yī
一
yuán xiāng lián chāng gōng cí yè bàn yuè gāo xián suǒ míng hè lǎo pí pá dìng chǎng wū
元相《连昌宫词》:“夜半月高弦索鸣,贺老琵琶定场屋。
yīn suí shū yīn yuè zhì měi suì zhēng yuè shí wǔ rì yú duān mén wài jiàn guó mén nèi mián gèn bā lǐ liè wéi xì chǎng
”因《隋书·音乐志》:每岁正月十五日,“于端门外、建国门内,绵亘八里,列为戏场。
bǎi guān qǐ péng jiā lù cóng hūn dá dàn yǐ guān zhī wèi zhī chǎng wū gù yě
百官起棚夹路,从昏达旦以观之”,谓之“场屋”故也。
jīn wù chēng chǎng wū wèi shì shì zhī chù
今误称场屋为试士之处。
èr
二
jīn rén dòng chēng gōu lán wèi jiào fāng
今人动称“勾栏”为教坊。
gān zé yáo biàn yún hàn yǒu gù chéng miào shè gōu lán yǐ fú lǎo rén
《甘泽谣》辨云:“汉有顾成庙,设勾栏以扶老人。
fēi jiào fāng yě
非教坊也。
jiào fāng zhī chēng shǐ yú míng huáng yīn nǚ jì bù kě lì tài cháng gù bié lì jiào fang
”教坊之称,始于明皇,因女伎不可隶太常,故别立教坊。
wáng jiàn gōng cí li zhǎng jí guǎn wá gē jù yòng gōu lán wèi gōng jìn huá shì
王建《宫词》、李长吉《馆娃歌》,俱用“勾栏”为宫禁华饰。
zì yì shān chàng jiā shī yǒu lián qīng mù zhòng jīn gōu lán zhī cí ér gōu lán suì hùn rù jì jiā
自义山倡家诗有“帘轻幕重金勾栏”之词,而“勾栏”遂混入妓家。
sān
三
jīn rén yǐ hé bāo wéi hè náng gài qǔ liú wěi míng shī yuē xī qīng yù zhí hé wèi tuó zuǒ shǔ xuān fēng xiù zuò yī zhī jù
今人以荷包为荷囊,盖取刘伟明诗曰“西清寓直荷为橐,左蜀宣风绣作衣”之句。
àn zǐ hé zhě yǐ zǐ wèi jiā náng fú wài jiā yú zuǒ jiān shì zhōu gōng fù chéng wáng zhī fú yī míng qì náng jiàn zhāng yàn zhù bǐng jí chuán
按:紫荷者,以紫为夹囊,服外,加于左肩,是周公负成王之服,一名“契囊”,见张晏注《丙吉传》。
sòng shū lǐ zhì cháo fú jiān shàng yǒu zǐ shēng jiā náng zhui zhī cháo fú wài hū yuē zǐ hé
《宋书·礼志》:“朝服肩上有紫生夹囊,缀之朝服外,呼曰‘紫荷’。
yǐ shèng zòu zhāng
以盛奏章。
shì zǐ hé fēi jīn zhī hé bāo míng yǐ
”是紫荷非今之荷包明矣。
wéi sān guó zhì yún cáo cāo hǎo pèi xiǎo bèi náng
惟《三国志》云:“曹操好佩小辈囊。
shì jīn zhī hé bāo
”似今之荷包。
sì
四
chái qīn zhī nián shào mào měi fù shī zì kuā yún jí jīn shū bǎo shén qīng shǎo gǎn zuò yáng chē yǒu jǐ rén yú àn hàn shū zhù yáng chē dìng zhāng chē yě
柴钦之年少貌美,赋诗自夸云:“即今叔宝神清少,敢坐羊车有几人?”余按:《汉书》注:“羊车,定张车也。
fēi yáng suǒ qiān zhī chē yě
非羊所牵之车也。
rán jìn wǔ dì zài gōng zhōng chéng yáng chē yóu gōng rén yǐ zhú yè sǎ yán yǐ yǐn yáng
”然晋武帝在宫中乘羊车游,宫人以竹叶洒盐以引羊。
shì qiān chē zhě yáng yě
是牵车者羊也。
yóu zhī rú chún zhù chu gē jī míng gē yě
犹之如淳注:“《楚歌》,《鸡鸣歌》也;
fēi chu rén suǒ gē yě
非楚人所歌也。
rán gāo dì wèi qi fū rén yuē ruò wéi wú chu gē wú wèi ruò chu wǔ
”然高帝谓戚夫人曰:“若为吾楚歌,吾为若楚舞。
yòu míng shì chu rén zhī gē
”又明是楚人之歌。
wǔ
五
wèi shū lǐ zhì yuē tú gē yuē yáo tú chuī yuē hé bǐ yīn ér lè zhī jí gàn qī yǔ máo wèi zhī lè
《魏书·礼志》曰:“徒歌曰谣,徒吹曰和,比音而乐之及干戚羽毛谓之乐。
rán zé sù qín yǐ shì zhōng shēng gē yǐ gào āi bù kě wèi zhī lè yě
”然则素琴以示终,笙歌以告哀,不可谓之乐也。
sòng wáng fǔ chuán zāo qīn shèng zhī sàng yóu zhào lè jì wǔ ér bù gē hào yuē yǎ lè
宋王黼传遭钦圣之丧,犹召乐妓,舞而不歌,号曰“哑乐”。
yú gù tí xī fū rén miào yǒu xiāo gǔ hái xū yǎ lè yíng zhī jù
余故题《息夫人庙》有“箫鼓还须哑乐迎”之句。
liù
六
rén yí dōng pō shī yún lóng zhōng sān shí jiǔ láo shēng yǐ qiáng bàn sān shí jiǔ bù dé chēng lóng zhōng
人疑东坡诗云“龙钟三十九,劳生已强半”,三十九不得称“龙钟”。
àn sū è yǎn yì lóng zhōng wèi bù chāng chì bù qiào jǔ zhī mào
按:苏鹗《演义》:“龙钟,谓不昌炽、不翘举之貌。
guǎng yùn lóng zhōng zhú míng
”《广韵》:“龙钟,竹名。
lǎo rén rú zhú yáo yè bù néng zì chí
老人如竹摇曳,不能自持。
táng rén tán lù zài péi jìn gōng wèi dì shí guò luò zhōng yǒu èr lǎo rén yán cài zhōu wèi píng xū dài cǐ rén wèi xiāng
”唐人《谈录》载:“裴晋公未第时,过洛中,有二老人言:‘蔡州未平,须待此人为相。
pū wén yǐ gào
’仆闻,以告。
gōng xiào yuē jiàn wǒ lóng zhōng gù xiāng xì ěr
公笑曰:‘见我龙钟,故相戏耳。
wáng zhōng sì yǐ nǚ jià yuán zài suì jiǔ jiàn qīng yóu xué yú qín wèi shī yuē nián lái shuí bù yàn lóng zhōng suī zài hóu mén shì bù róng
”’王忠嗣以女嫁元载,岁久,见轻,游学于秦,为诗曰:“年来谁不厌龙钟?虽在侯门似不容。
èr rén jiē yú shào nián wèi dì shí zì yán lóng zhōng
”二人皆于少年未第时,自言龙钟。
qī
七
zhāng píng zi guī tián fù zhòng chūn lìng yuè shí hé qì qīng
张平子《归田赋》:“仲春令月,时和气清。
gài zhǐ èr yuè yě
”盖指二月也。
xiǎo xiè shī yīn zhī gù yuē shǒu xià yóu qīng hé fāng cǎo yì wèi xiē
小谢诗因之,故曰:“首夏犹清和,芳草亦未歇。
jīn rén shān qù yóu zì ér jìng yǐ sì yuè wèi qīng hé
”今人删去“犹”字,而竟以四月为“清和”。
bā
八
jīn dòng yǐ mù sù guǎng wén chēng xiào guān
今动以“苜宿”、“广文”称校官。
yú àn fēi yě
余按非也。
táng kāi yuán zhōng dōng gōng guān liáo qīng dàn xuē lìng zhī wèi zuǒ shù zǐ yǐ shī zì dào yuē cháo rì shàng tuán tuán zhào jiàn xiān shēng pán
唐开元中,东宫官僚清淡,薛令之为左庶子,以诗自悼曰:“朝日上团团,照见先生盘。
pán zhōng hé suǒ yǒu mù xu shàng lán gān
盘中何所有?苜蓿上阑干。
gài shì dōng gōng zhān shì děng guān fēi jīn zhī xué bó yě
”盖是东宫詹事等官,非今之学博也。
shuō jiàn zhū lín hóng shān jiā qīng gòng
说见朱林洪《山家清供》。
dù shī yuē zhū gōng gǔn gǔn dēng huá shěng guǎng wén xiān sheng guān dú lěng
杜诗曰:“诸公衮衮登华省,广文先生官独冷。
àn táng shū míng huáng ài zhèng qián zhī cái yù zhì zuǒ yòu yǐ bù shì shì gèng wéi zhì guǎng wén guǎn yǐ qián wèi bó shì
”按《唐书》:“明皇爱郑虔之才,欲置左右,以不事事,更为置广文馆,以虔为博士。
qián wén mìng bù zhī guǎng wén cáo sī hé zài su zhī zǎi xiàng
虔闻命,不知广文曹司何在,诉之宰相。
zǎi xiàng yuē
宰相曰;
shàng zēng guó xué zhì guǎng wén guǎn yǐ jū xián zhě
‘上增国学,置广文馆以居贤者。
lìng hòu shì yán guǎng wén bó shì zì jūn shǐ bù yì měi hu qián shǐ jiù zhí
令后世言广文博士自君始,不亦美乎?’虔始就职。
shì guǎng wén zhě nǎi míng huáng wèi qián tè shè zhī guǎn fēi jīn zhī xué guān yě
”是“广文”者,乃明皇为虔特设之馆,非今之学官也。
jiǔ
九
jīn rén dòng yǐ jīn mǎ yù táng chēng hàn lín
今人动以“金马玉堂”称翰林。
yú àn sòng yù fēng fù cháng yáng zhōng tíng bǐ shàng yù táng
余按:宋玉《风赋》:“徜徉中庭,比上玉堂。
gǔ yuè fǔ huáng jīn wèi jūn mén bái yù wèi jūn táng
”《古乐府》:“黄金为君门,白玉为君堂。
fàn chēng fù guì zhī jiā fēi hàn lín yě
”泛称富贵之家,非翰林也。
hàn wǔ dì mìng wén xué zhī shì dài zhào jīn mǎ mén
汉武帝命文学之士,待诏金马门。
jīn mǎ èr zì yǔ wén chén wēi yǒu gān shè
“金马”二字,与文臣微有干涉。
zhì yú gǔ yǒng duì chéng dì yuē yì sǔn jiāo fáng yù táng zhī shèng chǒng
至于谷永对成帝曰:“抑损椒房玉堂之盛宠。
yán shī gǔ zhù yù táng bì xìng zhī shě yě
”颜师古注: “玉堂,嬖幸之舍也。
sān fǔ huáng tú yuē wèi yāng gōng yǒu diàn gé sān shí èr jiāo fáng yù táng zài qí zhōng
《三辅黄图》曰:‘未央宫有殿阁三十二,椒房、玉堂在其中。
shì yù táng nǎi gōng wéi fēi pín zhī suǒ yǔ hàn lín wú gān
”’是“玉堂”乃宫闱妃嫔之所,与翰林无干。
sòng tài zōng chún huà zhōng cì hàn lín yù táng zhī shǔ sì zì xiǎng cóng cǐ suì zhuān shǔ hàn lín yé
宋太宗淳化中赐翰林“玉堂之署”四字,想从此遂专属翰林耶?
