新唐书 · 刘羲叟 · Chapter 98 of 225

列传·卷二十三

PinyinModern Translation
Size

wáng xuē mǎ wéi

王薛马韦

wáng guī zì shū jiè

王珪,字叔玠。

zǔ sēng biàn liáng tài wèi shàng shū lìng

祖僧辩,梁太尉、尚书令。

fù yǐ běi qí lè líng jùn tài shǒu

父𫖮,北齐乐陵郡太守。

shì jū méi

世居郿。

xìng chén dàn zhì liàng yǐn zhèng tián yú suǒ yù jiāo bù gǒu hé

性沉澹,志量隐正,恬于所遇,交不苟合。

duò kāi huáng shí sān nián zhào rù mì shū nèi xǐng chóu dìng qún shū wèi tài cháng zhì lǐ láng

隋开皇十三年,召入秘书内省,雠定群书,为太常治礼郎。

jì fù pō tōng rú yǒu jiàn cái yóu suǒ qì xǔ

季父颇,通儒有鉴裁,尤所器许。

pō zuò hàn wáng liàng fǎn zhū guī wáng mìng nán shān shí yú nián

颇坐汉王谅反,诛,珪亡命南山十余年。

gāo zǔ rù guān li gāng jiàn shǔ shì zǐ fǔ zī yì cān jūn shì

高祖入关,李纲荐署世子府谘议参军事。

jiàn chéng wèi huáng tài zǐ shòu zhōng shè rén qiān zhōng yǔn lǐ yù liáng hòu

建成为皇太子,授中舍人, 迁中允,礼遇良厚。

tài zǐ yǔ qín wáng yǒu xì dì zé guī bù néng fǔ dǎo liú guī zhōu

太子与秦王有隙,帝责珪不能辅导,流巂州。

tài zǐ yǐ zhū tài zōng zhào wèi jiàn yì dài fū

太子已诛,太宗召为谏议大夫。

dì cháng yuē zhèng zhǔ yù xié chén bù kě yǐ zhì zhì

帝尝曰:“正主御邪臣,不可以致治;

zhèng chén shì xié zhǔ yì bù kě yǐ zhì zhì

正臣事邪主,亦不可以致治。

wéi jūn chén tóng dé zé hǎi nèi ān

唯君臣同德,则海内安。

zhèn suī bù míng xìng zhū gōng shù xiāng jiàn zhèng zhù zhì tiān xià yú píng

朕虽不明,幸诸公数相谏正,庶致天下于平。

guī jìn yuē gǔ zhě tiān zǐ yǒu zhèng chén qī rén jiàn bù yòng zé xiāng jì yǐ sǐ

”珪进曰: “古者,天子有争臣七人,谏不用,则相继以死。

jīn bì xià kāi shèng dé shōu cǎi chú yán chén yuàn jié kuáng gǔ zuǒ wàn fēn yī

今陛下开圣德,收采刍言,臣愿竭狂瞽,佐万分一。

dì kě nǎi zhào jiàn guān suí zhōng shū mén xià jí sān pǐn guān rù gé

”帝可,乃诏谏官随中书、门下及三品官入阁。

guī tuī chéng nà shàn měi cún guī yì dì yì rèn zhī

珪推诚纳善, 每存规益,帝益任之。

fēng yǒng níng xiàn nán huáng mén shì láng qiān shì zhōng

封永宁县男、黄门侍郎,迁侍中。

tā rì jìn jiàn yǒu měi rén shì dì cè běn lú jiāng wáng yuàn jī yě

它日进见,有美人侍帝侧,本庐江王瑗姬也。

dì zhǐ zhī yuē lú jiāng bù dào zéi qí fu ér nà qí shì hé yǒu bù wáng hu

帝指之曰:“庐江不道,贼其夫而纳其室,何有不亡乎?

guī bì xí yuē bì xià yǐ lú jiāng wéi shì yá

”珪避席曰:“陛下以庐江为是邪?

fēi yá

非邪?

dì yuē shā rén ér qǔ qī nǎi wèn zhèn shì fēi hé yě

”帝曰:“杀人而取妻,乃问朕是非,何也?

duì yuē chén wén qí huán gōng zhī guō wèn fù lǎo yuē guō hé gù wáng

”对曰:“臣闻齐桓公之郭,问父老曰:‘郭何故亡?

yuē yǐ qí shàn shàn ér è wù yě

’曰:‘以其善善而恶恶也。

gōng yuē ruò zi zhī yán nǎi xián jūn yě hé zhì yú wáng

’公曰:‘若子之言,乃贤君也,何至于亡?

fù lǎo yuē bù rán guō jūn shàn shàn bù néng yòng è wù bù néng qù suǒ yǐ wáng

’ 父老曰:‘不然,郭君善善不能用,恶恶不能去,所以亡。

jīn bì xià zhī lú jiāng zhī wáng qí jī shàng zài qiè wèi bì xià yǐ wéi shì

’今陛下知庐江之亡, 其姬尚在,窃谓陛下以为是。

shěn zhī qí fēi suǒ wèi zhī è ér bù qù yě

审知其非,所谓知恶而不去也。

dì jiē měi qí yán

”帝嗟美其言。

dì shǐ tài cháng shǎo qīng zǔ xiào sūn yǐ yuè lǜ shòu gōng zhōng yīn jiā jì bù jìn shù bèi ràng

帝使太常少卿祖孝孙以乐律授宫中音家,伎不进,数被让。

guī yǔ wēn yàn bó tóng jìn yuē xiào sūn xiū jǐn shì bì xià shǐ jiào nǚ lè yòu zé qiáo zhī tiān xià qí yǐ shì wèi qīng hu

珪与温彦博同进曰: “孝孙,修谨士,陛下使教女乐,又责谯之,天下其以士为轻乎!

dì nù yuē qīng jiē wǒ fù xīn nǎi fù xià wǎng shàng wéi rén yóu shuì yá

”帝怒曰:“卿皆我腹心,乃附下罔上,为人游说邪?

yàn bó jù xiè zuì guī bù xiè yuē chén běn shì qián gōng zuì dāng sǐ bì xià qín qí xìng mìng yǐn zhì shū mì zé yǐ zhōng xiào

”彦博惧,谢罪,珪不谢,曰:“臣本事前宫,罪当死,陛下矜其性命,引置枢密,责以忠效。

jīn yí chén yǐ sī shì bì xià fù chén chén bù fù bì xià

今疑臣以私,是陛下负臣,臣不负陛下。

dì mò rán cán suì ba

”帝默然惭,遂罢。

míng rì yǔ fáng xuán líng yuē xī wǔ wáng bù yòng yí qí xuān wáng shā dù bó zì gǔ dì wáng nà jiàn gù nán yǐ

明日,语房玄龄曰:“昔武王不用夷、齐,宣王杀杜伯,自古帝王纳谏固难矣。

zhèn sù yè shù jī yú qián shèng zuó zé guī děng tòng zì huǐ gōng děng wù chéng shì bù jìn jiàn yě

朕夙夜庶几于前圣,昨责珪等,痛自悔,公等勿惩是不进谏也!

shí guī yǔ xuán líng lǐ jìng wēn yàn bó dài zhòu wèi zhēng tóng fǔ zhèng

时珪与玄龄、李靖、温彦博、戴胄、魏征同辅政。

dì yǐ guī shàn rén wù qiě zhī yán yīn wèi yuē qīng biāo jiàn tōng wù wèi zhèn yán xuán líng děng cái qiě zì wèi shú yǔ zhū zǐ xián

帝以珪善人物,且知言,因谓曰:“卿标鉴通晤,为朕言玄龄等材,且自谓孰与诸子贤?

duì yuē zī zī fèng guó zhī wú bù wéi chén bù rú xuán líng

”对曰:“孜孜奉国, 知无不为,臣不如玄龄;

jiān zī wén wǔ chū jiàng rù xiàng chén bù rú jìng

兼资文武,出将入相,臣不如靖;

fū zòu xiáng míng chū nà wéi yǔn chén bù rú yàn bó

敷奏详明,出纳惟允, 臣不如彦博;

jì fán zhì jù zhòng wù bì jǔ chén bù rú zhòu

济繁治剧,众务必举,臣不如胄;

yǐ jiàn zhèng wèi xīn chǐ jūn bù jí yáo shùn chén bù rú zhēng

以谏诤为心,耻君不及尧、舜,臣不如征。

zhì jī zhuó yáng qīng jí wù hào shàn chén yú shù zi yǒu yī rì zhī cháng

至激浊扬清,疾恶好善,臣于数子有一日之长。

dì chēng shàn

皇帝称赞说好。

ér xuán líng děng yì yǐ wèi jǐn jǐ suǒ cháng wèi zhī què lùn

而玄龄等亦以为尽己所长,谓之确论。

jìn fēng jùn gōng

进封郡公。

zuò lòu jìn jìn yǔ zuǒ chú tóng zhōu cì shǐ

坐漏禁近语,左除同州刺史。

dì niàn míng chén é zhào bài lǐ bù shàng shū jiān wèi wáng tài shī

帝念名臣,俄召拜礼部尚书兼魏王泰师。

wáng jiàn zhī wèi xiān bài guī yì yǐ shī zì jū

王见之,为先拜,珪亦以师自居。

wáng wèn guī hé yǐ wèi zhōng xiào guī yuē bì xià wáng zhī jūn shì sī jìn zhōng

王问珪何以为忠孝,珪〗曰:“陛下,王之君,事思尽忠;

bì xià wáng zhī fù shì sī jìn xiào

陛下,王之父,事思尽孝。

zhōng xiào kě yǐ lì shēn kě yǐ chéng míng

忠孝可以立身,可以成名。

wáng yuē zhōng xiào jì wén mìng yǐ yuàn wén suǒ xí

”王曰: “忠孝既闻命矣,愿闻所习。

guī yuē hàn dōng píng wáng cāng chēng wéi shàn zuì lè yuàn wáng zhì zhī

”珪曰:“汉东平王苍称‘为善最乐’,愿王志之。

dì wén xǐ yuē r kě yǐ wú guò yǐ

” 帝闻,喜曰:“儿可以无过矣!

