lǜ lǚ
律吕
liù lǜ shǔ yáng shí yī yuè huáng zhōng zhēng yuè tài cù sān yuè gū xǐ wǔ yuè ruí bīn qī yuè yí zé jiǔ yuè wú yì
六律属阳，十一月黄钟，正月太簇，三月姑洗，五月蕤宾，七月夷则，九月无射；
liù lǚ shǔ yīn shí èr yuè dà lǚ èr yuè jiā zhōng sì yuè zhòng lǚ liù yuè lín zhōng bā yuè nán gōng shí yuè yìng zhōng
六吕属阴，十二月大吕，二月夹钟，四月仲吕，六月林钟，八月南宫，十月应钟。
shí gàn
十干
jiǎ yuē yān féng yǐ yuē zhān méng bǐng yuē róu zhào dīng yuē jiāng yǔ wù yuē zhe yōng jǐ yuē tú wéi gēng yuē shàng zhāng xīn yuē chóng guāng rén yuē xuán yì guǐ yuē zhāo yáng
甲曰阏逢，乙曰旃蒙，丙曰柔兆，丁曰缰圉，戊曰着雍，己曰屠维，庚曰上章，辛曰重光，壬曰玄黓，癸曰昭阳。
shí èr zhī
十二支
zǐ yuē kùn dūn chǒu yuē chì fèn yín yuē shè tí mǎo yuē chán yè chén yuē zhí xú sì yuē dà huāng luò wǔ yuē dūn zāng wèi yuē xié qià shēn yuē tūn tān yǒu yuē zuò è xū yuē yān mào hài yuē dà yuān xiàn
子曰困敦，丑曰赤奋，寅曰摄提，卯曰单阏，辰曰执徐，巳曰大荒落，午曰敦牂，未曰协洽，申曰涒滩，酉曰作噩，戌曰阉茂，亥曰大渊献。
shí èr shǎo
十二少
zǐ shǔ wú dǎn chǒu niú wú shàng chǐ yín hǔ wú jǐng mǎo tù wú chún chén lóng wú ěr sì shé wú zú wǔ mǎ wú xià chǐ wèi yáng wú tóng shēn hóu wú pí yǒu jī wú wài shèn xū gǒu wú wèi hài zhū wú jīn
子鼠无胆，丑牛无上齿，寅虎无颈，卯兔无唇，辰龙无耳，巳蛇无足，午马无下齿，未羊无瞳，申猴无脾，酉鸡无外肾，戌狗无胃，亥猪无筋。
shǔ qián sì zhǎo hòu wǔ zhǎo hǔ wǔ zhǎo lóng wǔ zhǎo mǎ dān tí hóu wǔ zhǎo gǒu wǔ zhǎo gù shǔ yáng
鼠前四爪、后五爪，虎五爪，龙五爪，马单蹄，猴五爪，狗五爪，故属阳。
niú liǎng zhǎo tù quē chún shé shuāng shé yáng fēn tí sì zhǎo jī sì zhǎo zhū sì zhǎo gù shǔ yīn
牛两爪，兔缺唇，蛇双舌，羊分蹄，四爪，鸡四爪，猪四爪，故属阴。
sān chūn sì zōu yuè rú yuè sù yuè
三春四陬月、如月、宿月。
sān xià yuē yú yuè gāo yuè dàn yuè
三夏曰余月、皋月、旦月。
sān qiū yuē xiāng yuè zhuàng yuè xuán yuè
三秋曰相月、壮月、玄月。
sān dōng yuē yáng yuè gū yuè tú yuè
三冬曰阳月、辜月、涂月。
jié shuǐ
节水
zhēng yuè jiě dòng shuǐ èr yuè bái píng shuǐ sān yuè táo huā shuǐ sì yuè guā wàn shuǐ wǔ yuè mài huáng shuǐ liù yuè shān fán shuǐ qī yuè dòu huā shuǐ bā yuè dí miáo shuǐ jiǔ yuè shuāng jiàng shuǐ shí yuè fù cáo shuǐ shí yī yuè zǒu lìng shuǐ shí èr yuè lìng shuǐ
正月解冻水，二月白苹水，三月桃花水，四月瓜蔓水，五月麦黄水，六月山矾水，七月豆花水，八月荻苗水，九月霜降水，十月复槽水，十一月走凌水，十二月凌水。