shí
十
jīn chēng rén hái jū yuē yīng qiān běn shī jīng qiān yú qiáo mù zhī yì
今称人还居曰“莺迁”,本《诗经》“迁于乔木”之义。
àn fá mù zhāng niǎo míng yīng yīng chū zì yōu gǔ qiān yú qiáo mù
按《伐木》章:“鸟鸣嘤嘤,出自幽谷,迁于乔木。
shì yīng zì bú shì yīng zì
”是“嘤”字不是“莺”字。
yīng nǎi niǎo zhī míng shēng ěr
“嘤”乃鸟之鸣声耳。
mián mán huáng niǎo dàng shì yīng ér yòu wú qiān qiáo zì yàng
“绵蛮黄鸟”,当是莺,而又无“迁乔”字样。
rán táng rén yǒu yīng chū gǔ shī tí lú zhèng dào bēi yǒu hóng jiàn yú pán yīng qiān yú mù zhī wén zé yǐ yīng wèi yīng zì táng yǐ rán
然唐人有《莺出谷》诗题,《卢正道碑》有“鸿渐于磐,莺迁于木”之文:则以 “嘤”为“莺”,自唐已然。
shí yī
十一
shēng mín zhī shī yuē dàn mí jué yuè
《生民》之诗曰:“诞弥厥月。
máo jiān dàn dà yě
”《毛笺》:“诞,大也。
mí zhōng yě
弥,终也。
cǐ shī xià yǒu bā dàn zì dàn zhì zhī ài xiàng dàn zhì zhī píng lín
”此诗下有八“诞”字:“诞置之隘巷”,“诞置之平林”。
zhū zǐ yǐ dàn zì wèi fā yǔ cí
朱子以“诞”字为发语词。
jīn yǐ shēng rì wèi dàn rì kě chī yě yú yòu àn gǔ rén yǐ yàn xiǎng wèi lǐ ér yǐ jiè shòu wèi jié wén
今以生日为诞日,可嗤也!余又按:古人以宴享为礼,而以介寿为节文。
gù shī shū suǒ chēng zhú rì kě yǐ wéi shòu
故《诗》、《书》所称,逐日可以为寿。
jīn rén yǐ shēng rì wèi lǐ ér yǐ yàn yǐn wèi jié wén gù jiè shòu bì shēng rì
今人以生日为礼,而以宴饮为节文,故介寿必生日。
yī shí èr
一十二
zhēn zhū chuán yán xuān cǎo jì nǚ yě
《珍珠船》言:“萱草,妓女也。
rén yǐ bǐ mǔ wù yǐ
人以比母,误矣。
cǐ shuō gài běn wèi rén wú pǔ běn cǎo
”此说盖本魏人吴普《本草》。
àn máo shī yān de xuān cǎo yán shù zhī bèi
按《毛诗》:“焉得萱草,言树之背。
zhù yún bèi běi táng yě
”注云:“背,北堂也。
rén gài yīn běi táng ér fù huì yú mǔ yě
”人盖因“北堂”而傅会于母也。
fēng tǔ jì yún fù rén yǒu rèn pèi xuān zé shēng nán
《风土记》云:“妇人有妊,佩萱则生男。
gù wèi zhī yí nán cǎo
故谓之宜男草。
xi xī cóng yǔ yán jīn rén duō yòng běi táng xuān táng yú guān jū zhī rén yǐ qí huā wèi cháng shuāng kāi gù yě
”《西溪丛语》言:“今人多用‘北堂萱堂’于鳏居之人,以其花未尝双开故也。
shì yǔ bǐ mǔ zhī yì shàng yuǎn
”似与比母之义尚远。
yī shí sān
一十三
dài shì shǔ pú yún lǔ sòng suǒ chēng pàn gōng zhě pàn lǔ shuǐ yě fēi xué gōng yě
戴氏《鼠璞》云:“鲁颂》所称‘泮宫’者,泮,鲁水也,非学宫也。
ruò yǐ pàn shuǐ wèi bàn shuǐ zé xià wén pàn lín qǐ shì bàn lín hu kuàng lǔ sòng pàn gōng shī nǎi shì xī gōng xiàn guó yǎn wǔ zhī suǒ fēi shàng wén zhī de
若以泮水为半水,则下文‘泮林’,岂是半林乎?况《鲁颂·泮宫》诗,乃是僖公献馘演武之所,非尚文之地。
wáng zhì tiān zǐ yuē pì yōng zhū hóu yuē pàn gōng
《王制》:‘天子曰辟雍,诸侯曰泮宫。
shì hàn rú wù jiě lǔ sòng ér zhì jīn yīn zhī
’是汉儒误解《鲁颂》,而至今因之。
yī shí sì
一十四
dù shī yǒu qǐ jū bā zuò tài fū rén zhī jù
杜诗有“起居八座太夫人”之句。
jīn suì yǐ bā rén káng yú zhě wèi bā zuò
今遂以八《人扛舆者为八座。
àn sòng qí suǒ yún bā zuò zhě wǔ shàng shū èr pú yè yī lìng
按宋、齐所云“八座”者:五尚书、二仆射、一令。
táng liù diǎn yuē hòu hàn yǐ lìng pú yè liù cáo shàng shū wèi bā zuò
《唐六典》曰:“后汉以令、仆射、六曹尚书为八座。
jīn yǐ èr chéng xiàng liù shàng shū wèi bā zuò
今以二丞相、六尚书为八座。
táng bù zhì lìng
唐不置令。
kǎo sòng shū liù diǎn zhī yán shì bā zuò zhě bā shěng zhī guān
”考《宋书》,《六典》之言,是“八座”者,八省之官;
fēi bā rén yú zhī ér xíng zhī wèi yě
非八人舁之而行之谓也。
nán qí wáng róng yuē chē qián wú bā zōu hé de chēng zhàng fū shì zé yǒu lèi jīn suǒ chēng bā zuò zhī shuō yǐ
南齐王融曰:“车前无八驺,何得称丈夫?”是则有类今所称“八座”之说矣。
yī shí wǔ
一十五
lǎo quán zhě méi shān sū shì yíng yǒu lǎo rén quán zi zhān qǔ yǐ zì hào gù zi yóu jì zi zhān wén yún lǎo quán zhī shān guī gǔ qí páng
“老泉”者,眉山苏氏茔有老人泉,子瞻取以自号:故子由《祭子瞻文》云:“老泉之山,归骨其旁。
ér jīn rén duō zhǐ wèi qí fù míng yǔn zhī chēng
”而今人多指为其父明允之称;
gài wù yú méi dōu guān yǒu lǎo quán shī gù yě
盖误于梅都官有老泉诗故也。
yī shí liù
一十六
jīn rén chēng líng rén nǚ zhuāng zhě wèi huā dàn wù yě
今人称伶人女妆者为“花旦”,误也。
huáng xuě chá qīng lóu jí yuē fán jì yǐ mò diǎn miàn zhě hào huā dàn
黄雪槎《青楼集》曰:“凡妓以墨点面者号花旦。
gài shì nǚ jì zhī míng fēi jīn zhī líng rén yě
”盖是女妓之名,非今之伶人也。
yán tiě lùn yǒu hú chóng qí dá zhī yǔ
《盐铁论》有“胡虫奇妲”之语。
fāng mì zhī yǐ qí dá wèi xiǎo dàn
方密之以“奇妲”为小旦。
yú àn hàn jiāo sì zhì lè rén yǒu shì nǚ jì zhě
余按:《汉郊祀志》: “乐人有饰女妓者。
cǐ nǎi jīn zhī xiǎo dàn huā dàn
”此乃今之小旦、花旦。
qí dá èr zì yì wèi bì zuò xiǎo dàn jiě
“奇妲”二字,亦未必作小旦解。
yī shí qī
一十七
chéng mián zhuāng yún
程绵庄云;
kǒng zǐ miào yǒu líng xīng mén qí wù yǐ jiǔ bù kě bù zhī
“孔子庙有棂星门,其误已久,不可不知。
shī jīng xiǎo xù yún
《诗经》小序云;
sī yī yì bīn shī yě
‘《丝衣》,绎宾尸也。
gāo zǐ yuē líng xīng zhī shī yě
’高子曰:‘灵星之尸也。
hàn gāo zǔ shǐ lìng tiān xià sì líng xīng
’汉高祖始令天下祀灵星。
hòu hàn shū zhù yún
《后汉书》注云;
líng xīng tiān tián xīng yě
‘灵星,天田星也。
yù jì tiān zhě xiān jì líng xīng
欲祭天者,先祭灵星。
fēng sú tōng xiàn lìng wèn zhǔ bù líng xīng zài chéng dōng nán hé fǎ yuē wéi líng xīng suǒ yǐ zài dōng nán zhě yì bù zhī yě
《风俗通》:‘县令问主簿:“灵星在城东南,何法?”曰:“惟灵星所以在东南者,亦不知也。
sòng shǐ lǐ zhì yún rén zōng tiān shèng liù nián zhù nán jiāo tán wài dì zhōu yǐ duǎn yuán zhì líng xīng mén
”’《宋史·礼志》云:‘仁宗天圣六年,筑南郊坛,外地周以短垣,置灵星门。
fu yǐ jiāo tán wài yuán wèi líng xīng mén zhě suǒ yǐ xiàng tiān zhī tǐ yòng zhī yú shèng miào gài yǐ zūn tiān zhě zūn shèng yě
’夫以郊坛外垣为灵星门者,所以象天之体,用之于圣庙,盖以尊天者尊圣也。
qí yí yòng zhī shǐ shǐ yú sòng
其移用之始,始于宋。
jǐng dìng jiàn kāng zhì jīn líng xīn zhì bìng yán shèng miào lì líng xīng mén
《景定建康志》、《金陵新志》并言:‘圣庙立灵星门。
wéi yuán zhì wù yǐ líng zuò líng hòu rén chéng ér yòng zhī zé bù zhī yì zhī suǒ zài yǐ
’惟《元志》误以 ‘灵’作‘棂’,后人承而用之,则不知义之所在矣。
jìn shǐ tiān wén zhì yún dōng fāng jiǎo èr xīng wèi tiān guān qí jiān tiān mén yě
《晋史·天文志》云:‘东方角二星为天关,其间天门也。
yǔ hòu hàn shū zhù zhèng xiāng yìn zhèng
’与《后汉书》注正相印证。
sú rú jiě líng xīng yǐ wéi yǎng xiān yú jiào yóu zhī líng zhī wèi líng yě
俗儒解‘棂星’,以为养先于教,犹知‘棂’之为‘灵’也。
jīn jìng jiě zuò shū tōng zhī yì zé dà miù yǐ yú xì tí yún yì jì líng xīng yǒu yuè zhāng gù jiāng shèng miào bǐ tiān chāng
今竟解作疏通之义,则大谬矣1”余戏题云:“绎祭灵星有乐章,故将圣庙比天阊。
rú hé jiě zuò shū tōng yì zuān rù chuāng líng shàng jiǎng táng
如何解作疏通义?钻入窗棂上讲堂。
shí bā
—十八
liú xiào wēi jié kè shào nián chǎng yún shào nián li liù jùn
刘孝威《结客少年场》云:“少年李六郡。
li shǐ yě
”李,使也。
gù zuǒ shì bù shǐ yī jiè xíng lǐ gào yú guǎ jūn
故《左氏》: “不使一介行李告于寡君。
dù zhù li shǐ rén yě
”杜注:“李,使人也。
fán yán xìn zhě yì shǐ rén yě
”凡言信者,亦使人也。
gǔ yuè fǔ yǒu xìn shù jì shū wú xìn zhǎng xiàng yì
《古乐府》:“有信数寄书,无信长相忆。
jīn wù yǐ xíng lǐ wéi zuò kè zhī yī zhuāng
”今误以“行李”为作客之衣装。
yī shí jiǔ
一十九
jīn chēng fū qī wèi jié fà nǚ bài yuē liǎn rèn jiē wù yě
今称夫妻为“结发”,女拜曰“敛衽”,皆误也。
àn lǐ guǎng chuán guǎng zì jié fā yǔ xiōng nú zhàn
按{李广传》:“广自结发与匈奴战。
sū wǔ shī jié fà wèi fū qī
”苏武诗:“结发为夫妻。
fàn chēng zì yòu shù fà zhī yì fēi zhǐ chēng jié liǎng rén zhī fā yě
”泛称自幼束发之意,非指称结两人之发也。
chéng hūn zhī xī nán zuǒ nǚ yòu hé qí jì yuē jié fà shǐ yú liú yuè shū yí
成婚之夕,男左女右,合其髻曰“结发”,始于刘岳《书仪》。
zhàn guó cè jiāng yǐ wèi ān líng jūn yuē guó rén jiàn jūn mò bù liǎn rèn ér bài
《战国策》:“江乙谓安陵君曰:‘国人见君,莫不敛衽而拜。
liú hòu shì jiā yuē bì xià nán miàn chēng bà chu jūn bì liǎn rèn ér cháo
”’《留侯世家》曰:“陛下南面称霸,楚君必敛衽而朝。
jiē zhǐ nán zǐ yě
”皆指男子也。
jīn chēng nǚ bài wèi liǎn rèn bù zhī shǐ yú hé shí
今称女拜为“敛衽”,不知始于何时。
èr shí
二十
jīn rén chēng shī tí wèi tí mù
今人称诗题为“题目”。
àn èr zì shǐ jiàn yú shì shuō shān sī tú qián hòu xuǎn bǎi guān jǔ wú shī cái fán suǒ tí mù jiē rú qí yán
按:二字始见于《世说》:“山司徒前后选百官,举无失才,凡所题目,皆如其言。
yòu shí rén yù tí mù gāo zuò shàng rén ér wèi néng
”又:“时人欲题目高坐上人而未能。
huán gōng yuē
桓公曰;
jīng shén yuān zhù
‘精神渊箸。
shì tí mù zhě pǐn tí zhī yì fēi jīn zhī shī tí wén tí yě
”是“题目”者,品题之意,非今之诗题、文题也。
èr shí yī
二十一
yú dào nán hǎi yuè yuè qiáo zhì jǐng yán èr nián duān zōng háng hǎi yǒu xiāng shān rén mǎ nán bǎo xiàn sù zhù xiǎng bài gōng bù shì láng
余到南海,阅《粤峤志》:“景炎二年,端宗航海,有香山人马南宝献粟助饷,拜工部侍郎。
dì xìng shā pǔ yǔ chéng xiàng chén yi zhōng shǎo fù zhāng shì jié jí zhǔ qí jiā
帝幸沙浦,与丞相陈宜中、少傅张世杰即主其家。
jū shù rì guǎng zhōu xiàn
居数日,广州陷。
nán bǎo mù xiāng bīng qiān rén hù sòng zhì xiāng shān dǎo
南宝募乡兵千人,扈送至香山岛。
yuán bīng zhuī zhì tóng zhōu chén yi zhōng zǒu zhàn chéng qiú jiù
元兵追至硐州,陈宜中走占城求救。
dì bēng
帝崩。
wèi wáng guō lì zǒu yá shān yǐ zēng zǐ yuān chōng shān líng shǐ fèng zǐ gōng bìn yú nán bǎo jiā
卫王呙立,走崖山,以曾子渊充山陵使,奉梓宫,殡于南宝家。
sòng wáng nán bǎo qì bù shí
宋亡,南宝泣不食。
zuò shī yuē mù jī yá mén tiān dì gǎi cùn xīn bù yǔ yè cháo xiāo
作诗曰:‘目击崖门天地改,寸心不与夜潮消。
yòu yuē
’又曰;
zhòng xīng gěng gěng cāng bō dǐ hèn bù tóng guī yī shǎo wēi
‘众星耿耿沧波底,恨不同归一少微。
hòu zú xùn jié
’后卒殉节。
qí shī qí shì zhèng shǐ bù chuán gù zhì zhī
”其诗其事,正史不传,故志之。
èr shí èr
二十二
li tài shǒu táng xǐ wù gù rén yún wèn nián rén shì jiù jiàn miàn lǎo jīng xīn
李太守棠《喜晤故人》云:“问年人是旧,见面老惊新。
chǔ zōng chéng lín zhǐ luò chǐ yún shī fǔ bēi xīn bié guān yí niàn jiù xūn
”储宗丞麟趾《落齿》云:“失辅悲新别,观颐念旧勋。
èr shí sān
二十三
jiāng nán sú lì dēng kē bào jié zhě lì yòng hóng líng shū xǐ tiě
江南俗例:登科报捷者,例用红绫书喜帖。
fāng jìn wén fāng bó jiā běn hán sù jǔ jīng zhào bào dào fū rén cāng cù wú lì mǎi líng bù dé yǐ jié shān xiù fù zhī
方近雯方伯家本寒素,举京兆,报到,夫人仓猝无力买绫,不得已,截衫袖付之。
jiā bì xì yún liú qǔ yī bàn dài míng nián zhōng jìn shì zuò shǎng
家婢戏云:“留取一半,待明年中进士作赏。
xiān shēng wén zhī zài cháng ān jì shī yún shuò fēng hán dào róu tí shǒu yì shā lín shān liǎng xiù hóng
”先生闻之,在长安寄诗云:“朔风寒到柔荑手,忆杀麟衫两袖红。
cì nián guǒ yàn qióng lín
”次年,果宴琼林。
xiān shēng yòu jì shī yún bǎng xià yì lái cháng yù qì cháo zhōng shuō qù bàn néng zhī
先生又寄诗云:“榜下忆来常欲泣,朝中说去半能知。
èr shí sì
二十四
shī rén néng wǔ yì zì mìng yīng xióng wǎn nián yǒu wáng chù zhòng jī tuò hú zhī yì
诗人能武艺,自命英雄,晚年有王处仲击唾壶之意。
xǔ zi xùn yǒng fēi jiàng yún chuí lǎo yóu héng shuò qióng chóu wèi fèi shī
许子逊《咏飞将》云:“垂老犹横槊,穷愁未废诗。
jiàn zhāng zhōng rì shàng bú dào fu xiū qī
荐章终日上,不到傅修期。
shěn zǐ dà yǒng huái yún luò bǐ yī shēn dǎn jié jiāo cùn xīn xuè
”沈子大《咏怀》云:“落笔一身胆,结交寸心血。
xuē shēng bái yǒng mǎ yún ěr bù sī fēng wú lǎo yǐ kě zhī jù xiǎng tài píng shí
”薛生白《咏马》云:“尔不嘶风吾老矣,可知俱享太平时。
èr shí wǔ
二十五
xī lín xiàng gōng xūn yè wēi wēi ér fù shī shí yǒu gǎn kǎi
西林相公勋业巍巍,而赋诗时有感慨。
shí qiáo sǎo mù yún shí qiáo xi xià bái yáng duī sù cǎo chū cóng nuǎn qì huí
《石桥扫墓》云:“石桥西下白杨堆,宿草初从暖气回。
yī mò zhǐ qián sān dī jiǔ jǐ jiā fén shàng zǐ sūn lái
一陌纸钱三滴酒,几家坟上子孙来?”
