiāng jūn zhǎng
凡数十姓,赵、杨、李、董为贵族,皆擅山川,不能相君长。
yǒu chéng guō wén zì pō zhī yīn yáng lì shù
有城郭、文字,颇知阴阳历数。
zì yè láng diān chí yǐ xi jiē zhuāng zhī yì
自夜郎、滇池以西,皆庄之裔。
yǒu dào mài sù dòu sī má xiè suàn táo li
有稻、麦、粟、豆、丝、麻、薤、蒜、桃、李。
yǐ shí èr yuè wèi suì shǒu
以十二月为岁首。
bù fú guǎng qī cùn
布幅广七寸。
zhēng yuè cán shēng èr yuè shú
正月蚕生,二月熟。
nán zǐ zhān gé wèi pèi nǚ yī yǐ bù qún shān jì pán rú zhuā
男子毡革为帔,女衣迤布裙衫,髻盘如髽。
fàn yòng zhú shāo tuán ér dàn zhī wū bēi zhù gēng rú jī yí
饭用竹筲抟而啖之,乌杯贮羹如鸡彝。
tú xiǎn yǒu zhōu wú chē
徒跣,有舟无车。
sǐ zé kǎn de bìn shě zuǒ wū zhī sān nián nǎi zàng yǐ lǐ bàng fēng guān
死则坎地,殡舍左,屋之,三年乃葬,以蠡蚌封棺。
fù mǔ sàng zhǎn shuāi bù yī bù zǎo zhě sì wǔ nián jìn zhě èr sān nián
父母丧,斩衰布衣不澡者四五年,近者二三年。
wéi rén suǒ shā zhě zi yǐ má kuò fā mò miàn yī bù jī
为人所杀者, 子以麻括发,墨面,衣不缉。
jū sāng hūn jià bù fèi yì fú bì tóng xìng
居丧,昏嫁不废,亦弗避同姓。
xù bù qīn yíng
婿不亲迎。
fù shì qǔ qī nà jīn yín niú yáng jiǔ nǚ suǒ jī yì rú zhī
富室娶妻, 纳金银牛羊酒,女所赍亦如之。
yǒu zuì zhě shù yī cháng mù jī gǔ jí zhòng qí xià
有罪者,树一长木,击鼓集众其下。
qiáng dào shā zhī fù zhě shì sǐ shāo wū duó qí tián
强盗杀之,富者贳死,烧屋夺其田;
dào zhě bèi jiǔ ér cháng zāng
盗者倍九而偿赃。
jiān yín zé qiáng zú shū jīn yín qǐng hé ér qì qí qī chǔ nǚ lí fù bù zuò
奸淫,则强族输金银请和而弃其妻,处女、 厘妇不坐。
fán xiāng shā bì bào lì bù néng zé qí bù zhù gōng zhī
凡相杀必报,力不能则其部助攻之。
jì sì shā niú mǎ qīn lián bì huì zhù yǐ niú jiǔ duō zhì shù bǎi rén
祭祀,杀牛马,亲联毕会,助以牛酒,多至数百人。
zhēn guàn zhōng guī zhōu dū dū liú bó yīng shàng shū sōng wài zhū mán lǜ zàn fù jí pàn qǐng jī zhī xī ěr hé tiān zhú dào kě tōng yě
贞观中,巂州都督刘伯英上疏:“松外诸蛮,率暂附亟叛,请击之,西洱河天竺道可通也。
jū shù suì tài zōng yǐ yòu wǔ hou jiāng jūn liáng jiàn fāng fā shǔ shí èr zhōu bīng jìn tǎo qiú shuài shuāng shě jù zhàn bài zǒu shā huò shí yú
”居数岁,太宗以右武候将军梁建方发蜀十二州兵进讨, 酋帅双舍拒战,败走,杀获十余。
qún mán zhèn hài zǒu bǎo shān gǔ
群蛮震骇,走保山谷。
jiàn fāng yù jiàng zhě qī shí yú bù hù shí wàn jiǔ qiān shǔ shǒu lǐng méng hé wèi xiàn lìng yú zhòng gǎn yuè
建方谕降者七十余部,户十万九千,署首领蒙、和为县令,馀众感悦。
xī ěr hé mán yì yuē hé mán dào yáo láng zhōu zǒu sān qiān lǐ jiàn fāng qiǎn qí bīng zì guī zhōu dào qiān wǔ bǎi lǐ yǎn zhī qí shuài yáng shèng dà hài yù dùn qù shǐ zhě hǎo yǔ yuē jiàng nǎi qiǎn shǒu lǐng shí rén nà kuǎn jūn mén jiàn fāng zhèn lǚ hái
西洱河蛮,亦曰河蛮,道繇郎州走三千里,建方遣奇兵自巂州道千五百里掩之, 其帅杨盛大骇,欲遁去,使者好语约降,乃遣首领十人纳款军门,建方振旅还。
èr shí èr nián xī ěr hé dà shǒu lǐng yáng tóng wài dōng ěr hé dà shǒu lǐng yáng liǎn sōng wài shǒu lǐng méng yǔ jiē rù cháo shòu guān zhì
二十二年,西洱河大首领杨同外、东洱河大首领杨敛、松外首领蒙羽皆入朝,授官袟。
xiǎn qìng yuán nián xī ěr hé dà shǒu lǐng yáng dòng fù xiǎn hé mán dà shǒu lǐng wáng luō qí láng kūn lí pán sì zhōu dà shǒu lǐng wáng qié chōng lǜ bù luò sì qiān rén guī fù rù cháo gòng fāng wù
显庆元年,西洱河大首领杨栋附显、和蛮大首领王罗祁、郎昆梨盘四州大首领王伽冲率部落四千人归附,入朝贡方物。
qí hòu mào zhōu xī nán zhù ān róng chéng jué tǔ bō tōng mán zhī dào
其后茂州西南筑安戎城,绝吐蕃通蛮之道。
shēng qiāng wèi tǔ bō xiāng dǎo gōng bá zhī zēng bīng yǐ shǒu xī ěr hé zhū mán jiē chén tǔ bō
生羌为吐蕃乡导,攻拔之,增兵以守,西洱河诸蛮皆臣吐蕃。
kāi yuán zhōng shǒu lǐng shǐ rù cháo shòu cì shǐ
开元中,首领始入朝, 授刺史。
huì nán zhào méng guī yì bá dà hé chéng nǎi běi xǐ gèng jī zhì yú làng qióng zhào
会南诏蒙归义拔大和城,乃北徙,更羁制于浪穹诏。
làng qióng zhào yǐ pò yòu xǐ yún nán zhè chéng
浪穹诏已破,又徙云南柘城。
lí zhōu lǐng jī mí fèng shàng děng zhōu èr shí liù
黎州,领羁縻奉上等州二十六。
kāi yuán shí qī nián yòu lǐng jī mí xià liáng bo guì děng zhōu sān shí yī
开元十七年,又领羁縻夏梁、卜贵等州三十一。