zi jìng zhí shàng nán píng gōng zhǔ

子敬直,尚南平公主。

shì shí zhū zhǔ xià jià yǐ dì nǚ guì wèi cháng xíng jiàn jiù gū lǐ

是时,诸主下嫁,以帝女贵,未尝行见舅姑礼。

guī yuē zhǔ shàng xún fǎ dù wú dāng shòu gōng zhǔ yè jiàn

珪曰: “主上循法度,吾当受公主谒见。

qǐ wéi shēn róng jiāng yǐ chéng guó jiā zhī měi

岂为身荣,将以成国家之美。

yú shì yǔ fū rén zuò táng shàng zhǔ zhí guàn kuì nǎi tuì

”于是,与夫人坐堂上,主执盥馈乃退。

qí hòu gōng zhǔ jiàng yǒu jiù gū zhě bèi fù lǐ běn yú guī

其后公主降,有舅姑者,备妇礼,本于珪。

shí sān nián bìng

十三年,病。

dì qiǎn gōng zhǔ jiù dì xǐng shì fù qiǎn mín bù shàng shū táng jiǎn zēng sǔn yào shàn

帝遣公主就第省视,复遣民部尚书唐俭增损药膳。

zú nián liù shí jiǔ

卒,年六十九。

dì sù fú kū bié cì zhào wèi wáng lǜ bǎi guān lín kū

帝素服哭别次,诏魏王率百官临哭。

zèng lì bù shàng shū shì yuē yì

赠吏部尚书,谥曰懿。

guī shǎo gū qiě pín rén huò kuì yí chū wú ràng

珪少孤且贫,人或馈遗,初无让。

jí guì hòu bào zhī suī yǐ wáng bì chou shàn qí jiā

及贵,厚报之,虽已亡,必酬赡其家。

xìng bù kē chá lín guān wù jǔ gāng wéi qù shén bù kě zhě zhì pú qiè yì bú jiàn xǐ yùn

性不苛察,临官务举纲维,去甚不可者,至仆妾亦不见喜愠。

fèng guǎ sǎo jiā shì zī ér hòu xíng

奉寡嫂,家事咨而后行。

jiào fǔ gū zhí suī qí zi bù guò yě

教抚孤侄,虽其子不过也。

zōng zú kuì fá zhōu xù zhī báo yú zì fèng

宗族匮乏,周恤之,薄于自奉。

dú bù zuò jiā miào sì shí jì yú qǐn wèi yǒu sī suǒ hé dì wèi lì miào kuì zhī bù zuì yě

独不作家庙,四时祭于寝,为有司所劾,帝为立庙愧之,不罪也。

shì yǐ guī jiǎn bù zhòng lǐ shǎo zhī

世以珪俭不中礼,少之。

shǐ yǐn jū shí yǔ fáng xuán líng dù rú huì shàn mǔ li cháng yuē ér bì guì rán wèi zhī suǒ yǔ yóu zhě hé rú rén ér shì yǔ xié lái

始,隐居时, 与房玄龄、杜如晦善,母李尝曰:“而必贵,然未知所与游者何如人,而试与偕来。

huì xuán líng děng guò qí jiā li kuī dà jīng chì jù jiǔ shí huan jìn rì xǐ yuē èr kè gōng fǔ cái rǔ guì bù yí

” 会玄龄等过其家,李窥大惊,敕具酒食,欢尽日,喜曰:“二客公辅才,汝贵不疑。

jìng zhí fēng nán chéng xiàn nán hòu zuò jiāo huáng tài zǐ chéng qián xǐ lǐng wài

” 敬直封南城县男,后坐交皇太子承干,徙岭外。

guī sūn dào xù

珪孙焘、旭。

dào xìng zhì xiào wèi xú zhōu sī mǎ

焘,性至孝,为徐州司马。

mǔ yǒu jí mí nián bù fèi dài shì xù tāng jì

母有疾,弥年不废带,视絮汤剂。

shù cóng gāo yī yóu suì qióng qí shù yīn yǐ suǒ xué zuò shū hào wài tái mì yào tǎo yì jīng míng shì bǎo yān

数从高医游,遂穷其术,因以所学作书,号《外台秘要》,讨绎精明,世宝焉。

lì gěi shì zhōng yè jùn tài shǒu zhì wén yú shí

历给事中、邺郡太守,治闻于时。

xù jiàn kù lì chuán

旭,见《酷吏传》。

xuē shōu zì bó bāo

薛收,字伯褒。

pú zhōu fén yīn rén

蒲州汾阴人。

duò nèi shǐ shì láng dào héng zi yě chū jì cóng fù rú

隋内史侍郎道衡子也,出继从父孺。

nián shí èr néng zhǔ wén

年十二,能属文。

yǐ fù bù dé sǐ yú duò bù kěn shì

以父不得死于隋,不肯仕。

jùn jǔ xiù cái bù yīng

郡举秀才,不应。

wén gāo zǔ xìng dùn rù shǒu yáng shān jiāng yīng yì jǔ

闻高祖兴,遁入首阳山,将应义举。

tōng shǒu yáo jūn sù jué zhī yíng zhì qí mǔ chéng zhōng shōu bù dé qù

通守尧君素觉之,迎置其母城中,收不得去。

jí jūn sù dōng lián wáng shì chōng suì tǐng shēn guī guó

及君素东连王世充,遂挺身归国。

fáng xuán líng jí yán zhī qín wáng wáng zhào jiàn wèn fāng lüè

房玄龄亟言之秦王,王召见,问方略。

suǒ duì hé zhǐ shòu fǔ zhǔ bù pàn shǎn dōng dà xíng tái jīn bù láng zhōng

所对合旨,授府主簿,判陕东大行台金部郎中。

shì shí fāng tǎo shì chōng jūn shì fán zōng shōu wéi shū xí lù bù huò mǎ shàng zhàn cí gāi mǐn rú sù gòu chū bù cuàn dìng

是时方讨世充,军事繁综,收为书檄露布,或马上占辞,该敏如素构,初不窜定。

dòu jiàn dé lái yuán zhū jiāng zhēng yán liǎn jūn yǐ guān zéi xíng shì shōu dú yuē bù rán

窦建德来援,诸将争言敛军以观贼形势,收独曰:“不然。

shì chōng jù dōng dōu fǔ kù yíng yǎn qí bīng jiē jiāng huái xuǎn zú zhèng kǔ fá shí ěr shì yǐ qiú zhàn bù dé wèi wǒ suǒ chí

世充据东都, 府库盈衍,其兵皆江淮选卒,正苦乏食尔,是以求战不得,为我所持。

jīn jiàn dé shēn zǒng zhòng yǐ lái bì fēi gū zhuǎn liáng gēng xiāng zī bǔ

今建德身总众以来,必飞毂转粮,更相资哺。

liǎng zéi lián gù zé yī luò jiān shèng fù wèi kě suì yuè dìng yě

两贼连固,则伊、洛间胜负未可岁月定也。

bù ruò lēi zhū jiāng yán bīng dì lěi jùn qí gōu fáng jiè wú chū bīng

不若勒诸将严兵缔垒,浚其沟防,戒毋出兵。

dài wáng qīn dū jīng ruì jù chéng gāo lì bīng àn jiǎ yāo jiàn dé lù

大王亲督精锐据成皋,厉兵按甲,邀建德路。

bǐ yǐ pí lǎo dāng wú táng táng zhī fēng yī zhàn bì jǔ

彼以疲老,当吾堂堂之锋,一战必举。

bù xún rì èr zéi kě fù zhì huī xià yǐ

不旬日,二贼可缚致麾下矣。

wáng yuē shàn

”王曰: “善。

suì qín jiàn dé jiàng shì chōng

”遂禽建德,降世充。

wáng rù guān suí gōng shì qiě tàn yáng dì wú dào dān rén lì yǐ shì kuā chǐ

王入观隋宫室,且叹炀帝无道,殚人力以事夸侈。

shōu jìn yuē jùn yǔ diāo qiáng yīn xīn yǐ wáng

收进曰:“峻宇雕墙,殷辛以亡;

tǔ jiē máo cí táng yáo yǐ chāng

土阶茅茨,唐尧以昌。

shǐ huáng xìng ē páng ér qín huò sù wén dì bà lù tái ér hàn zuò yǒng

始皇兴阿房而秦祸速,文帝罢露台而汉祚永。

hòu zhǔ céng bú shì chá shē nüè shì qín sǐ yī fū zhī shǒu wèi hòu shì xiào hé cǐ zhī néng bǎo zāi

后主曾不是察,奢虐是矜,死一夫之手,为后世笑,何此之能保哉?

wáng zhòng qí yán

”王重其言。

é shòu tiān cè fǔ jì shì cān jūn

俄授天策府记室参军。

cóng píng liú hēi tà fēng fén yīn xiàn nán

从平刘黑闼,封汾阴县男。

cháng shàng shū jiàn wáng zhǐ tián liè wáng dá yuē lǎn suǒ chén zhī chéng wǒ zhě qīng yě

尝上书谏王止畋猎,王答曰:“览所陈, 知成我者,卿也。

míng zhū jiān chéng wèi ruò yī yán jīn cì huáng jīn sì shí dìng

明珠兼乘,未若一言,今赐黄金四十铤。

wǔ dé qī nián qǐn jí

武德七年,寝疾。

wáng qiǎn shǐ lín wèn xiāng wàng yú dào

王遣使临问,相望于道。

mìng yú jí zhì fǔ qīn jǔ mèi fǔ zhī lùn xù shēng píng gǎn jī tì sì

命舆疾至府,亲举袂抚之,论叙生平,感激涕泗。

zú nián sān shí sān

卒,年三十三。

wáng kū zhī tòng yǔ qí cóng xiōng zi yuán jìng shū yuē wú yǔ bó bāo gòng jūn lǚ jiān hé cháng bù qū chí jīng lüè kuǎn qǔ jīn bào qǐ qī yī zhāo chéng qiān gǔ yě