èr shí liù
二十六
shī yǒu wú yì xiāng tóng zhě cài tài fū rén yǒng dié yún shì xiàng qīng líng tái shàng wàng kě zēng fēi shàng bié jiā zhī wáng cì yuè yǒng dié yún guǒ shì qīng líng jiù hún pò bù yīng dào chù sù huā fáng
诗有无意相同者:蔡太夫人咏《蝶》云:“试向青陵台上望,可曾飞上别家枝?”王次岳咏《蝶》云:“果是青陵旧魂魄,不应到处宿花房。
èr shí qī
二十七
fēng shì wén jiàn lù yuē qiē zì shǐ yú zhōu yí
《封氏闻见录》曰:“切字始于周颐。
yí hǎo wèi tǐ yǔ yīn cǐ qiē zì jiē yǒu niǔ niǔ yǒu píng shǎng qù rù zhī fēn
颐好为体语,因此切字,皆有纽:纽有平上去入之分。
shěn yuē suì yīn zhī ér zhuàn sì shēng pǔ
沈约遂因之,而撰《四声谱》。
shěn kuò céng cāo jù yǐ qiē zì shǐ yú xī yù fó jiā
”沈括、曾糙俱以切字始于西域佛家。
hàn rén xùn zì zhǐ yuē dú rú mǒu zì ér yǐ wú fǎn qiè yě
汉人训字,止曰读如某字而已,无反切也。
wú xiè yǐ wéi shǐ yú hòu wèi jiào shū lìng li qǐ zhuàn shēng yùn shí juǎn xià hóu yǒng zhuàn shēng yùn lüè shí èr juǎn
吴獬以为始于后魏校书令李启撰《声韵》十卷、夏侯咏撰《声韵略》十二卷。
li fú kān wù yì zhǔ qí shuō
李涪《刊误》亦主其说。
zhì yú xié yùn zhī shuō gǔ rén suǒ wú
至于叶韵之说,古人所无。
gù tíng lín yǐ wéi shǐ yú yán shī gǔ zhāng huái tài zǐ èr rén
顾亭林以为始于颜师古、章怀太子二人。
wáng bó hòu yǐ wéi shǐ yú duò lù fǎ yán zhuàn qiē yùn wǔ juǎn
王伯厚以为始于隋陆法言撰《切韵》五卷。
yú àn hàn mò zhuō jùn gāo yòu jiě huái nán zǐ lǚ shì chūn qiū yǒu jí qì huǎn qì bì kǒu lóng kǒu zhī fǎ
余按:汉末涿郡高诱解《淮南子》、《吕氏春秋》,有“急气、缓气、闭口、笼口”之法。
gài fǎn qiè zhī xué shí shǐ yú cǐ
盖反切之学,实始于此。
ér sūn shū rán yán yóu zài qí hòu
而孙叔然炎犹在其后。
èr shí bā
二十八
shī fù wéi wén rén xìng dào zhī zuò bù kě wèi diǎn yào
诗赋为文人兴到之作,不可为典要。
shàng lín bù chǎn lú jú ér xiàng rú fù yǒu zhī
上林不产卢橘,而相如赋有之。
gān quán bù chǎn yù shù ér yáng xióng fù yǒu zhī
甘泉不产玉树,而扬雄赋有之。
jiǎn wén yàn mén tài shǒu xíng ér yún rì zhú kāng jū yǔ ròu zhī
简文《雁门太守行》而云“日逐康居与月氏”;
xiāo zi huī lǒng tóu shuǐ ér yún běi zhù huáng hé dōng liú bái mǎ jiē fēi tí zhōng suǒ yǒu zhī de
萧子晖《陇头水》而云“北注黄河,东流白马”:皆非题中所有之地。
sū wǔ shī yǒu fǔ kàn jiāng hàn liú zhī jù
苏武诗,有“俯看江汉流”之句。
qí shí wǔ zài cháng ān ān dé yǒu jiāng hàn ěr yǎ shān yǒu xué wèi xiù
其时武在长安,安得有江汉?《尔雅》:“山有穴为岫。
xiè xuán huī shī chuāng zhōng liè yuǎn xiù
”谢玄晖诗:“窗中列远岫。
xú hào wén gū xiù guī xíng
”徐浩文:“孤岫龟形。
jiē wù zhǐ wéi shān luán
”皆误指为山峦。
liú kūn dá lú chén shī xuān ní bēi huò lín xī shòu tì kǒng qiū
刘琨《答卢谌》诗:“宣尼悲获麟,西狩涕孔丘。
xuān ní jí kǒng qiū yě
”宣尼即孔丘也。
xiè tiào qiū huái shī suī hǎo xiāng rú sè bù tóng zhǎng qīng màn
谢眺《秋怀》诗:“虽好相如色,不同长卿慢。
zhǎng qīng jí xiàng rú yě
”长卿即相如也。
kāng lè yáng fān cǎi shí huá guà xí shi hǎi yuè
康乐:“扬帆采石华,挂席拾海月。
yáng fān jí guà xí yě
”“扬帆”即 “挂席”也。
mèng hào rán zhú jiān cán zhào rù chí shàng xī yáng wēi
孟浩然:“竹间残照入,池上夕阳微。
xī yáng jí cán zhào yě
”“夕阳”即“残照”也。
shǐ hòu rén wèi zhī bì yǒu guān mén bì hù yǎn chái fēi zhī qiào yǐ dù shǎo líng jì gǔ sī mǎ shī zhū shēng lǎo fú qián
使后人为之,必有“关门闭户掩柴扉”之诮矣!杜少陵《寄贾司马》诗:“诸生老伏虔。
dōng hàn fú qián bìng bù lǎo
”东汉服虔并不老。
suǒ yún fú qián zhě fú shēng yě
所云伏虔者,伏生也;
fú shēng bù míng qián
伏生不名虔。
shì liáo nú ā nú yún céng jīng táo kǎn hú nú yì
《示僚奴阿奴》云:“曾惊陶侃胡奴异。
hú nú kǎn zhī zǐ
”胡奴,侃之子;
fēi nú pú yě
非奴仆也。
bù wén xià yīn xìng zhōng zì zhū bāo dá
“不闻夏殷兴,中自诛褒、妲。
bāo dá shì yīn zhōu rén yǔ xià wú gān
”褒、妲是殷周人,与夏无干。
dù shī chéng chá xiāo xī jìn wú chǔ wèn zhāng qiān
杜诗:“乘槎消息近,无处问张骞。
cǐ jí shì sú suǒ chuán zhāng qiān chéng chá shì yě
”此即世俗所传张骞乘槎事也。
rán sòng zhī wèn shī yún hái jiāng zhī nǚ zhī jī shí chóng fǎng chéng dū mài bǔ rén
然宋之问诗云:“还将织女支机石,重访成都卖卜人。
shì míng yòng jīng chǔ suì shí jì zhī nǚ jiào wèn yán jūn píng shì
),是明用《荆楚岁时记》织女教问严君平事。
dú bù zhī jūn píng wèi wáng mǎng shí rén zhāng qiān nǎi wǔ dì shí rén xiāng qù yuǎn yǐ wāng hán mén yún tán gōng zhāi zhuāng gōng xí qǐ
独不知君平为王莽时人,张骞乃武帝时人:相去远矣!汪韩门云:“《檀弓》:‘齐庄公袭杞。
qǐ liáng sǐ yān
杞梁死焉。
qí qī yíng qí jiù yú lù ér kū zhī āi
其妻迎其柩于路而哭之哀。
mèng zǐ
’《孟子》;
qǐ liáng qī shàn kū qí fu ér biàn guó sú
‘杞梁妻善哭其夫,而变国俗。
zuǒ zhuàn dàn yán qǐ qī cí qí hóu zhī diào ér bù yán kū
’《左传》但言杞妻辞齐侯之吊,而不言哭。
tán gōng mèng zǐ suī yán kū wèi yán bēng chéng shì yě
《檀弓》、《孟子》虽言哭,未言崩城事也。
shuō yuàn lì jié piān yún
《说苑·立节篇》云;
qí qī wén fu wáng ér kū chéng wèi zhī chí
‘其妻闻夫亡而哭,城为之弛。
liè nǚ zhuàn yún zhěn qí fu zhī shī yú chéng xià kū shí rì ér chéng bēng
’《列女传》云:‘枕其夫之尸于城下,哭十日而城崩。
yì wèi yán cháng chéng yě
’亦未言长城也。
cháng chéng zhù yú qí wēi wáng shí qù zhuāng gōng bǎi yǒu yú nián
长城筑于齐威王时,去庄公百有余年;
ér qí zhī cháng chéng yòu fēi qín shǐ huáng suǒ zhù cháng chéng
而齐之长城,又非秦始皇所筑长城。
táng shì guàn xiū nǎi wèi shī yuē qín rén zhù tǔ yī wàn lǐ qǐ liáng zhēn fù tí wū wū
唐释贯休乃为诗曰:‘秦人筑土一万里,杞梁贞妇啼呜呜。
zé jìng yǐ qǐ liáng wèi qín shí zhù cháng chéng zhī rén ér qí qī suǒ kū bēng nǎi jí qín zhī cháng chéng yǐ
’则竟以杞梁为秦时筑长城之人,而其妻所哭崩,乃即秦之长城矣。
sú chuán liáng hào bā shí dēng kē yǒu lóng tóu shǔ lǎo chéng qī yán shī yī shǒu
”俗传梁灏八十登科,有“龙头属老成”七言诗一首。
huáng shì rì chāo cháo yě zá jì jù bó zhèng zhī yǐ wéi hào zhōng zhuàng yuán shí nián cái èr shí liù ěr
《黄氏日抄》、《朝野杂记》俱驳正之,以为灏中状元时,年才二十六耳。
yú àn sòng shǐ hào běn chuán yōng xī èr nián jǔ jìn shì cì jìn shì jiǎ kē jiě hè dà míng fǔ guān chá tuī guān
余按《宋史》灏本传:雍熙二年举进士,赐进士甲科,解褐,大名府观察推官。
jǐng dé yuán nián zú nián jiǔ shí èr
景德元年卒,年九十二。
yōng xī zhì jǐng dé xiāng gé zhǐ shí yú nián ér hào shòu yǐ jiǔ shí èr zé bā shí dēng kē zhī shuō wèi wèi wú yīn
雍熙至景德相隔只十余年,而灏寿已九十二,则八十登科之说,未为无因。
èr shí jiǔ
二十九
bān shǐ chēng huò guāng bù xué wú shù gù bù zhī yī yǐn fàng tài jiǎ zhī shì
班史称霍光不学无术,故不知伊尹放太甲之事。
nǎi xī jīng zá jì zài guāng dá luán shēng xiōng dì shū xiān yǐn yīn wáng zǔ jiǎ zài yǐn xǔ dǒng gōng yī chǎn èr nǚ chu táng lēi yī chǎn èr zi shì shén bó yǎ
乃《西京杂记》载光《答孪生兄弟书》,先引殷王祖甲,再引许董公一产二女,楚唐勒一产二子,事甚博雅。
shǔ zhì liú ba qīng zhāng fēi yún dà zhàng fū hé xiá yǔ bīng zǐ yǔ shì fēi chuí lǔ wú wén
《蜀志》:刘巴轻张飞云:“大丈夫何暇与兵子语?”似飞椎鲁无文。
nǎi fú líng yǒu fēi suǒ zuò diāo dǒu míng liú jiāng xiàn yǒu fēi suǒ shū tí míng shí
乃涪陵有飞所作《刁斗铭》,流江县有飞所书题名石。
qián míng zhāng shì huán yǒu shī yún jiāng shàng cí táng héng jiàn diāo rén jiān diāo dǒu zhòng yín gōu
前明张士环有诗云,“江上祠堂横剑凋,人间刁斗重银钩。
sān shí
三十
sòng rén duō chēng zēng zǐ gù bù néng shī
宋人多称曾子固不能诗。
nǎi shàng yuán xiáng fú sì yàn jí yún hóng yún dēng huǒ fú cāng hǎi bì shuǐ yáo tái jìn yuǎn kōng
乃《上元祥符寺宴集》云:“红云灯火浮沧海,碧水瑶台浸远空。
yòu xiǎng sì jūn shān miào gē tǔ gāo qǐ xī liú quán shǐ xī
”又,《享祀军山庙歌》:“土膏起兮,流泉驶兮。
fán èr bǎi yú yán jù bù jiǎn zuò zhě
”凡二百余言,俱不减作者。
sān shí yī
三十一
huò wèn táng chén jiā qī shī yún bù rú huáng què yǔ néng miǎn yě cháng zāi
或问唐沈佳期诗云:“不如黄雀语,能免冶长灾。
yú àn huáng kǎn lún yǔ yì shū yún yě cháng cóng wèi hái lǔ jiàn lǎo yù dāng dào kū wèn hé wéi kū yún
”余按皇侃《论语义疏》云:“冶长从卫还鲁,见老妪当道哭,问:‘何为哭?’云;
r chū wèi guī
‘儿出未归。
yě cháng yuē qǐng wén wū xiāng hū wǎng mǒu cūn shí ròu de wú r yǐ sǐ yé yù wǎng shì de r shī gào cūn guān
’冶长曰:‘顷闻乌相呼,往某村食肉:得毋儿已死耶?’妪往视,得儿尸,告村官。
guān yuē yě cháng bù shā rén hé yóu zhī r shī suì qiú yě cháng
官曰:‘冶长不杀人,何由知儿尸?’遂囚冶长。
qiě yuē
且曰;
rǔ yán néng tōng niǎo yán shì guǒ yàn cái fàng rǔ
‘汝言能通鸟言,试果验,裁放汝。
yě cháng zài yù liù shí rì wén què míng ér dà xiào
’冶长在狱六十日,闻雀鸣而大笑。
yù zhǔ wèn hé xiào
狱主问何笑。
yě cháng yuē què míng zé zé kěn kěn bái lián shuǐ biān yǒu chē fān shǔ sù
冶长曰:‘雀鸣啧啧啃啃:白莲水边,有车翻黍粟;
mù niú zhé jiǎo shōu liǎn bù jìn
牡牛折角,收敛不尽。
xiāng hū wǎng zhuó
相呼往啄。
yù zhǔ wǎng shì guǒ rán
’狱主往视,果然。
nǎi bái cūn guān ér shì zhī
乃白村官而释之。
yú ài què yán yīn jié tiān rán yǒu lèi gǔ yuè fǔ
”余爱雀言音节天然,有类古乐府。
sān shí èr
三十二