nán lù yǒu kuò qīng dào bù luò zhǔ sān rén pó yán guǐ zhǔ shí rén
南路有廓清道部落主三人,婆盐鬼主十人。
yòu yǒu ā bī mán fēn shí sì bù luò yī yuē dà lóng chí
又有阿逼蛮分十四部落:一曰大龙池,
èr yuē xiǎo lóng chí
二曰小龙池,
sān yuē kòng
三曰控,
sì yuē jū zhì
四曰苴质,
wǔ yuē wū pī
五曰乌披,
liù yuē jū lìn
六曰苴赁,
qī yuē bì lì shuǐ
七曰觱篥水,
bā yuē róng liè
八曰戎列,
jiǔ yuē pó dí
九曰婆狄,
shí yuē shí dì
十曰石地,
shí yī yuē luō gōng
十一曰罗公,
shí èr yuē yán guāng
十二曰讠光,
shí sān yuē lí mín
十三曰离旻,
shí sì yuē lǐ hàn
十四曰里汉。
lí qióng èr zhōu zhī dōng yòu yǒu lìng mán
黎、邛二州之东,又有凌蛮。
xi yǒu sān wáng mán gài zuó dōu yí bái mǎ shì zhī yí zhǒng
西有三王蛮,盖莋都夷白马氏之遗种。
yáng liú hǎo sān xìng shì wèi zhǎng xí fēng wáng wèi zhī sān wáng bù luò
杨、刘、 郝三姓世为长,袭封王,谓之“三王”部落。
dié pì ér jū hào shè
叠甓而居,号舍。
suì bǐng jié dù fǔ bó sān qiān pǐ yǐ yán jiōng nán zhào ér nán zhào yì mì lù zhī chān chéng dū xū shí
岁禀节度府帛三千匹,以讠冋南诏,而南诏亦密赂之,觇成都虚实。
měi jié dù shǐ zhì qiú zhǎng lái yè jié dù shǐ duō zòu wēi huì suǒ huái yǐ wǎng tiān zǐ yě
每节度使至,酋长来谒,节度使多奏威惠所怀,以罔天子也。
qián yè bì qǐng yú dū yā yá qiě tīng mìng dōu yā yá bù lìng zhě zhé fěng qí pàn cháng yǐ sān wáng bù luò qiú gū xī zhì táng mò yì shén
前谒必请于都押衙,且听命,都押衙不令者,辄讽其叛,常倚三王部落求姑息,至唐末益甚。
yā zhōu xi yǒu tōng tǔ bō dào sān yuē xià yáng yuē kuí sōng yuē shǐ yáng jiē zhū mán cuò jū
雅州西有通吐蕃道三:曰夏阳、曰夔松、曰始阳,皆诸蛮错居。
fán bù luò sì shí liù jù zhōu sān bǎi yú lǐ zhī wài yǒu bǎi pō dāng pǐn yán chéng zhōng chuān qián yǐ chāng bī qián jǐng qī bù luò
凡部落四十六: 距州三百余里之外有百坡、当品、严城、中川、钳矣、昌逼、钳井七部落,
sì bǎi yú lǐ zhī wài yǒu luō yán dāng mǎ sān jǐng shù fēng míng yé qián gōng huà zhòng luō lín lóng yáng lín bō lín shāo lóng féng suǒ gǔ gǎn chuān jīng chuān huò méi bù zhú shí qī bù luò
四百余里之外有罗岩、当马、三井、束锋、名耶、钳恭、画重、罗林、笼羊、林波、林烧、 龙逢、索古、敢川、惊川、祸眉、不烛十七部落,
wǔ bǎi yú lǐ zhī wài yǒu nuò zuò sān gōng bù lán qiàn mǎ lùn chuān ràng chuān yuǎn nán bēi lú kuí lóng yào chuān jīn chuān dōng jiā liáng xi jiā liáng shí sān bù luò
五百余里之外有诺祚、三恭、布岚、欠马、论川、让川、远南、卑庐、夔龙、曜川、金川、东嘉梁、西嘉梁十三部落,
liù bǎi yú lǐ zhī wài yǒu chuí méi zuò zhòng huò lín jīn lín luó péng wǔ bù luò
六百余里之外有椎梅、作重、祸林、金林、逻蓬五部落,
jiē jī mí zhōu yě
皆羁縻州也。
yǐ shǒu lǐng xí cì shǐ
以首领袭刺史。
guī zhōu xīn ān chéng bàng yǒu liù xìng mán yī yuē méng mán èr yuē yí mán sān yuē é mán sì yuē láng mán yú wù shān jí bái mán yě
巂州新安城傍有六姓蛮:一曰蒙蛮、二曰夷蛮、三曰讹蛮、四曰狼蛮,馀勿邓及白蛮也。
róng zhōu guǎn nèi yǒu xún chěng làng sān zhōu dà guǐ zhǔ dǒng jiā qìng lěi shì nèi fù yǐ zhōng jǐn chēng fēng guī yì jùn wáng
戎州管内有驯、骋、浪三州大鬼主董嘉庆,累世内附,以忠谨称,封归义郡王。
zhēn yuán zhōng láng mán yì qǐng nèi fù bǔ shǒu lǐng làng shā wèi cì shǐ rán zú bù chū jiàn nán xi chuān jié dù shǐ wéi gāo xí jiā qìng jiān yā láng mán
贞元中,狼蛮亦请内附,补首领浪沙为刺史,然卒不出,剑南西川节度使韦皋檄嘉庆兼押狼蛮。
yòu yǒu lǔ wàng děng bù luò xǐ jū róng zhōu mǎ ān shān gāo yǐ qí yuǎn biān jiào hù gěi mǐ èr hú yán wǔ jīn
又有鲁望等部落,徙居戎州马鞍山,皋以其远边徼,户给米二斛、盐五斤。
běi yòu yǒu làng jī mán luō gē gǔ mán
北又有浪稽蛮、罗哥谷蛮。
dōng yǒu pó qiū mán wū pí mán
东有婆秋蛮、乌皮蛮。
nán yǒu lí dōng mán guō cuò mán
南有离东蛮、锅锉蛮。
xi yǒu mó xiē mán yǔ nán zhào yuè xī xiāng yīn yà
西有磨些蛮,与南诏、越析相姻娅。
zì làng jī yǐ xià gǔ diān wáng āi láo zá zhǒng qí de yǔ tǔ bō jiē
自浪稽以下,古滇王、哀牢杂种,其地与吐蕃接。
yì yǒu jie qiāng gǔ bái mǎ dī zhī yì
亦有姐羌,古白马氐之裔。
jiàn shān dāng tǔ bō dà lù shǔ shí mén liǔ qiáng sān zhèn zhì shù shǒu zhuō yǐ zhāo tǎo shǐ lǐng wǔ bù luò yī yuē mí qiāng èr yuē shuò qiāng sān yuē hú cóng qí yú dōng qīn mó xiē yě
