xíng fǎ
刑法
gǔ zhī wèi guó zhě yì shì yǐ zhì bù wéi xíng pì jù mín zhī zhī zhēng duān yě
古之为国者，议事以制，不为刑辟，惧民之知争端也。
hòu shì zuò wéi xíng shū wéi kǒng bù bèi bǐ mín zhī zhī suǒ bì yě
后世作为刑书，惟恐不备，俾民之知所避也。
qí wéi fǎ suī shū ér yòng xīn zé yī gài jiē yù mín zhī wú fàn yě
其为法虽殊，而用心则一，盖皆欲民之无犯也。
rán wèi zhī fu dǎo zhī yǐ dé qí zhī yǐ lǐ ér kě shǐ mín qiān shàn yuǎn zuì ér bù zì zhī yě
然未知夫导之以德、齐之以礼，而可使民迁善远罪而不自知也。
táng zhī xíng shū yǒu sì yuē lǜ lìng gé shì
唐之刑书有四，曰：律、令、格、式。
lìng zhě zūn bēi guì jiàn zhī děng shù guó jiā zhī zhì dù yě
令者，尊卑贵贱之等数，国家之制度也；
gé zhě bǎi guān yǒu sī zhī suǒ cháng xíng zhī shì yě
格者，百官有司之所常行之事也；
shì zhě qí suǒ cháng shǒu zhī fǎ yě
式者，其所常守之法也。
fán bāng guó zhī zhèng bì cóng shì yú cǐ sān zhě
凡邦国之政，必从事于此三者。
qí yǒu suǒ wéi jí rén zhī wèi è ér rù yú zuì lì zhě yī duàn yǐ lǜ
其有所违及人之为恶而入于罪戾者，一断以律。
lǜ zhī wéi shū yīn duò zhī jiù wèi shí yǒu èr piān yī yuē míng lì èr yuē wèi jìn sān yuē zhí zhì sì yuē hù hūn wǔ yuē jiù kù liù yuē shàn xìng qī yuē zéi dào bā yuē dòu sòng jiǔ yuē zhà wěi shí yuē zá lǜ shí yī yuē bǔ wáng shí èr yuē duàn yù
律之为书，因隋之旧，为十有二篇：一曰名例，二曰卫禁，三曰职制，四曰户婚，五曰厩库，六曰擅兴，七曰贼盗，八曰斗讼，九曰诈伪，十曰杂律，十一曰捕亡，十二曰断狱。
qí yòng xíng yǒu wǔ yī yuē chī
其用刑有五：一曰笞。
chī zhī wéi yán chǐ yě
笞之为言耻也；
fán guò zhī xiǎo zhě chuí tà yǐ chǐ zhī
凡过之小者，捶挞以耻之。
hàn yòng zhú hòu shì gèng yǐ chu
汉用竹，后世更以楚。
shū yuē pū zuò jiào xíng shì yě
《书》曰“扑作教刑”是也。
èr yuē zhàng
二曰杖。
zhàng zhě chí yě
杖者，持也；
kě chí yǐ jī yě
可持以击也。
shū yuē biān zuò guān xíng shì yě
《书》 曰“鞭作官刑”是也。
sān yuē tú
三曰徒。
tú zhě nú yě
徒者，奴也；
gài nú rǔ zhī
盖奴辱之。
zhōu lǐ yuē qí nú nán zi rù yú zuì lì rèn zhī yǐ shì tián zhī yuán tǔ ér jiào zhī liàng qí zuì zhī qīng zhòng yǒu nián shù ér shě
《周礼》曰：“其奴，男子入于罪隶，任之以事，寘之圜土而教之，量其罪之轻重，有年数而舍。
sì yuē liú
四曰流。
shū yún liú yòu wǔ xíng wèi bù rěn xíng shā yòu zhī yú yuǎn yě
《书》云“流宥五刑”，谓不忍刑杀，宥之于远也。
wǔ yuē sǐ
五曰死。
nǎi gǔ dà bì zhī xíng yě
乃古大辟之刑也。
zì duò yǐ qián sǐ xíng yǒu wǔ yuē qìng jiǎo zhǎn xiāo liè
自隋以前，死刑有五，曰：罄、绞、斩、枭、裂。
ér liú tú zhī xíng biān chī jiān yòng shù jiē yú bǎi
而流、徒之刑，鞭笞兼用， 数皆逾百。
zhì duò shǐ dìng wèi chī xíng wǔ zì shí zhì yú wǔ shí
至隋始定为：笞刑五，自十至于五十；
zhàng xíng wǔ zì liù shí zhì yú bǎi
杖刑五，自六十至于百；
tú xíng wǔ zì yī nián zhì yú sān nián
徒刑五， 自一年至于三年；
liú xíng sān zì yī qiān lǐ zhì yú èr qiān lǐ
流刑三，自一千里至于二千里；
sǐ xíng èr jiǎo zhǎn
死刑二，绞、斩。
chú qí biān xíng jí xiāo shǒu xuān liè zhī kù
除其鞭刑及枭首、轩裂之酷。
yòu yǒu yì qǐng jiǎn shú dāng miǎn zhī fǎ
又有议、请、减、赎、当、免之法。
táng jiē yīn zhī
唐皆因之。
rán suí wén dì xìng kè shēn ér yáng dì hūn luàn mín bù shèng qí dú
然隋文帝性刻深， 而炀帝昏乱，民不胜其毒。
táng xìng gāo zǔ rù jīng shī yuē fǎ shí èr tiáo wéi shā rén jié dào bèi jūn pàn nì zhě sǐ
唐兴，高祖入京师，约法十二条，惟杀人、劫盗、背军、叛逆者死。
jí shòu shàn mìng nà yán liú wén jìng děng sǔn yì lǜ lìng
及受禅， 命纳言刘文静等损益律令。
wǔ dé èr nián bān xīn gé wǔ shí sān tiáo wéi lì shòu qiú fàn dào zhà mào fǔ kù wù shè bù yuán
武德二年，颁新格五十三条，唯吏受赇、犯盗、诈冒府库物，赦不原。
fán duàn tú rì jí zhēng yuè wǔ yuè jiǔ yuè bù xíng xíng
凡断屠日及正月、五月、九月不行刑。
sì nián gāo zǔ gōng lù qiú tú yǐ rén yīn luàn mào fǎ zhě zhòng dào fēi jié shāng qí zhǔ jí zhēng rén táo wáng guān lì wǎng fǎ jiē yuán zhī
四年，高祖躬录囚徒，以人因乱冒法者众，盗非劫伤其主及征人逃亡、官吏枉法，皆原之。
yǐ ér yòu zhào pú yè péi jì děng shí wǔ rén gèng zhuàn lǜ lìng fán lǜ wǔ bǎi lì yǐ wǔ shí sān tiáo
已而又诏仆射裴寂等十五人更撰律令，凡律五百，丽以五十三条。
liú zuì sān jiē jiā qiān lǐ
流罪三，皆加千里；
jū zuò sān suì zhì èr suì bàn zhě xī wèi yī suì
