夜航船 · 张岱 · Chapter 11 of 131

天文部·春

PinyinModern Translation
Size

zōu lǜ huí chūn

邹律回春

liú xiàng bié lù yàn yǒu hán gǔ shǔ jì bù shēng zōu yǎn chuī lǜ nuǎn qì nǎi zhì cǎo mù jiē shēng

刘向《别录》:燕有寒谷,黍稷不生,邹衍吹律,暖气乃至,草木皆生。

duān yuè

端月

suǒ yǐn yuē qín èr shì sān nián zhēng yuè yǐ bì qín shǐ huáng huì gǎi míng duān yuè zhì hàn shǐ yì

《索隐》曰:“秦二世三年正月,以避秦始皇讳,改名端月,至汉始易。

lì chūn

立春

chu sú lì chūn rì mén tiē yí chūn zì

楚俗立春日,门贴宜春字。

táng rén lì chūn rì zuò chūn bǐng shēng cài hào chūn pán

唐人立春日作春饼,生菜号春盘。

yuán rì

元日

fú xī zhì yuán rì

伏羲置元日。

hàn wǔ zhì suì yuán yuè yuán shí yuán

汉武置岁元、月元、时元。

hè zhèng

贺正

hàn gāo zǔ shí yuè dìng qín suì wèi suì shǒu

汉高祖十月定秦,遂为岁首。

qī nián cháng lè gōng chéng zhì qún chén cháo hè yí gǎi yòng xià zhēng

七年,长乐宫成,制群臣朝贺仪,改用夏正。

jiàn yín zhī yuè zé yuán rì hè shǐ gāo zǔ

建寅之月,则元日贺,始高祖。

yuán rì zhì bā rì

元日至八日

dōng fāng shuò zhàn yuē zhēng yuè yuán rì zhì bā rì yī jī èr quǎn sān shǐ sì yáng wǔ mǎ liù niú qī rén bā gǔ

东方朔占曰:正月元日至八日,一鸡,二犬,三豕,四羊,五马,六牛,七人,八谷。

qí rì qíng míng zhǔ suǒ shēng zhī wù fán yǎn yīn yǔ zé yāo zhé

其日晴明,主所生之物繁衍,阴雨则夭折。

rén rì

人日

sòng fù zhèng gōng yú zhēng yuè qī rì cháo jiàn zhēn zōng láo zhī yuē jīn rì qīng zhì kě wèi rén rì

宋富郑公于正月七日朝见,真宗劳之曰:“今日卿至,可谓人日。

tiān qìng jié

天庆节

sòng zhēn zōng yǐ zhēng yuè sān rì wèi tiān qìng jié

宋真宗以正月三日为天庆节。

zào huā shèng

造华胜

jìn rén rì zào huā shèng xiāng yí jiǎn cǎi lǚ jīn chā bìn

晋人日造华胜相遗,剪彩缕金插鬓。

xuán yáng zhé jī

悬羊磔鸡

yuán dàn xiàn guān xuán yáng tóu yú mén yòu zhé jī fù zhī

元旦县官悬羊头于门,又磔鸡覆之。

cǎo mù méng dòng yáng niè bǎi cǎo jī zhuó wǔ gǔ shā zhī yǐ zhù shēng qì yě

草木萌动,羊啮百草,鸡啄五谷,杀之以助生气也。

táo fú

桃符

huáng dì yú yuán dàn lì táo bǎn mén shàng huà shén tú yù lǜ

黄帝于元旦立桃板,门上画神荼、郁垒。

yáo shí xiàn zhòng míng niǎo rú jī

尧时献重明鸟如鸡。

guó rén lì bǎo jī hù shàng xuán wěi suǒ chā fú

国人利宝鸡,户上悬苇索,插符。

sān dài yì shàng xià chā jiāo wěi jí jīn chā zhī má jiē

三代异尚,夏插茭苇,即今插芝麻秸。

yīn luó shǒu yǐ jǐn bì sè yě yī míng jiāo tú

殷螺首以谨闭塞也,一名椒图。

zhōu táo gěng

周桃梗。

tú sū jiǔ

屠苏酒

tú sū ān míng

屠苏,庵名。

hàn shí yǒu rén jū cǎo ān zào jiǔ chú xī yǐ yào xiāng jìn jiǔ zhōng pì chú bǎi bìng gù yuán rì yǐn zhī