剑山当吐蕃大路,属石门、柳强三镇,置戍、守捉,以招讨使领五部落:一曰弥羌、二曰铄羌、三曰胡丛,其余东钦、磨些也。
yòu yǒu yí wàng gǔ lù xi wàng ān lè tāng gǔ fú mán kuī yě ā yì ā è yín mán lín jǐng ā yì shí èr guǐ zhǔ jiē lì guī zhōu
又有夷望、鼓路、西望、安乐、 汤谷、佛蛮、亏野、阿益、阿鹗、崟蛮、林井、阿异十二鬼主皆隶巂州。
yòu yǒu fèng guó jū qié shí yī bù luò chūn qiū shòu shǎng yú guī zhōu rán xié tǔ bō wèi qīng zhòng
又有奉国、苴伽十一部落,春秋受赏于巂州,然挟吐蕃为轻重。
měi jié dù shǐ zhì zhū bù xiàn mǎ qiú zhǎng yī hǔ pí yú jiē hóng jīn shù fà jǐn xié ǎo bàn bì
每节度使至,诸部献马, 酋长衣虎皮,馀皆红巾束发,锦缬袄、半臂。
jì jiàn qǐng pǐ jǐn dǒu jiǔ zhé cǎo zhāo fù zǔ hún yǐ guī xiāng lǐ
既见,请匹锦、斗酒,折草招父祖魂以归乡里。
jí hái guǒ jǐn zhí mǎ shàng ér qù
及还,裹锦植马上而去。
yòu yǒu xiǎn yǎng dōng lǔ zhū mán yǒng huī sān nián yǔ hú cóng jiē pàn
又有显养、东鲁诸蛮,永徽三年与胡丛皆叛。
gāo zōng yǐ yòu xiāo wèi jiāng jūn cáo jì shū wèi guī zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn zhàn xié shān bá shí yú chéng zhǎn shǒu qī bǎi huò mǎ máo niú wàn wǔ qiān
高宗以右骁卫将军曹继叔为巂州道行军总管,战斜山,拔十馀城,斩首七百,获马、 牦牛万五千。
yáo zhōu jìng yǒu yǒng chāng mán jū gǔ yǒng chāng jùn dì
姚州境有永昌蛮,居古永昌郡地。
xián hēng wǔ nián pàn gāo zōng yǐ tài zi yòu wèi fù lǜ liáng jī shòu wèi yáo zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn tǎo píng zhī
咸亨五年叛,高宗以太子右卫副率梁积寿为姚州道行军总管讨平之。
wǔ hòu tiān shòu zhōng qiǎn yù shǐ péi huái gǔ zhāo huái
武后天授中,遣御史裴怀古招怀。
zhì cháng shòu shí dà shǒu lǐng dǒng qī lǜ bù luò èr wàn nèi shǔ
至长寿时,大首领董期率部落二万内属。
qí xi yǒu pū zi mán qiáo hàn yǐ qīng suō luó wèi tōng shēn kù shàn yòng zhú gōng rù lín shè fēi shǔ wú bù zhōng
其西有扑子蛮,趫悍,以青娑罗为通身裤,善用竹弓,入林射飞鼠无不中。
wú shí qì yǐ jiāo yè jiè zhī
无食器,以蕉叶藉之。
rén duō zhǎng dà fù pái chí shuò ér dòu
人多长大,负排持槊而斗。
yòu yǒu wàng mán zhě yòng mù gōng duǎn jiàn zú fu dú yào zhōng zhě lì sǐ
又有望蛮者,用木弓短箭,镞傅毒药,中者立死。
fù rén shí rǔ lào féi bái xiǎn zú
妇人食乳酪,肥白,跣足;
qīng bù wèi shān shang lián guàn kē bèi zhū luò zhī
青布为衫裳,联贯珂贝珠络之;
jì chuí yú hòu yǒu fu zhě fēn liǎng jì
髻垂于后,有夫者分两髻。
qún mán zhǒng lèi duō bù kě jì
群蛮种类,多不可记。
yǒu hēi chǐ jīn chǐ yín chǐ sān zhǒng jiàn rén yǐ qī jí lòu jīn yín shì chǐ qǐn shí zé qù zhī
有黑齿、金齿、银齿三种,见人以漆及镂金银饰齿,寝食则去之。
zhí dǐng wèi jì qīng bù wèi tōng kù
直顶为髻,青布为通裤。
yǒu xiù jiǎo zhǒng kè huái zhì féi wéi wén
有绣脚种,刻踝至腓为文。
yǒu xiù miàn zhǒng shēng yú yuè niè dài yú miàn
有绣面种,生逾月, 涅黛于面。
yǒu diāo tí zhǒng shēn miàn niè dài
有雕题种,身面涅黛。
yǒu chuān bí zhǒng yǐ jīn huán jìng chǐ guàn qí bí xià chuí guò yí
有穿鼻种,以金环径尺贯其鼻,下垂过颐。
jūn zhǎng yǐ sī xì huán rén qiān nǎi xíng
君长以丝系环,人牵乃行。
qí cì yǐ èr huā tóu jīn dīng guàn bí xià chū
其次,以二花头金钉贯鼻下出。
yòu yǒu zhǎng zōng zhǒng dòng fēng zhǒng jiē é qián wèi cháng jì xià guò qí xíng yǐ wù jǔ zhī
又有长鬃种、栋锋种,皆额前为长髻,下过脐,行以物举之;
jūn zhǎng zé èr nǚ zài qián gòng jǔ qí jì nǎi xíng
君长则二女在前共举其髻乃行。
ān nán yǒu shēng mán lín dǔ fú bù luò dà lì zhōng zhì dé huà zhōu hù yī wàn
安南有生蛮林睹符部落,大历中置德化州,户一万。
yòu yǐ pān guī guó bù luò zhì lóng wǔ zhōu hù qiān wǔ bǎi
又以潘归国部落置龙武州, 户千五百。
zhào ān nán jié dù shǐ suí dìng zhī
诏安南节度使绥定之。
zhēn yuán qī nián shǐ yǐ huān fēng èr zhōu wèi dū du fǔ
贞元七年,始以驩、峰二州为都督府。
lèi zài ān nán xiàn zhòng hǎi yǔ wén dān zhān pó jiē
酹在安南, 限重海,与文单、占婆接。
fēng tǒng jī mí zhōu shí bā yǔ shǔ cuàn mán jiē
峰统羁縻州十八,与蜀爨蛮接。
nán píng liáo dōng jù zhì zhōu nán shǔ yū zhōu xi jiē nán zhōu běi fú zhōu hù sì qiān yú
南平獠,东距智州,南属渝州,西接南州,北涪州,户四千余。
duō zhàng lì
多瘴疠。
shān yǒu dú cǎo shā shī fù shé
山有毒草、沙虱、蝮虵。