居作三岁至二岁半者悉为一岁。
yú wú gǎi yān
余无改焉。
tài zōng jí wèi zhào zhǎng sūn wú jì fáng xuán líng děng fù dìng jiù lìng yì jiǎo xíng zhī shǔ wǔ shí jiē miǎn sǐ ér duàn yòu zhǐ
太宗即位，诏长孙无忌、房玄龄等复定旧令，议绞刑之属五十，皆免死而断右趾。
jì ér yòu āi qí duàn huǐ zhī tǐ wèi shì chén yuē ròu xíng qián dài chú zhī jiǔ yǐ jīn fù duàn rén zhǐ wú bù rěn yě
既而又哀其断毁支体，谓侍臣曰：“肉刑，前代除之久矣，今复断人趾，吾不忍也。
wáng guī xiāo yǔ chén shū dá duì yuē shòu xíng zhě dāng sǐ ér huò shēng qǐ dàn qù yī zhǐ
”王珪、萧瑀、陈叔达对曰：“受刑者当死而获生，岂惮去一趾？
qù zhǐ suǒ yǐ shǐ jiàn zhě zhī jù
去趾，所以使见者知惧。
jīn yǐ sǐ xíng wèi duàn zhǐ gài kuān zhī yě
今以死刑为断趾，盖宽之也。
dì yuē gōng děng gèng sī zhī
”帝曰：“公等更思之。
qí hòu shǔ wáng fǎ cáo cān jūn péi hóng xiàn bó lǜ lìng sì shí yú shì nǎi zhào fáng xuán líng yǔ hóng xiàn děng zhòng jiā shān dìng
”其后蜀王法曹参军裴弘献驳律令四十余事，乃诏房玄龄与弘献等重加删定。
xuán líng děng yǐ wèi gǔ zhě wǔ xíng yuè jū qí yī
玄龄等以谓“古者五刑，刖居其一。
jí ròu xíng jì fèi jīn yǐ chī zhàng tú liú sǐ wèi wǔ xíng ér yòu yuè zú shì liù xíng yě
及肉刑既废，今以笞、杖、徒、流、死为五刑，而又刖足，是六刑也。
yú shì chú duàn zhǐ fǎ wèi jiā yì liú sān qiān lǐ jū zuò èr nián
”于是除断趾法，为加役流三千里，居作二年。
tài zōng cháng lǎn míng táng zhēn jiǔ tú jiàn rén zhī wǔ zàng jiē jìn bèi zhēn jiǔ shī suǒ zé qí hài zhì sǐ tàn yuē fu chuí zhě wǔ xíng zhī qīng
太宗尝览《明堂针灸图》，见人之五藏皆近背，针灸失所，则其害致死，叹曰： “夫箠者，五刑之轻；
sǐ zhě rén zhī suǒ zhòng
死者，人之所重。
ān dé fàn zhì qīng zhī xíng ér huò zhì sǐ
安得犯至轻之刑而或致死？
suì zhào zuì rén wú de biān bèi
”遂诏罪人无得鞭背。
wǔ nián hé nèi rén li hǎo dé zuò yāo yán xià yù dà lǐ chéng zhāng yùn gǔ yǐ wéi hǎo dé bìng kuáng mào fǎ bù dàng zuò
五年，河内人李好德坐妖言下狱，大理丞张蕴古以为好德病狂瞀，法不当坐。
zhì shū shì yù shǐ quán wàn jì hé yùn gǔ xiāng zhōu rén hǎo dé xiōng hòu dé fāng wèi xiāng zhōu cì shǐ gù yùn gǔ zòu bù yǐ shí
治书侍御史权万纪劾蕴古相州人，好德兄厚德方为相州刺史，故蕴古奏不以实。
tài zōng nù jù zhǎn yùn gǔ jì ér dà huǐ yīn zhào sǐ xíng suī lìng jí jué jiē sān fù zòu
太宗怒，遽斩蕴古，既而大悔，因诏“死刑虽令即决，皆三覆奏”。
jiǔ zhī wèi qún chén yuē sǐ zhě bù kě fù shēng
久之，谓群臣曰： “死者不可复生。
xī wáng shì chōng shā zhèng tǐng ér yóu néng huǐ jìn yǒu fǔ shǐ qǔ qiú bù duō zhèn shā zhī shì sī zhī bù shěn yě
昔王世充杀郑颋而犹能悔，近有府史取赇不多，朕杀之，是思之不审也。
jué qiú suī sān fù zòu ér qǐng kè zhī jiān hé xiá sī lǜ
决囚虽三覆奏，而顷刻之间，何暇思虑？
zì jīn yi èr rì wǔ fù zòu
自今宜二日五覆奏。
jué rì shàng shí wù jìn jiǔ ròu jiào fāng tài cháng chuò jiào xí zhū zhōu sǐ zuì sān fù zòu qí rì yì shū shí wu hé lǐ chè lè jiǎn shàn zhī yì
决日，尚食勿进酒肉，教坊太常辍教习，诸州死罪三覆奏，其日亦蔬食，务合礼撤乐、减膳之意。
gù shí lǜ xiōng dì fēn jū yìn bù xiāng jí ér lián zuò zé jù sǐ
故时律，兄弟分居，荫不相及，而连坐则俱死。
tóng zhōu rén fáng qiáng yǐ dì móu fǎn dāng cóng zuò dì yīn lù qiú wèi zhī dòng róng yuē fǎn nì yǒu èr xīng shī dòng zhòng yī yě è yán fàn fǎ èr yě
同州人房强以弟谋反当从坐， 帝因录囚为之动容，曰：“反逆有二：兴师动众一也，恶言犯法二也。
qīng zhòng gù yì ér jūn wèi zhī fǎn lián zuò jiē sǐ qǐ dìng fǎ yé
轻重固异， 而钧谓之反，连坐皆死，岂定法耶？
xuán líng děng yì yuē lǐ sūn wèi fù shī gù zǔ yǒu yīn sūn lìng shì zǔ sūn zhòng ér xiōng dì qīng
”玄龄等议曰：“礼，孙为父尸，故祖有阴孙令，是祖孙重而兄弟轻。
yú shì lìng fǎn nì zhě zǔ sūn yǔ xiōng dì yuán zuò jiē pèi méi
”于是令：“反逆者，祖孙与兄弟缘坐，皆配没；
è yán fàn fǎ zhě xiōng dì pèi liú ér yǐ
恶言犯法者，兄弟配流而已。
xuán líng děng suì yǔ fǎ sī zēng sǔn duò lǜ jiàng dà bì wèi liú zhě jiǔ shí èr liú wèi tú zhě qī shí yī yǐ wéi lǜ
玄龄等遂与法司增损隋律，降大辟为流者九十二，流为徒者七十一，以为律；
dìng lìng yī qiān wǔ bǎi sì shí liù tiáo yǐ wéi lìng
定令一千五百四十六条，以为令；
yòu shān wǔ dé yǐ lái chì sān qiān yú tiáo wèi qī bǎi tiáo yǐ wéi gé