汉时有人居草庵造酒,除夕以药襄浸酒中,辟除百病,故元日饮之。

qí yǐn fǎ xiān shǎo zhě hòu lǎo zhě

其饮法:先少者,后老者。

yǐ shǎo zhě de suì gù xiān zhī

以少者得岁,故先之;

lǎo zhě shī suì gù hòu zhī

老者失岁,故后之。

jiāo shāng

椒觞

yuán rì qǔ jiāo zhì jiǔ zhōng yǐn zhī wèi zhī jiāo shāng

元日取椒置酒中饮之,谓之椒觞。

yǐ jiāo wèi yù héng xīng jīng fú zhī lìng rén què lǎo

以椒为玉衡星精,服之令人却老。

yíng chūn

迎春

zhōu zhì yíng chūn

周制迎春。

táng zhōng zōng zhì yíng chūn cǎi huā

唐中宗制迎春彩花。

wǔ xīn pán

五辛盘

yuán rì qǔ wǔ mù jiān tāng mù yù lìng rén zhì lǎo fā hēi

元日取五木煎汤沐浴,令人至老发黑。

dào jiā wèi qīng mù xiāng wèi wǔ xiāng yì yún wǔ mù

道家谓青木香为五香,亦云五木。

yǔ shī liáo qīng bǎi yè jiǔ shì diàn wǔ xīn pán

庾诗:“聊倾柏叶酒,试奠五辛盘。

huǒ chéng

火城

yuán rì xiǎo lòu qián zǎi zhōu sān sī jīn wú yǐ huà zhú shù bǎi jù yōng mǎ qián hòu rú chéng wèi zhī huǒ chéng

元日晓漏前,宰州三司金吾以桦烛数百炬,拥马前后如城,谓之火城。

yuán xī fàng dēng

元夕放灯

yǐ zhēng yuè shí wǔ tiān guān shēng rì fàng tiān dēng qī yuè shí wǔ shuǐ guān shēng rì fàng hé dēng shí yuè shí wǔ dì guān shēng rì fàng jiē dēng

以正月十五天官生日放天灯,七月十五水官生日放河灯,十月十五地官生日放街灯。

sòng tài zōng chún huà yuán nián liù yuè bǐng wǔ zhào ba zhōng yuán xià yuán liǎng yè dēng

宋太宗淳化元年六月丙午诏,罢中元、下元两夜灯。

mǎi dēng

买灯

shàng yuán zhāng dēng zhǐ sān yè qí shí qī shí bā shǐ yú qián wáng rù gòng shū mǎi liǎng yè dēng

上元张灯,止三夜,其十七、十八,始于钱王,入贡疏买两夜灯。

gàn dé wǔ nián zhēng yuè yǒu zhào shàng yuán zhāng dēng jiù zhǐ sān yè

干德五年正月有诏:“上元张灯,旧止三夜。

cháo tíng wú shì qū yǔ yì ān fāng dāng nián gǔ zhī fēng dēng yi zòng shì mín zhī xíng lè

朝廷无事,区宇乂安,方当年谷之丰登,宜纵士民之行乐。

qí lìng kāi fēng fǔ gèng fàng shí qī shí bā liǎng yè dēng

其令开封府更放十七、十八两夜灯。

guǎng líng dēng

广陵灯

táng xuán zōng yuán xī yǔ tiān shī yè jìng néng dēng hóng qiáo wǎng guǎng líng kàn dēng

唐玄宗元夕与天师叶静能登虹桥,往广陵看灯。

shì nǚ wàng jiàn yǐ wéi shén xiān

士女望见,以为神仙。

dì chì líng rén zòu ní cháng qū

帝敕伶人奏《霓裳曲》。

shù rì hòu guǎng líng guǒ zòu qí shì

数日后,广陵果奏其事。

tà gē rù yún

踏歌入云

táng ruì zōng yú ān fú mén wài zuò dēng shù gāo èr shí zhàng gōng nǚ qiān shù bìng cháng ān shào fù qiān yú rén yì jǐn xiù yú dēng lún xià tà gē sān rì lìng cháo shì zuò gē yǐ jì qí shèng

唐睿宗于安福门外作灯树,高二十丈,宫女千数,并长安少妇千余人,衣锦绣,于灯轮下踏歌三日,令朝士作歌,以纪其胜。

gē zhōng yǒu tà gē shēng diào rù yún zhōng zhī jù

歌中有“踏歌声调入云中”之句。

jīn wú bù jìn

金吾不禁

xī jīng zá jì xī dōu jīng chéng jiē qú yǒu zhí jīn wú xiǎo yè chuán hū yǐ jìn zhǐ yè xíng wéi zhēng yuè shí wǔ chì jīn wú chí jìn qián hòu gè yī rì wèi zhī fàng yè