rén lóu jū tī ér shàng míng wéi gàn lán
人楼居,梯而上,名为干栏。
fù rén héng bù èr fú chuān zhōng guàn qí shǒu hào yuē tōng qún
妇人横布二幅,穿中贯其首,号曰通裙。
měi fà jì chuí yú hòu
美发髻,垂于后。
zhú tǒng sān cùn xié chuān qí ěr guì zhě shì yǐ zhū dāng
竹筒三寸,斜穿其耳,贵者饰以珠珰。
sú nǚ duō nán shǎo fù rén rèn yì
俗女多男少,妇人任役。
hūn fǎ nǚ xiān yǐ huò qiú nán
昏法,女先以货求男。
pín zhě wú yǐ jià zé mài wèi bì
贫者无以嫁,则卖为婢。
nán zǐ zuǒ rèn lù fā tú xiǎn
男子左衽,露发,徒跣。
qí wáng xìng zhū shì hào jiàn lì wáng
其王姓朱氏,号剑荔王。
zhēn guàn sān nián qiǎn shǐ nèi kuǎn yǐ qí de lì yū zhōu
贞观三年,遣使内款,以其地隶渝州。
yǒu fēi tóu liáo zhě tóu yù fēi zhōu xiàng yǒu hén rú lǚ qī zǐ gòng shǒu zhī
有飞头獠者,头欲飞,周项有痕如缕,妻子共守之。
jí yè rú bìng tóu hū wáng bǐ dàn hái
及夜如病,头忽亡,比旦还。
yòu yǒu wū wǔ liáo de duō zhàng dú zhōng zhě bù néng yǐn yào gù zì záo chǐ
又有乌武獠,地多瘴毒,中者不能饮药,故自凿齿。
yǒu nìng shì shì wèi nán píng qú shuài
有宁氏,世为南平渠帅。
chén mò yǐ qí shuài měng lì wèi níng yuè tài shǒu
陈末,以其帅猛力为宁越太守。
chén wáng zì yǐ wéi yǔ chén shū bǎo tóng rì ér shēng dāng dài wèi tiān zǐ nǎi bù rù cháo
陈亡,自以为与陈叔宝同日而生,当代为天子,乃不入朝。
duò bīng zǔ zhàng bù néng jìn
隋兵阻瘴,不能进。
měng lì sǐ zǐ cháng zhēn xí cì shǐ
猛力死,子长真袭刺史。
jí tǎo lín yì zhǎng zhēn chū bīng gōng qí hòu yòu lǜ bù luò shù qiān cóng zhēng liáo dōng yáng dì zhào wèi hóng lú qīng shòu ān fǔ dà shǐ qiǎn hái
及讨林邑,长真出兵攻其后,又率部落数千从征辽东,炀帝召为鸿胪卿,授安抚大使,遣还。
yòu yǐ qí zú rén nìng xuān wèi hé pǔ tài shǒu
又以其族人宁宣为合浦太守。
duò luàn jiē yǐ de fù xiāo xǐ
隋乱,皆以地附萧铣。
zhǎng zhēn bù yuè bīng gōng qiū hé yú jiāo zhǐ zhě yě wǔ dé chū yǐ níng yuè yù lín zhī de jiàng zì shì jiāo ài shù zhōu shǐ tōng
长真,部越兵攻丘和于交阯者也,武德初,以宁越、郁林之地降,自是交、爱数州始通。
gāo zǔ shòu zhǎng zhēn qīn zhōu dū du
高祖授长真钦州都督。
nìng xuān yì qiǎn shǐ qǐng xiáng wèi bào ér zú
宁宣亦遣使请降,未报而卒。
yǐ qí zi chún wèi lián zhōu cì shǐ zú rén dào míng wèi nán yuè zhōu cì shǐ
以其子纯为廉州刺史,族人道明为南越州刺史。
liù nián zhǎng zhēn xiàn dà zhū kūn zhōu cì shǐ shěn xùn róng zhōu cì shǐ ōu yáng shì pǔ xiàng zhōu cì shǐ qín yuán lǎn yì xiàn tǒng bù gāo zǔ yǐ dào yuǎn láo rén jiē bù shòu
六年,长真献大珠,昆州刺史沈逊、融州刺史欧阳世普、象州刺史秦元览亦献筒布,高祖以道远劳人,皆不受。
dào míng yǔ gāo zhōu shǒu lǐng féng xuān tán diàn jù nán yuè zhōu fǎn gōng jiāng zhōu nìng chún yǐ bīng yuán zhī
道明与高州首领冯暄、谈殿据南越州反,攻姜州,宁纯以兵援之。
bā nián zhǎng zhēn xiàn fēng shān xiàn chāng zhōu cì shǐ páng xiào gōng jǐ jī xuān děng zǒu zhī
八年,长真陷封山县,昌州刺史庞孝恭掎击暄等走之。
míng nián dào míng wèi zhōu rén suǒ shā
明年, 道明为州人所杀。
wèi jǐ zhǎng zhēn sǐ zi jù xí cì shǐ
未几,长真死,子据袭刺史。
féng xuān tán diàn zǔ bīng xiāng lüè qún chén qǐng jī zhī tài zōng bù xǔ qiǎn yuán wài sàn qí cháng shì wéi shū xié yuán wài sàn qí shì láng li gōng yān chí jié xuān yù
冯暄、谈殿阻兵相掠,群臣请击之, 太宗不许,遣员外散骑常侍韦叔谐、员外散骑侍郎李公淹持节宣谕。
xuān děng yǔ xī dòng shǒu lǐng jiē jiàng nán fāng suì dìng
暄等与溪洞首领皆降,南方遂定。
dà dǐ jiàn nán zhū liáo wǔ dé zhēn guàn jiān shù kòu bào zhōu xiàn zhě bù yī
大抵剑南诸獠,武德、贞观间数寇暴州县者不一。
bā zhōu shān liáo wáng duō xīn pàn liáng zhōu dōu dū páng yù xiāo qí shǒu yòu pò yú dǎng fú yáng bái shí èr xiàn liáo
巴州山獠王多馨叛,梁州都督庞玉枭其首,又破馀党符阳、白石二县獠。
qí hòu méi zhōu liáo fǎn yì zhōu xíng tái guō xíng fāng dà pò zhī
其后眉州獠反,益州行台郭行方大破之。
wèi jǐ yòu pò hóng yā èr zhōu liáo fú nán nǚ wǔ qiān kǒu
未几,又破洪、雅二州獠,俘男女五千口。
shì suì yì zhōu liáo yì fǎn dū du dòu guǐ qǐng jī zhī tài zōng bào yuē liáo yī shān xiǎn dāng fù yǐ ēn xìn
是岁,益州獠亦反,都督窦轨请击之,太宗报曰:“獠依山险,当附以恩信。
xié zhī yǐ bīng wēi qǐ wéi rén fù mǔ yì yé
胁之以兵威,岂为人父母意耶?