又删武德以来敕三千余条为七百条，以为格；
yòu qǔ shàng shū shěng liè cáo jí zhū sì jiān shí liù wèi jì zhàng yǐ wéi shì
又取尚书省列曹及诸寺、监、十六卫计帐以为式。
fán zhōu xiàn jiē yǒu yù ér jīng zhào hé nán yù zhì jīng shī qí zhū sī yǒu zuì jí jīn wú bǔ zhě yòu yǒu dà lǐ yù
凡州县皆有狱，而京兆、河南狱治京师，其诸司有罪及金吾捕者又有大理狱。
jīng shī zhī qiú xíng bù yuè yī zòu yù shǐ xún xíng zhī
京师之囚，刑部月一奏，御史巡行之。
měi suì lì chūn zhì qiū jí dà jì sì zhì qí shuò wàng shàng xià xián èr shí sì qì yǔ jí yè wèi míng jià rì duàn tú yuè jiē tíng sǐ xíng
每岁立春至秋及大祭祀、致齐，朔望、上下弦、二十四气、雨及夜未明，假日、断屠月，皆停死刑。
jīng shī jué sǐ lì yǐ yù shǐ jīn wú zài wài zé shàng zuǒ yú jiē pàn guān lì zhī
京师决死，涖以御史、金吾，在外则上佐，余皆判官涖之。
wǔ pǐn yǐ shàng zuì lùn sǐ chéng chē jiù xíng dà lǐ zhèng lì zhī huò cì sǐ yú jiā
五品以上罪论死， 乘车就刑，大理正涖之，或赐死于家。
fán qiú yǐ xíng wú qīn zhǔ zhě jiāng zuò gěi guān yì yú jīng chéng qī lǐ wài kuàng yǒu zhuān míng shàng jiē yǐ bǎng jiā rén de qǔ yǐ zàng
凡囚已刑，无亲属者，将作给棺，瘗于京城七里外，圹有甎铭，上揭以榜，家人得取以葬。
zhū yù zhī zhǎng guān wǔ rì yī lǜ qiú
诸狱之长官，五日一虑囚。
xià zhì jiāng yǐn yuè yī mù zhī
夏置浆饮，月一沐之；
jí bìng gěi yī yào zhòng zhě shì xiè qí jiā yī rén rù shì zhí shì sàn guān sān pǐn yǐ shàng fù nǚ zǐ sūn èr rén rù shì
疾病给医药，重者释械，其家一人入侍，职事散官三品以上，妇女子孙二人入侍。
tiān xià yí yù yàn dà lǐ sì bù néng jué shàng shū shěng zhòng yì zhī lù kě wéi fǎ zhě sòng mì shū shěng
天下疑狱谳大理寺不能决，尚书省众议之，录可为法者送秘书省。
zòu bào bù chí yì
奏报不驰驿。
jīng fù ér jué zhě xíng bù suì yǐ zhēng yuè qiǎn shǐ xún fù suǒ zhì yuè yù qiú niǔ xiào liáng xiǎng zhì bù rú fǎ zhě
经覆而决者，刑部岁以正月遣使巡覆，所至，阅狱囚杻校、粮饷，治不如法者。
niǔ xiào qián suǒ jiē yǒu cháng duǎn guǎng xiá zhī zhì liàng qiú qīng zhòng yòng zhī
杻校钳锁皆有长短广狭之制，量囚轻重用之。
qiú èr shí rì yī xùn sān xùn ér zhǐ shù bù guò èr bǎi
囚二十日一讯，三讯而止，数不过二百。
fán zhàng jiē cháng sān chǐ wǔ cùn xuē qù jié mù
凡杖，皆长三尺五寸，削去节目。
xùn zhàng dà tóu jìng sān fēn èr lí xiǎo tóu èr fēn èr lí
讯杖，大头径三分二厘，小头二分二厘。
cháng xíng zhàng dà tóu èr fēn qī lí xiǎo tóu yī fēn qī lí
常行杖，大头二分七厘，小头一分七厘。
chī zhàng dà tóu èr fēn xiǎo tóu yī fēn yǒu bàn
笞杖，大头二分，小头一分有半。
sǐ zuì xiào ér jiā niǔ guān pǐn xūn jiē dì qī zhě suǒ jìn zhī
死罪校而加杻，官品勋阶第七者，锁禁之。
qīng zuì jí shí suì yǐ xià zhì bā shí yǐ shàng zhě fèi jí zhū rú huái rèn jiē sòng xì yǐ dài duàn
轻罪及十岁以下至八十以上者、废疾、侏儒、怀妊皆颂系以待断。
jū zuò zhě zhe qián ruò xiào jīng shī lì jiāng zuò nǚ zǐ lì shào fǔ fèng zuò
居作者著钳若校，京师隶将作，女子隶少府缝作。
xún gěi jiǎ yī rì xī hán shí èr rì wú chū yì yuàn
旬给假一日，腊、寒食二日， 毋出役院。
bìng zhě shì qián xiào gěi jiǎ jí chà péi yì
病者释钳校、给假，疾差陪役。
móu fǎn zhě nán nǚ nú bì méi wèi guān nú bì lì sī nóng qī shí zhě miǎn zhī
谋反者男女奴婢没为官奴婢，隶司农， 七十者免之。
fán yì nán zǐ rù yú shū pǔ nǚ zǐ rù yú chú chì
凡役，男子入于蔬圃，女子入于厨饎。
liú yí rén zài dào jí bìng fù rén miǎn rǔ zǔ fù mǔ fù mǔ sàng nán nǚ nú bì sǐ jiē gěi jiǎ shòu chéng liáng
流移人在道疾病，妇人免乳，祖父母、父母丧，男女奴婢死，皆给假，授程粮。
fēi fǎn nì yuán zuò liù suì zòng zhī tè liú zhě sān suì zòng zhī yǒu guān zhě de fù shì
非反逆缘坐，六岁纵之，特流者三岁纵之，有官者得复仕。
chū tài zōng yǐ gǔ zhě duàn yù xùn yú sān huái jiǔ jí nǎi zhào sǐ zuì zhōng shū mén xià wǔ pǐn yǐ shàng jí shàng shū děng píng yì zhī
初，太宗以古者断狱，讯于三槐、九棘，乃诏：“死罪，中书、门下五品以上及尚书等平议之；
sān pǐn yǐ shàng fàn gōng zuì liú sī zuì tú jiē bù zhuī shēn
三品以上犯公罪流、私罪徒，皆不追身。
fán suǒ yǐ xiān xī tiáo mù bì běn yú rén shù
”凡所以纤悉条目，必本于仁恕。
rán zì zhāng yùn gǔ zhī sǐ yě fǎ guān yǐ shī chū wèi jiè yǒu shī rù zhě yòu bù jiā zuì zì shì lì fǎ shāo mì
然自张蕴古之死也，法官以失出为诫，有失入者，又不加罪，自是吏法稍密。