王哭之恸,与其从兄子元敬书曰:“吾与伯褒共军旅间,何尝不驱驰经略,款曲襟抱,岂期一朝成千古也。

qiě jiā sù pín ér zi yòu shàn fǔ ān zhī yǐ wèi wú huái

且家素贫而子幼,善抚安之,以慰吾怀。

yīn qiǎn shǐ diào jì zèng bó sān bǎi duàn

”因遣使吊祭,赠帛三百段。

qí hòu tú xué shì xiàng tàn qí zǎo sǐ bù dé yǔ

其后图学士像,叹其早死不得与。

jì jí wèi yǔ fáng xuán líng yuē shōu ruò zài zhèn dāng yǐ zhōng shū lìng chù zhī

既即位,语房玄龄曰:“收若在,朕当以中书令处之。

yòu cháng mèng shōu rú píng shēng cì qí jiā sù bó

”又尝梦收如平生,赐其家粟、 帛。

zhēn guàn qī nián zèng dìng zhōu cì shǐ

贞观七年,赠定州刺史。

yǒng huī zhōng yòu zèng tài cháng qīng péi zàng zhāo líng

永徽中,又赠太常卿,陪葬昭陵。

zi yuán chāo jiǔ suì xí jué

子元超,九岁袭爵。

jí zhǎng hào xué shàn zhǔ wén

及长,好学,善属文。

shàng cháo wáng nǚ hé jìng xiàn zhǔ lèi shòu tài zǐ shè rén

尚巢王女和静县主,累授太子舍人。

gāo zōng jí wèi qiān jǐ shì zhōng shù shàng shū chén dāng shì dé shī dì jiā nà

高宗即位,迁给事中,数上书陈当世得失,帝嘉纳。

zhuǎn zhōng shū shè rén hóng wén guǎn xué shì

转中书舍人、弘文馆学士。

shěng zhōng yǒu pán shí dào héng wèi shì láng shí cháng jù yǐ cǎo zhì yuán chāo měi jiàn zhé xuàn rán liú tì

省中有盘石,道衡为侍郎时,常据以草制,元超每见,辄泫然流涕。

yǐ mǔ sāng jiě duó fú shòu huáng mén shì láng jiǎn jiào tài zǐ zuǒ shù zǐ

以母丧解,夺服授黄门侍郎、检校太子左庶子。

suǒ jiàn háo jùn shì ruò rèn xī gǔ gāo zhì zhōu guō zhèng yī wáng yì fāng mèng lì zhēn zhèng zǔ xuán shān xuán tǐng cuī róng děng jiē yǐ cái zì míng yú shí

所荐豪俊士,若任希古、高智周、郭正一、王义方、 孟利贞、郑祖玄、邓玄挺、崔融等,皆以才自名于时。

lèi bài dōng tái shì láng

累拜东台侍郎。

li yì fǔ liú guī zhōu jiù zhì liú rén bù dé chéng mǎ yuán chāo wèi qǐng zuò biǎn jiǎn zhōu cì shǐ

李义府流巂州,旧制,流人不得乘马,元超为请,坐贬简州刺史。

suì yú yòu zuò yǔ shàng guān yí wén zhāng kuǎn mì liú guī zhōu

岁余,又坐与上官仪文章款密,流巂州。

shàng yuán chū shè hái bài zhèng jiàn dài fū

上元初,赦还,拜正谏大夫。

sān nián qiān zhōng shū shì láng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

三年,迁中书侍郎、同中书门下三品。

dì xiào liè wēn quán zhū fān qiú zhǎng de chí gōng shǐ cóng

帝校猎温泉,诸蕃酋长得持弓矢从。

yuán chāo zòu yí dí yě xīn ér shǐ xié bīng zài wéi zhōng fēi suǒ yi

元超奏:“夷狄野心,而使挟兵在围中, 非所宜。

dì nà kě

”帝纳可。

cháng yàn zhū wáng zhào yuán chāo yǔ cóng róng wèi yuē rèn qīng zhōng shū níng jiè duō rén zāi

尝宴诸王,召元超与,从容谓曰:“任卿中书,宁藉多人哉!

é bài zhōng shū lìng jiān zuǒ shù zǐ

” 俄拜中书令兼左庶子。

dì xìng dōng dōu liú fǔ tài zǐ jiān guó shǒu chì yuē zhèn liú qīng ruò shī yī bì

帝幸东都,留辅太子监国,手敕曰:“朕留卿,若失一臂。

gù tài zǐ wèi xí shù wù guān zhōng shì qīng xī zhuān zhī

顾太子未习庶务,关中事,卿悉专之。

shí tài zǐ shè liè zhào de rù jìn yù gù tài zǐ shāo dài zhèng shì

”时太子射猎,诏得入禁御,故太子稍怠政事。

yuán chāo jiàn yuē nèi yuàn zhī de liáo cóng báo mào yì huì jué dèng xiǎn tú

元超谏曰:“内苑之地,缭丛薄,冒翳荟,绝磴险途。

diàn xià jié qīng qín zhú jiǎo tù xián jué zhī biàn jù wú kě yú

殿下截轻禽,逐狡兔, 衔橛之变,讵无可虞?

yòu hù nú duō fǎn nì yú zú huò yí dí yí chǒu shǐ xiōng móu qiè fā jiāng hé yǐ yù zāi

又户奴多反逆余族,或夷狄遗丑,使凶谋窃发,将何以御哉?

fu wéi rén zi zhě bù dēng gāo bù lín shēn wèi qí jìn wēi rǔ yě

夫为人子者,不登高,不临深,谓其近危辱也。

tiān huáng suǒ cì shū jiè dīng níng wéi diàn xià ba chí shè zhī láo liú qíng fén diǎn qǐ bù měi yú

天皇所赐书戒丁宁,惟殿下罢驰射之劳,留情坟典,岂不美欤!

dì zhī zhī qiǎn shǐ hòu cì wèi qí yì zhào tài zǐ huán dōng dōu

”帝知之,遣使厚赐慰其意,召太子还东都。

dì jí jù zhèng chū wǔ hòu

帝疾剧, 政出武后。

yīn yáng yīn qǐ hái gǔ

因阳喑,乞骸骨。

jiā jīn zǐ guāng lù dài fu

加金紫光禄大夫。

zú nián liù shí èr zèng guāng lù dài fu qín zhōu dū du péi zàng qián líng

卒,年六十二,赠光禄大夫、秦州都督,陪葬乾陵。

zi yào shèng lì zhōng fù huì zhāng yì zhī guān zhèng jiàn dài fū

子曜,圣历中,附会张易之,官正谏大夫。

yuán jìng duò xuǎn bù láng mài zhī zǐ yǔ shōu jí shōu zú xiōng dé yīn qí míng shì chēng hé dōng sān fèng

元敬,隋选部郎迈之子,与收及收族兄德音齐名,世称“河东三凤”。

shōu wèi zhǎng lí chú dé yīn wèi yuè zhuó yuán jìng nián zuì shǎo wèi yuān chú

收为长离雏,德音为𬸚𬸦,元敬年最少,为鹓雏。

wǔ dé zhōng wèi mì shū láng tiān cè fǔ cān jūn zhí jì shì wén xué guǎn xué shì

武德中,为秘书郎、天策府参军,直记室、文学馆学士。

shì shí shōu yǔ fáng dù chǔ xīn fù zhī jì gēng xiāng jié fù

是时,收与房、杜处心腹之寄,更相结附。

yuán jìng jǐn wèi wèi cháng shēn kuǎn qū

元敬谨畏,未尝申款曲。

rú huì tàn yuē xiǎo jì shì bù kě de ér qīn bù kě de ér shū

如晦叹曰:“小记室不可得而亲,不可得而疏!

qín wáng wèi huáng tài zǐ chú shè rén

”秦王为皇太子,除舍人。

yú shì jūn guó zhī wu zǒng yú dōng gōng ér yuán jìng zhǎng wén hàn hào chēng zhí

于是军国之务总于东宫,而元敬掌文翰,号称职。

zú yú guān

卒于官。

jì zì sì tōng dào héng zēng sūn

稷,字嗣通,道衡曾孙。

zhuó jìn shì dì

擢进士第。

lèi qiān lǐ bù láng zhōng zhōng shū shè rén

累迁礼部郎中、中书舍人。

yǔ cóng zǔ xiōng yào gèng jiàn liǎng shěng jù yǐ cí zhāng zì míng

与从祖兄曜更践两省,俱以辞章自名。

jǐng lóng mò wèi jiàn yì dài fū zhāo wén guǎn xué shì

景龙末,为谏议大夫、昭文馆学士。

chū zhēn guàn yǒng huī jiān yú shì nán chǔ suì liáng yǐ shū zhuān jiā hòu mò néng jì

初,贞观、永徽间, 虞世南、褚遂良以书颛家,后莫能继。

jì wài zǔ wèi zhēng jiā duō cáng yú zhě shū gù ruì jīng lín fǎng jié tǐ qiú lì suì yǐ shū míng tiān xià

稷外祖魏征家多藏虞、褚书,故锐精临仿, 结体遒丽,遂以书名天下。

huà yòu jué pǐn

画又绝品。

ruì zōng zài fān xǐ zhī yǐ qí zi bó yáng shàng xiān yuán gōng zhǔ

睿宗在籓,喜之,以其子伯阳尚仙源公主。

jí jiàn zuò qiān tài cháng shǎo qīng fēng jìn guó gōng shí fēng sān bǎi hù

及践阼,迁太常少卿,封晋国公,实封三百户。

huì zhōng shào jīng wèi zhōng shū lìng jì fěng shǐ ràng yīn rù yán yú dì yuē shào jīng běn xū shǐ wú sù cái wàng jīn tè yǐ xūn jìn shī zhǎng bǎi liáo kǒng fēi cháo tíng jù zhān zhī měi

会钟绍京为中书令,稷讽使让,因入言于帝曰:“绍京本胥史,无素才望,今特以勋进,师长百僚,恐非朝廷具瞻之美。

dì rán zhī suì xǔ shào jīng ràng gǎi hù bù shàng shū

”帝然之,遂许绍京让,改户部尚书。

yì rì qiān jì huáng mén shì láng cān zhī jī wù

翌日,迁稷黄门侍郎,参知机务。

yǔ cuī rì yòng shù zhēng shì dì qián ba wèi zuǒ sàn qí cháng shì

与崔日用数争事帝前,罢为左散骑常侍。

lì tài zǐ shǎo bǎo lǐ bù shàng shū

历太子少保、礼部尚书。

dì yǐ yì zàn gōng měi zhào rù gōng zhōng yǔ jué shì ēn jué qún chén

帝以翊赞功,每召入宫中与决事,恩绝群臣。

dòu huái zhēn zhū jì yǐ zhī běn móu cì sǐ wàn nián yù nián liù shí wǔ

窦怀贞诛,稷以知本谋,赐死万年狱,年六十五。

bó yáng wèi fù mǎ dū wèi ān yì jùn gōng bié shí shí fēng sì bǎi hù

伯阳为驸马都尉、安邑郡公,别食实封四百户。

jì sǐ zuò biǎn jìn zhōu yuán wài bié jià yòu liú lǐng biǎo zì shā

稷死,坐贬晋州员外别驾,又流岭表,自杀。

bó yáng zi tán shàng xuán zōng héng shān gōng zhǔ bài fù mǎ dū wèi guāng lù yuán wài qīng