xiāo zi róng rì chū dōng nán yú yún sān wǔ qián nián mù sì wǔ jīn nián cháo
萧子荣《日出东南隅》云:“三五前年暮,四五今年朝。
liáng yuán dì fǎ bǎo lián bì xù yún xiāng jiān èr bā jiāng jiān sì qī
”梁元帝《法宝联璧序》云:“相兼二八,将兼四七。
cǐ děng suàn bó shì yǔ zuì wéi kě xiào
”此等算博士语,最为可笑。
qí làn shāng gài qǐ yú dōng hàn táng jūn sòng yuē wǔ liù liù qī xùn dào ruò shén
其滥觞盖起于东汉《唐君颂》,曰:“五六六七,训道若神。
yòng céng diǎn guān zhě wǔ liù rén tóng zǐ liù qī rén yě
”用曾点“冠者五六人,童子六七人”也。
táng yì fèi fèng bēi yuē fěi wǔ wǔ
棠邑《费凤碑》曰:“菲五五。
yán jū sāng fěi shí èr shí wǔ yuè yě
”言居丧菲食二十五月也。
jiē gē liè tài guò bù chéng wén lǐ
皆割裂太过,不成文理。
sān shí sān
三十三
huò wèn méi dìng jiǔ xiān shēng shī yún
或问:“梅定九先生诗云;
qián dào yán sān fú kūn líng lè sì yóu
‘乾道炎三伏,坤灵乐四游。
zuò hé jiě yú àn shǐ jì qín dé gōng èr nián chū fú zhù sān fú shǐ yú qín zhōu wú fú yě
’作何解?”余按《史记》秦德公二年“初伏”注:“三伏始于秦,周无伏也。
liú xī shì míng yún jīn qì fú cáng yě
’’刘熙《释名》云:“金气伏藏也。
gù sān fú jiē gēng
故三伏皆庚。
wáng dà kě yún sān fú zhě gēng jīn fú yú xià huǒ zhī xià
”王大可云:“三伏者,庚金伏于夏火之下。
jīn wèi huǒ gù yuē fú
金畏火,故曰伏。
wéi sì yóu bù dé qí jiě
”惟“四游”不得其解。
hòu jiàn shàng shū kǎo líng yào yuē dì tǐ suī jìng ér zhōng rì xuán zhuǎn rú rén zuò zhōu zhōng zhōu zì xíng dòng rén bù néng zhī
后见《尚书·考灵曜》曰:“地体虽静,而终日旋转,如人坐舟中,舟自行动,人不能知。
chūn xīng xi yóu xià xīng běi yóu qiū xīng dōng yóu dōng xīng nán yóu
春星西游,夏星北游,秋星东游,冬星南游。
yī nián zhī zhōng de yǒu sì yóu
一年之中,地有四游。
cǐ dìng jiǔ xiān shēng zhī suǒ běn yě
”此定九先生之所本也。
sān shí sì
三十四
máo xī hé yǐ shī fù wèi shì tiě
毛西河以诗赋为试帖。
àn táng míng jīng
按唐“明经”;
xiān tiě wén rán hòu shì tiě jīng zhī fǎ yǐ suǒ xí jīng tiè qí liǎng duān zhōng liú yī xíng shì zhī fēi zhǐ shī fù yě
先帖文,然后试帖经之法,以所习经,帖其两端,中留一行试之,非指诗赋也。
rán míng jīng yì yǒu shì shī zhě wáng zhēn bái yǒu tiě jīng rì shì gōng zhōng ruì lián shī
然“明经”亦有试诗者:王贞白有《帖经日试宫中瑞莲诗》。
sān shí wǔ
三十五
jīn jǔ zǐ yú chǎng qián chuāi zhǔ sī suǒ mìng tí ér yù zuò zhī hào yuē nǐ tí
今举子于场前揣主司所命题,而预作之,号曰“拟题”。
àn sòng hé chéng tiān sī zào náo gē shí wǔ piān bù yán jiù qǔ ér yǐ jǐ yì yǒng zhī hào yuē nǐ tí cǐ èr zì zhī shǐ
按:宋何承天私造《铙歌》十五篇,不沿旧曲,而以己意咏之,号曰“拟题”,此二字之始。
jīn suì yǐ wéi shì zǐ chuǎi mó zhī chēng
今遂以为士子揣摩之称。
sān shí liù
三十六
sú chuán huáng chóng gǔ wèi nǚ zhuàng yuán
俗传黄崇嘏为女状元。
àn shí guó chūn qiū chóng gǔ hǎo nán zhuāng yǐ shī huǒ xì yù qióng zhōu cì shǐ zhōu xiáng ài qí fēng cǎi yù qī yǐ nǚ
按《十国春秋》:“崇嘏好男装,以失火系狱,邛州刺史周庠爱其丰采,欲妻以女。
nǎi xiàn shī yún mù fǔ ruò róng wèi tǎn fù yuàn tiān sù biàn zuò nán ér
乃献诗云:‘幕府若容为坦腹,愿天速变作男儿。
xiáng jīng zhào wèn nǎi huáng shǐ jūn nǚ yě
’庠惊召问,乃黄使君女也。
yòu shī fù mǔ yǔ lǎo yù tóng jū
幼失父母,与老妪同居。
mìng shè sī hù cān jūn yǐ ér qǐ bà guī bù zhī suǒ zhōng
命摄司户参军,已而乞罢归,不知所终。
jīn shì sú é chēng nǚ zhuàng yuán zhě yǐ qí xiàn shī shí zì chēng xiāng gòng jìn shì gù yě
”今世俗讹称女状元者,以其献诗时,自称“乡贡进士”故也。
yán dōng you yuē xú wén zhǎng sì shēng yuán jù mò yī zhé wèi nǚ zhuàng yuán jí chóng gǔ shì
严冬友曰:“徐文长《四声猿》剧,末一折为《女状元》,即崇嘏事。
cǐ sú chēng suǒ shǐ
此俗称所始。
sān shí qī
三十七
kǒng yì fu zá shuō chēng tuì zhī wǎn nián fú jīn shí yào zhì sǐ
孔毅夫《杂说》称退之晚年服金石药致死。
yǐn xiāng shān shī tuì zhī fú liú huáng yī bìng qì bù quán wèi zhèng
引香山诗“退之服硫黄,一病讫不痊”为证。
lǚ jí gōng biàn zhī yún wèi zhōng lì zì tuì zhī ěr jīn shí qiú bù sǐ fǎn sǐ
吕汲公辩之云:“卫中立字退之,饵金石,求不死反死。
zhōng lì yǔ xiāng shān jiāo hǎo fēi hán tuì zhī yě
中立与香山交好,非韩退之也。
hán gōng zhī tòng dǐ jīn shí yǐ jiàn li xū zhōng zhū rén mù zhì yǐ qǐ yǒu shēn fǎn fú zhī zhī lǐ
韩公之痛诋金石,已见李虚中诸人墓志矣:岂有身反服之之理?”
sān shí bā
三十八
jìn rén xīn hūn hè zhě zuò cuī zhuāng shī qí fēng pō gǔ
近人新婚,贺者作催妆诗,其风颇古。
àn máo shī jiān guān chē zhī qiān xī yī zhāng shēn fēng yuē xuān wáng zhōng xīng shì de xíng qīn yíng zhī lǐ qí you hè zhī ér zuò shì shī
按:《毛诗》“间关车之牵兮”一章,申丰曰:“宣王中兴,士得行亲迎之礼,其友贺之而作是诗。
běi qí hūn lǐ shè qīng lú fū jiā lǐng bǎi yú rén xié chē zi hū xīn fù cuī chū lái
”北齐婚礼,设青庐,夫家领百余人,挟车子,呼新妇,催出来。
táng yīn zhī yǒu cuī zhuāng shī
唐因之有催妆诗。
zhōng zōng shǒu suì yǐ huáng hòu rǔ ǎo pèi dòu cóng yī sòng què shàn shī shù shǒu
中宗守岁,以皇后乳媪配窦从一,诵《却扇诗》数首。
tiān hù zhōng nán píng wáng zhōng nǚ shì jiāng xià dù hóng zi shí yǐ hūn míng lìng rén zǒu qǐ zhàng chē wén yú tāng huáng
天祜中,南平王钟女适江夏杜洪子,时已昏暝,令人走乞《障车文》于汤簧。
huáng mìng xiǎo lì sì rén zhí zhǐ yǐ mǎ ér chéng jí cuī zhuāng yě
簧命小吏四人执纸,倚马而成:即催妆也。
jiè yǐn bǐ jì chuò gēng lù jù yún jīn xīn fù zhì mén zé chuán xí yǐ rù fú lìng lǚ de
《芥隐笔记》、《辍耕录》俱云:今新妇至门,则传席以入,弗令履地。
táng rén yǐ rán
唐人已然。
bái lè tiān chūn shēn qǔ fù shī yún qīng yī pěng zhān rù jǐn xiù yī tiáo xié
白乐天《春深娶妇》诗云:“青衣捧毡褥,锦绣一条斜。
liǎng xīn rén zhái táng cān bài wèi zhī bài táng
”两新人宅堂参拜,谓之拜堂。
táng rén wáng jiàn shī chāi yuàn shuāng bēi xíng jiǔ liù qīn xǐ wǒ jiā xīn fù yi bài táng
唐人王建《失钗怨》:“双杯行酒六亲喜,我家新妇宜拜堂。
sān shí jiǔ
三十九
shī néng lìng rén xiào zhě bì jiā
诗能令人笑者必佳。
yún sōng yǒng yǎn jìng yún zhǎng shéng shuāng mù xì héng qiáo yī bí kuà
云松《咏眼镜》云:“长绳双目系,横桥一鼻跨。
gǔ yú kè dǐ yún jìn lái fān yàn mèng yè yè dào jiā xiāng
”古渔《客邸》云:“近来翻厌梦,夜夜到家乡。
zhāng wén duān gōng yún gū zuò qī rén yǔ bào guó zài wén zhāng
”张文端公云:“姑作欺人语,报国在文章。
yǐn shì cūn yǒng pín yún sì néng yǒu jǐ yī pín diǎn qián zhí wú duō huà xìng cún
”尹似村《咏贫》云:“笥能有几衣频典,钱值无多画幸存。
liú chūn chí lì chūn yún mén qián jiǔ yǐ wú chē mǎ shàng yǒu rén lái sòng tǔ niú
”刘春池《立春》云:“门前久已无车马,尚有人来送土牛。
gǔ yú kū chén chu yún yún cái kě bì mén shēn biàn sǐ shū shēng qiáng jiàn yào jī hán
”古渔《哭陈楚筠》云:“才可闭门身便死,书生强健要饥寒。
jiǎng xīn yú yǒng jīng shī jī máo kàng yún tiān míng chū jiē hán chóng hào zì hèn bù rú jī yǒu máo
”蒋心余咏《京师鸡毛炕》云:“天明出街寒虫号,自恨不如鸡有毛。
xiāng tíng hé yú yǒng zhàng yún chuí chù pián yí rén yǔ xì
”香亭和余咏《帐》云:“垂处便宜人语细。
yú zhà dú biàn xiào
”余乍读便笑。
xiāng tíng wèn gù
香亭问故。
yú yuē zòng cū háo kè duàn wú zài zhàng zhōng hǎn jiào zhī lǐ
余曰:“纵粗豪客,断无在帐中喊叫之理。
yòu yǒng zhàng yuē gé hù shēng xiān bù lǚ lái
”又咏《杖》曰:“隔户声先步履来。
jiē zhēn de miào
”皆真得妙。
sì shí
四十
cáo zhèn tíng yǔ shǐ wú gāng qián xīn xiān fó hǎo wèi yōu lěng zhī shī
曹震亭与史梧冈潜心仙佛,好为幽冷之诗。
cáo yún sù sù qiū qián fēng xiāo kuàng yě wú yǐ
曹云:“肃肃秋干风,萧旷野无已。
qiáo gū xiǔ zhù yáo luò rì dòng yě shuǐ
桥孤朽柱摇,落日动野水。
shǐ yún yī fēng liǎng fēng yīn sān gēng wǔ gēng yǔ
”史云:“一峰两峰阴,三更五更雨。
lěng yuè pò yún lái bái yī zuò yōu nǚ
冷月破云来,白衣坐幽女。
jiē yīn qì xí rén
”皆阴气袭人。
cáo yòu yǒu jù yún qiū yīn lián shuò wàng àn àn bái yún píng
曹又有句云: “秋阴连朔望,黯黯白云平。
shì tīng qián cūn lǐ hū jī yǒu fù shēng
似听前村里,呼鸡有妇声。
cǐ shǒu biàn lěng ér bù yīn
”此首便冷而不阴。
sì shí yī
四十一
shī yǒu tīng lái shén yā qià xíng bù dé zhě
诗有听来甚雅,恰行不得者。
jīn shòu mén yún xiāo shòu bái lián huā shì jiè fēng lái sì miàn wò zhōng yāng
金寿门云:“消受白莲花世界,风来四面卧中央。
shī jiā yǐ guǒ yǒu qí rén bì huàn xuán nüè
”诗佳矣,果有其人,必患痃疟。
xuě ān sēng yún bàn shēng kè lǐ wú qióng hèn gào sù méi huā shuō dào míng
雪庵僧云:“半生客里无穷恨,告诉梅花说到明。
shī jiā yǐ guǒ yǒu qí shì bì rǎn hán jí
”诗佳矣,果有其事,必染寒疾。
sì shí èr
四十二
jīn rén chēng qū zhī gāo zhě yuē yǐng qǔ cǐ wù yě
今人称曲之高者,曰“郢曲”,此误也。
sòng yù yuē kè yǒu gē yú yǐng zhōng zhě
宋玉曰:“客有歌于郢中者。
zé gē zhě fēi yǐng rén yě
”则歌者非郢人也。
yòu yuē
又曰;
xià lǐ bā rén guó zhōng zhǔ hé zhě shù qiān rén
“《下里巴人》,国中属和者数千人。
yáng chūn bái xuě hé zhě bù guò shù shí rén
《阳春白雪》,和者不过数十人。
yǐn shāng kè yǔ zá yǐ liú zhǐ zé hé zhě bù guò shù rén
引商刻羽,杂以流徵,则和者不过数人。
shì yǐng zhī rén néng hé xià qū ér bù néng hé miào qū yě
”是郢之人能和下曲,而不能和妙曲也。
yǐ qí suǒ bù néng zhě míng qí sú bù yì é hu
以其所不能者名其俗,不亦讹乎?