zhēn guàn qī nián dōng xi yù dòng liáo fǎn yǐ yòu tún wèi dà jiàng jūn zhāng shì guì wèi gōng zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn píng zhī
”贞观七年,东、西玉洞獠反,以右屯卫大将军张士贵为龚州道行军总管平之。
shí èr nián wū zhōu liáo pàn kuí zhōu dū du qí shàn xíng jī pò zhī fú nán nǚ sān qiān yú kǒu
十二年, 巫州獠叛,夔州都督齐善行击破之,俘男女三千余口。
jūn zhōu liáo pàn guì zhōu dū dū zhāng bǎo dé tǎo píng zhī
钧州獠叛,桂州都督张宝德讨平之。
míng zhōu shān liáo yòu pàn jiāo zhōu dū dū li dào yàn jī zǒu zhī
明州山獠又叛,交州都督李道彦击走之。
shì suì ba yáng jí bì sì zhōu shān liáo pàn gōng bā zhōu qiǎn yòu wǔ hou jiāng jūn shàng guān huái rén pò zhī yú bì zhōu lǔ nán nǚ wàn yú míng nián suì píng
是岁,巴、洋、集、壁四州山獠叛,攻巴州,遣右武候将军上官怀仁破之于壁州,虏男女万馀,明年遂平。
shí sì nián luō dòu zhū liáo pàn yǐ guǎng zhōu dū du dǎng rén hóng wèi dòu zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn jī zhī lǔ nán nǚ qī qiān yú rén
十四年, 罗、窦诸獠叛,以广州都督党仁弘为窦州道行军总管击之,虏男女七千馀人。
tài zōng zài fá gāo lí wèi xiāng jiàn nán zhū liáo jiē bàn yì yā qióng méi sān zhōu liáo bù kān qí rǎo xiāng shuài pàn zhào fā lǒng yòu xiá bīng èr wàn yǐ mào zhōu dū dū zhāng shì guì wèi yā zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn yǔ yòu wèi jiāng jūn liáng jiàn fāng píng zhī
太宗再伐高丽,为舡剑南,诸獠皆半役,雅、邛、眉三州獠不堪其扰,相率叛,诏发陇右、峡兵二万,以茂州都督张士贵为雅州道行军总管,与右卫将军梁建方平之。
gāo zōng chū yǎn zhōu liáo pàn zǐ zhōu dū dū xiè wàn suì chōng zhōu cì shǐ xiè fǎ xìng qián zhōu dū dū li mèng cháng tǎo zhī
高宗初,琰州獠叛,梓州都督谢万岁、充州刺史谢法兴、黔州都督李孟尝讨之。
wàn suì fǎ xìng rù dòng zhāo wèi yù hài
万岁、法兴入洞招慰,遇害。
xiǎn qìng sān nián luō dòu shēng liáo qiú lǐng duō hú sāng lǜ zhòng nèi fù
显庆三年,罗、窦生獠酋领多胡桑率众内附。
shàng yuán mò nà zhōu liáo pàn kòu gù mào dōu zhǎng èr xiàn shā lì mín fén xiè shè zhào qián zhōu dū dū fā bīng jī zhī
上元末, 纳州獠叛,寇故茂、都掌二县,杀吏民,焚廨舍,诏黔州都督发兵击之。
dà lì èr nián guì zhōu shān liáo pàn xiàn zhōu cì shǐ li liáng dùn qù
大历二年, 桂州山獠叛,陷州,刺史李良遁去。
zhēn yuán zhōng jiā zhōu suí shān xiàn pó lóng chuān shēng liáo shǒu lǐng fu zhǐ xiōng dì yòu shēng mán wéi luàn piào jū rén xi chuān jié dù shǐ wéi gāo zhǎn zhī zhāo qí shǒu lǐng yǒng yú děng chū jiàng
贞元中,嘉州绥山县婆笼川生獠首领甫枳兄弟诱生蛮为乱,剽居人,西川节度使韦皋斩之,招其首领勇于等出降。
huò qǐng zēng zhà dōng lìng jiè yǐ shǒu gāo bù cóng yuē wú róng ér chéng hài suǒ shēng yě
或请增栅东凌界以守,皋不从,曰:“无戎而城,害所生也。
liáo yì zì shì bù rǎo jìng
”獠亦自是不扰境。
róng lú jiān yǒu gé liáo jū yī shān gǔ lín jīng yú shù bǎi lǐ
戎、泸间有葛獠,居依山谷林菁,逾数百里。
sú xǐ pàn zhōu xiàn fǔ shì bù zhì bì hé dǎng shù qiān rén chí pái ér zhàn
俗喜叛,州县抚视不至,必合党数千人,持排而战。
fèng qiú shuài wèi wáng hào yuē pó néng chū rù qián hòu zhí qí
奉酋帅为王,号曰“婆能”,出入前后植旗。
dà zhōng mò chāng lú èr zhōu cì shǐ tān tà yǐ ruò zēng jí yáng qiáng liáo shì mǐ mài yī hú de zhí bù jí bàn
大中末,昌、泸二州刺史贪沓,以弱缯及羊强獠市,米麦一斛,得直不及半。
qún liáo su yuē dāng wèi zéi qǔ sǐ ěr
群獠诉曰:“当为贼取死耳!