《西京杂记》:“西都京城街衢,有执金吾晓夜传呼,以禁止夜行,惟正月十五敕金吾弛禁,前后各一日,谓之放夜。

mǎo gāng

卯刚

zhēng yuè mǎo rì pèi mǎo gāng bì xié

正月卯日,佩卯刚辟邪。

táng zhì zhēng yuè xià xún sòng qióng huì rì jiān shang

唐制:正月下旬送穷,晦日湔裳。

bo zǐ gū

卜紫姑

zǐ gū rén jiā shì qiè wèi dà fù suǒ shā zhì zhī cè zhōng

紫姑,人家侍妾,为大妇所杀,置之厕中。

hòu rén zuò qí xíng yú cè yuán xī yíng zhī néng zhàn nóng shì jí sāng yè guì jiàn

后人作其形于厕,元夕迎之,能占农事及桑叶贵贱。

qīng lí zhào dú

青藜照读

yuán xī rén jiē yóu shǎng dú liú xiàng zài tiān lù gé jiào shū

元夕人皆游赏,独刘向在天禄阁校书。

tài yǐ zhēn rén yǐ qīng lí zhàng rán huǒ zhào zhī

太乙真人以青藜杖燃火照之。

hào mó rì

耗磨日

zhēng yuè shí liù rì wèi zhī hào mó rì rén jiē yǐn jiǔ guān sī bù lìng kāi kù

正月十六日谓之耗磨日,人皆饮酒,官司不令开库。

tiān chuān rì

天穿日

zhēng yuè èr shí rì wèi tiān chuān yǐ hóng cǎi xì bǐng ěr tóu wū shàng wèi zhī bǔ tiān

正月二十日为天穿,以红彩系饼饵投屋上,谓之补天。

shuǐ méi dù è

水湄度厄

yuán rì zhì huì rì shì nǚ xī jiān shang zhuó jiǔ yú shuǐ méi yǐ wéi dù è yǔ

元日至晦日,士女悉湔裳,酌酒于水湄,以为度厄雨。

yǔ shuǐ

雨水

qián cǐ wèi shuāng wèi xuě shuǐ qì níng jié

前此为霜为雪,水气凝结。

lì chūn hòu tiān qì xià jiàng dāng wèi yǔ shuǐ

立春后,天气下降,当为雨水。

zhōng hé jié

中和节

táng li mì yǐ èr yuè shuò wèi zhōng hé jié yǐ qīng náng shèng bǎi gǔ guā guǒ zhǒng xiāng wèn yí niàng yí chūn jiǔ jì gōu máng shén bǎi guān jìn nóng shū

唐李泌以二月朔为中和节,以青囊盛百谷瓜果种相问遗,酿宜春酒,祭句芒神,百官进农书。

zhé jī

磔鸡

wèi wén dì zhì

魏文帝制。

chūn fēn zhé jī sì lì yāng

春分磔鸡,祀厉殃。

huā zhāo

花朝

èr yuè shí èr rì wèi zhī huā zhāo

二月十二日谓之花朝。

sú chuán shì rì wèi bǎi huā shēng rì

俗传是日为百花生日。

xú wén zhǎng kǎo shì shí wǔ rì wèi dí què bù chà

徐文长考是十五日,谓的确不差。

dōng jīng yǐ shì rì wèi pū dié huì

东京以是日为扑蝶会。

gōu lóng

勾龙

zuǒ zhuàn gòng gōng shì yǒu zǐ yuē gōu lóng néng píng shuǐ tǔ

《左传》:共工氏有子曰勾龙,能平水土。

gù sì yǐ wéi shè shén yú zhòng chūn jì zhī

故祀以为社神,于仲春祭之。

qīng míng

清明

qīng míng wàn wù qí yú xùn

清明万物齐于巽。

xùn

巽。

jié yě qí yě

洁也,齐也。

qīng míng qǔ jié qí zhī yì

清明取洁齐之义。

gǔ yǔ

谷雨

yán zī wǔ gǔ zhī yǔ yě

言滋五谷之雨也。

qīng míng qǔ huǒ

清明取火

táng zhì qīng míng qǔ huǒ yǐ cì jìn chén

唐制,清明取火以赐近臣。

hán hóng shī rì mù hàn gōng chuán là zhú qīng yān sàn rù wǔ hòu jiā

韩翃诗:“日暮汉宫传蜡烛,轻烟散入五侯家。

tàn chūn

探春

tiān bǎo yí shì dōu rén shì nǚ zhì chūn shí jiāo wài wèi tàn chūn zhī yàn

《天宝遗事》:都人士女,至春时,郊外为探春之宴。

fēi yīng huì

飞英会

fàn shǔ gōng jū xǔ zuò cháng xiào táng qián yǒu tú shàng cǎo xià mí huā shí yàn kè yǒu huā luò jiǔ bēi zhōng yǐn yǐ dà bái jǔ zuò wú yí wèi fēi yīng huì