sì shí sān
四十三
máo shī liú lí zhī zǐ
《毛诗》:“流离之子。
zhèng jiān
”《郑笺》;
liú lí niǎo míng
“流离,鸟名。
jīn é yǐ wéi lí sàn zhī cí
”今讹以为离散之词。
yóu zhī láng bèi shòu míng yě
犹之“狼狈”,兽名也;
jīn é yǐ wéi kùn dùn zhī cí
今讹以为困顿之词。
suǒ wěi èr zì jiān měi hǎo yě
“琐尾”二字,《笺》: “美好也。
jīn yì é wèi suǒ suì zhī cí
”今亦讹为琐碎之词。
sì shí sì
四十四
xiè wèi lián hè jìn shì yún fù yàn qióng lín zǎo tí míng yàn tǎ gāo
谢位联《贺进士》云:“赴宴琼林早,题名雁塔高。
yú yǒu jiù zhí yàn tǎ tí míng jì shí yú zhāng jiē jìn shēn dài fū sēng liú yǔ shì zhī míng fēi zhǐ xīn jìn shì yě
”余有旧拓《雁塔题名记》十余张,皆缙绅大夫、僧流羽士之名,非止新进士也。
táng jìn shì yú qǔ jiāng yàn shǎng zhī yú duō yǒu gè tí míng xìng zhě
唐进士于曲江宴赏之余,多有各题名姓者。
jīn rén suì yǐ yàn tǎ tí míng wèi chēng hè jìn shì zhī yán
今人遂以“雁塔题名”为称贺进士之言。
sì shí wǔ
四十五
shì chuán sū xiǎo mèi zhī shuō àn mò zhuāng màn lù yún yán ān fū rén sū shì yǒu cí xíng shì huò yǐ wéi dōng pō nǚ dì shì liǔ zi yù zhě suǒ zuò
世传苏小妹之说,按《墨庄漫录》云:“延安夫人苏氏,有词行世,或以为东坡女弟适柳子玉者所作。
jú pō cóng huà yún lǎo sū zhī nǚ yòu ér hào xué jià qí mǔ xiōng chéng qián zhī zǐ zhī cái
”《菊坡丛话》云:“老苏之女幼而好学,嫁其母兄程潜之子之才。
xiān shēng zuò shī yuē rǔ mǔ zhī xiōng rǔ bó jiù qiú yǐ jué zǐ lái jié yīn
先生作诗曰:‘汝母之兄汝伯舅,求以厥子来结姻。
xiāng rén hūn jià zhòng mǔ zú suī wǒ bù kěn jiāng ān yún
乡人婚嫁重母族,虽我不肯将安云。
kǎo èr shū suǒ yán dōng pō zhǐ yǒu èr mèi
”考二书所言,东坡止有二妹;
yī shì liǔ yī shì chéng yě
一适柳,一适程也。
jīn sú chuán wèi qín shǎo yóu zhī qī wù yǐ
今俗传为秦少游之妻,误矣!
huò yún jīn suǒ chuán sū xiǎo mèi zhī shī jù duì yǔ jiàn sòng lín kūn chéng zhāi zá jì yuán shǔ bù gēn zhī lùn
或云:“今所传苏小妹之诗句对语,见宋林坤《诚斋杂记》,原属不根之论。
yóu zhī shì chuán gān luō wèi qín xiāng
犹之世传甘罗为秦相。
àn guó cè gān luō nián shí èr wèi shǎo shù zǐ qǐng zhāng qīng xiàng yàn
”按《国策》:“甘罗年十二,为少庶子,请张卿相燕。
yòu shì lǚ bù wéi yǐ shuō zhào gōng fēng shàng qīng
又事吕不韦,以说赵功,封上卿。
bìng wú wéi qín xiāng zhī shuō
”并无为秦相之说。
rán yí lǐ shū yì yún
然《仪礼疏》亦云;
gān luō shí èr xiāng qín
“甘罗十二相秦。
zé yǐ é chuán é jiǔ yǐ
”则以讹传讹久矣。
sì shí liù
四十六
zhāng hàn shī
张翰诗;
huáng huā ruò sàn jīn
“黄花若散金。
cài huā yě
”菜花也。
tōng shǒu jiē yán chūn jǐng sòng zhēn zōng chū cǐ tí jǔ zǐ wù yǐ wéi jú nǎi bèi fàng chù
通首皆言春景,宋真宗出此题,举子误以为菊,乃被放黜。
sì shí qī
四十七
wài zǔ zhāng shī lù shī yún gāo zú duō jīn zǐ xiān shēng yǐ bái tóu
外祖章师鹿诗云:“高足多金紫,先生已白头。
rén jiān gāo zú chū chù
”人间“高足”出处。
àn shì shuō xīn yǔ zhèng kāng chéng zài mǎ róng mén xià sān nián bù dé xiāng jiàn
按《世说新语》:“郑康成在马融门下,三年不得相见;
gāo zú dì zǐ chuán shòu ér yǐ
高足弟子传授而已。
yán róng bù néng qīn jiào shǐ gāo dì zi chuán shòu zhī ěr
”言融不能亲教,使高弟子传授之耳。
rán yán shī gǔ zhù gāo zǔ běn jì yún fán chéng chuán zhě sì mǎ gāo zú wèi zhì chuán sì mǎ zhōng zú wèi yì chuán sì mǎ xià zú wèi chéng chuán
然颜师古注《高祖本纪》云:“凡乘传者,四马高足为置传,四马中足为驿传,四马下足为乘传。
shì gāo zú èr zì zài hàn shí yǐ zhī míng mǎ
”是“高足”二字,在汉时以之名马;
ér shì shuō jìng yǐ zhī chēng dì zǐ hé yě shī lù xiān shēng nián bā shí sì yóu mào yǔ zhe jī fù kāng xī gēng zǐ xiāng shì
而《世说》竟以之称弟子,何也?师鹿先生年八十四,犹冒雨着屐,赴康熙庚子乡试。
shǐ yù jīn shàng bì shòu shū ēn wú yí yě
使遇今上,必受殊恩无疑也。
yǔ jí mén yóu xī hú yún shī dì tóng yóu xìng bù gū hū tóng qiè zhí gèng tí hú
《与及门游西湖》云:“师弟同游兴不孤,呼僮挈植更提壶。
fēn míng liǔ àn huā míng chù nián shào cóng zhōng yī lǎo fu
分明柳暗花明处,年少丛中一老夫。
sì shí bā
四十八
jīn rén chēng nǚ zǐ jiā jī wèi shàng tou
今人称女子加笄为“上头”。
àn nán shǐ xiào yì chuán huá bǎo bā suì fù chéng wǎng cháng ān lín bié yuē xū wǒ hái wèi rǔ shàng tou
按《南史·孝义传》:“华宝八岁,父成往长安,临别曰:‘须我还,为汝上头。
cháng ān xiàn fù bù guī
’长安陷,父不归。
bǎo nián zhì qī shí yóu bù guān
宝年至七十,犹不冠。
shì shàng tou zhě nán zǐ zhī shì
”是“上头”者,男子之事。
jīn zhuān chēng nǚ zǐ xīn pō yí zhī
今专称女子,心颇疑之。
dú jìn yuè fǔ yún
读《晋乐府》云;
yǎo tiǎo shàng tou huan nà de jí pò guā zé zhǔ nǚ shuō yì kě
“窈窕上头欢,那得及破瓜?”则主女说亦可。
sì shí jiǔ
四十九
táng gěng wěi cháng mén yuàn yún wén dào zhāo yáng yàn
唐耿纬《长门怨》云:“闻道昭阳宴。
yáng héng yún wàng duàn zhāo yáng xìn bù lái
”杨衡云:“望断昭阳信不来。
liú ài yún chóu xīn hé yǔ dào zhāo yáng
”刘嫒云:“愁心和雨到昭阳。
àn zhāo yáng wèi chéng dì shí zhào shì zǐ mèi suǒ jū yǔ wǔ dì zhī chén hòu cháng mén wú shè
”按:昭阳为成帝时赵氏姊妹所居,与武帝之陈后长门无涉。
wǔ shí
五十
zhāng huái shù guān chá yuē tài shān cóng gǔ qì jīn jiē yán zì zhōng gān fā mài
章槐墅观察曰:“泰山从古迄今,皆言自中干发脉。
shèng zǔ qiǎn rén cóng cháng bái shān zōng zhì lǚ shùn shān kǒu lóng mài rù hǎi cóng zhū dǎo zhí jiē dēng zhōu qǐ fú shān ér dá tài shān záo záo kě jù
圣祖遣人从长白山,踪至旅顺山口,龙脉入海,从诸岛直接登州,起福山而达泰山,凿凿可据。
yú suī wèi zhì lǚ shùn fú shān rán shān zuǒ wǎng lái bù wéi dài yuè wèi zhèn ér duì jí guān wèn sì èr shuǐ yuán liú yì jiē zì dōng ér xi zé tài shān bù cóng zhōng gān fā mài yòu yī què zhèng yě
”余虽未至旅顺福山,然山左往来,不惟岱岳位震而兑,即观汶、泗二水源流,亦皆自东而西:则泰山不从中干发脉,又一确证也。
yīn jì yǐ shī yún liǎng tiáo wèn sì cháo xi qù yī zuò tài shān dù hǎi lái
因纪以诗云:“两条汶、泗朝西去,一座泰山渡海来。
xiào shā gǔ jīn tán dì mài fēn míng shì mèng wèi zēng cāi
笑杀古今谈地脉,分明是梦未曾猜。
wǔ shí yī
五十一
yuè fǔ yún wǔ mǎ lì chóu chú
《乐府》云:“五马立踌蹰。
xiāng shān shī yún wǔ pǐ míng kē mǎ shuāng lún huà jǐ chē
”香山诗云:“五匹鸣珂马,双轮画戟车。
zhù
”注;
wǔ mǎ zhě bù yī qí shuō
“五马者,不一其说。
àn hàn guān yí sì mǎ zài chē wéi tài shǒu chū zé zēng yī mǎ gù chēng tài shǒu yuē wǔ mǎ
按《汉官仪》:四马载车,惟太守出,则增一马:故称太守曰五马。
cǐ yī shuō yě
”此一说也。
chéng shì yǎn fán lù yǐ wéi shǐ yú máo shī
程氏《演繁露》以为始于《毛诗》;
liáng mǎ wǔ zhī
“良马五之。
yì yī shuō yě
”亦一说也。
nán shǐ liǔ yuán xiào chuán xiōng dì wǔ rén tóng wèi tài shǒu gè chéng yī mǎ chū rù
《南史·柳元笑传》:“兄弟五人,同为太守,各乘一马出入;
shí rén róng zhī hào liǔ shì mén tíng wǔ mǎ wēi yí
时人荣之,号柳氏门庭,五马委蛇。
zé yòu yī shuō yǐ
”则又一说矣。
wǔ shí èr
五十二
gǔ yuè fǔ shí wǔ fǔ xiǎo shǐ sān shí shì zhōng láng
《古乐府》:“十五府小史,三十侍中郎。
shì lìng shǐ zhī nián qīng zhě míng xiǎo shǐ jí jīn zhī xiǎo shū bàn yě
”似令史之年轻者名小史,即今之小书办也。
zhāng hàn yǒu zhōu xiǎo shǐ shī yuē piān piān zhōu shēng wǎn luán yòu tóng
张翰有《周小史诗》,曰:“翩翩周生,婉娈幼童。
nián fu shí wǔ rú rì zài dōng
年甫十五,如日在东。
xiè huì lián yǒu zèng xiǎo shǐ dù dé líng shī sì hū xiè xiá
”谢惠连有《赠小史杜德灵》诗,似乎亵狎。
rán wú hù jǔ xiào lián nǎi yuè dào gòng yōng qiū xiǎo shǐ huáng zhēn huān yǔ yí shí rén yǐ wéi róng
然吴祜举孝廉,乃越道,共雍丘小史黄真欢语移时,人以为荣。
zé xiǎo shǐ yòu yǐ rén zhòng yǐ
则小史又以人重矣。
gāo qiú wèi dōng pō xiǎo shǐ hòu jiàn sū shì zǐ sūn zhí lǐ yóu gōng
高俅为东坡小史,后见苏氏子孙执礼犹恭。
wǔ shí sān
五十三
táng rén zhēng qǔ xīn jìn shì yī shang yǐ wéi jí lì
唐人争取新进士衣裳以为吉利。
zhāng wén chāng shī yuē guī qù wéi jiāng xīn gào mìng hòu lái zhēng qǔ jiù yī shang
张文昌诗曰:“归去惟将新诰命,后来争取旧衣裳。
táng xuān zōng zì chēng xiāng gòng jìn shì li dào lóng
”唐宣宗自称“乡贡进士李道隆”。
jìn shì zhī róng zhì yú tiān zǐ mù zhī
进士之荣,至于天子慕之。
sòng shí yóu chóng chū shēn
宋时尤重出身;
wú chū shēn zhě bù dé rù xiàng
无出身者,不得入相。
gù yù xiāng cǐ rén bì xiān cì tóng jìn shì chū shēn ér hòu xǔ qí rù xiàng
故欲相此人,必先赐同进士出身,而后许其入相。
qí zhòng rú cǐ
其重如此。
rán yì yǒu shí ér jiàn
然亦有时而贱。
li zàn huáng bù zhōng jìn shì gù bù xǐ kē mù yuē
李赞皇不中进士,故不喜科目,曰;
hǎo luó mǎ bù rù xíng
“好骡马不入行。
jīn wèi shào wáng xǐ lì yuán bù xǐ jìn shì yuē
”金卫绍王喜吏员,不喜进士,曰;
gāo tíng yù rén cái fēi bù jiā kě xī chū shēn bù zhèng
“高廷玉人才非不佳,可惜出身不正。
xián qí zhōng jìn shì gù yě
”嫌其中进士故也。
wǔ shí sì
五十四
sòng xián chún xīn wèi zhèng yán chén bó dà yì kǎo shì shì zǐ zhū lù yùn sī dié zhōu xiàn xiān zhì shì jí biān pái bǎo wǔ qǔ gè rén hù guàn sān dài nián jiǎ shū míng suǒ xí jīng shū