cì shǐ zhào èr xiǎo lì bǎng zhī yuē jiē ěr shǔ wèi zhī fēi wú guò
”刺史召二小吏榜之曰:“皆尔属为之,非吾过。
liáo xiāng shì dà xiào suì pàn
”獠相视大笑,遂叛。
lì qiú zhǎng shǐ ài wèi wáng yú zǐ tóng suǒ guò fén piāo
立酋长始艾为王,逾梓、潼,所过焚剽。
cì shǐ liú chéng shī yòu xiáng qí dǎng zhǎn shǒu lǐng qī shí yú rén
刺史刘成师诱降其党,斩首领七十余人。
yú zhòng dùn zhì dōng chuān jié dù shǐ liǔ zhòng yǐng yù jiàng zhī
余众遁至东川,节度使柳仲郢谕降之。
shǐ ài qǐ shǒu qǐng zuì zhòng yǐng shì qiǎn zhī
始艾稽首请罪,仲郢贳遣之。
chéng dū xī běi èr qiān yú lǐ yǒu fù guó gài hàn xī nán yí yě
成都西北二千余里有附国,盖汉西南夷也。
qí dōng bù yǒu jiā liáng yí wú xìng shì
其东部有嘉良夷,无姓氏。
de zòng bā bǎi lǐ héng sì qiān wǔ bǎi lǐ
地纵八百里,横四千五百里。
wú chéng shān jū chuān gǔ dié shí wèi cháo gāo shí yú zhàng yǐ gāo xià wèi chà zuò xiá hù zì nèi yǐ tōng shàng
无城栅,居川谷,叠石为巢,高十余丈,以高下为差,作狭户,自内以通上。
wáng qiú shuài yǐ jīn shì shǒu xiōng chuí jīn huā jìng sān cùn
王酋帅以金饰首,胸垂金花,径三寸。
de gāo liáng duō fēng shǎo yǔ yi xiǎo mài duō bái zhì
地高凉,多风少雨,宜小麦,多白雉。
jiā liáng yí yǒu shuǐ guǎng sān shí bù fù guó shuǐ guǎng wǔ shí bù jiē nán liú yǐ wéi wèi xiāng
嘉良夷有水广三十步,附国水广五十步,皆南流,以韦为舡。
fù guó nán yǒu báo yuán yí xi jiē nǚ guó
附国南有薄缘夷,西接女国。
sān pú zhě zài yún nán jiǎo wài qiān wǔ bǎi lǐ
三濮者,在云南徼外千五百里。
yǒu wén miàn pú sú lòu miàn yǐ qīng niè zhī
有文面濮,俗镂面,以青涅之。
chì kǒu pú luǒ shēn ér shé chǐ chán qí chún shǐ chì
赤口濮,裸身而折齿,镵其唇使赤。
hēi fén pú shān jū rú rén yǐ fú bù wèi qún guàn tóu ér xì zhī
黑焚濮,山居如人,以幅布为裙,贯头而系之。
zhàng fū yī gǔ pí
丈夫衣谷皮。
duō bái tí niú hǔ pò
多白蹄牛、虎魄。
lóng shuò zhōng qiǎn shǐ yǔ qiān zhī fú mó xī tóng cháo gòng
龙朔中,遣使与千支弗、磨腊同朝贡。
xi yuán mán jū guǎng róng zhī nán yōng guì zhī xi
西原蛮,居广、容之南,邕、桂之西。
yǒu nìng shì zhě xiāng chéng wèi háo
有宁氏者,相承为豪。
yòu yǒu huáng shì jū huáng chéng dòng qí lì yě
又有黄氏,居黄橙洞,其隶也。
qí de xi jiē nán zhào
其地西接南诏。
tiān bǎo chū huáng shì qiáng yǔ wéi shì zhōu shì nóng shì xiāng chún chǐ wèi kòu hài jù shí yú zhōu
天宝初,黄氏强,与韦氏、周氏、侬氏相唇齿,为寇害,据十馀州。
wéi shì zhōu shì chǐ bù kěn fù huáng shì gōng zhī zhú yú hǎi bīn
韦氏、周氏耻不肯附,黄氏攻之,逐于海滨。
zhì dé chū
至德初,
shǒu lǐng huáng qián yào zhēn chóng yù yǔ lù zhōu wǔ yáng zhū lán dòng mán jiē pàn
首领黄乾曜、真崇郁与陆州、武阳、朱兰洞蛮皆叛,
tuī wǔ chéng fěi wéi jìng jiǎn wèi shuài
推武承斐、韦敬简为帅,
jiàn hào zhōng yuè wáng
僭号中越王,
liáo diàn wèi guì nán wáng
廖殿为桂南王,
mò chún wèi zhí nán wáng
莫淳为拓南王,
xiāng zhī wèi nán yuè wáng
相支为南越王,
liáng fèng wéi zhèn nán wáng
梁奉为镇南王,
luō chéng wèi róng chéng wáng
罗诚为戎成王,
mò xún wèi nán hǎi wáng
莫浔为南海王,
hé zhòng èr shí wàn
合众二十万,
mián dì shù qiān lǐ
绵地数千里,
shǔ zhì guān lì
署置官吏,
gōng guì guǎn shí bā zhōu
攻桂管十八州。
suǒ zhì fén lú shè lüè shì nǚ gèng sì suì bù néng píng
所至焚庐舍,掠士女,更四岁不能平。
qián yuán chū qiǎn zhōng shǐ wèi xiǎo zhū shǒu lǐng cì zhào shū shè qí zuì yuē jiàng
乾元初,遣中使慰晓诸首领,赐诏书赦其罪,约降。
yú shì xi yuán huán gǔ děng zhōu shǒu lǐng fāng zǐ dàn gān lìng huī luō chéng wéi zhāng jiǔ jiě sòng yuán wǔ bǎi yú rén qǐng chū bīng tǎo chéng fěi děng suì zhōng zhàn èr bǎi zhǎn huáng qián yào zhēn yù chóng liáo diàn mò chún liáng fèng luō chéng mò xún qī rén
于是西原、环、古等州首领方子弹、甘令晖、罗承韦、张九解、 宋原五百余人请出兵讨承斐等,岁中战二百,斩黄乾曜、真郁崇、廖殿、莫淳、梁奉、罗诚、莫浔七人。
chéng fěi děng yǐ yú zhòng miàn fù yì guì zhōu jiàng jǐn shì qí fù chà cì bù bó zòng zhī
承斐等以馀众面缚诣桂州降,尽释其缚,差赐布帛纵之。
qí zhǒng luò zhāng hóu xià yǒng yǔ yí liáo liáng chóng qiān tán wèn jí xi yuán qiú zhǎng wú gōng cáo fù hé bīng nèi kòu xiàn dào zhōu jù chéng wǔ shí yú rì
其种落张侯、夏永与夷獠梁崇牵、覃问及西原酋长吴功曹复合兵内寇,陷道州,据城五十余日。
guì guǎn jīng lüè shǐ xíng jì jī píng zhī zhí wú gōng cáo děng
桂管经略使邢济击平之,执吴功曹等。
yú zhòng fù wéi dào zhōu cì shǐ yuán jié gù shǒu bù néng xià jìn gōng yǒng zhōu xiàn shào zhōu liú shù rì ér qù
馀众复围道州,刺史元结固守不能下,进攻永州,陷邵州,留数日而去。