fú xī shǐ lì bā jié
伏羲始立八节；
zhōu gōng shǐ dìng èr shí sì jié yǐ hé èr shí sì qì
周公始定二十四节，以合二十四气。
jié qì
节气
lì chūn zhēng yuè jié yǔ shuǐ zhēng yuè zhōng
立春正月节，雨水正月中；
jīng zhé èr yuè jié chūn fēn èr yuè zhōng
惊蛰二月节，春分二月中；
qīng míng sān yuè jié gǔ yǔ sān yuè zhōng
清明三月节，谷雨三月中；
lì xià sì yuè jié xiǎo mǎn sì yuè zhōng
立夏四月节，小满四月中；
máng zhòng wǔ yuè jié xià zhì wǔ yuè zhōng
芒种五月节，夏至五月中；
xiǎo shǔ liù yuè jié dà shǔ liù yuè zhōng
小暑六月节，大暑六月中；
lì qiū qī yuè jié chǔ shǔ qī yuè zhōng
立秋七月节，处暑七月中；
bái lù bā yuè jié qiū fēn bā yuè zhōng
白露八月节，秋分八月中；
hán lù jiǔ yuè jié shuāng jiàng jiǔ yuè zhōng
寒露九月节，霜降九月中；
lì dōng shí yuè jié xiǎo xuě shí yuè zhōng
立冬十月节，小雪十月中；
dà xuě shí yī yuè jié dōng zhì shí yī yuè zhōng
大雪十一月节，冬至十一月中；
xiǎo hán shí èr yuè jié dà hán shí èr yuè zhōng
小寒十二月节，大寒十二月中。
gǎi suì
改岁
táng yú jì suì yuē zài xià gǎi zài yuē suì shāng gǎi suì yuē sì zhōu gǎi sì yuē nián qín gǎi nián yuē suì
唐虞纪岁曰载，夏改载曰岁，商改岁曰祀，周改祀曰年，秦改年曰遂。
bǎi liù yáng jiǔ
百六阳九
lì lǜ zhì fán sì qiān liù bǎi yī shí qī suì wèi yī yuán
《历律志》：凡四千六百一十七岁为一元。
yī yuán zhī zhōng yǒu zhōng yuán xià yuán
一元之中有中元、下元。
jiǔ dù yáng ě wǔ yīn ě sì
九度，阳厄五、阴厄四。
chū rù yuán bǎi liù suì yǒu yáng ě gù yuē bǎi liù yáng jiǔ
初入元，百六岁有阳厄，故曰百六阳九。
jiǎ zǐ
甲子
yáo yuán nián zhì wàn lì yuán nián guǐ yǒu sān qiān jiǔ bǎi liù shí èr nián liù shí qī jiǎ zǐ
尧元年至万历元年癸酉，三千九百六十二年，六十七甲子。
shàng yuán
上元
hóng wǔ shí qī nián jiǎ zi wèi zhōng yuán zhèng tǒng jiǔ nián jiǎ zi wéi xià yuán
洪武十七年甲子为中元，正统九年甲子为下元。
hóng zhì shí qī nián jiǎ zi wéi shàng yuán
洪治十七年甲子为上元。
jiā jìng sì shí sān nián jiǎ zi wèi zhōng yuán
嘉靖四十三年甲子为中元。
tiān qǐ sì nián jiǎ zi wéi xià yuán
天启四年甲子为下元。
jiā xún jiā chén
浃旬浃辰
shí rì zé tiān gàn yī zhōu gù yuē jiā xún
十日则天干一周，故曰浃旬。
shí èr yuè zé dì zhī yī zhōu gù yuē jiā chén
十二月则地支一周，故曰浃辰。
sān yú
三余
wèi dōng zhě suì zhī yú yè zhě rì zhī yú yīn yǔ zhě shí zhī yú
谓冬者岁之余，夜者日之余，阴雨者时之余。
wèi dǒng yù yǐ sān yú dú shū
魏董遇以三余读书。