宋咸淳辛未,正言陈伯大议:考试士子,诸路运司牒州县,先置士籍,编排保伍,取各人户贯三代年甲,书明所习经书;
nián shí wǔ yǐ shàng néng wén zhě xǔ qí xiāng zhī gòng shì jié zhuàng bǎo sòng
年十五以上能文者,许其乡之贡士结状保送。
yí yàng sì běn fēn sòng xiàn zhōu cáo bù
一样四本,分送县、州、漕、部。
lín chàng míng shí chóng xíng biān pái bǎo wǔ gè rén qīn shū jiā zhuàng yǐ yàn bǐ jì
临唱名时,重行编排保伍,各人亲书家状,以验笔迹。
shì rén kǔ zhī fù shī yún liú zhěng jīng tiān dòng dì lái xiāng yáng chéng xià kū shēng āi
士人苦之,赋诗云:“刘整惊天动地来,襄阳城下哭声哀。
miào táng shù shǒu quán wú cè zhǐ bǎ kē chǎng nào xiù cái
庙堂束手全无策,只把科场闹秀才。
wǔ shí wǔ
五十五
shào yòu fáng zèng you yún guǎng líng sàn lǐ qiú zhī jǐ bù tè dàn wú tīng yì wú
邵又房《赠友》云:“《广陵散》里求知己,不特弹无听亦无。
yú tàn qí yì bāo kuò shén guǎng
”余叹其意包括甚广。
àn wén yuàn yīng huá gù kuàng xù tán qín zhě wáng nǚ jì zhī míng rì gōng yuè gōng
按《文苑英华》顾况序:弹琴者王女继之,名“日宫”、“月宫”;
yǒu guī yún yǐn huá yuè yǐn zhū qū jiē guǎng líng sàn zhī yí yīn
有《归云引》、《华岳引》诸曲,皆《广陵散》之遗音。
shì shū yè suǒ dàn wèi cháng jué yě
是叔夜所弹,未尝绝也。
táng shū hán gāo chuán jiě guǎng líng sàn wèi jī kāng sī wèi zhī yì
《唐书·韩皋传》,解《广陵散》为嵇康思魏之意。
yīn wú qiū jiǎn zhū gě dàn jù qǐ bīng yú guǎng líng sī xīng fù wèi shì ér bīng jiē sàn wáng gù yuē cóng cǐ jué yǐ
因毋丘俭、诸葛诞俱起兵于广陵,思兴复魏室,而兵皆散亡,故曰从此绝矣。
fēi zhuān zhǐ qín yě
非专指琴也。
wǔ shí liù
五十六
huò wèn yáng shēng ān yǒu jù yún yī tǒng shuǐ qīng rú fó yǔ liǎng chóng shā jiā qǐ jiāng bō
或问:“杨升庵有句云:‘一桶水倾如佛语,两重纱夹起江波。
yīng zuò hé jiě yú àn xú qí shěng bù xǐ fó jīng cháng yún lèng yán fǎ huá bù guò yǐ cǐ yī tǒng shuǐ qīng rù bǐ yī tǒng zhōng
’应作何解?”余按:徐骑省不喜佛经,常云:“《楞严》、《法华》,不过以此一桶水,倾入彼一桶中。
qīng lái dào qù hái shì cǐ yī tǒng shuǐ
倾来倒去,还是此一桶水。
shí pò háo wú yú wèi
识破毫无余味。
cǐ shēng ān suǒ běn yě
”此升庵所本也。
fāng kōng shā yòng yī céng hu chuāng yuán wú bō wén
方空纱用一层糊窗,原无波纹;
jiā yǐ liǎng céng bì yǒu shǎn shuò bù dìng zhī bō
夹以两层,必有闪烁不定之波。
kǒng shēng ān jí shì chéng shī wèi bì yǒu běn
恐升庵即事成诗,未必有本。
yú yì yǒu jù yún
余亦有句云;
shuǐ hén xiè dì fāng yuán shǎo xuě piàn jīng fēng hòu bó duō
“水痕泻地方圆少,雪片经风厚薄多。
yī yòng shì shuō yī yòng dōng pō zhì lín
”一用《世说》,一用《东坡志林》。
wǔ shí qī
五十七
xióng zhe quán guān chá tīng xuě yún yī yè shuò fēng jí chóng qīn shàng jué hán
熊蔗泉观察《听雪》云:“一夜朔风急,重衾尚觉寒。
liào yìng jiē xià bái jí zǎo qǐ lái kàn
料应阶下白,及早起来看。
tóng èr shù pàn yuè yún jiā jué juān juān yuè qiū chuāng bī xiǎo kāi
”童二树《盼月》云:“佳绝娟娟月,秋窗逼晓开。
wò kàn tóng zhú yǐng jiàn shàng wò chuáng lái
卧看桐竹影,渐上卧床来。
liǎng shǒu gé diào xiāng tóng
”两首格调相同。
shāng bǎo yì gù qǔ yún yī qǔ míng guāng sān shí duàn zì dàn xiān yào tīng rén dàn
商宝意《顾曲》云:“一曲明光三十段,自弹先要听人弹。
zhào yún sōng lùn shī yún bèi rén qià xiàng líng huā zhào hái bǎ kàn rén yǎn zì kàn
”赵云松《论诗》云:“背人恰向菱花照,还把看人眼自看。
liǎng shǒu yòng yì xiāng fǎn
”两首用意相反。
wǔ shí bā
五十八
shī wén zì xū xué lì rán yòng bǐ gòu sī quán píng tiān fèn
诗文自须学力,然用笔构思,全凭天分。
wǎng wǎng gǔ jīn rén chí lùn bù móu ér hé
往往古今人持论,不谋而合。
li tài bái huái sù cǎo shū gē yún gǔ lái wàn shì guì tiān shēng hé bì gōng sūn dà niáng hún tuō wǔ zhào yún sōng lùn shī yún dào lǎo shǐ zhī fēi lì qǔ sān fēn rén shì qī fēn tiān
李太白《怀素草书歌》云:“古来万事贵天生,何必公孙大娘浑脱舞?”赵云松《论诗》云:“到老始知非力取,三分人事七分天。
wǔ shí jiǔ
五十九
shì dà fū rè zhōng tān shì yuán wú zú huì
士大夫热中贪仕,原无足讳;
ér wǎng wǎng mǎn kǒu shuō guī jìng chéng xí qì kě yàn huáng shēn tián shī yún
而往往满口说归,竟成习气,可厌!黄莘田诗云;
cháng cān bān lǐ shuō guī xiū dōu zuò hán xuān hǎo huà tóu
“常参班里说归休,都作寒暄好话头。
qià sì zhū mén gē wǔ de píng fēng piān huà bái yù zhōu
恰似朱门歌舞地,屏风偏画白蓣洲。
liù shí
六十
jìn rén jiā jù cháng zhāi lù zhī yǐ jiào zǐ dì
近人佳句,常摘录之,以教子弟;
guò shí yī guān yì yǒu chuí zhú dàn sī zhī lè
过时一观,亦有吹竹弹丝之乐。
míng zhī shōu shí bù jìn rán jùn zhí yī èr yì shèng rén jǔ ěr suǒ zhī yì yě
明知收拾不尽,然捃摭一二,亦圣人“举尔所知”意也。
máo wǎn yún zhà hán tóng zǐ qiè jiāng yǔ yě rén zhī
毛琬云: “乍寒童子怯,将雨野人知。
tóng yù yún bìng wén xīn shì shǎo lǎo bié gù rén nán
”童钰云:“病闻新事少,老别故人难。
zhāng jié yún
”张节云;
xíng shàn zuì wéi lè guān shū dòng chù yí
“行善最为乐,观书动畜疑。
kǒng dōng táng yún xiān dī shí lüè shuǐ fān bǎo bù yī wéi
”孔东堂云:“纤低时掠水,帆饱不依桅。
liáo gǔ tán yún shān fēng kū yàn shuǐ huā yǔ màn qín xián
”廖古檀云:“山风枯砚水,花雨慢琴弦。
wáng qīng huá yún duàn xiāng fú quē yuè gǔ fó shǒu hūn dēng
,’王卿华云:“断香浮缺月,古佛守昏灯。
wāng kě zhōu yún kè jiǔ rén duō shí nián gāo zhòng bìng guī
”汪可舟云:“客久人多识,年高众病归。
wú fēi chí yún liáng fēng bù guǎn zhēng yī báo luò rì fāng zhī xíng lù nán
”吴飞池云:“凉风不管征衣薄,落日方知行路难。
li mù táng yún yún zài xiù wú zhēng chū yì shí dāng liú yǒu bù píng míng
”李穆堂云:“云在岫无争出意,石当流有不平鸣。
hé nán yuán yún xián chóu zǎo shì fēi guān jiǔ jiù xué chóng wēn wèi kè sūn
”何南园云:“闲愁早释非关酒,旧学重温为课孙。
yáng cì yě yún
”杨次也云;
qiǎn shuǐ xì yú rú kě shi mì lín cáng niǎo zhǐ wén shēng
“浅水戏鱼如可拾,密林藏鸟只闻声。
zhōu qīng yuán yún niǎo zì xià shān rén zì shàng yī qí chuān pò bái yún guò
”周青原云:“鸟自下山人自上,一齐穿破白云过。
liú guǒ yún huā jiān kàn zhú xián féng zhǔ mèng lǐ wén jī shì dào jiā
”刘果云:“花间看竹嫌逢主,梦里闻鸡似到家。
zhāng zhì qiān sòng chūn yún qīng shān zhù jǐng rú liú kè lǜ shù chéng yīn yǐ gǎi zhuāng
”章智千《送春》云:“青山驻景如留客,绿树成阴已改妆。
yáo niàn cí kū sūn xū chuán yún yǒu lèi zhí cóng zhī jǐ luò wú wén kě gòng bié rén lùn
”姚念慈《哭孙虚船》云:“有泪直从知己落,无文可共别人论。
yǐn shì cūn sòng nán yuán chū jīng yún zhà qīn fēng cǎi guī piān sù bù guàn fēng chén zhù zì nán
”尹似村《送南园出京》云:“乍亲丰采归偏速,不惯风尘住自难。
yuán huì yīng yún gōng míng hé wù cuī rén lǎo chē mǎ wú qíng sòng kè duō
”袁蕙缨云:“功名何物催人老?车马无情送客多。
bǎo yì kū huán niang yún zhà fēn yān dǎo qíng yóu liàn lüè xiǎng chūn fēng sǐ wèi gān
”宝意《哭环娘》云:“乍分烟岛情犹恋,略享春风死未甘。
xiāng tíng dù huái yún tián jiā fàn mài fēng réng běi yóu nǚ tuō qún sú jiàn nán
”香亭《渡淮》云:“田家饭麦风仍北,游女拖裙俗渐南。
chūn chí shùn fēng yún tiān shàng niǎo zhēng fān yǐng sù àn biān rén hèn mǎ xíng chí
”春池《顺风》云:“天上鸟争帆影速,岸边人恨马行迟。
yòu yǒu wǔ qī zì dān jù yì miào zhě
”又有五七字单句亦妙者。
lǔ xīng cūn zhī lǎo pà sòng chūn guī yáng shǒu zhī zhī suí shēn zhǐ yǒu yǐng tóng lái wáng jiā jùn zhī yuán bù zāi méi jué fù chūn xiào cūn zhī huì lǎo piān féng rén xù chǐ fēi chí zhī gū hóng yǔ kè zhēng shā sù jiē shì yě
鲁星村之“老怕送春归”,杨守知之“随身只有影同来”,王家骏之“园不栽梅觉负春”,啸村之“讳老偏逢人叙齿”,飞池之“孤鸿与客争沙宿”:皆是也。
liù shí yī
六十一
kǒng zǐ yuē gāng yì mù nè jìn rén
孔子曰:“刚毅木讷近仁。
yú wèi rén kě yǐ mù shī bù kě yǐ mù yě
”余谓:人可以木,诗不可以木也。
rén xué dù shī bù xué qí gāng yì ér zhuān xué qí mù
人学杜诗,不学其刚毅,而专学其木;
zé chéng bù kě diāo zhī xiǔ mù yǐ
则成不可雕之朽木矣。
pān jia táng shī bù rú huáng táng táng yǐ yī mù ér yī líng yě
潘稼堂诗,不如黄唐堂:以一木而一灵也。
yú xuǎn qián wén mǐn gōng shī shén shǎo jiā rén wù chāo shí yú zhāng
余选钱文敏公诗甚少,家人误抄十余章。
yú dú zhī shēng qì bó bó huǐ zhī gōng wèi jǐn
余读之,生气勃勃,悔知公未尽。
jū wáng hé yǒu rén yún cǐ sūn yuān rú shī yě
居亡何,有人云:“此孙渊如诗也。
yú zì xǐ lǎo yǎn zhī wèi hūn
”余自喜老眼之未昏。
liù shí èr
六十二
yú cháng jí shǎng jiàn ān shēng yǒng luò huā yún kàn tā yǐ zhú dōng liú qù què yòu yīn fēng dào zhuǎn lái
余尝极赏健庵甥咏《落花》云:“看他已逐东流去,却又因风倒转来。
huò dà bù fú yuē cǐ hái tóng néng shuō zhī huà gōng hé yǐ rú cǐ qí shǎng yú yuē zi bú jiàn zhāng yàn gōng zhēng wèi yuán zhōng shì hu yàn gōng yǐ shòu èr zhāng zhǔ tuō yǐ yīn sòng jū yī yán ér zhǐ
”或大不服,曰:“此孩童能说之话,公何以如此奇赏?”余曰:“子不见张燕公争魏元忠事乎?燕公已受二张嘱托矣!因宋琚一言而止。
yī shēng míng jié cóng cǐ dà dìng
一生名节,从此大定。
zài shēng zuò shī shí wèi bì guǒ yǒu cǐ yì
在甥作诗时,未必果有此意;
ér dú shī zhě bù kě bú huì xīn dú yuǎn yě
而读诗者,不可不会心独远也。