范蜀公居许,作“长啸堂”,前有荼(上艹下縻),花时宴客,有花落酒杯中,饮以大白,举座无遗,谓飞英会。

dòu huā

斗花

cháng ān chūn shí shèng yú yóu shǎng

长安春时,盛于游赏。

shì nǚ dòu huā zāi chā yǐ qí duō zhě wèi shèng

士女斗花,栽插以奇,多者为胜。

jiē yòng duō jīn shì míng huā yǐ bèi chūn shí zhī dòu

皆用多金市名花,以备春时之斗。

huā yīn

花茵

kāi yuán shí xué shì xǔ shèn chūn rì yàn kè huā pǔ bù zhāng wò shè zuò shǐ tóng pú jù luò huā pù zuò xia yuē wú zì yǒu huā yīn

开元时,学士许慎,春日宴客花圃,不张幄设座,使童仆聚落花铺坐下,曰:“吾自有花茵。

yí chūn kǎn

移春槛

kāi yuán zhōng fù jiā zhì chūn shí yǐ gè huā zhí mù kǎn zhōng xià shè lún jiǎo wǎn yǐ cǎi suǒ zhì qiān yǐn yǐ gōng guān shǎng hào yí chūn kǎn

开元中,富家至春时,以各花植木槛中,下设轮脚,挽以彩,所至牵引,以供观赏,号移春槛。

hù huā líng

护花铃

níng wáng chūn shí rèn hóng sī wèi shéng zhui jīn líng xì huā shāo

宁王春时纫红丝为绳,缀金铃,系花梢。

yǒu niǎo què xiáng jí zé lìng yuán lì chè líng suǒ yǐ jīng zhī hào hù huā líng

有鸟雀翔集,则令园吏掣铃索以惊之,号护花铃。

zhì lóng jiǔ

治聋酒

shí lín shī huà shì yán shè rì yǐn jiǔ zhì ěr lóng

《石林诗话》:世言,社日饮酒治耳聋。

wǔ dài li tāo yǒu chūn shè cóng lǐ fǎng qiú jiǔ shī shè gōng jīn rì méi xīn qíng wèi qǐ zhì lóng jiǔ yī píng

五代李涛,有《春社从李昉求酒》诗:“社公今日没心情,为乞治聋酒一瓶。

bà shè

罢社

hàn wáng xiū nián qī suì mǔ yǐ shè rì wáng

汉王修年七岁,母以社日亡。

lái suì shè xiū kū zhī āi lín fù lǎo jiē wèi zhī bà shè

来岁社,修哭之哀,邻父老皆为之罢社。

jìn huǒ

禁火

shí liù guó chūn qiū shí lè xià lìng hán shí bù xǔ jìn huǒ

《十六国春秋》:石勒下令寒食不许禁火。

hòu yǒu bīng báo zhī yì xú yuán yuē jiè zǐ tuī dì xiāng zhī shén yě lì dài suǒ zūn wèi yi tì yě

后有冰雹之异,徐元曰:“介子推帝乡之神也,历代所尊,未宜替也。

lēi cóng zhī lìng bīng zhōu fù hán shí rú gù

”勒从之,令并州复寒食如故。

hán shí

寒食

dōng zhì hòu yī bǎi liù rì wèi zhī hán shí yǐ jiè zǐ tuī shì rì fén sǐ jìn wén gōng jìn huǒ ér zhì tòng yě

冬至后一百六日谓之寒食,以介子推是日焚死,晋文公禁火而志痛也。

diāo luǎn

雕卵

zhōu zhì jì chūn diāo luǎn dòu jī zi shǐ wèi hán shí xì

周制,季春雕卵斗鸡子,始为寒食戏。

qiū qiān wǔ

秋千舞

xuán zōng zhì hán shí qiū qiān wǔ

玄宗制,寒食秋千舞。

chū jì

出祭

hòu táng zhuāng zōng zhì hán shí chū jì

后唐庄宗制,寒食出祭。

bài mù

拜墓

táng zhì qīng míng bá hé xì tà qīng shì dà fū bài mù

唐制,清明拔河戏,踏青士大夫拜墓。

shàng sì

上巳

luò yáng shàng sì rì fù nǚ yǐ jì huā zhàn yóu zhù ér sǎ zhī shuǐ shàng ruò chéng lóng fèng huā huì zhī zhuàng zé jí yuē yóu huā bǔ