dì yǐ wèn dà lǐ qīng liú dé wēi duì yuē lǜ shī rù jiǎn sān děng shī chū jiǎn wǔ děng
帝以问大理卿刘德威，对曰：“律，失入减三等，失出减五等。
jīn shī rù wú gū ér shī chū wèi dà zuì gù lì jiē shēn wén
今失入无辜， 而失出为大罪，故吏皆深文。
dì jué rán suì mìng shī chū rù zhě jiē rú lǜ zì cǐ lì yì chí píng
”帝矍然，遂命失出入者皆如律，自此吏亦持平。
shí sì nián zhào liú zuì wú yuǎn jìn jiē xǐ biān yào zhōu
十四年，诏流罪无远近皆徙边要州。
hòu fàn zhě jìn shǎo
后犯者浸少。
shí liù nián yòu xǐ sǐ zuì yǐ shí xī zhōu liú zhě shù zhī yǐ zuì qīng zhòng wèi gèng xiàn
十六年，又徙死罪以实西州， 流者戍之，以罪轻重为更限。
guǎng zhōu dū du shǎng rén hóng cháng lǜ xiāng bīng èr qiān zhù gāo zǔ qǐ fēng cháng shā jùn gōng
广州都督赏仁弘尝率乡兵二千助高祖起，封长沙郡公。
rén hóng jiāo tōng háo qiú nà jīn bǎo méi jiàng liáo wèi nú bì yòu shàn fù yí rén
仁弘交通豪酋，纳金宝， 没降獠为奴婢，又擅赋夷人。
jì hái yǒu zhōu qī shí
既还，有舟七十。
huò gào qí zāng fǎ dāng sǐ
或告其赃，法当死。
dì āi qí lǎo qiě yǒu gōng yīn dài wèi shù rén nǎi zhào wǔ pǐn yǐ shàng wèi yuē shǎng fá suǒ yǐ dài tiān xíng fǎ jīn zhèn kuān rén hóng sǐ shì zì nòng fǎ yǐ fù tiān yě
帝哀其老且有功，因贷为庶人，乃召五品以上，谓曰：“赏罚所以代天行法，今朕宽仁弘死，是自弄法以负天也。
rén chén yǒu guò qǐng zuì yú jūn jūn yǒu guò yi qǐng zuì yú tiān
人臣有过，请罪于君，君有过，宜请罪于天。
qí lìng yǒu sī shè gǎo xí yú nán jiāo sān rì zhèn jiāng qǐng zuì
其令有司设藁席于南郊三日，朕将请罪。
fáng xuán líng děng yuē kuān rén hóng bù yǐ sī ér yǐ gōng hé zuì zhī qǐng
”房玄龄等曰：“宽仁弘不以私而以功，何罪之请？
bǎi liáo dùn shǒu sān qǐng nǎi zhǐ
”百僚顿首三请，乃止。
tài zōng yǐ yīng wǔ dìng tiān xià rán qí tiān zī rén shù
太宗以英武定天下，然其天姿仁恕。
chū jí wèi yǒu quàn yǐ wēi xíng sù tiān xià zhě wèi zhēng yǐ wéi bù kě yīn wèi shàng yán wáng zhèng běn yú rén ēn suǒ yǐ ài mín hòu sú zhī yì tài zōng xīn rán nà zhī suì yǐ kuān rén zhì tiān xià ér yú xíng fǎ yóu shèn
初即位，有劝以威刑肃天下者，魏征以为不可，因为上言王政本于仁恩，所以爱民厚俗之意，太宗欣然纳之，遂以宽仁治天下，而于刑法尤慎。
sì nián tiān xià duàn sǐ zuì èr shí jiǔ rén
四年，天下断死罪二十九人。
liù nián qīn lù qiú tú mǐn sǐ zuì zhě sān bǎi jiǔ shí rén zòng zhī huán jiā qī yǐ míng nián qiū jí xíng
六年，亲录囚徒，闵死罪者三百九十人，纵之还家，期以明年秋即刑；
jí qī qiú jiē yì cháo táng wú hòu zhě tài zōng jiā qí chéng xìn xī yuán zhī
及期，囚皆诣朝堂，无后者，太宗嘉其诚信， 悉原之。
rán cháng wèi qún chén yuē wú wén yǔ yuē yī suì zài shè hǎo rén àn yǎ
然尝谓群臣曰：“吾闻语曰：一岁再赦，好人暗哑。
wú yǒu tiān xià wèi cháng shù shè zhě bù yù yòu mín yú xìng miǎn yě
吾有天下未尝数赦者， 不欲诱民于幸免也。
zì fáng xuán líng děng gēng dìng lǜ lìng gé shì qì tài zōng shì yòng zhī wú suǒ biàn gǎi
”自房玄龄等更定律、令、格、式，讫太宗世，用之无所变改。
gāo zōng chū jí wèi zhào lǜ xué zhī shì zhuàn lǜ shū
高宗初即位，诏律学之士撰《律疏》。
yòu zhào zhǎng sūn wú jì děng zēng sǔn gé chì qí cáo sī cháng wù yuē liú sī gé bān zhī tiān xià yuē sàn bān gé
又诏长孙无忌等增损格敕，其曹司常务曰《留司格》，颁之天下曰《散颁格》。
lóng shuò yí fèng zhōng sī xíng tài cháng bó li jìng xuán zuǒ pū shè liú rén guǐ xiāng jì yòu jiā kān zhèng
龙朔、仪凤中，司刑太常伯李敬玄、左仆射刘仁轨相继又加刊正。
wǔ hòu shí nèi shǐ péi jū dào fèng gé shì láng wéi fāng zhì děng yòu shān wǔ dé yǐ hòu zhì yú chuí gǒng zhào chì wèi xīn gé cáng yú yǒu sī yuē chuí gǒng liú sī gé
武后时，内史裴居道、凤阁侍郎韦方质等又删武德以后至于垂拱诏敕为新格， 藏于有司，曰《垂拱留司格》。
shén lóng yuán nián zhōng shū lìng wéi ān shí yòu xù qí hòu zhì yú shén lóng wèi sàn bān gé
神龙元年，中书令韦安石又续其后至于神龙，为 《散颁格》。
ruì zōng jí wèi hù bù shàng shū cén xī děng yòu zhe tài jí gé
睿宗即位，户部尚书岑羲等又著《太极格》。
xuán zōng kāi yuán sān nián huáng mén jiān lú huái shèn děng yòu zhe kāi yuán gé
玄宗开元三年，黄门监卢怀慎等又著《开元格》。
zhì èr shí wǔ nián zhōng shū lìng lǐ lín fǔ yòu zhe xīn gé fán suǒ sǔn yì shù qiān tiáo míng nián lì bù shàng shū sòng jǐng yòu zhe hòu gé jiē yǐ kāi yuán míng shū