bù rán shī chēng rú qiē rú cuō yǔ pín ér wú chǎn hé gān shī chēng qiǎo xiào qiàn xī yǔ huì shì hòu sù hé gān ér shèng rén xǔ zi xià zǐ gòng kě yǔ yán shī zhèng wèi cǐ yě
不然,《诗》称‘如切如磋’,与‘贫而无谄’何干?《诗》称‘巧笑倩兮’,与‘绘事后素’何干?而圣人许子夏、子贡‘可与言诗’:正谓此也。
liù shí sān
六十三
gāo wén liáng gōng xún fǔ jiāng sū wèi zhì fǔ mǒu suǒ lìng shì jí jí hu dài yǐ ér gōng shēng sè bù dòng yǒng tiān píng shān yún
高文良公巡抚江苏,为制府某所凌,势岌岌乎殆矣,而公声色不动,咏《天平山》云;
yǐ tiān qiào bò wú chén yù duò dì gū liú bù dòng yún
“倚天峭擘无尘玉,堕地孤留不动云。
qí shí shěn zǐ dà xiān shēng zài mù fǔ hé yún bái làng jìng jiào fān shí xià bì yún gāo bù shòu fēng yí
”其时沈子大先生在幕府,和云:“白浪静教翻石下,碧云高不受风移。
liù shí sì
六十四
chǎn chéng shàng rén duì yuè diào yǐ zhōng yún gòng wán jūn hé wǎng jiāng tóu dú chuàng shén
阐乘上人《对月吊以中》云:“共玩君何往?江头独怆神。
nán jiāng yī piàn yuè fēn zhào jiǔ quán rén
难将一片月,分照九泉人。
yú zài xiǎo shì mǎi yī gǔ jìng bèi yǒu shī yún bǎo xiá chū lí shuǐ hán guāng bù rǎn chén
”余在小市,买一古镜,背有诗云:“宝匣初离水,寒光不染尘。
guāng rú yī lún yuè fēn zhào liǎng biān rén
光如一轮月,分照两边人。
máo xī hé yǒng jìng yún yǔ yú tóng xià lèi wéi yǒu jìng zhōng rén
”毛西河咏《镜》云:“与余同下泪,惟有镜中人。
sān yā rén zì jù jiā
”三押“人”字,俱佳。
liù shí wǔ
六十五
gāo hàn qǐ sī mǎ lù shàng xǐ qíng yún shēng chuán gàn què xǐ bù jué jiǎn lǘ qīng
高翰起司马《路上喜晴》云:“声传干鹊喜,步觉蹇驴轻。
qiáo mù hán zhōu zhōng yún yǔ shēng peng jiē zhòng ōu yǐng làng tou qīng
”乔慕韩《舟中》云:“雨声篷皆重,鸥影浪头轻。
liù shí liù
六十六
yǒu rén guò liú zhì miào jiàn bì shàng tí yún míng shí rú cǐ bá yōu lún jiàn mí xū kàn shì gòng shēn
有人过刘智庙,见壁上题云:“明时如此拔幽沦,荐祢须看士贡身。
gǎn nǐ shí qú róng sàn mù jìng jiào chén hǎi zuò láo xīn
敢拟石渠容散木,竟教尘海作劳薪。
biàn míng méi wèi fēi wú dì pěng xí máo shēng shàng yǒu qīn
变名梅尉非无地,捧檄毛生尚有亲。
yì rì rú lín yǔ xún lì yī biān wèi zhì tīng tā rén
异日《儒林》与《循吏》,一编位置听他人。
shī wěi shǔ zhú chū èr zì
”诗尾署“竹初”二字。
zì mìng rú cǐ kě xiǎng jiàn qí bù fán
自命如此,可想见其不凡。
liù shí qī
六十七
wáng mèng lóu zuò yún nán tài shǒu yǒu nà lóu yí mín li hè líng xiàn shī yún yù táng lǎo fèng liú yī bō cāng hǎi cháng hóng juǎn diào sī
王梦楼作云南太守,有纳楼夷民李鹤龄献诗云:“玉堂老凤留衣钵,沧海长虹卷钓丝。
mèng lóu xǐ jí yòng qí èr jù wèi qǐ jù xù liù jù yǐ zèng bié yún jiù shì dōu suí yún biàn miè xīn shī xǐ jiàn jǐn fēn pī
”梦楼喜,即用其二句为起句,续六句以赠别云:“旧事都随云变灭,新诗喜见锦纷披。
shū fāng nà yì féng jiā shì shí miàn wú rú shì bié shí
殊方那易逢佳士,识面无如是别时。
zì fù píng shēng néng shuì xiàng shān hú jǐ shī wǎng zhōng zhī
自负平生能说项,珊瑚几失网中枝。
liù shí bā
六十八
chāng lí yún
昌黎云;
héng kōng pán yìng yǔ
“横空盘硬语。
yìng yǔ néng jiā zài gǔ rén yì shǎo
”硬语能佳,在古人亦少。
zhǐ ài dù mù zhī yún
只爱杜牧之云;
ān dé dōng zhào lóng bó gōng chē gān hǎi shuǐ jiàn dǐ kōng
“安得东召龙伯公,车干海水见底空。
yòu yún jīng yú héng jí wò cāng míng hǎi bō fēn zuò liǎng chù shēng
”又云:“鲸鱼横脊卧沧溟,海波分作两处生。
sòng rén jù yún jīn chì dòng shēn mó rì yuè yín hé fān làng xǐ qián kūn
”宋人句云:“金翅动身摩日月,银河翻浪洗乾坤。
běn cháo fāng wèn tíng bo kuí zá shī yún lóng lái yīn lǐng zuò yóu xì léi diàn guāng zhōng wǔ xuě huā
”本朝方问亭《卜魁杂诗》云:“龙来阴岭作游戏,雷电光中舞雪花。
zhào qiū gǔ qiū yǔ yún
”赵秋谷《秋雨》云;
yóu yún po nóng mò tiān é chí guǎng pà
“油云泼浓墨,天额持广帕。
fēng guò rì yù lái jiān nán zǒu yún xià
风过日欲来,艰难走云罅。
dà yǔ yún rì yuè jiē guī hǎi jiāo lóng luàn shàng tiān
”《大雨》云:“日月皆归海,蛟龙乱上天。
zhào yún sōng cóng li xiàng guó zhēng tái wān yún
”赵云松《从李相国征台湾》云;
rén gāo zuò jù rán xiāo hēi yú yǎn rú xīng shè shuǐ hóng
“人膏作炬燃宵黑,鱼眼如星射水红。
zhào lǔ zhān yún jiāng xīng dòng yú jǐ shān guǒ luò yuán huái
”赵鲁瞻云:“江星动鱼脊,山果落猿怀。
liù shí jiǔ
六十九
bǐng chén zhào shì hóng cí dào bǐng shēn sì shí yú nián yǐ
丙辰召试鸿词,到丙申四十余年矣。
shēn hù shān zài dōu zhōng yǔ qián tuò shí cáo de shān xiǎo jí fù shī yún chǐ wǔ chéng nán zhú sàn xiān huān chǎng yī sàn shì fēi yān
申笏山在都中,与钱箨石、曹地山小集,赋诗云:“尺五城南逐散仙,欢场一散似飞烟。
duō shēng nà de lí wén zì hòu sǐ hé róng xiè zī jiān zuì hòu yín shēng jīng hù wài yǔ yú shān sè rù chuāng qián
多生那得离文字,后死何容卸仔肩?醉后吟声惊户外,雨余山色入窗前。
bǎi rén shàng yǒu sān rén zài shì dé tiān lián yì zì lián
百人尚有三人在,似得天怜亦自怜。
wū hū hù shān mò yòu shí yú nián yǐ jīn hǎi nèi zhào shì zhě zhǐ yú yǔ tuò shí èr rén shàng zài
”呜呼!笏山殁又十余年矣!今海内召试者,只余与箨石二人尚在。
ér jìn wén qí nián guò bā shí yì yǐ zhòng fēng
而近闻其年过八十,亦已中风。
rán zé tiān lián zì lián néng wú zài sān sòng zhī hu
然则“天怜自怜”,能无再三诵之乎?
qī shí
七十
zhōu qīng yuán yǒng yáng fēi yún cǎi yú huā xià lù r kuáng cǐ shuō zhōng yí shì miǎo máng
周青原咏《杨妃》云:“彩舆花下禄儿狂,此说终疑是渺茫。
wéi xiǎo liú láng céng ài xī zuò huái qīn wéi huà méi zhǎng
惟小刘郎曾爱惜,坐怀亲为画眉长。
yòng shǐ shì bǔ qián rén wèi yǒu
”用史事,补前人未有。
jiāng lù jì qiū fān zhōng chéng juān yáng fēi mù shàng
将录寄秋帆中丞,镌杨妃墓上。
qī shí yī
七十一
shuǐ xiān huā shī wú jiā zhě
水仙花诗无佳者;
wéi yáng cì yě xiān shēng qī lǜ qián bàn shǒu yún tīng héng zhōu cǎo bàn wú duō yǐ shuǐ wèi jiā nài lěng hé shēng yì bù xū zhān cùn tǔ tōng cí zhí yù tuō wēi bō
惟杨次也先生七律,前半首云:“汀蘅洲草伴无多,以水为家奈冷何?生意不须沾寸土,通词直欲托微波。
yú àn jiāo shì yì lín yún fú yàn yā yā yǐ shuǐ wèi jiā
”余按:《焦氏易林》云:“凫雁哑哑,以水为家。
yáng àn yòng zhī ér shǐ rén bù jué kě wèi yòng diǎn zhě fǎ
”杨暗用之,而使人不觉:可为用典者法。
qī shí èr
七十二
zhào yún sōng tài shǐ rù wéi fēn xiào zuò zá yǒng shí yú zhāng zú yǐ jiě yí
赵云松太史入闱分校,作《杂咏》十余章,足以解颐。
fēng mén yún guān fēng qià sì xuán fú jìn rén wàng jū rán rù hǎi shēn
《封门》云:“官封恰似悬符禁,人望居然入海深。
pìn pái yún jīn róng yīng shi pī shā kǔ lǐ zhòng zhēn tóng nà cǎi qián
”《聘牌》云:“金熔应识披沙苦,礼重真同纳采虔。
gōng jǐ dān yún rì yǒu shuāng jī gōng shàn bàn yè wú dǒu jiǔ kè tán gū
”《供给单》云:“日有双鸡公膳半,夜无斗酒客谈孤。
fēn jīng yún duō shì wèi huáng tán hǔ guān kǎo guān qià sì huà hóng gōu
”《分经》云:“多士未遑谈虎.观,考官恰似划鸿沟。
jiàn tiáo yún
”《荐条》云;
pǐn tí wèi biàn wú shuāng shì yù hé xiān chéng de bàn gōng
“品题未便无双士,遇合先成得半功。
fó hǎi jiàn dēng chāo dù fá shén shān yóu pà yǐn huí fēng
佛海渐登超渡筏,神山犹怕引回风。
luò juàn yún luò huā tuì bǐ quán wú yàn shí yè chūn cán shàng yǒu shēng
”《落卷》云:“落花退笔全无艳,食叶春蚕尚有声。
chén mìng fǎ yán nán zì sù fǎn hún xiāng dào huò chóng shēng
沉命法严难自诉,返魂香到或重生。
bō fáng yún wèi fáng guǒ luǒ jiān shēng zǐ xiào bǐ pí pá bié guò chuán
”《拨房》云:“未妨蜾蠃艰生子,笑比琵琶别过船。
qī shí sān
七十三
yú zì yòu wén yuè huá zhī shuō zhōng wèi jiàn yě
余自幼闻“月华”之说,终未见也。
tóng nián wáng dà sī nóng qiū ruì mèng yuè huá ér shēng gù xiǎo zì huá guān
同年王大司农秋瑞,梦月华而生,故小字华官。
hòu jiàn píng hú lù lù táng xiān shēng yún kāng xī xīn yǒu bā yuè shí sì yè céng jiàn yuè dāng zhèng wǔ lún zhī xī nán jiǎo hū tǔ bái guāng yī dào
后见平湖陆陆堂先生云:“康熙辛酉八月十四夜,曾见月当正午,轮之西南角,忽吐白光一道。
yǐ ér hóng huáng gàn bì yuē yǒu èr shí yú tiáo xià chuí zhì de
已而红黄绀碧,约有二十余条,下垂至地。
liáng jiǔ jié lún sān zā jiàn yuè bú jiàn tiān yǐ
良久结轮三匝,见月不见天矣。
xiān shēng fù yún jīn xiāo cái jiàn yuè huá yuán zhī nǚ zhāng jī yě shī yán
”先生赋云: “今宵才见月华圆,织女张机也失妍。
wǔ sè liú sū qí zháo dì sān chóng lún kuò yù mí tiān
五色流苏齐着地,三重轮廓欲弥天。
xiān shēng míng kuí xūn zhǎng jiào guì lín zuò lǐ jīng jiě yì qǐng xù yú jīn zhōng chéng
”先生名奎勋,掌教桂林,作《礼经解义》,请序于金中丞。
zhōng chéng mìng yú dài zuò xiān shēng kuā bù yǐ
中丞命余代作,先生夸不已。
zhōng chéng yǐ shí gào zhī
中丞以实告之。
xiān shēng yuē cǐ gǔ wén lǎo shǒu bù shì shào nián rén suǒ zuò yě
先生曰:“此古文老手,不似少年人所作也。
jì xiān shēng yǒu jù yún yán dī sī wǎng zhū cháng duàn zhǎo qiǎn lián fáng zi bàn kōng
”记先生有句云:“檐低丝网蛛常断,沼浅莲房子半空。
xiān shēng zǔ míng gǎo zì yì shān
先生祖名藁,字义山。
dāng guó chū dǐng gé shí mǎ jiāng jūn bīng pò píng hú lüè qí fù jiāng shā zhī
当国初鼎革时,马将军兵破平湖,掠其父,将杀之。
cài cái jiǔ suì fú cǎo zhōng tiào chū bào jiāng jūn xī qiú dài
菜才九岁,伏草中,跳出,抱将军膝求代。
jiāng jūn ài qí mào sháo xiù qǔ shǒu shàn shì zhī yuē r néng dú shàn shàng shī jí shè rǔ fù
将军爱其貌韶秀,取手扇示之曰:“儿能读扇上诗,即赦汝父。
cài lǎng sòng yuē shōu bīng sì jiě jiàng wáng fù jiào zǐ sān dēng shàng jiàng tái
”菜朗诵曰:“收兵四解降王缚,教子三登上将台。
cǐ sòng rén zèng cáo wǔ huì wáng shī yě
’此宋人赠曹武惠王诗也。
jiāng jūn bù shā rén jí jīn zhī wǔ huì wáng yǐ
将军不杀人,即今之武惠王矣。
jiāng jūn dà xǐ bào huái zhōng pì ěr yuē
”将军大喜,抱怀中,辟珥曰;
rǔ néng suí wǒ qù wèi wǒ zi hu yuē jiāng jūn shè wú fù jí wú fù yě
“汝能随我去,为我子乎?”曰:“将军赦吾父,即吾父也。
suì kū bié qí fù ér xíng
”遂哭别其父而行。
jiāng jūn wèi zhī lèi xià
将军为之泪下。
yǐ ér jiāng jūn shēn gù cài de tuō guī
已而将军身故,菜得脱归。
kāng xī jǐ wèi jǔ hóng bó rù cí lín
康熙己未,举鸿博,入词林。
shèng zǔ ài qí cái yī rì qī qiān cóng biān xiū zàn shàn shù zǐ shòu nèi gé xué shì
圣祖爱其才,一日七迁,从编修、赞善、庶子,授内阁学士。
cái yī nián xiān shēng yǐn jí guī
才一年,先生引疾归。
yòu shí nián zú
又十年,卒。
zì tí huá biǎo yún yī rì qī qiān qiān gǔ shǎo
自题华表云:“一日七迁千古少;
zhōu nián zhì zhèng cùn xīn ān
周年致政寸心安。
yǒu bìng bù zhì yín yuē wú yào néng yán yán dì shòu yǒu rén céng kū lǎo dān lái
”有病不治,吟曰:“无药能延炎帝寿,有人曾哭老聃来。
qī shí sì
七十四
xiāng chuán tiān kāi yǎn yú yì wèi zhī jiàn yě
相传“天开眼”,余亦未之见也。
píng hú zhāng jiào pō xiǎo bù yú tíng tiān wú piàn yún
平湖张教坡,晓步于庭,天无片云;
hū wén yǒu shēng gē rán tiān kāi yī fèng dāng zhōng kuān liǎng tóu xiá zhuàng lèi dà chuán
忽闻有声割然,天开一缝:当中宽,两头狭,状类大船。
kuān chù yǒu yuán jing shǎn shǎn guāng máng zhào yào shì diàn fēi diàn
宽处有圆睛闪闪,光芒照耀,似电非电。
yǎn páng suì máng rú rén zhī yǒu jié máo
眼旁碎芒,如人之有睫毛。
liáng jiǔ nǎi bì
良久乃闭。
jiào pō fù shī yuē pī lì nián nián xiǎng hé zēng jí è lái jīn zhāo cái xǐng wù tiān yǎn bù qīng kāi
教坡赋诗曰:“霹雳年年响,何曾殛恶来?今朝才省悟,天眼不轻开。
qī shí wǔ
七十五
shī hán liǎng céng yì bù qiú qí jiā ér zì jiā
诗含两层意,不求其佳而自佳。
huò yǒng tài háng shān yún dàn yǒu lù kě shàng zài gāo rén yě xíng
或咏《太行山》云:“但有路可上,再高人也行。
yǒng zhú yún zhī yuán xīn shàng zài bù miǎn lèi cháng liú
”咏《烛》云:“只缘心尚在,不免泪长流。
yǒng xiāng jiàn pō yún quàn jūn xíng lù cún yú bù shān shuǐ hái liú xiāng jiàn pō
”咏《相见坡》云:“劝君行路存余步,山水还留相见坡。
qī shí liù
七十六
yú shí èr suì rù xué lǐn shēng chéng yān qú yún qú shēng wú guān shān míng huá sūn yì yǐ tiáo nián rù xué
余十二岁入学,廪生程鄢渠云:“渠甥吴冠山,名华孙,亦以髫年入学。
jīn yǐ fù lù míng nián cái shí wǔ
今已赋鹿鸣,年才十五。
xiù wén yī cè shì yú
”袖文一册示余。
yú dú zhī wàng ruò tiān rén
余读之,望若天人。
jí yú dēng cí guǎn xiān shēng dū xué mǐn zhōng wú yóu xiāng jiàn
及余登词馆,先生督学闽中,无由相见。
wǔ shí wǔ hòu xiān shēng zhì shì zài jiā nián bā shí yǐ
五十午后,先生致仕在家,年八十矣。
yú yóu huáng shān xīn ān hé sù fēng xiù cái zhāo yóu chóu shù wāng yuán lí xiān shēng suǒ jū jǐn shí lǐ yú jìng wèi zǒu yè
余游黄山,新安何素峰秀才招游仇树汪园,离先生所居,仅十里余,竟未走谒。
bié hòu xīn tōng tōng rú yǒu suǒ shī
别后,心恫恫如有所失。
nǎi zuò shī jì zhī
乃作诗寄之。
xiān shēng jiàn hé yún yīng cái shuò wàng shì wú shī zhǐ chǐ xiāng féng yuàn yòu wéi
先生见和云:“英才硕望是吾师,咫尺相逢愿又违。
zì xī zhí lú xīn shí miàn jǐ wèi kē shōu zhǎng shì juàn gōng suǒ xiāng shí
自昔直庐欣识面,己未科,收掌试卷,公所相识。
yú jīn huā jìng shǎo kōu yī
于今花径少抠衣。
lǚ xiǎng fǎng suí yuán wèi guǒ
屡想访随园未果。
wú rén bù yì shén xiān dù dú wǒ piān jiào yù hé xī
无人不挹神仙度,独我偏教遇合稀。
yóu yì shén jiāo nián shàng yòu liǎng zhū ruò liǔ gòng yī yī
犹忆神交年尚幼,两株弱柳共依依。
qī shí qī
七十七
zhāng yí fēng guān chá wèi yú yuē lǐ bái qīng píng diào sān zhāng fēi yǒng mǔ dān yě
张仪封观察谓余曰:“李白《清平调》三章,非咏牡丹也。
qí shí wǔ huì fēi hōng yáng fēi chū chǒng dì duì huā gǎn jiù zhào lǐ bái fù shī
其时武惠妃薨,杨妃初宠,帝对花感旧,召李白赋诗。
bái zhī dì yì gù yǒu wū shān duàn cháng yún xiǎng yī shang zhī yǔ
白知帝意,故有‘巫山断肠’、‘云想衣裳’之语;
gài zhèng yù jiā xiě yě
盖正喻夹写也。
zhì yú míng huā qīng guó zé zhǐ guì fēi yǐ
至于‘名花倾国’,则指贵妃矣。
yú àn táng shū lǐ bái chuán chēng dì zuò chén xiāng tíng yì yǒu suǒ gǎn nǎi zhào lǐ bái
”余按《唐书·李白传》称:“帝坐沉香亭,意有所感,乃召李白。
zé guān chá cǐ shuō wèi wèi wú yīn
”则观察此说,未为无因。
zhāng míng yù gǔ zì yí tíng
张名裕谷,字诒庭。
qī shí bā
七十八
cáo zi jiàn měi nǚ piān yā èr nán zì
曹子建《美女篇》押二“难”字。
xiè kāng lè shù zǔ dé shī yā èr rén zì
谢康乐《述祖德》诗押二“人”字。
yuán gōng yǒng huái yā èr guī zì
阮公《咏怀》,押二“归”字。
yǐ gù dù fǔ yǐn zhōng bā xiān gē xiāng shān wèi cūn tuì jū chāng lí jì mèng jiāo shī jiē yán xí zhī
以故,杜甫《饮中八仙歌》、香山《渭村退居》、昌黎《寄孟郊》诗,皆沿袭之。
qī shí jiǔ
七十九
tián shí fā yún wǒ ǒu yī zhǎn juǎn pō shì chuān yú rù jīn gǔ zhēn bǎo lín lì xuàn duó mù jīng
田实发云:“我偶一展卷,颇似穿窬入金谷,珍宝林立,眩夺目精;
shí jì wú duō lì fù yǒu xiàn bù zhī dāng qǔ hé wù ér jī shēng yǐ chàng yǐ
时既无多,力复有限,不知当取何物,而鸡声已唱矣。
cǐ yǔ shén juàn
”此语甚隽。
yú mén shài shū shī yún lǎo tāo duì cháng yán wèi dàn kōng yí duǒ
鱼门《晒书》诗云:“老饕对长筵,未啖空颐朵。
bā shí
八十
rú gāo bù yī lín tiě xiāo yǒu lǎo zhì shí qiū xīn wǔ zì yú pō shǎng zhī
如皋布衣林铁箫有“老至识秋心”五字,余颇赏之。
yǔ wú sōng yá kàn hǎi táng yún wàn duo xian yún qīng yù dī duō qíng hóng xiàng bái tóu rén
《与吴松崖看海棠》云:“万朵仙云轻欲滴,多情红向白头人。
sōng yá yún jiāo lái hún yù shuì chóu shā yǐ lán rén
”松崖云:“娇来浑欲睡,愁杀倚栏人。
liǎng yā rén zì jù miào
”两押“人”字,俱妙。
lín míng li mǎi de gǔ tiě xiāo néng chuī biàn zhǐ zhī yīn yīn zì tiě xiāo gài qǔ wáng zǐ yuān yuàn de shì wèi dòng xiāo zhī yì yún
林名李,买得古铁箫,能吹变征之音,因字铁箫,盖取王子渊“愿得谥为洞箫”之意云。
bā shí
八十—
jī xiān shī dōu wú jiā zhě
乩仙诗,都无佳者;
wéi xū yí xǔ jiā yǒu xian jiàng tán yǒng yàn yún yàn zi xián ní rèn jiù cháo fēi lái fēi qù mù lián zhāo
惟盱眙许家有仙降坛,咏《燕》云:“燕子衔泥认旧巢,飞来飞去暮连朝。
bǔ r bù nài qiū fēng lǎo huí shǒu kōng liáng yuè zhèng gāo
哺儿不耐秋风老,回首空梁月正高。
dú zhě yún shī suī jiā kǒng fēi jí zhào
”读者云:“诗虽佳,恐非吉兆。
guǒ wèi shí nián xǔ líng luò dài jìn
”果未十年,许零落殆尽。
dāng xǔ yǔ xiān chàng hé shí fēn yǒng xuē tāo jiān xiàn líng zì
当许与仙倡和时,分咏“薛涛笺”,限“陵”字。
zhū kè gē bǐ
诸客搁笔。
xian yún pián yí jié dù gāo qiān lǐ cuò guò shī rén dù shǎo líng
仙云:“便宜节度高千里,错过诗人杜少陵。
bā shí èr
八十二
yú bù jiě cí qǔ
余不解词曲。
jiǎng xīn yú qiáng yú guān suǒ zhuàn qǔ běn qiě yuē xiān shēng zhǐ suàn xiǎo bìng yī chǎng chǒng cì pī lǎn
蒋心余强余观所撰曲本,且曰:“先生只算小病一场,宠赐披览。
yú bù dé yǐ wèi lǎn shù què
”余不得已,为览数阕。
cì rì xīn yú lái wèn qí zhōng kě yǒu de yì yǔ fǒu yú yuē zhǐ ài èr jù yún rèn rǔ tè cōng míng cāi bù chū tiān qíng xìng
次日,心余来问:“其中可有得意语否?”余曰:“只爱二句,云:‘任汝忒聪明,猜不出天情性。
xīn yú xiào yuē xiān shēng bì jìng shì shī rén fēi qū kè yě
”’心余笑曰:“先生毕竟是诗人,非曲客也。
yú wèn hé gù
”余问何故。
yuē shāng bǎo yì wén léi shī yún zào wù qǐ píng fān fù shǒu kuī tiān nán yòng chuǎi mó xīn
曰:“商宝意《闻雷》诗云:‘造物岂凭翻覆手,窥天难用揣摹心。
cǐ wǒ shí yī gè zì zhī lán běn yě
’此我十一个字之蓝本也。
bā shí sān
八十三
yú zǐ shī jí shí yú nián yǐ ǒu ěr fān xié wù zì shàng duō
余梓诗集十余年矣,偶尔翻撷,误字尚多;
yīn jì jiāo yuán xiān shēng yǒng luò yè yún kàn yuè kě zhī zhē jiàn shǎo jiào shū zhēn jué sǎo yóu duō
因记椒园先生咏《落叶》云:“看月可知遮渐少,校书真觉扫犹多。
bā shí sì
八十四
wáng zǎi yáng jiē jiā xìn zhī liǎng zi luán shēng xǐ fù shī yǐ jì yún kě wú zhì yǔ lái qīng zhāo huì yǒu míng zhuāng bì bó jiē
王载扬接家信,知两子孪生,喜赋诗以寄云:“可无致语来清照,会有明妆避伯喈。
yòng diǎn qiè ér yā
”用典切而雅。
bā shí wǔ
八十五
kūn shān chéng huáng cí sì yi xuān yǒu jī tǔ dào shì jiāng zhù tíng qí shàng
昆山城隍祠四宜轩有积土,道士将筑亭其上。
jiē shí fu wèng léi jī zhī sān wèng sān jī
阶石甫瓮,雷击之,三瓮三击;
jué de nǎi shì huáng zǐ chéng mù
掘地,乃是黄子澄墓。
yì zhì zài gōng bèi lù qí mén xià shì shí gǔ zàng cǐ
邑志载:公被戮,其门下士拾骨葬此。
qián gài tíng jìn shì shī yún xī shí zhū lù wú yí yīng cǐ rì fēng léi hù cán gǔ
钱溉亭进士诗云:“昔时诛戮无遗婴,此日风雷护残骨。