伯阳子谈,尚玄宗恒山公主,拜驸马都尉、光禄员外卿。

mǎ zhōu zì bīn wáng bó zhōu chí píng rén

马周,字宾王,博州茌平人。

shǎo gū jiā jù xiá

少孤,家窭狭。

shì xué shàn shī chūn qiū

嗜学,善《诗》、《春秋》。

zī kuàng mài xiāng rén yǐ wú xì jǐn báo zhī

资旷迈,乡人以无细谨,薄之。

wǔ dé zhōng bǔ zhōu zhù jiào bù zhì shì

武德中,补州助教,不治事。

cì shǐ dá xī shù shù jiù ràng zhōu nǎi qù kè mì zhōu

刺史达奚恕数咎让,周乃去,客密州。

zhào rén běn gāo qí cái hòu yǐ zhuāng shǐ rù guān

赵仁本高其才,厚以装,使入关。

liú kè biàn wèi jùn yí lìng cuī xián suǒ rǔ suì gǎn jī ér xi shě xīn fēng nì lǚ zhǔ rén bù zhī gù zhōu mìng jiǔ yī dòu bā shēng yōu rán dú zhuó zhòng yì zhī

留客汴,为浚仪令崔贤所辱,遂感激而西,舍新丰,逆旅主人不之顾,周命酒一斗八升,悠然独酌,众异之。

zhì zhǎng ān shè zhōng láng jiàng cháng hé jiā

至长安,舍中郎将常何家。

zhēn guàn wǔ nián zhào bǎi guān yán dé shī

贞观五年,诏百官言得失。

hé wǔ rén bù shè xué zhōu wèi tiáo èr shí yú shì jiē dāng shì suǒ qiè

何武人,不涉学,周为条二十余事,皆当世所切。

tài zōng guài wèn hé hé yuē cǐ fēi chén suǒ néng jiā kè mǎ zhōu jiào chén yán zhī

太宗怪问何,何曰:“此非臣所能,家客马周教臣言之。

kè zhōng xiào rén yě

客,忠孝人也。

dì jí zhào zhī jiān wèi zhì qiǎn shǐ zhě sì bèi dūn qù

”帝即召之,间未至,遣使者四辈敦趣。

jí yè jiàn yǔ yǔ dì dà yuè zhào zhí mén xià shěng

及谒见,与语,帝大悦,诏直门下省。

míng nián bài jiān chá yù shǐ fèng shǐ chèn zhí

明年,拜监察御史,奉使称职。

dì yǐ hé de rén cì bó sān bǎi duàn

帝以何得人,赐帛三百段。

zhōu shàng shū yuē

周上疏曰:

chén měi dú qián shǐ jiàn xián zhě zhōng xiào shì wèi cháng bù fèi juàn cháng xiǎng sī lǚ qí jī

臣每读前史,见贤者忠孝事,未尝不废卷长想,思履其迹。

chén bù xìng zǎo shī fù mǔ quǎn mǎ zhī yǎng yǐ wú suǒ shī

臣不幸早失父母, 犬马之养,已无所施;

gù lái shì kě wèi zhě wéi zhōng yì ér yǐ

顾来事可为者,惟忠义而已。

shì yǐ tú bù èr qiān lǐ guī yú bì xià

是以徒步二千里,归于陛下。

bì xià bù yǐ chén yú zhuó chén bù cì

陛下不以臣愚,擢臣不次。

qiè zì wéi niàn wú yǐ lùn bào zhé jié qū qū wéi bì xià suǒ zé

窃自惟念无以论报,辄竭区区,惟陛下所择。

chén fú jiàn dà ān gōng zài gōng chéng yòu qiáng yǔ mén quē fāng zǐ jí wèi bēi xiǎo

臣伏见大安宫在宫城右,墙宇门阙,方紫极为卑小。

dōng gōng huáng tài zǐ jū zhī ér zài nèi

东宫,皇太子居之,而在内;

dà ān zhì zūn jū zhī fǎn zài wài

大安,至尊居之,反在外。

tài shàng huáng suī zhì qīng jiǎn ài xī rén lì bì xià bù gǎn wéi ér fán yí cháo jiàn sì fāng guān tīng yǒu bù zú yān

太上皇虽志清俭,爱惜人力,陛下不敢违,而蕃夷朝见,四方观听,有不足焉。

chén yuàn yíng zhì dié mén guān wu cóng gāo xiǎn yǐ chēng wàn fāng zhī wàng zé dà xiào zhāo yǐ

臣愿营雉堞门观,务从高显,以称万方之望,则大孝昭矣。

chén fú dú míng zhào yǐ èr yuè xìng jiǔ chéng gōng

臣伏读明诏,以二月幸九成宫。

qiè wéi tài shàng huáng chūn qiū gāo bì xià yi zhāo xī shì shàn

窃惟太上皇春秋高,陛下宜朝夕视膳。

jīn suǒ xìng gōng qù jīng sān bǎi lǐ ér yuǎn fēi néng dàn fā mù zhì yě

今所幸宫去京三百里而远,非能旦发暮至也。

wàn yǒu yī tài shàng huáng sī gǎn yù jí jiàn bì xià hé yǐ dǎi zhī

万有一太上皇思感,欲即见陛下,何以逮之?

jīn zī běn wèi bì shǔ xíng yě tài shàng huáng liú rè chù ér bì xià zǒu liáng chù wēn qīng zhī dào chén suǒ wèi ān

今兹本为避暑行也,太上皇留热处,而陛下走凉处,温清之道,臣所未安。

rán zhào shū jì xià yè bù zhōng zhǐ yuàn shì hái qī yǐ kāi zhòng huò

然诏书既下,业不中止,愿示还期,以开众惑。

chén fú jiàn zhào zōng shì gōng chén xī jiù fān guó suì yí zǐ sūn shì shǒu qí zhèng

臣伏见诏宗室功臣悉就籓国,遂贻子孙,世守其政。

qiè wéi bì xià zhī yì chéng ài zhī zhòng zhī yù qí yì xù chéng shǒu yǔ guó wú jiāng yě

窃惟陛下之意,诚爱之重之,欲其裔绪承守,与国无疆也。

chén wèi bì rú zhào shū zhě bì xià yi sī suǒ yǐ ān cún zhī fù guì zhī hé bì shǐ shì guān yě

臣谓必如诏书者,陛下宜思所以安存之,富贵之, 何必使世官也?

qiě yáo shùn zhī fù yǒu zhū jūn zhī zǐ

且尧、舜之父,有朱、均之子。

ruò lìng yǒu bú xiào zǐ xí fēng sì zhí zhào shù bèi yāng guó jiā méng huàn

若令有不肖子袭封嗣职,兆庶被殃, 国家蒙患。

zhèng yù jué zhī zé zǐ wén zhī zhì yóu zài yě

正欲绝之,则子文之治犹在也;

zhèng yù cún zhī zé luán yǎn zhī è yǐ bào yě

正欲存之,则栾黡之恶已暴也。

bì yuē yǔ qí dú hài yú jiàn cún zhī rén níng gē ēn yú yǐ wáng zhī chén zé xiàng suǒ wèi ài zhī zhòng zhī zhě shì suǒ yǐ shāng zhī yě

必曰与其毒害于见存之人,宁割恩于已亡之臣,则向所谓爱之重之者,适所以伤之也。

chén wèi yi fù yǐ máo tǔ chóu yǐ hù yì bì yǒu cái xíng suí qì ér shòu

臣谓宜赋以茅土,畴以户邑,必有材行,随器而授。

suī gàn hé fēi qiáng yì kě yǐ miǎn lèi

虽干翮非强,亦可以免累。

hàn guāng wǔ bù rèn gōng chén yǐ lì shì suǒ yǐ zhōng quán qí shì zhě liáng de qí shù yě

汉光武不任功臣以吏事,所以终全其世者,良得其术也。

yuàn bì xià shēn sī qí shì shǐ de fèng dà ēn ér zǐ sūn zhōng qí fú lù yě

愿陛下深思其事,使得奉大恩, 而子孙终其福禄也。

chén wén shèng rén zhī huà tiān xià mò bù yǐ xiào wèi běn gù yuē xiào mò dà yú yán fù yán fù mò dà yú pèi tiān guó zhī dà shì zài sì yǔ róng kǒng zǐ yì yán wú bù yǔ jì rú bù jì shì shèng rén zhī zhòng jì sì yě

臣闻圣人之化天下,莫不以孝为本,故曰:“孝莫大于严父,严父莫大于配天”, “国之大事,在祀与戎”,孔子亦言“吾不与祭,如不祭”,是圣人之重祭祀也。

zì bì xià jiàn zuò zōng miào zhī xiǎng wèi cháng qīn shì

自陛下践祚,宗庙之享,未尝亲事。

qiè wéi shèng qíng yǐ shèng yú yī chū suǒ fèi wú yì gù rěn xiào sī yǐ biàn bǎi xìng

窃惟圣情,以乘舆一出,所费无蓺,故忍孝思, 以便百姓。

ér yī dài shǐ guān bù shū huáng dì rù miào jiāng hé yǐ yí jué sūn móu shì lái yè yá

而一代史官,不书皇帝入庙,将何以贻厥孙谋、示来叶邪?

chén zhī dà xiào chéng bù zài zǔ dòu zhī jiān rán shèng rén xùn rén bì yǐ jǐ xiān zhī shì bù wàng běn yě