洛阳上巳日,妇女以荠花蘸油,祝而洒之水上,若成龙凤花卉之状则吉,曰油花卜。

fú xì

祓禊

qǐ yú hàn chéng dì

起于汉成帝。

sān yuè shàng sì rì guān mín jiē fú xì yú dōng liú shuǐ shàng

三月上巳日,官民皆祓禊于东流水上。

xì zhě jié yě yú shuǐ shàng guàn jié zhī yě

禊者,洁也,于水上盥洁之也。

sì zhě zhǐ yě xié jí yǐ qù qí jiè zhǐ yě

巳者,止也,邪疾已去,祈介祉也。

tà qīng

踏青

sān yuè shàng sì cì yàn qǔ jiāng dōu rén yú jiāng tóu xì yǐn jiàn tà qīng cǎo yuē tà qīng shì chén yú shì rì jìn tà qīng lǚ

三月上巳,赐宴曲江,都人于江头禊饮,践踏青草,曰踏青,侍臣于是日进踏青履。

wáng tōng yú shī jié bàn tà qīng guī qù hǎo píng tóu xié zǐ xiǎo shuāng luán

王通臾诗:“结伴踏青归去好,平头鞋子小双鸾。

liǔ quān

柳圈

táng zhì shàng sì fú xì cì shì chén xì liǔ quān yún dài zhī miǎn chài dú wēn yì

唐制,上巳祓禊,赐侍臣细柳圈,云:“带之免虿毒瘟疫。

jīn xiǎo ér qīng míng dài liǔ quān běn cǐ

”今小儿清明戴柳圈,本此。

zhōu gōng zhì shàng sì nǚ wū xì yú shuǐ shàng

周公制,上巳女巫禊于水上。

zhèng zhì shàng sì zhēn wěi fú chú bǐng lán zhāo hún xù pò

郑制,上巳溱洧祓除,秉兰招魂续魄。

liú shāng

流觞

lán tíng liú shāng qǔ shuǐ bù shǐ yú lán tíng

兰亭流觞曲水,不始于兰亭。

zhōu gōng bǔ luò yì yīn liú shuǐ yǐ fàn jiǔ gù shī yuē yǔ shāng suí bō

周公卜洛邑,因流水以泛酒,故诗曰:“羽觞随波”。

guān dēng cì chāo

观灯赐钞

yǒng lè shí nián yuán xiāo cì wén wǔ qún chén yàn tīng chén mín fù wǔ mén wài guān áo shān sān rì suì suì yǐ wéi cháng

永乐十年元宵,赐文武群臣宴,听臣民赴午门外观鳌山三日,遂岁以为常。

shí shàng shū xià yuán jí shì mǔ guān áo shān shàng mìng zhī

时尚书夏元吉侍母观鳌山,上命之。

mìng zhòng guān lài chāo èr bǎi dìng jí qí jiā cì zhī yuē yǐ wéi xián mǔ huan yě

命中官赉钞二百锭,即其家赐之,曰:“以为贤母欢也。

shè wú dìng qī

社无定期

yī yún chūn fēn hòu wù rì wèi chūn shè qiū fēn hòu wù rì wèi qiū shè

一云春分后戊日为春社,秋分后戊日为秋社。

chūn shè yàn lái qiū shè yàn qù

春社燕来,秋社燕去。

yī yún lì chūn lì qiū hòu dì wǔ wù wèi shè rì

一云立春立秋后第五戊为社日。

méi huā diǎn é

梅花点额

liú sòng shòu yáng gōng zhǔ rén rì wò hán zhāng diàn yán xià méi huā diǎn é shàng yù mèi

刘宋寿阳公主,人日卧含章殿檐下,梅花点额上,愈媚。

yīn fǎng zhī ér tiē méi huā diàn

因仿之,而贴梅花钿。

sāng yè guì jiàn

桑叶贵贱

sān yuè shí liù qíng zé guì yīn yǔ zé jiàn

三月十六晴则贵,阴雨则贱。

yàn yuē sān yuè shí liù àn dài dài sāng yè zài qù yòu dài lái

谚曰:“三月十六暗叇叇,桑叶载去又戴来。

✦ You read 天文部·春

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.