wǔ yè
五夜
wǔ yè jí wǔ gēng fēn jiǎ yǐ bǐng dīng wù yě
五夜即五更，分甲乙丙丁戊也。
gù sān gēng wèi zhī bǐng yè
故三更谓之丙夜。
yuè jì
月忌
sú yǐ chū wǔ shí sì niàn sān wèi yuè jì gài sān rì nǎi hé tú shù zhī zhōng gōng wǔ shù yě
俗以初五、十四、廿三为月忌，盖三日乃河图数之中宫五数也。
wǔ wèi jūn xiàng gù shù mín bù gǎn yòng zhī
五为君象，故庶民不敢用之。
rùn yuè
闰月
dōng zhì hòu yú yī rì zé rùn zhēng yuè
冬至后余一日，则闰正月；
yú èr rì zé rùn èr yuè
余二日，则闰二月；
yú shí èr rì zé rùn shí èr yuè
余十二日，则闰十二月；
ruò shí sān rì zé bù rùn yǐ
若十三日，则不闰矣。
sì lí sì jué
四离四绝
chūn fēn qiū fēn dōng zhì xià zhì qián yī rì wèi zhī sì lí
春分、秋分、冬至、夏至前一日，谓之四离。
lì chūn lì xià lì qiū lì dōng qián yī rì wèi zhī sì jué
立春、立夏、立秋、立冬前一日，谓之四绝。
dà wǎng wáng
大往亡
lì chūn hòu liù rì
立春后六日，
jīng zhé hòu shí sān rì
惊蛰后十三日，
qīng míng hòu èr shí rì
清明后二十日，
lì xià hòu qī rì
立夏后七日，
máng zhòng hòu shí wǔ rì
芒种后十五日，
xiǎo shǔ hòu èr shí sān rì
小暑后二十三日，
lì qiū hòu bā rì
立秋后八日，
bái lù hòu shí qī rì
白露后十七日，
hán lù hòu èr shí sān rì
寒露后二十三日，
lì dōng hòu jiǔ rì
立冬后九日，
dà xuě hòu shí jiǔ rì
大雪后十九日，
xiǎo hán hòu èr shí liù rì
小寒后二十六日，
wèi wǎng wáng
谓“往亡”。
bǎi jì rì
百忌日
jiǎ bù kāi cāng yǐ bù zāi zhí bǐng bù xiū zào dīng bù tì tóu wù bù shòu tián jǐ bù pò quàn gēng bù jīng luò xīn bù hé jiàng rén bù jué shuǐ guǐ bù cí sòng
甲不开仓，乙不栽植，丙不修灶，丁不剃头，戊不受田，己不破券，庚不经络，辛不合酱，壬不决水，癸不词讼。
zi bù wèn bo chǒu bù guàn dài yín bù jì sì mǎo bù chuān jǐng chén bù kū qì sì bù yuǎn xíng wǔ bù shàn gài wèi bù fú yào shēn bù ān chuáng yǒu bú huì kè xū bù chī gǒu hài bù jià qǔ
子不问卜，丑不冠带，寅不祭祀，卯不穿井，辰不哭泣，巳不远行，午不苫盖，未不服药，申不安床，酉不会客，戌不吃狗，亥不嫁娶。
gǎi huǒ
改火
suì rén zhǎng huǒ
燧人掌火。
chūn qǔ yú liǔ zhī huǒ xià qǔ zǎo xìng zhī huǒ qiū qǔ zuò yóu zhī huǒ dōng qǔ huái tán zhī huǒ
春取榆柳之火，夏取枣杏之火，秋取柞楢之火，冬取槐檀之火。
wǔ xíng fēn wàng
五行分旺
dōng fāng chéng zhèn ér sī chūn qí dì tài hào qí shén gōu máng qí rì jiǎ yǐ
东方乘震而司春，其帝太皞，其神句芒，其日甲乙。
jiǎ yǐ shǔ mù shuǐ wàng yú chūn qí sè qīng gù chūn yuē qīng dì
甲乙属木，水旺于春，其色青，故春曰青帝。