臣知大孝诚不在俎豆之间,然圣人训人,必以己先之,示不忘本也。

chén wén zhì huà zhī dào zài qiú xián shěn guān

臣闻致化之道,在求贤审官。

kǒng zǐ yuē wéi míng yǔ qì bù kě yǐ jiǎ rén

孔子曰:“惟名与器,不可以假人。

shì yán shèn jǔ zhī wéi zhòng yě

”是言慎举之为重也。

chén fú jiàn wáng zhǎng tōng bái míng dá běn yuè gōng yú zào zá lèi

臣伏见王长通、白明达本乐工舆皂杂类;

wéi bān tí hú sī zhèng wú tā cái dú jiě diào mǎ

韦般提、斛斯正无他材,独解调马。

suī shù yú děng yí kě hòu cì jīn bó yǐ fù qí jiā

虽术逾等夷,可厚赐金帛以富其家。

jīn chāo shòu gāo jué yǔ wài tíng cháo huì zōu shù chàng zǐ míng yù yè lǚ chén qiè chǐ zhī

今超授高爵,与外廷朝会,驺竖倡子, 鸣玉曳履,臣窃耻之。

ruò cháo mìng bù kě zhuī gǎi shàng yi bù shǐ zài liè yǔ shì dà fū wéi wǔ

若朝命不可追改,尚宜不使在列,与士大夫为伍。

dì shàn qí yán chú shì yù zhōng

帝善其言,除侍御中。

yòu yán

又言:

chén lì guān xià shāng zhōu hàn zhī yǒu tiān xià chuán zuò xiāng jì duō zhě bā bǎi yú nián shǎo zhě yóu sì wǔ bǎi nián jiē jī dé lèi yè ēn jié yú rén qǐ wú pì wáng lài xiān zhé yǐ miǎn

臣历观夏、商、周、汉之有天下,传祚相继,多者八百余年,少者犹四五百年, 皆积德累业,恩结于人,岂无僻王,赖先哲以免。

zì wèi jìn dǎi zhōu duò duō zhě wǔ liù shí nián shǎo zhě sān èr shí nián ér wáng

自魏、晋逮周、隋,多者五六十年,少者三二十年而亡。

liáng yóu chuàng yè zhī jūn bù wu rén huà dāng shí jǐn néng zì shǒu hòu wú yí dé kě sī gù chuán sì zhī zhǔ qí zhèng shǎo shuāi yī fū dà hū tiān xià tǔ bēng yǐ

良由创业之君不务仁化,当时仅能自守,后无遗德可思, 故传嗣之主,其政少衰,一夫大呼,天下土崩矣。

jīn bì xià suī yǐ dà gōng dìng tiān xià ér jī dé rì qiǎn gù dāng lóng yǔ tāng wén wǔ zhī dào shǐ ēn yǒu yú de wèi zǐ sūn lì wàn shì zhī jī qǐ tè chí dāng nián ér yǐ

今陛下虽以大功定天下,而积德日浅,固当隆禹、汤、文、武之道,使恩有余地,为子孙立万世之基,岂特持当年而已。

rán zì gǔ míng wáng shèng zhǔ suī yīn rén shè jiào ér dà yào jié jiǎn yú shēn ēn jiā yú rén gù qí xià ài zhī rú fù mǔ yǎng zhī rú rì yuè wèi zhī rú léi tíng bo zuò xiá cháng ér huò luàn bù zuò yě

然自古明王圣主,虽因人设教,而大要节俭于身,恩加于人,故其下爱之如父母,仰之如日月,畏之如雷霆,卜祚遐长,而祸乱不作也。

jīn bǎi xìng chéng sāng luàn zhī hòu bǐ yú duò shí cái shí fēn yī ér yáo yì xiāng wàng xiōng qù dì hái wǎng lái yuǎn zhě wǔ liù qiān lǐ chūn qiū dōng xià lüè wú xiū shí

今百姓承丧乱之后, 比于隋时才十分一,而徭役相望,兄去弟还,往来远者五六千里,春秋冬夏,略无休时。

bì xià suī zhào jiǎn shěng ér yǒu sī bù dé fèi zuò tú xíng wén shū yì zhī rú gù

陛下虽诏减省,而有司不得废作,徒行文书,役之如故。

sì wǔ nián lái bǎi xìng pō jiē yuàn yǐ wéi bì xià bù cún yǎng zhī

四五年来,百姓颇嗟怨,以为陛下不存养之。

yáo zhī máo cì tǔ jiē yǔ zhī è yī fēi shí chén zhī bù kě fù xíng yú jīn

尧之茅茨土阶,禹之恶衣菲食,臣知不可复行于今。

hàn wén dì xī bǎi jīn zhī fèi ér bà lù tái jí shàng shū náng yǐ wéi diàn wéi suǒ xìng shèn fū rén yī bù yè dì

汉文帝惜百金之费而罢露台,集上书囊以为殿帷,所幸慎夫人衣不曳地;

jǐng dì yì yǐ jǐn xiù zuǎn zǔ fáng hài nǚ gōng tè zhào chú zhī suǒ yǐ bǎi xìng ān lè

景帝亦以锦绣纂组妨害女功,特诏除之,所以百姓安乐。

zhì xiào wǔ dì suī qióng shē jí chǐ chéng wén jǐng yí dé gù rén xīn bù yáo

至孝武帝虽穷奢极侈,承文、景遗德, 故人心不摇。

xiàng shǐ gāo zǔ zhī hòu jí zhí wǔ dì tiān xià bì bù néng quán

向使高祖之后即值武帝,天下必不能全。

cǐ shí dài chà jìn shì jì kě jiàn

此时代差近,事迹可见。

jīn jīng shī jí yì zhōu zhū chǔ yíng zào gòng fèng qì wù bìng zhū wáng fēi zhǔ fú shì jiē guò mǐ lì

今京师及益州诸处,营造供奉器物,并诸王妃主服饰,皆过靡丽。

chén wén mèi dàn pī xiǎn hòu shì yóu dài zuò fǎ yú zhì qí bì yóu luàn

臣闻昧旦丕显,后世犹怠,作法于治,其弊犹乱。

bì xià shǎo chǔ rén jiān zhī bǎi xìng xīn kǔ qián dài chéng bài mù suǒ qīn jiàn shàng yóu rú cǐ ér huáng tài zǐ shēng zhǎng shēn gōng bù gēng wài shì jí wàn suì hòu shèng lǜ zhī suǒ dāng yōu yě

陛下少处人间,知百姓辛苦,前代成败,目所亲见, 尚犹如此,而皇太子生长深宫,不更外事,即万岁后,圣虑之所当忧也。

chén qiè xún zì gǔ lí shù yuàn pàn jù wèi dào zéi qí guó wú bù jí miè rén zhǔ suī huǐ wèi yǒu zhòng néng ān quán zhě

臣窃寻自古黎庶怨叛,聚为盗贼,其国无不即灭,人主虽悔,未有重能安全者。

fán xiū zhèng jiào dāng xiū zhī yú kě xiū zhī shí

凡修政教,当修之于可修之时。

ruò shì biàn yì qǐ ér hòu huǐ zhī wú yì yě

若事变一起而后悔之,无益也。

gù rén zhǔ měi jiàn qián dài zhī wáng zé zhī qí zhèng jiào zhī suǒ yóu sàng ér bù zhī qí shēn zhī shī

故人主每见前代之亡,则知其政教之所由丧,而不知其身之失。

gù zhòu xiào jié zhī wáng ér yōu lì xiào zhòu zhī wáng suí yáng dì yòu xiào qí wèi zhī shī guó yě

故纣笑桀之亡,而幽、厉笑纣之亡, 隋炀帝又笑齐、魏之失国也。

jīn zhī shì yáng dì yóu yáng dì zhī shì qí wèi yě

今之视炀帝,犹炀帝之视齐、魏也。

wǎng zhēn guàn chū shuài tǔ huāng jiǎn yì pǐ juàn cái yì dòu mǐ ér tiān xià tiè rán zhě bǎi xìng zhī bì xià yōu lián zhī gù rén rén zì ān wú bàng dú yě

往贞观初,率土荒俭,一匹绢才易斗米,而天下帖然者,百姓知陛下忧怜之, 故人人自安无谤讟也。

wǔ liù nián lái pín suì fēng rěn yì pǐ juàn yì sù shí yú hú ér bǎi xìng xián yuàn yǐ wèi bì xià bù yōu lián zhī

五六年来,频岁丰稔,一匹绢易粟十余斛,而百姓咸怨,以为陛下不忧怜之。

hé zé

为什么呢?

jīn yíng wéi zhě duō bù jí zhī wù gù yě

今营为者,多不急之务故也。

zì gǔ yǐ lái guó zhī xīng wáng bù yóu jī chù duō shǎo zài bǎi xìng kǔ lè yě

自古以来,国之兴亡,不由积畜多少,在百姓苦乐也。

qiě yǐ jìn shì yàn zhī duò zhù luò kǒu cāng ér li mì yīn zhī jī bù bó dōng dōu ér wáng shì chōng jù zhī xī jīng fǔ kù yì wèi guó jiā zhī yòng

且以近事验之,隋贮洛口仓而李密因之,积布帛东都而王世充据之,西京府库亦为国家之用。

xiàng shǐ luò kǒu dōng dōu wú sù bó wáng shì chōng li mì wèi néng bì jù dà zhòng

向使洛口、东都无粟帛,王世充、李密未能必聚大众。

dàn zhù jī zhě gù yǒu guó zhī cháng yào dāng rén yǒu yú lì ér hòu shōu zhī qǐ rén láo ér qiáng liǎn zhī yǐ zī kòu yá

但贮积者,固有国之常,要当人有余力而后收之,岂人劳而强敛之以资寇邪?

fu jiǎn yǐ xī rén zhēn guàn chū bì xià jǐ gōng wèi zhī jīn xíng zhī bù nán yě

夫俭以息人,贞观初,陛下己躬为之,今行之不难也。

wèi zhī yī rì zé tiān xià zhī zhī shì gē qiě wǔ yǐ

为之一日,则天下知之, 式歌且舞矣。

ruò rén jì láo ér zhōu zhī bù xī wàn yī zhōng guó shuǐ hàn ér biān fāng yǒu fēng chén zhī jǐng kuáng jiǎo qiè fā fēi tú gàn shí yàn qǐn ér yǐ