至二十五年，中书令李林甫又著新格，凡所损益数千条，明年，吏部尚书宋璟又著后格，皆以开元名书。
tiān bǎo sì zài yòu zhào xíng bù shàng shū xiāo jiǒng shāo fù zēng sǔn zhī
天宝四载，又诏刑部尚书萧炅稍复增损之。
sù zōng dài zōng wú suǒ gǎi zào
肃宗、代宗无所改造。
zhì dé zōng shí zhào zhōng shū mén xià xuǎn lǜ xué zhī shì qǔ zhì dé yǐ lái zhì chì zòu yàn duó qí kě wéi fǎ zhě cáng zhī ér bù míng shū
至德宗时，诏中书门下选律学之士，取至德以来制敕奏谳，掇其可为法者藏之，而不名书。
xiàn zōng shí xíng bù shì láng xǔ mèng róng děng shān tiān bǎo yǐ hòu chì wèi kāi yuán gé hòu chì
宪宗时，刑部侍郎许孟容等删天宝以后敕为《开元格后敕》。
wén zōng mìng shàng shū shěng láng guān gè shān běn sī chì ér chéng yǔ shì láng fù shì zhōng shū mén xià cān qí kě fǒu ér zòu zhī wèi dà hé gé hòu chì
文宗命尚书省郎官各删本司敕，而丞与侍郎覆视，中书门下参其可否而奏之， 为《大和格后敕》。
kāi chéng sān nián xíng bù shì láng dí jiān cēn cǎi kāi yuán èr shí liù nián yǐ hòu zhì yú kāi chéng zhì chì shān qí fán zhě wèi kāi chéng xiáng dìng gé
开成三年，刑部侍郎狄兼𥮾采开元二十六年以后至于开成制敕， 删其繁者，为《开成详定格》。
xuān zōng shí zuǒ wèi lǜ fǔ cāng cáo cān jūn zhāng kuí yǐ xíng lǜ fēn lèi wèi mén ér fù yǐ gé chì wèi dà zhōng xíng lǜ tǒng lèi zhào xíng bù bān xíng zhī
宣宗时，左卫率府仓曹参军张戣以刑律分类为门，而附以格敕，为《大中刑律统类》，诏刑部颁行之。
cǐ qí dāng shì suǒ shī xíng ér zhe jiàn zhě qí yú yǒu qí shū ér bù cháng xíng zhě bù zú jì yě
此其当世所施行而著见者，其余有其书而不常行者，不足纪也。
shū yuē shèn nǎi chū lìng
《书》曰：“慎乃出令。
gài fǎ lìng zài jiǎn jiǎn zé míng xíng zhī zài jiǔ jiǔ zé xìn ér zhōng cái zhī zhǔ yōng yú zhī lì cháng mò kè shǒu zhī ér xǐ wèi biàn gé
”盖法令在简，简则明，行之在久，久则信，而中材之主，庸愚之吏，常莫克守之，而喜为变革。
zhì qí fán jī zé suī yǒu jīng míng zhī shì bù néng biàn xí ér lì de shàng xià yǐ wéi jiān cǐ xíng shū zhī bì yě
至其繁积，则虽有精明之士不能遍习， 而吏得上下以为奸，此刑书之弊也。
gài zì gāo zōng yǐ lái qí dà jié xiān kě jì ér gé lìng zhī shū bù shèng qí fán yě
盖自高宗以来，其大节鲜可纪，而格令之书， 不胜其繁也。
gāo zōng jì hūn nuò ér jì yǐ wǔ shì zhī luàn dú liú tiān xià jī zhì yú wáng
高宗既昏懦，而继以武氏之乱，毒流天下，几至于亡。
zì yǒng huī yǐ hòu wǔ shì yǐ de zhì ér xíng làn yǐ
自永徽以后，武氏已得志，而刑滥矣。
dāng shí dà yù yǐ shàng shū xíng bù yù shǐ tái dà lǐ sì zá àn wèi zhī sān sī ér fǎ lì yǐ cǎn kù wèi néng zhì bù shì jiā ér chī chuí yǐ sǐ zhě jiē bù jīn
当时大狱，以尚书刑部、御史台、大理寺杂按，谓之“三司”，而法吏以惨酷为能，至不释枷而笞棰以死者，皆不禁。
lǜ yǒu zhàng bǎi fán wǔ shí jiǔ tiáo fàn zhě huò zhì sǐ ér zhàng wèi bì nǎi zhào chú qí sì shí jiǔ tiáo rán wú yì yě
律有杖百，凡五十九条，犯者或至死而杖未毕，乃诏除其四十九条，然无益也。
wǔ hòu yǐ chēng zhì jù tiān xià bù fú yù zhì yǐ wēi nǎi xiū hòu zhōu gào mì zhī fǎ zhào guān sī shòu xùn yǒu yán mì shì zhě chí yì zòu zhī
武后已称制，惧天下不服，欲制以威，乃修后周告密之法，诏官司受讯，有言密事者，驰驿奏之。
zì xú jìng yè yuè wáng zhēn láng yá wáng chōng děng qǐ bīng tǎo luàn wǔ shì yì kǒng
自徐敬业、越王贞、琅邪王冲等起兵讨乱，武氏益恐。
nǎi yǐn kù lì zhōu xìng lái jùn chén bèi diǎn dà yù yǔ hóu sī zhǐ wáng hóng yì guō hóng bà li jìng rén kāng wéi wèi suì zhōng děng jí gào shì shù bǎi rén gòng wèi luó zhī gòu xiàn wú gū
乃引酷吏周兴、来俊臣辈典大狱，与侯思止、 王弘义、郭弘霸、李敬仁、康韦、卫遂忠等集告事数百人，共为罗织，构陷无辜。
zì táng zhī zōng shì yǔ cháo tíng zhī shì rì bèi gào bǔ bù kě shèng shǔ tiān xià zhī rén wèi zhī zè zú rú dí rén jié wèi yuán zhōng děng jiē jǐ bù miǎn
自唐之宗室与朝廷之士，日被告捕，不可胜数，天下之人，为之仄足，如狄仁杰、 魏元忠等皆几不免。
zuǒ tái yù shǐ zhōu ju shàng shū yuē bǐ jiān xiān gào jié xí yǐ wéi cháng
左台御史周矩上疏曰：“比奸𪫺告讦，习以为常。
tuī hé zhī lì yǐ shēn kè wèi gōng záo kōng zhēng néng xiāng jīn yǐ nüè
推劾之吏， 以深刻为功，凿空争能，相矜以虐。
ní ěr náng tóu zhé xié qiān zhǎo xiàn fā xūn ěr wò lín huì ruò kè hài zhī tǐ mí làn yù zhōng hào yuē yù chí
泥耳囊头，折胁签爪，县发熏耳，卧邻秽溺， 刻害支体，糜烂狱中，号曰‘狱持’；
bì jué shí yǐn zhòu yè shǐ bù dé mián hào yuē sù qiú
闭绝食饮，昼夜使不得眠，号曰‘宿囚’。
cán zéi wēi bào qǔ jué mù qián
残贼威暴，取决目前。
bèi wū zhě gǒu qiú de sǐ hé suǒ bù zhì
被诬者苟求得死，何所不至？
wèi guó zhě yǐ rén wèi zōng yǐ xíng wèi zhù zhōu yòng rén ér chāng qín yòng xíng ér wáng
为国者以仁为宗，以刑为助， 周用仁而昌，秦用刑而亡。
yuàn bì xià huǎn xíng yòng rén tiān xià xìng shèn
愿陛下缓刑用仁，天下幸甚！
wǔ hòu bù nà
”武后不纳。
lín tái zhèng zì chén zi áng yì shàng shū qiē jiàn bù xǐng
麟台正字陈子昂亦上书切谏，不省。
jí zhōu xìng lái jùn chén děng zhū sǐ hòu yì lǎo qí yì shǎo shuāi ér dí rén jié yáo chóng sòng jǐng wáng jí shàn xiāng yǔ lùn chuí gǒng yǐ lái kù làn zhī yuān tài hòu gǎn wù yóu shì bù fù shā lù
及周兴、来俊臣等诛死，后亦老，其意少衰，而狄仁杰、 姚崇、宋璟、王及善相与论垂拱以来酷滥之冤，太后感寤，由是不复杀戮。
rán qí dú nüè suǒ bèi zì gǔ wèi zhī yǒu yě
然其毒虐所被，自古未之有也。
dà zú yuán nián nǎi zhào fǎ sī jí tuī shì shǐ gǎn duō zuò biàn zhuàng ér jiā yǔ zhě yǐ gù rù lùn
大足元年，乃诏法司及推事使敢多作辩状而加语者，以故入论。
zhōng zōng wéi hòu jì yǐ luàn bài
中宗、韦后继以乱败。
xuán zōng zì chū jí wèi lì jīng zhèng shì cháng zì xuǎn tài shǒu xiàn lìng gào jiè yǐ yán ér liáng lì bù zhōu xiàn mín huò ān lè èr shí nián jiān hào chēng zhì píng yī shí fù zú rén hǎn fàn fǎ
玄宗自初即位，励精政事，常自选太守、县令，告戒以言，而良吏布州县，民获安乐，二十年间，号称治平，衣食富足，人罕犯法。
shì suì xíng bù suǒ duàn tiān xià sǐ zuì wǔ shí bā rén wǎng shí dà lǐ yù xiāng chuán niǎo què bù qī zhì shì yǒu què cháo qí tíng shù qún chén chēng hè yǐ wéi jǐ zhì xíng cuò
是岁刑部所断天下死罪五十八人，往时大理狱，相传鸟雀不栖，至是有鹊巢其庭树，群臣称贺，以为几致刑错。
rán ér lǐ lín fǔ yòng shì yǐ zì lái jùn chén zhū hòu zhì cǐ shǐ fù qǐ dà yù yǐ wū xiàn suǒ shā shù shí bǎi rén rú wéi jiān lǐ yōng děng jiē yī shí míng chén tiān xià yuān zhī
然而李林甫用事矣，自来俊臣诛后，至此始复起大狱，以诬陷所杀数十百人，如韦坚、李邕等皆一时名臣，天下冤之。
ér tiān zǐ yì zì xǐ biān gōng qiǎn jiàng fēn chū yǐ jī mán yí bīng shù dà bài shì zú sǐ shāng yǐ wàn jì guó yòng hào fá ér zhuǎn cáo shū sòng yuǎn jìn fán fèi mín lì jì bì dào zéi qǐ ér yù sòng fán yǐ
而天子亦自喜边功，遣将分出以击蛮夷，兵数大败，士卒死伤以万计，国用耗乏，而转漕输送，远近烦费，民力既弊，盗贼起而狱讼繁矣。
tiān zǐ fāng cè rán zhào yuē tú fēi zhòng xíng ér yì zhě hán shǔ bù shì xiè xì
天子方侧然，诏曰：“徒非重刑，而役者寒暑不释械系。
zhàng gǔ yǐ dài ròu xíng yě huò fàn fēi jù dù ér chuí yǐ zhì sǐ qí jiē miǎn yǐ pèi zhū jūn zì xiào
杖，古以代肉刑也，或犯非巨蠹而棰以至死，其皆免，以配诸军自效。
mín nián bā shí yǐ shàng jí zhòng jí yǒu zuì jiē wù zuò
民年八十以上及重疾有罪， 皆勿坐。
shì dīng fàn fǎ yuán zhī bǐ zhōng yǎng
侍丁犯法，原之俾终养。
yǐ cǐ shī dé qí mín
”以此施德其民。
rán jù dào qǐ tiān xià bèi qí dú mín mò méng qí cì yě
然巨盗起，天下被其毒，民莫蒙其赐也。
ān shǐ zhī luàn wěi guān lù dà jūn děng bèi zéi lái guī jí qìng xù bēn hé běi xié cóng zhě xiāng shuài dài zuì què xià zì dà chén chén xī liè děng hé shù bǎi rén
安、史之乱，伪官陆大钧等背贼来归，及庆绪奔河北，胁从者相率待罪阙下， 自大臣陈希烈等合数百人。
yǐ yù shǐ dài fū li xiàn zhōng chéng cuī qì děng wéi sān sī shǐ
以御史大夫李岘、中丞崔器等为三司使，
ér sù zōng fāng xǐ xíng míng
而肃宗方喜刑名，
qì yì kè shēn
器亦刻深，
nǎi yǐ hé nán yǐn dá xī xún děng sān shí jiǔ rén wéi zhòng zuì
乃以河南尹达奚珣等三十九人为重罪，
zhǎn yú dú liǔ shù zhě shí yī rén
斩于独柳树者十一人，
xún jí wéi héng yāo zhǎn
珣及韦恒腰斩，
chén xī liè děng cì zì jìn yú yù zhōng zhě qī rén
陈希烈等赐自尽于狱中者七人，
qí yú jué zhòng zhàng sǐ zhě èr shí yī rén
其余决重杖死者二十一人。
yǐ suì chú rì xíng xíng jí bǎi guān lín shì jiā shǔ liú cuàn
以岁除日行刑，集百官临视，家属流窜。
chū shǐ sī míng gāo xiù yán děng jiē zì bá guī mìng wén xún děng bèi zhū jù bù zì ān nǎi fù pàn
初，史思明、高秀岩等皆自拔归命，闻珣等被诛，惧不自安，乃复叛。
ér sān sī yòng xíng lián nián liú biǎn xiāng jì
而三司用刑连年，流贬相继。
jí wáng yú wèi xiāng qǐng zhào sān sī tuī hé wèi yǐ zhě yī qiè miǎn zhī
及王玙为相，请诏三司推核未已者， 一切免之。
rán hé běi pàn rén wèi zhū bù jiàng bīng lián bù jiě cháo tíng lǚ qǐ dà yù
然河北叛人畏诛不降，兵连不解，朝廷屡起大狱。
sù zōng hòu yì huǐ tàn yuē zhèn wèi sān sī suǒ wù
肃宗后亦悔，叹曰： “朕为三司所误。
lín bēng zhào tiān xià liú rén jiē shì zhī
”临崩，诏天下流人皆释之。
dài zōng xìng rén shù cháng yǐ zhì dé yǐ lái yòng xíng wèi jiè
代宗性仁恕，常以至德以来用刑为戒。
jí hé luò píng xià zhào hé běi hé nán lì mín rèn wěi guān zhě yī qiè bù wèn
及河、洛平，下诏河北、河南吏民任伪官者，一切不问。
de shǐ cháo yì jiàng shì qī zǐ sì bǎi yú rén jiē shè zhī
得史朝义将士妻子四百余人，皆赦之。
pú gù huái ēn fǎn miǎn qí jiā bù yuán zuò
仆固怀恩反，免其家，不缘坐。
jù zéi gāo yù jù tú nán shān dàn rén shù qiān hòu qín huò huì shè dài zōng jiāng dài qí sǐ gōng qīng yì qǐng wèi zū hǎi dì bù cóng zú zhàng shā zhī
剧贼高玉聚徒南山，啗人数千，后擒获，会赦，代宗将贷其死，公卿议请为菹醢，帝不从，卒杖杀之。
jiàn zhě cháng fěng dì zhèng kuān gù cháo tíng bù sù
谏者常讽帝政宽，故朝廷不肃。
dì xiào yuē jiān nán shí wú yǐ dǎi xià gù xíng fǎ jùn jí yǒu wēi wú ēn zhèn bù rěn yě
帝笑曰：“艰难时无以逮下，顾刑法峻急，有威无恩，朕不忍也。
jí wèi wǔ nián fǔ xiàn sì yù wú zhòng qiú
”即位五年，府县寺狱无重囚。
gù shí bié chì jué rén chuí wú shù
故时， 别敕决人捶无数。
bǎo yìng yuán nián zhào yuē fán zhì chì yǔ yī dùn zhàng zhě qí shù zhǐ sì shí
宝应元年，诏曰：“凡制敕与一顿杖者，其数止四十；
zhì dào yǔ yī dùn jí zhòng zhàng yī dùn tòng zhàng yī dùn zhě jiē zhǐ liù shí
至到与一顿及重杖一顿、痛杖一顿者，皆止六十。
dé zōng xìng cāi jì shǎo ēn rán yòng xíng wú dà làn
德宗性猜忌少恩，然用刑无大滥。
xíng bù shì láng bān hóng yán móu fǎn dà nì jí pàn è nì sì zhě shí è zhī dà yě fàn zhě yi rú lǜ
刑部侍郎班宏言：“谋反、大逆及叛、恶逆四者，十恶之大也，犯者宜如律。
qí yú dāng zhǎn jiǎo xíng zhě jué zhòng zhàng yī dùn chǔ sǐ yǐ dài jí fǎ
其余当斩、绞刑者，决重杖一顿处死，以代极法。
gù shí sǐ zuì jiē xiān jué zhàng qí shù huò bǎi huò liù shí yú shì xī ba zhī
” 故时，死罪皆先决杖，其数或百或六十，于是悉罢之。
xiàn zōng yīng guǒ míng duàn zì jí wèi shù zhū fāng zhèn yù zhì jiàn pàn yī yǐ fǎ dù rán yú yòng xíng xǐ kuān rén
宪宗英果明断，自即位数诛方镇，欲治僭叛，一以法度，然于用刑喜宽仁。
shì shí li jí fǔ li jiàng wèi xiāng
是时，李吉甫、李绛为相。
jí fǔ yán zhì tiān xià bì rèn shǎng fá bì xià pín jiàng shè lìng juān bū fù zhèn jī mín ēn dé zhì yǐ
吉甫言：“治天下必任赏罚，陛下频降赦令，蠲逋负，赈饥民，恩德至矣。
rán diǎn xíng wèi jǔ zhōng wài yǒu xiè dài xīn
然典刑未举，中外有懈怠心。
jiàng yuē jīn tiān xià suī wèi dà zhì yì wèi shén luàn nǎi gǔ píng guó yòng zhōng diǎn zhī shí
”绛曰：“今天下虽未大治，亦未甚乱，乃古平国用中典之时。
zì gǔ yù zhì zhī jūn bì xiān dé huà zhì bào luàn zhī shì shǐ zhuān rèn xíng fǎ
自古欲治之君，必先德化，至暴乱之世，始专任刑法。
jí fǔ zhī yán guò yǐ
吉甫之言过矣。
xiàn zōng yǐ wéi rán
”宪宗以为然。
sī kōng yú dí yì fěng dì yòng xíng yǐ shōu wēi bǐng dì wèi zǎi xiàng yuē dí huái jiān móu yù zhèn shī rén xīn yě
司空于𬱖亦讽帝用刑以收威柄，帝谓宰相曰：“𬱖 怀奸谋，欲朕失人心也。
yuán hé bā nián zhào liǎng jīng guān nèi hé dōng hé běi huái nán shān nán dōng xī dào sǐ zuì shí è shā rén zhù qián zào yìn ruò qiáng dào chí zhàng jié jīng zhào jiè zhōng jí tā dào zāng yú sān pǐ zhě lùn rú gù
”元和八年，诏：“两京、关内、河东、河北、淮南、山南东西道死罪十恶、杀人、铸钱、造印，若强盗持仗劫京兆界中及它盗赃逾三匹者， 论如故。
qí yú sǐ zuì jiē liú tiān dé wǔ chéng fù zǔ zǐ sūn yù suí zhě wù jìn
其余死罪皆流天德五城，父祖子孙欲随者，勿禁。
gài xíng zhě zhèng zhī fǔ yě
”盖刑者，政之辅也。
zhèng de qí dào rén yì xīng xíng ér lǐ ràng chéng sú rán yóu bù gǎn fèi xíng suǒ yǐ wèi mín fáng yě kuān zhī ér yǐ
政得其道，仁义兴行，而礼让成俗，然犹不敢废刑，所以为民防也，宽之而已。
jīn bù lóng qí běn gù fēng sú wèi hé ér fèi cháng xíng shì chí mín zhī jìn qǐ qí jiān yóu jī shuǐ ér jué qí fáng