nán fāng jū lí ér sī xià qí dì yán dì qí shén zhù róng qí rì bǐng dīng
南方居离而司夏，其帝炎帝，其神祝融，其日丙丁。
bǐng dīng shǔ huǒ huǒ wàng yú xià qí sè chì gù xià yuē chì dì
丙丁属火，火旺于夏，其色赤，故夏曰赤帝。
xī fāng dāng duì ér sī qiū qí dì shǎo hào qí shén rù shōu qí rì gēng xīn
西方当兑而司秋，其帝少皞，其神蓐收，其日庚辛。
gēng xīn shǔ jīn jīn wàng yú qiū qí sè bái gù qiū yuē bái dì
庚辛属金，金旺于秋，其色白，故秋曰白帝。
běi fāng chéng kǎn ér sī dōng qí dì zhuān xū qí shén xuán míng qí rì rén guǐ
北方乘坎而司冬，其帝颛顼，其神玄冥，其日壬癸。
rén guǐ shǔ shuǐ shuǐ wàng yú dōng qí sè hēi gù dōng yuē hēi dì
壬癸属水，水旺于冬，其色黑，故冬曰黑帝。
zhōng yāng shǔ tǔ huáng dì chéng quán qí rì wèi wù jǐ
中央属土，黄帝乘权，其日为戊己。
wù jǐ shǔ tǔ tǔ wàng yú sì shí qí sè huáng
戊己属土，土旺于四时，其色黄。
tiān shí cháng duǎn
天时长短
měi nián xiǎo mǎn hòu lěi rì ér jìn jī sān shí rì wèi xià zhì ér yī yīn shēng tiān shí jiàn duǎn
每年小满后，累日而进，积三十日为夏至，而一阴生，天时渐短。
xiǎo hán hòu lèi rì ér jìn jī sān shí rì wèi dōng zhì ér yī yáng shēng rì guǐ chū zhǎng
小寒后累日而进，积三十日为冬至，而一阳生，日晷初长。
zhōu lǐ zhù dōng zhì rì zài qiān niú jǐng zhǎng yī zhàng èr chǐ xià zhì rì zài dōng jǐng jǐng zhǎng wǔ cùn
《周礼》注：冬至日在牵牛，景长一丈二尺，夏至日在东井，景长五寸。
yù zhú
玉烛
ěr yǎ sì shí hé wèi zhī yù zhú
《尔雅》：“四时和谓之玉烛。
wèi yán dào guāng zhào yě
”谓言道光照也。
yuè fēn sān huàn
月分三浣
shàng xún yuē shàng huàn zhōng xún yuē zhōng huàn xià xún yuē xià huàn
上旬曰上浣，中旬曰中浣，下旬曰下浣。
huàn mù yù yě
浣沐浴也。
gǔ zhì cháo chén shí rì yī gěi jiǎ yī yuè sān gěi wèi huàn mù zhī qī
古制：朝臣十日一给假，一月三给，为浣沐之期。
zhāo sān mù sì
朝三暮四
zhuāng zi jū gōng yǎng jū yuē yǔ ruò máo lì yě zhāo sān mù sì
《庄子》：狙公养狙，曰：“与若茅栗也，朝三暮四。
zhòng jū jiē nù
猴子们都很生气。
yòu yuē cháo sì mù sān
又曰：“朝四暮三。
zhòng jū jiē xǐ
”众狙皆喜。
hán suì yù nián
寒岁燠年
dōng zhōu nuò ruò zhèng shī zhī shū gù shuāi zhōu wú hán suì
东周懦弱，政失之舒，故衰周无寒岁。
yíng shì xiōng cán zhèng shī zhī jí gù bào qín wú yù nián
嬴氏凶残，政失之急，故暴秦无燠年。
dāng xī fēn yīn
当惜分阴
jìn shū táo kǎn yuē dà yǔ shèng rén nǎi xī cùn yīn
《晋书》：陶侃曰：“大禹圣人，乃惜寸阴。
zhì yú fán rén dāng xī fēn yīn wú shǐ rì yuè qí chú yě
至于凡人，当惜分阴，无使日月其除也。