若人既劳,而周之不息,万一中国水旱,而边方有风尘之警,狂狡窃发,非徒旰食晏寝而已。

gǔ yǔ yún dòng rén yǐ xíng bù yǐ yán yìng tiān yǐ shí bù yǐ wén

古语云:“动人以行不以言,应天以实不以文。

yǐ bì xià zhī míng chéng yù lì jīng wéi zhèng bù fán yuǎn cǎi shàng gǔ dàn jí zhēn guàn chū zé tiān xià xìng shèn

”以陛下之明,诚欲厉精为政,不烦远采上古,但及贞观初,则天下幸甚。

xī jiǎ yì wèi hàn wén dì yún kě tòng kū jí cháng tàn xi zhě yán dāng hán xìn wáng chu péng yuè wáng liáng yīng bù wáng huái nán zhī shí shǐ wén dì jí tiān zǐ wèi bì bù néng ān

昔贾谊谓汉文帝云“可痛哭及长叹息者”,言:当韩信王楚、彭越王梁、英布王淮南之时,使文帝即天子位,必不能安。

yòu yán lài zhū wáng nián shào fù xiāng zhì zhī zhǎng dà zhī hòu bì shēng huò luàn

又言:“赖诸王年少,傅相制之,长大之后,必生祸乱。

hòu shì jiē yǐ yì yán wéi shì

”后世皆以谊言为是。

chén qiè guān jīn zhū jiāng gōng chén bì xià suǒ yǔ dìng tiān xià wú wēi lüè zhèn zhǔ rú hán péng zhě

臣窃观今诸将功臣,陛下所与定天下,无威略振主如韩、彭者;

ér zhū wáng nián bìng yòu shǎo zòng qí zhǎng dà bì xià zhī rì bì wú tā xīn rán zé wàn dài zhī hòu bù kě bù lǜ

而诸王年并幼少,纵其长大,陛下之日,必无他心,然则万代之后,不可不虑。

hàn jìn yǐ lái luàn tiān xià zhě hé cháng bù zài zhū wáng

汉、晋以来,乱天下者,何尝不在诸王。

jiē yóu shù zhì shī yí bù yù wèi jié zhì yǐ zhì miè wáng

皆由树置失宜,不豫为节制,以至灭亡。

rén zhǔ qǐ bù zhī qí rán ruò yú sī ài ěr

人主岂不知其然,溺于私爱尔。

gù qián chē jì fù ér hòu chē bù gǎi zhé yě

故前车既覆,而后车不改辙也。

jīn tiān xià bǎi xìng shàng shǎo ér zhū wáng yǐ duō qí chǒng yù guò hòu zhě chén yú lǜ zhī fēi tè shì ēn jiāo jīn yě

今天下百姓尚少,而诸王已多,其宠遇过厚者,臣愚虑之,非特恃恩骄矜也。

xī wèi wǔ dì chǒng chén sī wáng wén dì jí wèi fáng shǒu jìn bì tóng yù qiú yān

昔魏武帝宠陈思王,文帝即位,防守禁闭同狱囚焉。

hé zé

为什么呢?

xiān dì jiā ēn tài duō gù sì zhǔ yí ér wèi zhī yě

先帝加恩太多,故嗣主疑而畏之也。

cǐ wǔ dì chǒng chén sī wáng shì suǒ yǐ kǔ zhī yě

此武帝宠陈思王,适所以苦之也。

qiě dì zǐ shēn shí dà guó hé huàn bù fù ér suì bié yōu cì céng wú xiàn jí

且帝子身食大国,何患不富,而岁别优赐,曾无限极。

lǐ yǔ yuē pín bù xué jiǎn fù bù xué shē

里语曰:“贫不学俭,富不学奢。

yán zì rán yě

”言自然也。

jīn dà shèng chuàng yè qǐ wéi chǔ zhì jiàn zǐ dì ér yǐ dāng zhì cháng jiǔ zhī fǎ shǐ wàn dài fèng xíng

今大圣创业,岂唯处置见子弟而已,当制长久之法,使万代奉行。

chén wén tiān xià zhě yǐ rén wéi běn

臣闻天下者以人为本。

bì yě shǐ bǎi xìng ān lè zài cì shǐ xiàn lìng ěr

必也使百姓安乐,在刺史、县令尔。

xiàn lìng jì zhòng bù kě jiē xián dàn zhōu de liáng cì shǐ kě yǐ

县令既众,不可皆贤,但州得良刺史可矣。

tiān xià cì shǐ dé rén bì xià duān gǒng yán láng zhī shàng fu fù hé wéi

天下刺史得人,陛下端拱岩廊之上,夫复何为?

gǔ zhě jùn shǒu xiàn lìng jiē xuǎn xián dé yù yǒu suǒ yòng bì xiān shì yǐ lín rén huò yóu èr qiān dàn gāo dì rù wèi zǎi xiàng

古者郡守、 县令皆选贤德,欲有所用,必先试以临人,或由二千石高第入为宰相。

jīn dú zhòng nèi guān xiàn lìng cì shǐ pō qīng qí xuǎn

今独重内官, 县令、刺史颇轻其选。

yòu cì shǐ duō wǔ fū xūn rén huò jīng guān bù chēng zhí shǐ chū bǔ wài

又刺史多武夫勋人,或京官不称职始出补外;

zhé chōng guǒ yì shēn lì qiáng zhě rù wèi zhōng láng jiàng qí cì nǎi bǔ biān zhōu

折冲果毅身力强者入为中郎将,其次乃补边州。

ér yǐ dé xíng cái shù zhuó zhě shí bù néng yī

而以德行才术擢者,十不能一。

suǒ yǐ bǎi xìng wèi ān dài zài yú cǐ

所以百姓未安, 殆在于此。

shū zòu dì chēng shàn

疏奏,帝称善。

zhuó bài jǐ shì zhōng zhuǎn zhōng shū shè rén

擢拜给事中,转中书舍人。

zhōu shàn fū zòu jī biàn míng ruì dòng zhōng shì huì cái chǔ zhōu mì shí yù guī zhī

周善敷奏,机辩明锐,动中事会,裁处周密,时誉归之。

dì měi yuē wǒ zàn bú jiàn zhōu jí sī zhī

帝每曰:“我暂不见周即思之。

cén wén běn wèi suǒ qīn yuē mǎ jūn lùn shì huì wén qiè lǐ wú yī yán kě sǔn yì tīng zhī lí lí lìng rén wàng juàn

”岑文本谓所亲曰:“马君论事,会文切理,无一言可损益,听之𫄥𫄥, 令人忘倦。

sū zhāng zhōng jiǎ zhèng yīng cǐ ěr

苏、张、终、贾正应此耳。

rán yuān jiān huǒ sè téng shàng bì sù kǒng bù néng jiǔ

然鸢肩火色,腾上必速,恐不能久。

é qiān zhì shū shì yù shǐ jiān zhī jiàn yì dài fū jiǎn jiào jìn wáng fǔ zhǎng shǐ

”俄迁治书侍御史,兼知谏议大夫,检校晋王府长史。

wáng wèi huáng tài zǐ bài zhōng shū shì láng jiān tài zǐ yòu shù zǐ

王为皇太子,拜中书侍郎,兼太子右庶子。

shí bā nián qiān zhōng shū lìng yóu jiān shù zǐ

十八年,迁中书令,犹兼庶子。

shí zhì tài zǐ sī yì láng dì gāo qí chú

时置太子司议郎,帝高其除。

zhōu tàn yuē hèn wú zī pǐn wàng gāo bù dé lì cǐ guān

周叹曰: “恨吾资品妄高,不得历此官。

dì zhēng liáo liú fǔ tài zǐ dìng zhōu

”帝征辽,留辅太子定州。

jí hái shè lì bù shàng shū jìn yín qīng guāng lù dài fu

及还,摄吏部尚书,进银青光禄大夫。

dì cháng yǐ fēi bái shū cì zhōu yuē luán fèng chōng xiāo bì jiǎ yǔ yì

帝尝以飞白书赐周曰:“鸾凤冲霄,必假羽翼;

gǔ gōng zhī jì yào zài zhōng lì

股肱之寄,要在忠力。

zhōu bìng xiāo kě lián nián dì xìng cuì wēi gōng qiú shèng de wèi gòu dì měi zhào shàng shū shí jù shàn shàng yī shǐ zhě shì hù gōng wèi diào yào tài zǐ wèn jí

周病消渴连年,帝幸翠微宫,求胜地为构第,每诏尚书食具膳,上医使者视护, 躬为调药,太子问疾。

jí shèn zhōu qǔ suǒ shàng zhāng zòu xī fén zhī yuē guǎn yàn bào jūn zhī guò qǔ shēn hòu míng wú bù wéi yě

疾甚,周取所上章奏悉焚之,曰:“管、晏暴君之过,取身后名,吾不为也!

èr shí èr nián zú nián sì shí bā zèng yōu zhōu dū du péi zàng zhāo líng

”二十二年卒,年四十八,赠幽州都督,陪葬昭陵。

chū dì yù zhōu hòu zhōu pō zì fù

初,帝遇周厚,周颇自负。

wèi yù shǐ shí qiǎn rén yǐ tú gòu zhái zhòng yǐ qí xìng shū shēng sù wú zī jiē qiè xiào

为御史时,遣人以图购宅,众以其兴书生,素无赀, 皆窃笑。

tā rì bái yǒu jiā zhái zhí èr bǎi wàn zhōu jù yǐ wén zhào yǒu sī gěi zhí bìng cì nú bì shí wù yóu shì rén nǎi wù

它日,白有佳宅,直二百万,周遽以闻,诏有司给直,并赐奴婢什物,由是人乃悟。

zhōu měi xíng jùn xiàn shí bì jìn jī xiǎo lì sòng zhī

周每行郡县,食必进鸡,小吏讼之。

dì yuē wǒ jìn yù shǐ shí ròu kǒng zhōu xiàn guǎng fèi shí jī shàng hé yǔ

帝曰:“我禁御史食肉,恐州县广费,食鸡尚何与?

bǎng lì chì zhī

”榜吏斥之。

jí lǐng xuǎn yóu fèi jùn yí lìng

及领选,犹废浚仪令。

xiān shì jīng shī chén mù chuán hū yǐ jǐng zhòng hòu zhì gǔ dài zhī sú yuē dōng dōng gǔ