hú nán tuán liàn shǐ xīn jīng gǎo qiǎn jiàng wáng guó liáng shù wǔ gǎng jí jīng gǎo tān bào yì pàn yǒu zhòng qiān rén qīn lüè zhōu xiàn
湖南团练使辛京杲遣将王国良戍武岗,嫉京杲贪暴,亦叛,有众千人,侵掠州县。
fā shǐ zhāo zhī qiě fú qiě pàn
发使招之,且服且叛。
jiàn zhōng yuán nián chéng xù zhōu yǐ duàn xi yuán guó liáng nǎi jiàng
建中元年,城叙州以断西原,国良乃降。
zhēn yuán shí nián huáng dòng shǒu lǐng huáng shǎo qīng zhě gōng yōng guǎn wéi jīng lüè shǐ sūn gōng qì
贞元十年,黄洞首领黄少卿者,攻邕管,围经略使孙公器。
qǐng fā lǐng nán bīng qióng tǎo zhī dé zōng bù xǔ mìng zhòng rén zhāo yù
请发岭南兵穷讨之, 德宗不许,命中人招谕。
bù cóng é xiàn qīn héng xún guì sì zhōu
不从,俄陷钦、横、浔、贵四州。
shǎo qīng zi chāng miǎn qiáo yǒng qián hòu xiàn shí sān zhōu qì yì zhèn
少卿子昌沔趫勇,前后陷十三州,气益振。
nǎi yǐ táng zhōu cì shǐ yáng mín wéi róng guǎn zhāo tǎo jīng lüè shǐ yǐn shī yǎn zéi yī rì liù qī zhàn jiē pò zhī qīn dì xī fù
乃以唐州刺史阳旻为容管招讨经略使,引师掩贼,一日六七战, 皆破之,侵地悉复。
yuán hé chū yōng zhōu qín qí bié shuài huáng chéng qìng
元和初,邕州擒其别帅黄承庆。
míng nián shǎo qīng děng guī kuǎn bài guī shùn zhōu cì shǐ
明年,少卿等归款,拜归顺州刺史。
dì shǎo gāo wèi yǒu zhōu cì shǐ
弟少高为有州刺史。
wèi jǐ fù pàn
未几复叛。
yòu yǒu huáng shǎo dù huáng chāng guàn èr bù xiàn bīn mán èr zhōu jù zhī
又有黄少度、黄昌瓘二部,陷宾、蛮二州,据之。
shí yī nián gōng qīn héng èr zhōu yōng guǎn jīng lüè shǐ wéi yuè pò zǒu zhī qǔ bīn luán èr zhōu
十一年,攻钦、横二州,邕管经略使韦悦破走之,取宾、峦二州。
shì suì fù tú yán zhōu guì guǎn guān chá shǐ péi xíng lì qīng qí jūn ruò shǒu qǐng fā bīng jǐn zhū pàn zhě jiǎo xìng yǒu gōng xiàn zōng xǔ zhī
是岁,复屠岩州,桂管观察使裴行立轻其军弱,首请发兵尽诛叛者,徼幸有功,宪宗许之。
xíng lì bīng chū jī mí gèng èr suì wàng zòu zhǎn huò èr wàn wǎng tiān zǐ wèi jiě
行立兵出击,弥更二岁,妄奏斩获二万,罔天子为解。
zì shì yōng róng liǎng dào shā shāng jí yì sǐ zhě shí bā yǐ shàng
自是邕、容两道杀伤疾疫死者十八以上。
diào fèi dòu wáng yáo xíng lì yáng mín èr rén dāng shí mò bù jiù zhī
调费斗亡,繇行立、 阳旻二人,当时莫不咎之。
jí ān nán bīng luàn shā dū hù li xiàng gǔ zhuó táng zhōu cì shǐ guì zhòng wǔ wèi dū hù dòu liú bù gǎn jìn biǎn ān zhōu cì shǐ yǐ xíng lì dài zhī
及安南兵乱,杀都护李象古,擢唐州刺史桂仲武为都护, 逗留不敢进,贬安州刺史,以行立代之。
xún zhào hái zú
寻召还,卒。
cháng qìng chū yǐ róng guǎn jīng lüè shǐ liú hòu yán gōng sù wèi jīng lüè shǐ fù shàng biǎo qǐng tǎo huáng shì
长庆初,以容管经略使留后严公素为经略使,复上表请讨黄氏。
bīng bù shì láng hán yù jiàn yán huáng zéi jiē dòng liáo wú chéng guō yī shān xiǎn gè zhì shēng yè jí zé tún jù wèi sǐ
兵部侍郎韩愈建言:“黄贼皆洞獠,无城郭,依山险各治生业,急则屯聚畏死。
qián rì yōng guǎn jīng lüè shǐ dé bù néng suí huái wēi bù néng lín zhì qīn zhà xì fù yǐ zhì hàn hèn
前日邕管经略使德不能绥怀,威不能临制,侵诈系缚,以致憾恨。
yí xìng yì dòng ér nán ān jié zhōu xiàn fù sī chóu tān xiǎo lì bù wéi dà huàn
夷性易动而难安,劫州县复私雠, 贪小利不为大患。
zì xíng lì yáng mín jiàn zhēng tǎo shēng shì guǐ shǎng yōng róng liǎng guǎn rì yǐ diāo bì shā shāng jí huàn shí shì jiǔ kōng
自行立、阳旻建征讨,生事诡赏,邕、容两管,日以凋弊,杀伤疾患,十室九空。
bǎi xìng yuàn jiē rú chū yī kǒu
百姓怨嗟,如出一口;
rén shén gòng jí èr jiāng jì sǐ
人神共嫉,二将继死。
jīn yán gōng sù fēi fǔ yù zhī cái fù xún wǎng miù chéng kǒng lǐng nán wèi yǒu níng shí
今严公素非抚御之才,复寻往谬,诚恐岭南未有宁时。
zuó hé yōng róng wèi yī dào yōng yǔ zéi xiàn yī jiāng ruò jīng lüè shǐ jū zhī bīng zhèn suǒ chǔ wù lì xióng wán zé dí rén bù gǎn qīng fàn
昨合邕、容为一道,邕与贼限一江,若经略使居之,兵镇所处,物力雄完,则敌人不敢轻犯;
róng zhōu zé gé zǔ yǐ shèn yǐ jīng lüè shǐ jū zhī zé yōng zhōu bīng shǎo qíng xiàn yì qǐ mán xīn
容州则隔阻已甚,以经略使居之, 则邕州兵少情见,易启蛮心。
qǐng yǐ jīng lüè shǐ hái yōng zhōu róng zhì cì shǐ biàn shén
请以经略使还邕州,容置刺史,便甚。
yòu bǐ fā nán bīng yuǎn xiāng jī lǚ jí yì shā shāng xù tiān xù sǐ měi fā bèi nán
又比发南兵, 远乡羁旅,疾疫杀伤,续添续死,每发倍难。
ruò mù yōng róng qiān rén yǐ gěi xíng yíng liáng bù zēng ér bīng biàn xí shǒu zé yǒu wēi gōng zé yǒu lì
若募邕、容千人,以给行营,粮不增而兵便习,守则有威,攻则有利。
zì nán tǎo sǔn shāng lǐng nán rén xī zéi zhī suǒ chǔ dòng lěi huāng pì
自南讨损伤,岭南人希,贼之所处,洞垒荒僻。
jiǎ rú jǐn shā qí rén de qí de zài guó jì bù wéi yǒu yì