今不隆其本、顾风俗谓何而废常刑，是弛民之禁，启其奸，由积水而决其防。
gù zì xuán zōng fèi tú zhàng xíng zhì shì yòu fèi sǐ xíng mín wèi zhī dé ér tú yǐ wéi xìng yě
故自玄宗废徒杖刑，至是又废死刑，民未知德，而徒以为幸也。
mù zōng tóng hūn rán pō zhī shèn xíng fǎ měi yǒu sī duàn dà yù lìng zhōng shū shè rén yī rén cān zhuó ér qīng zhòng zhī hào cān zhuó yuàn
穆宗童昏，然颇知慎刑法，每有司断大狱，令中书舍人一人参酌而轻重之，号 “参酌院”。
dà lǐ shǎo qīng cuī qǐ zòu yuē guó jiā fǎ dù gāo zǔ tài zōng dìng zhì èr bǎi yú nián yǐ
大理少卿崔杞奏曰：“国家法度，高祖、太宗定制二百余年矣。
zhōu lǐ zhēng yuè bù xíng zhāng zhī mén lǘ jí dū bǐ bāng guó suǒ yǐ lǚ dīng níng shǐ sì fāng jǐn xíng zhī
《周礼》：正月布刑，张之门闾及都鄙邦国，所以屡丁宁，使四方谨行之。
dà lǐ sì bì xià shǒu fǎ zhī sī yě
大理寺，陛下守法之司也。
jīn bié shè cān zhuó zhī guān yǒu sī dìng zuì nǎi yì qí chū rù shì yǔ duó xì yú rén qíng ér fǎ guān bù dé shǒu qí zhí
今别设参酌之官，有司定罪，乃议其出入，是与夺系于人情，而法官不得守其职。
xī zǐ lù wèn zhèng kǒng zǐ yuē bì yě zhèng míng hu
昔子路问政，孔子曰：‘必也正名乎。
chén yǐ wéi cān zhuó zhī míng bù zhèng yi fèi
’臣以为参酌之名不正，宜废。
nǎi ba zhī
”乃罢之。
dà hé liù nián xīng píng xiàn mín shàng guān xìng yǐ zuì shā rén ér táo wén xiè qí fù nǎi zì guī
大和六年，兴平县民上官兴以醉杀人而逃，闻械其父，乃自归。
jīng zhào yǐn dù cóng yù shǐ zhōng chéng yǔ wén dǐng yǐ qí jiù xíng miǎn fù qǐng jiǎn sǐ
京兆尹杜悰、 御史中丞宇文鼎以其就刑免父，请减死。
zhào liǎng shěng yì yǐ wéi shā rén zhě sǐ bǎi wáng suǒ shǒu
诏两省议，以为杀人者死，百王所守；
ruò xǔ yǐ shēng shì yòu zhī shā rén yě
若许以生，是诱之杀人也。
jiàn guān yì yǐ wéi yán
谏官亦以为言。
wén zōng yǐ xìng miǎn fù qiú jìn yú yì zhàng liú líng zhōu jūn zi yǐ wéi shī xíng
文宗以兴免父囚，近于义，杖流灵州，君子以为失刑。
wén zōng hǎo zhì gōng zì jǐn wèi rán yān huàn sì niè bù néng zhì
文宗好治，躬自谨畏，然阉宦肆孽不能制。
zhì zhū shā dà chén yí miè qí zú làn jí zhě bù kě shèng shǔ xīn zhī qí yuān wèi zhī yǐn hèn liú tì ér mò néng jiù zhǐ
至诛杀大臣，夷灭其族， 滥及者不可胜数，心知其冤，为之饮恨流涕，而莫能救止。
gài rén zhě zhì luàn ér ruò zhě zòng zhī rán zé gāng qiáng fēi bù rén ér róu ruò zhě rén zhī zéi yě
盖仁者制乱，而弱者纵之，然则刚强非不仁，而柔弱者仁之贼也。
wǔ zōng yòng lǐ dé yù zhū liú zhěn děng dà xíng jǔ yǐ ér xìng yán kè
武宗用李德裕诛刘稹等，大刑举矣，而性严刻。
gù shí qiè dào wú sǐ suǒ yǐ yuán mín qíng pò yú jī hán yě zhì shì zāng mǎn qiān qián zhě sǐ zhì xuān zōng nǎi ba zhī
故时，窃盗无死，所以原民情迫于饥寒也，至是赃满千钱者死，至宣宗乃罢之。
ér xuān zōng yì zì xǐ xíng míng cháng yuē fàn wǒ fǎ suī zǐ dì bù yòu yě
而宣宗亦自喜刑名，常曰：“犯我法，虽子弟不宥也。
rán shǎo rén ēn táng dé zì shì shuāi yǐ
”然少仁恩，唐德自是衰矣。
gài zì gāo zǔ tài zōng chú duò nüè luàn zhì yǐ kuān píng mín yuè qí ān zhòng yú fàn fǎ zhì zhì zhī měi jī hū sān dài zhī shèng shí
盖自高祖、太宗除隋虐乱，治以宽平，民乐其安，重于犯法，致治之美，几乎三代之盛时。
kǎo qí tuī xīn cè wù qí kě wèi rén yǐ
考其推心恻物，其可谓仁矣！
zì gāo zōng wǔ hòu yǐ lái dú liú bāng jiā táng zuò jué ér fù xù
自高宗、武后以来，毒流邦家，唐祚绝而复续。
xuán zōng chū lì jīng wéi zhèng èr shí nián jiān xíng yù jiǎn shěng suì duàn sǐ zuì cái wǔ shí bā rén
玄宗初励精为政，二十年间，刑狱减省，岁断死罪才五十八人。
yǐ cǐ jiàn zhì zhì suī nán miǎn zhī zé yì wèi yǒu wèi ér bù zhì zhě
以此见致治虽难，勉之则易，未有为而不至者。
zì cǐ yǐ hòu bīng gé suì xìng guó jiā duō gù ér rén zhǔ guī guī wú fù tài zōng zhī zhì
自此以后，兵革遂兴，国家多故，而人主规规，无复太宗之志。
qí suī yǒu xīn yú zhì zhě yì bù néng jiǎng kǎo dà fǎ ér xìng yǒu kuān měng fán suǒ gēng gé yī qiè lín shí gǒu qiě huò zhòng huò qīng tú wèi fán wén bù zú yǐ shì hòu shì
其虽有心于治者，亦不能讲考大法，而性有宽猛，凡所更革， 一切临时苟且，或重或轻，徒为繁文，不足以示后世。
ér gāo zǔ tài zōng zhī fǎ jǐn shǒu ér cún
而高祖、太宗之法，仅守而存。
gù zì sù zōng yǐ lái suǒ kě shū zhě jī xī yǐ
故自肃宗以来，所可书者几希矣；
yì zōng yǐ hòu wú suǒ chēng yān
懿宗以后，无所称焉。