先是,京师晨暮传呼以警众, 后置鼓代之,俗曰“冬冬鼓”;

pǐn guān jiù fú zhǐ huáng zǐ yú shì sān pǐn fú zǐ sì pǐn wǔ pǐn zhū liù pǐn qī pǐn lǜ bā pǐn jiǔ pǐn qīng

品官旧服止黄紫,于是三品服紫,四品五品朱,六品七品绿,八品九品青;

chéng mén rù yóu zuǒ chū yóu yòu

城门入由左,出由右;

fēi yì yǐ dá jǐng jí

飞驿以达警急;

nà jū rén dì zū

纳居人地租;

sù wèi dà xiǎo fān zhí

宿卫大小番直;

jié yì mǎ wěi

截驿马尾;

chéng mén wèi shě shǒu zhuō shì yuè sàn pèi zhū xiàn gè qǔ yī yǐ fáng qí guò

城门、卫舍、守捉士,月散配诸县,各取一,以防其过;

jiē zhōu jiàn bái

皆周建白。

zì zhōu wáng dì sī zhī shén jiāng jiǎ fāng shì shù qiú jiàn qí yí xíng

自周亡,帝思之甚,将假方士术求见其仪形。

gāo zōng jí wèi zhuī zèng shàng shū yòu pú yè gāo táng xiàn gōng

高宗即位,追赠尚书右仆射、 高唐县公。

chuí gǒng zhōng pèi xiǎng gāo zōng miào tíng

垂拱中,配享高宗庙庭。

zi zài xián hēng zhōng wèi sī liè shǎo cháng bó yǔ péi xíng jiǎn fēn zhǎng xuǎn shì yán lì bù zhě chēng péi mǎ yān

子载,咸亨中为司列少常伯,与裴行俭分掌选事,言吏部者称裴、马焉。

zhōng yōng zhōu zhǎng shǐ

终雍州长史。

zàn yuē zhōu zhī yù tài zōng gù bù yì zāi

赞曰:周之遇太宗,顾不异哉!

yóu yī jiè cǎo máo yán tiān xià shì ruò sù huàn yú cháo míng xí xiàn zhāng zhě fēi wáng zuǒ cái chóu yǐ jí cí

由一介草茅言天下事,若素宦于朝、明习宪章者,非王佐才,畴以及兹?

qí zì shì yǔ zhù yán diào wèi yì hé yǐ yì

其自视与筑岩、钓渭亦何以异!

jī fu dì ruì yú lì shì ér zhōu suǒ jiàn jiē qiè yī shí yǐ míng zuǒ shèng gù jūn zǎi jiān bù jiāo qī ér gù hèn xiāng de wǎn yi yǐ

迹夫帝锐于立事,而周所建皆切一时,以明佐圣,故君宰间不胶漆而固,恨相得晚,宜矣。

rán zhōu cái bù dǎi fu shuō lǚ wàng shǐ hòu shì wèi yǒu shù yān xī hu

然周才不逮傅说、吕望,使后世未有述焉,惜乎!

wéi tǐng jīng zhào wàn nián rén

韦挺,京兆万年人。

fù chōng shì duò wèi mín bù shàng shū

父冲,仕隋为民部尚书。

tǐng shǎo yǔ yǐn tài zǐ shàn gāo zǔ píng jīng shī shǔ lǒng xī gōng fǔ jì jiǔ

挺少与隐太子善,高祖平京师, 署陇西公府祭酒。

lèi qiān tài zǐ zuǒ wèi piào qí jiǎn jiào zuǒ wèi lǜ

累迁太子左卫骠骑,检校左卫率。

tài zǐ yù zhī hòu gōng chén wú yǔ bǐ

太子遇之厚,宫臣无与比。

wǔ dé qī nián dì bì shǔ rén zhì gōng

武德七年,帝避暑仁智宫。

huò yán tài zǐ yǔ gōng chén móu nì yòu qìng zhōu cì shǐ yáng wén gàn zuò dà nì zhū cí lián dōng gōng dì zhuān zé gōng chén yóu shì tǐng yǔ dù yān wáng guī děng jiē liú yuè guī

或言太子与宫臣谋逆,又庆州刺史杨文干坐大逆诛,辞连东宫,帝专责宫臣,由是挺与杜淹、王珪等皆流越巂。

wèi jǐ zhào bài zhǔ jué láng zhōng

未几,召拜主爵郎中。

zhēn guàn chū wáng guī shù jiàn zhī qiān shàng shū yòu chéng

贞观初,王珪数荐之,迁尚书右丞。

lì lì bù huáng mén shì láng bài yù shǐ dài fū fú yáng xiàn nán

历吏部、黄门侍郎,拜御史大夫、扶阳县男。

tài zōng wèi tǐng yuē qīng zhī rèn dài fū dú zhèn yì zuǒ yòu wú wéi qīng de zhě

太宗谓挺曰:“卿之任大夫,独朕意,左右无为卿地者!

tǐng yuē chén nú xià bù zú yǐ rǔ gāo wèi qiě fēi xūn fēi jiù ér zài fān dǐ gù liáo shàng yuàn hòu chén yǐ quàn lì gōng zhě

”挺曰:“臣驽下,不足以辱高位,且非勋非旧,而在籓邸故僚上,愿后臣以劝立功者。

bù tīng

庄公不听。

shì shí chéng duò dà luàn fēng sú báo è rén bù zhī jiào

是时承隋大乱, 风俗薄恶,人不知教。

tǐng shàng shū yuē fù mǔ zhī ēn hào tiān wǎng jí

挺上疏曰:“父母之恩,昊天罔极;

chuàng jù zhī tòng zhōng shēn hé yǐ

创巨之痛,终身何已。

jīn yì guān shì zú chén rì bù kū wèi wéi zhòng sàng qīn bīn lái diào zhé bù lín jǔ

今衣冠士族,辰日不哭,谓为重丧,亲宾来吊,辄不临举。

yòu lǘ lǐ xì rén měi yǒu zhòng sàng bù jí fā wèn xiān zào yì shè dài yíng bàn jù nǎi shǐ fā āi

又闾里细人,每有重丧, 不即发问,先造邑社,待营办具,乃始发哀。

zhì jiǎ chē chéng gù guān guō yǐ róng sòng zàng

至假车乘,雇棺郭,以荣送葬。

jì zàng lín wǔ huì jí xiāng yǔ hān zuì míng yuē chū xiào

既葬,邻伍会集,相与酣醉,名曰出孝。

fū fù zhī dào wáng huà suǒ jī gù yǒu sān rì bù xī zhú bù jǔ lè zhī gǎn

夫妇之道,王化所基,故有三日不息烛、不举乐之感。

jīn hūn jià zhī chū zá zòu sī zhú yǐ qióng yàn huan

今昏嫁之初,杂奏丝竹,以穷宴欢。

guān sī xí sú fú wèi tiáo jìn

官司习俗,弗为条禁。

wàng yī qiè chéng gé shēn míng lǐ xiàn

望一切惩革, 申明礼宪。

é fù wèi huáng mén shì láng jiān wèi wáng tài fǔ shì

”俄复为黄门侍郎,兼魏王泰府事。

shí tài yǒu chǒng tài zǐ duō guò shī dì mì yù fèi lì yǔ dù zhèng lún zhèng lún yǐ lòu yán biǎn

时泰有宠,太子多过失,帝密欲废立,语杜正伦,正伦以漏言贬。

dì wèi tǐng yuē bù rěn fù zhì qīng yú fǎ

帝谓挺曰:“不忍复置卿于法。

gǎi tài cháng qīng

”改太常卿。

chū tǐng wèi dài fū shí mǎ zhōu wèi jiān chá yù shǐ tǐng bù shèn lǐ

初,挺为大夫时,马周为监察御史,挺不甚礼。

jí zhōu wèi zhōng shū lìng dì yù jiān shì yòng zhī zhōu yán tǐng hěn yú zì yòng fēi zǎi xiàng qì suì zhǐ

及周为中书令,帝欲湔拭用之, 周言挺佷于自用,非宰相器,遂止。

dì jiāng tǎo liáo dōng zé zhǔ xiǎng yùn zhě

帝将讨辽东,择主饷运者。

zhōu yán tǐng cái rèn cū shǐ dì wèi rán

周言挺才任粗使, 帝谓然。

tǐng fù gù wèi yíng zhōu zǒng guǎn cháng jīng lüè gāo lí gù zhá cáng jiā tǐng shàng zhī

挺父故为营州总管,尝经略高丽,故札藏家,挺上之。

dì yuè yuē zì yōu jù liáo èr qiān lǐ wú zhōu xiàn wú jūn mǐ suǒ yǎng shí qīng wèi zhèn tú zhī

帝悦曰:“自幽距辽二千里无州县,吾军靡所仰食,卿为朕图之。

gǒu wú jūn yòng bù fá shì gōng zhī gōng

苟吾军用不乏,是公之功。

qí zì zé wén wǔ guān sì pǐn shí rén wéi zǐ shǐ qǔ yōu yì píng sān zhōu ruì shì ruò mǎ gè sān bǎi yǐ cóng

其自择文武官四品十人为子使,取幽、易、平三州锐士若马各三百以从。

jí zhào hé běi liè zhōu jiē qǔ tǐng jié dù xǔ yǐ biàn yi

”即诏河北列州皆取挺节度,许以便宜。

dì qīn jiě diāo qiú jí zhōng jiù mǎ cì zhī

帝亲解貂裘及中厩马赐之。

tǐng qiǎn yàn zhōu sī mǎ wáng ān dé xíng qú zuò cáo lú zhuǎn liáng zì sāng qián shuǐ dǐ lú sī tái xíng bā bǎi lǐ qú sāi bù kě tōng

挺遣燕州司马王安德行渠,作漕舻转粮,自桑干水抵卢思台,行八百里,渠塞不可通。

tǐng yǐ fāng kǔ hán wèi kě jìn suì xià mǐ tái cè kuài zhī dài dòng pàn nǎi yùn yǐ wéi jiě

挺以方苦寒,未可进,遂下米台侧,廥之,待冻泮乃运以为解。

jí shàng yán dù wáng shī zhì shí qiě zú

即上言:“度王师至,食且足。

dì bú yuè yuē bīng níng zhuō sù wú gōng chí

”帝不悦曰: “兵宁拙速,无工迟。

wǒ míng nián shī chū tǐng nǎi dù tā suì yùn hé zāi

我明年师出,挺乃度它岁运,何哉?