假如尽杀其人,得其地,在国计不为有益。
róng dài jī mí bǐ zhī qín shòu lái zé hàn yù qù zé bù zhuī wèi yǒu kuī sǔn cháo tíng
容贷羁縻,比之禽兽,来则捍御,去则不追,未有亏损朝庭。
yuàn yīn gǎi yuán dà qìng pǔ shè qí zuì qiǎn láng guān yù shǐ yǐ tiān zǐ yì dīng níng xuān yù bì néng xuān jiào tīng mìng
愿因改元大庆,普赦其罪,遣郎官、御史以天子意丁宁宣谕, 必能喧叫听命。
wèi xuǎn cái yòng wēi xìn zhě wěi yǐ jīng lüè chǔ lǐ de fāng yi wú qīn pàn shì
为选材用威信者,委以经略,处理得方,宜无侵叛事。
bù nà
”不纳。
chū yōng guǎn jì fèi rén bù wèi yi
初,邕管既废,人不谓宜。
jiān chá yù shǐ dù zhōu shì shǐ ān nán guò yōng zhōu cì shǐ li yuán zōng bái zhuàng zhōu shì cóng shì wǔ guǎn jī sān shí nián yǐ yì zhī qí bù biàn
监察御史杜周士使安南,过邕州,刺史李元宗白状, 周士从事五管,积三十年矣,亦知其不便。
yán gōng sù qiǎn rén dào qí gǎo zhōu shì fèn sǐ
严公素遣人盗其槁,周士愤死。
gōng sù hé yuán zōng shàn yǐ luō yáng xiàn hái huáng shǎo dù yuán zōng jù yǐn bīng yī bǎi chí yìn zhāng yī shǎo dù
公素劾元宗擅以罗阳县还黄少度,元宗惧,引兵一百持印章依少度。
mù zōng qiǎn jiān chá yù shǐ jìng liáo àn zhī
穆宗遣监察御史敬僚按之。
liáo cháng wéi róng zhōu cóng shì yǔ gōng sù nì fù zhì yuán zōng zuì yǐ mǔ lǎo liú huān zhōu zhòng yǐ wéi bù zhí
僚尝为容州从事,与公素昵,傅致元宗罪,以母老,流驩州,众以为不直。
huáng zéi gèng gōng yōng zhōu xiàn zuǒ jiāng zhèn
黄贼更攻邕州,陷左江镇;
gōng qīn zhōu xiàn qiān jīn zhèn
攻钦州,陷千金镇。
cì shǐ yáng yǔ bēn shí nán zhà yōng zhōu cì shǐ cuī jié jī pò zhī
刺史杨屿奔石南栅,邕州刺史崔结击破之。
míng nián yòu kòu qīn zhōu shā jiāng lì
明年,又寇钦州,杀将吏。
shì suì huáng chāng guàn qiǎn qí dǎng chén shǎo qí èr shí rén guī kuǎn qǐng jiàng jìng zōng nà zhī
是岁,黄昌瓘遣其党陈少奇二十人归款请降,敬宗纳之。
huáng shì nóng shì jù zhōu shí bā jīng lüè shǐ zhì qiǎn yī rén yì zhì suǒ shāo bù dé yì zhé qīn lüè zhū zhōu
黄氏、侬氏据州十八,经略使至,遣一人诣治所,稍不得意,辄侵掠诸州。
héng zhōu dāng yōng jiāng guān dào lǐng nán jié dù shǐ cháng yǐ bīng wǔ bǎi shù shǒu bù néng zhì
横州当邕江官道,岭南节度使常以兵五百戍守,不能制。
dà hé zhōng jīng lüè shǐ dǒng chāng líng qiǎn zi lán tǎo píng tóng xué yí qí zhǒng dǎng zhū mán wèi fú
大和中,经略使董昌龄遣子兰讨平峒穴,夷其种党,诸蛮畏服。
yǒu wéi mìng zhě bì yán fá zhī
有违命者,必严罚之。
shí bā zhōu suì shū gòng fù dào lù qīng píng
十八州岁输贡赋,道路清平。
qí hòu nóng dòng zuì qiáng jié nán zhào wèi zhù
其后侬洞最强,结南诏为助。
yì zōng yǔ nán zhào yuē hé èr dòng shù gòu bài zhī
懿宗与南诏约和,二洞数构败之。
yōng guǎn jié dù shǐ xīn dǎng yǐ cóng shì xú yún qián shǐ nán zhào jié hé jī měi huò dàn èr dòng shǒu lǐng tài zhōu cì shǐ huáng bó yùn zhūn dòng shǒu lǐng nóng jīn yì yuán zhōu shǒu lǐng nóng jīn lè děng yǔ zhī tōng huān
邕管节度使辛谠以从事徐云虔使南诏结和,赍美货啖二洞首领、太州刺史黄伯蕴、屯洞首领侬金意、员州首领侬金勒等与之通欢。
yuán zhōu yòu yǒu shǒu lǐng nóng jīn chéng nóng zhòng wǔ yǔ jīn lè xí huáng dòng shǒu lǐng huáng bó shàn bó shàn fú bīng ráng shuǐ jī míng hou qí bàn jì jī shā jīn chéng zhòng wǔ wéi jīn lè dùn miǎn
员州又有首领侬金澄、侬仲武与金勒袭黄洞首领黄伯善,伯善伏兵瀼水,鸡鸣, 候其半济,击杀金澄、仲武,唯金勒遁免。
hòu yù xīng bīng bào chóu xīn dǎng qiǎn rén chí niú jiǔ yīn yuè jiě hé bìng yí qí mǔ yī fú
后欲兴兵报仇,辛谠遣人持牛酒音乐解和,并遗其母衣服。
mǔ xián zhě yě ràng qí zǐ yuē jié dù shǐ chí wù yǔ liáo mǔ fēi jié hǎo yě yǐ rǔ wèi wú zǐ
母,贤者也,让其子曰:“节度使持物与獠母,非结好也,以汝为吾子。
qián rì bīng bài kān shuǐ shì zú lüè jìn bù zì huǐ fù yù dòng zhòng bīng fèn zhě bì bài wú jiāng qiú wèi guān lǎo bì yǐ
前日兵败龛水,士卒略尽,不自悔,复欲动众,兵忿者必败,吾将囚为官老婢矣。
jīn lè gǎn wù wèi bà bīng
”金勒感寤,为罢兵。
zàn yuē táng běi qín xié lì xi miè gāo chāng yān qí dōng pò gāo lí bǎi jì wēi zhì yí dí fāng cè suǒ wèi yǒu yě
赞曰:唐北禽颉利,西灭高昌、焉耆,东破高丽、百济,威制夷狄,方策所未有也。
jiāo zhōu hàn zhī gù fēng qí wài bīn hǎi zhū mán wú guǎng tǔ jiān chéng kě yǐ jū shǒu gù zhōng guó bīng wèi cháng zhì
交州,汉之故封,其外濒海诸蛮,无广土坚城可以居守,故中国兵未尝至。
jí táng shāo ruò xi yuán huáng dòng jì wèi biān hài chuí bǎi yú nián
及唐稍弱,西原、黄洞继为边害,垂百余年。
jí qí wáng yě yǐ nán zhào
及其亡也,以南诏。
shī yuē huì cǐ zhōng guó yǐ suí sì fāng
《诗》曰:“惠此中国,以绥四方。
bù yǐ yí dí xiān zhū xià yě
”不以夷狄先诸夏也。