jí zhào fán zhì lìng wéi huái zhì chí àn

”即诏繁畤令韦怀质驰按。

huái zhì hái hé tǐng zài yōu zhōu rì zhì jiǔ fú yōu zhí bù qián shì qú cháng lì jí zào chuán xíng sù mián bā bǎi lǐ nǎi wù fēi shì yù jìn zé bù de hái qiě shuǐ hé

怀质还劾:“挺在幽州,日置酒,弗忧职,不前视渠长利,即造船行粟,绵八百里,乃悟非是,欲进则不得,还且水涸。

liù shī suǒ xū kǒng bù rú bì xià zhī sù

六师所须,恐不如陛下之素。

dì nù qiǎn jiàng shǎo jiān li dào yù dài zhī

”帝怒, 遣将少监李道裕代之。

chì zhì shū shì yù shǐ táng lín chí chuán xiè tǐng fù luò yáng fèi wèi mín shǐ bái yī cóng

敕治书侍御史唐临驰传,械挺赴洛阳,废为民,使白衣从。

dì pò gài móu chéng zhào tǐng jiàng bīng zhèn shǒu shì fù yòng

帝破盖牟城,诏挺将兵镇守,示复用。

chéng yǔ zéi xīn chéng jiē rì yè zhuǎn dòu wú xiū shí

城与贼新城接,日夜转斗无休时。

tǐng yǐ shī zhí nèi bù píng zuò shū xiè suǒ shàn gōng sūn cháng

挺以失职,内不平,作书谢所善公孙常。

cháng shàn shǔ zhě yě yǐ tā shì xì tóu huán sǐ

常,善数者也,以他事系,投缳死。

suǒ tuó zhōng de tǐng shū yán suǒ tún wēi cù yì yuàn wàng biǎn xiàng zhōu cì shǐ

索橐中得挺书,言所屯危蹙,意怨望,贬象州刺史。

suì yú zú nián wǔ shí bā

岁余卒,年五十八。

zi dài jià wàn dàn

子待价、万石。

dài jià chū wèi zuǒ qiān niú bèi shēn yǒng huī zhōng jiāng xià wáng dào zōng dé zuì dài jià yǐ xù biǎn lú lóng fǔ guǒ yì

待价,初为左千牛备身,永徽中,江夏王道宗得罪,待价以婿贬卢龙府果毅。

shí jiāng jūn xīn wén líng zhāo wèi gāo lí cì tǔ hù zhēn shuǐ wèi lǔ suǒ xí dài jià yǔ zhōng láng jiàng xuē rén guì lǜ suǒ bù bīng shā zhī wén líng yì kǔ zhàn suì miǎn

时将军辛文陵招慰高丽,次吐护真水,为虏所袭,待价与中郎将薛仁贵率所部兵杀之,文陵亦苦战,遂免。

dài jià zhòng chuāng shǐ zhe zuǒ zú yǐn bù yán zú yǐ jí miǎn

待价重创,矢著左足,隐不言,卒以疾免。

qǐ wèi lán zhōu cì shǐ

起为兰州刺史。

tǔ bō dào biān gāo zōng yǐ pèi wáng xián wèi liáng zhōu dà dū dū ér dài jià wèi sī mǎ

吐蕃盗边,高宗以沛王贤为凉州大都督,而待价为司马。

é qiān sù zhōu cì shǐ yǐ gōng zhào bài yòu wǔ wèi jiāng jūn

俄迁肃州刺史,以功召拜右武卫将军。

yí fèng sān nián tǔ bō fù rù kòu yǐ dài jià jiǎn jiào liáng zhōu dū du jiān zhī zhèn shǒu bīng mǎ shì

仪凤三年,吐蕃复入寇,以待价检校凉州都督,兼知镇守兵马事。

zhào hái fēng fú yáng hòu

召还,封扶阳侯。

wǔ hòu lín cháo shè sī kōng hù yíng qián líng gǎi tiān guān shàng shū tóng fèng gé luán tái sān pǐn

武后临朝,摄司空,护营乾陵,改天官尚书、同凤阁鸾台三品。

dài jià qǐ wǔ lì diǎn xuǎn wú quán zǒng cái gù cháo yě gòng chī báo zhī

待价起武力,典选无铨总才,故朝野共蚩薄之。

é wèi yàn rán dào héng jūn dà zǒng guǎn yù tū jué

俄为燕然道行军大总管,御突厥。

yú nián hái bài wén chāng yòu xiāng tóng fèng gé luán tái sān pǐn

逾年还,拜文昌右相、同凤阁鸾台三品。

bù zì ān lèi biǎo cí zhí bù tīng

不自安,累表辞职,不听。

qiě qǐng jìn lì háng zhèn xǔ zhī yú shì bài ān xī dào héng jūn dà zǒng guǎn dū sān shí liù zǒng guǎn yǐ tǎo tǔ bō jìn jué gōng

且请尽力行阵, 许之,于是拜安息道行军大总管,督三十六总管以讨吐蕃,进爵公。

jūn zhì yín shi jiā hé yǔ tǔ bō hé zhàn shèng fù lüè xiāng dāng

军至寅识迦河, 与吐蕃合战,胜负略相当。

huì qí fù yán wēn gǔ dòu liú yòu tiān dà hán dài jià bù shàn fǔ yù shī rén duō sǐ xiǎng dào fá nǎi xuán shī dùn gāo chāng

会其副阎温古逗留,又天大寒,待价不善抚御,师人多死,饷道乏,乃旋师顿高昌。

hòu dà nù zhǎn wēn gǔ liú dài jià xiù zhōu zú

后大怒,斩温古,流待价绣州,卒。

zēng sūn wǔ

曾孙武。

wǔ shǎo gū

武少孤。

nián shí yī yìn bǔ yòu qiān niú lèi qiān cháng ān chéng

年十一,荫补右千牛,累迁长安丞。

dé zōng xìng liáng zhōu wěi qī zǐ bēn xíng zài chú diàn zhōng shì yù shǐ

德宗幸梁州,委妻子奔行在,除殿中侍御史。

hù bù shì láng yuán xiù wèi shuǐ lù zhuǎn yùn shǐ biǎo wǔ yǐ cāng bù yuán wài láng chōng pàn guān

户部侍郎元琇为水陆转运使,表武以仓部员外郎充判官。

móu bù yòng dù mén shù yuè ér xiù bài

谋不用,杜门数月而琇败。

zhuǎn xíng bù yuán wài láng

转刑部员外郎。

shì shí dì yǐ fǎn zhèng gào jiāo miào dà bīng hòu diǎn zhāng gǒu wán zhí shì zhě shí shí zī wǔ

是时,帝以反正告郊庙,大兵后,典章苟完,执事者时时咨武。

wǔ zhuó yi yuē yòng de lǐ zhī zhōng qún sī fèng yān

武酌宜约用,得礼之衷,群司奉焉。

hòu wèi jiàng zhōu cì shǐ záo fén shuǐ guàn tián wàn sān qiān yú qǐng xǐ shū láo miǎn

后为绛州刺史,凿汾水灌田万三千余顷,玺书劳勉。

xiàn zōng shí rù wèi jīng zhào yǐn hù zhì fēng líng wèi chéng zú zèng lì bù shàng shū

宪宗时,入为京兆尹,护治丰陵,未成,卒,赠吏部尚书。

wàn dàn pō shè xué shàn yīn lǜ

万石,颇涉学,善音律。

shàng yuán zhōng qiān lèi tài cháng shǎo qīng

上元中,迁累太常少卿。

dāng shí jiāo miào yàn huì yuè qǔ jiē wàn dàn yǔ tài shǐ lìng yáo yuán biàn zēng sǔn zhī hào rèn zhí

当时郊庙燕会乐曲,皆万石与太史令姚元辩增损之,号任职。

shǐ wàn dàn zòu tài lè bó shì dì zǐ zāo sàng zhě xiān wú tā yè qǐng yǐ zú kū zhuī jí

始,万石奏“太乐博士弟子遭丧者,先无它业, 请以卒哭追集”。

shì yù shǐ liú sī lì hé zòu wàn dàn yuē yí fēng yì sú mò shàn yú lè

侍御史刘思立劾奏万石曰:“移风易俗,莫善于乐;

mù qīn huà rén mò shàn yú xiào

睦亲化人, 莫善于孝。

suǒ yǐ sān nián zhī lǐ tiān xià tōng sàng

所以三年之礼,天下通丧。

jīn qiǎn yīn shēng rén shì fú wéi lè dài dié zhì yīn qǐ yǐ xiǎo rén bù néng zhí lǐ suì yù yuē wèi fēi fǎ

今遣音声人释服为乐,带绖治音,岂以小人不能执礼,遂欲约为非法?

wàn dàn guān tài cháng shǒu wěn fēng huà qǐng fù lì lùn zuì

万石官太常,首紊风化,请付吏论罪。

gāo zōng fāng wěi rèn wàn shí ba qí zòu

”高宗方委任万石,罢其奏。

hòu zhī lì bù xuǎn shì zú yú guān

后知吏部选事,卒于官。

zàn yuē wáng zhě yòng rén fēi nàn jǐn qí cái zhī wéi nán

赞曰:王者用人非难,尽其才之为难。

guān tài zōng zhī zé rèn yě móu sī cóng yán sī tīng cái sī fèn dòng rán bù yí gù rén chén wèi shǐ yí lì tiān zǐ gāo gǒng cāo chéng gōng zhì tài píng yǐ

观太宗之责任也,谋斯从,言斯听,才斯奋,洞然不疑,故人臣未始遗力,天子高拱操成功,致太平矣。

shǐ jiē fèn wáng mìng bù yī pín rán liè zhì shàng gǔn

始皆奋亡命布衣, 嫔然列置上衮。

xuē shōu suī zǎo yāo dì běn yǐ zhōng shū lìng dài zhī

薛收虽早夭,帝本以中书令待之。

yù chén zhī fāng gù bù shàn zāi

御臣之方,顾不善哉!

tǐng wǎn jié liú luò gài yǒu zhì ér rán

挺晚节流落,盖有致而然。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →