夜航船 · 张岱 · Chapter 76 of 131

文学部·字学

PinyinModern Translation
Size

huì rù qún shū wén zhāng

(汇入群书文章)

shén nóng shǐ wèi lì rì

神农始为历日。

wén wáng shǐ wèi jīng shū

文王始为经书。

zhōu gōng shǐ wéi zhèng shū

周公始为政书。

huáng dì shòu xuán nǚ shǐ wèi bīng fú

黄帝受玄女始为《兵符》。

lǚ wàng shǐ wèi tāo lüè

吕望始为《韬略》。

zhōu gōng shǐ wèi sì fāng zhì

周公始为《四方志》。

lǐ kuī cì zhū guó lǜ shǐ wèi fǎ jīng

李悝次诸国律,始为《法经》。

zhōu gōng shǐ wèi bài guān

周公始为稗官。

zhàn guó shí shǐ wèi xiǎo shuō

战国时始为小说。

sòng gāo zōng shǐ wèi cí huà

宋高宗始为词话。

shén nóng cháng bǎi yào shǐ zhe fāng shū

神农尝百药,始着方书。

huáng dì yǔ qí bó wèn dá

黄帝与岐伯问答。

léi gōng shòu yè zhe nèi wài jīng

雷公受业,着《内外经》。

wū hài zhàn liù suì yǐ xià xiǎo ér shòu tiān zhe lú xìn jīng

巫妎占六岁以下小儿寿天,着《颅顖经》。

hàn gān gōng shǐ wéi mìng shū táng jǔ shǐ wèi xiāng shū guō pú shǐ wèi fēng shuǐ shū

汉甘公始为命书,唐举始为相书,郭璞始为风水书。

jǐng lǜ shǐ kǒu shòu dà ròu zhī wáng shǐ yǐn cún fú tú jīng

景虑始口授,大月氏王使尹存浮屠经。

cài yīn qín jǐng shǐ fèng shǐ dé tiān dǔ fó shū liáng wǔ dì hé wǔ qiān sì bǎi juǎn wèi sān zàng

蔡愔、秦景始奉使得天竺佛书,梁武帝合五千四百卷为三藏。

huáng dì shǐ shǐ jiǎ zuò jiè shǐ zhù shū

黄帝使史甲作戒,始著书。

chéng tāng shǐ zhuàn shū míng fán shū gè yǒu míng

成汤始撰书名(凡书各有名)。

huáng dì shǐ wèi míng wèi zhēn

黄帝始为铭、为箴。

dì kù shǐ wèi sòng

帝喾始为颂。

fú xī shǐ wèi jì shì

伏羲始为记事。

sī mǎ qiān shǐ wèi jì

司马迁始为纪。

chén yuē shǐ wèi lèi shì

沉约始为类事。

zi xià shǐ wèi xù

子夏始为序。

gōng yáng gāo shǐ wèi zhù

公羊高始为注。

zhèng xuán shǐ wèi jiān shì

郑玄始为笺释。

zhào qí shǐ wèi tí bá

赵岐始为题跋。

zhuāng zhōu shǐ wèi shuō

庄周始为说。

tián pián shǐ wèi biàn

田骈始为辨。

xún qīng shǐ wèi lùn jiě

荀卿始为论解。

xià qǐ shǐ wèi xí yī yǐn shǐ wèi xun

夏启始为檄,伊尹始为训。

huáng dì shǐ wèi chuán

黄帝始为传。

zhōu gōng shǐ wèi lěi

周公始为诔。

zhōu xióng shǐ wèi zi

鬻熊始为子。

yǔ zhòng róng shǐ wèi chāo

庾仲容始为钞。

liú xīn shǐ wèi jí

刘歆始为集。

nán cháo shǐ wéi wén wèi bǐ jīn shī wén tōng chēng wén bǐ

南朝始为文、为笔(今诗文通称文笔)。

è sòng shǐ wéi wén shòu lǐ

恶宋始为文受礼。

duò shǐ shòu qián táng shǐ shèng

隋始受钱,唐始盛。

hàn shǐ chēng gǔ kuǐ wèi shé gēng táng shǐ chēng wáng bó wèi bǐ gēng yǐ wéi wén qǔ fēng jīn yě

汉始称贾逵为舌耕,唐始称王勃为笔耕(以为文取丰金也)。

gāo yǐng shǐ suǒ rùn bǐ shí wéi zhèng yì cǎo fēng pèi guó zhì

高颖始索润笔(时为郑译草封沛国制)。

wáng yǐn jūn shǐ gē mài wén duàn chén mài wén

王隐君始歌卖文(段湛卖文)。

rèn fǎng wén zhāng yuán qǐ sān yán shī jìn sàn qí cháng shì xià hóu chén zuò

任昉《文章缘起》:三言诗,晋散骑常侍夏侯湛作。

sì yán shī qián hàn chǔ wáng fu wéi mèng jiàn chǔ wáng wù shī

四言诗,前汉楚王傅韦孟谏楚王戊诗。

wǔ yán shī hàn qí dū wèi lǐ líng yǔ sū wǔ shī

五言诗,汉骑都尉李陵与苏武诗。

liù yán shī hàn dà sī nóng gǔ yǒng zuò

六言诗,汉大司农谷永作。

qī yán shī hàn wǔ dì bǎi liáng tái lián jù

七言诗,汉武帝柏梁台连句。

jiǔ yán shī wèi gāo guì xiāng gōng zuò

九言诗,魏高贵乡公作。

fù chu dài fū sòng yù zuò

赋,楚大夫宋玉作。

gē jīng kē zuò yì shuǐ gē

歌,荆轲作《易水歌》。

lí sāo chu qū yuán zuò

《离骚》,楚屈原作。

zhào qǐ qín shí xǐ wén

诏,起秦时玺文。

qín shǐ huáng chuán guó xǐ

秦始皇传国玺。

cè wén hàn wǔ dì fēng sān wáng cè wén biǎo huái nán wáng ān jiàn dài mǐn biǎo

册文,汉武帝封三王册文,表,淮南王安谏代闽表。

ràng biǎo hàn dōng píng wáng cāng shàng biǎo ràng piào qí jiāng jūn

让表,汉东平王苍上表让骠骑将军。

shàng shū qín chéng xiàng lǐ sī shàng shǐ huáng shū

上书,秦丞相李斯上始皇书;

hàn tài shǐ lìng sī mǎ qiān bào rèn shǎo qīng shū

汉太史令司马迁《报任少卿书》。

duì xián liáng cè hàn tài zǐ jiā lìng zhāo cuò

对贤良策,汉太子家令晁错。

shàng shū hàn dà zhōng dài fū dōng fāng shuò

上疏,汉大中大夫东方朔。

qǐ jìn lì bù láng shān tāo zuò xuǎn qǐ

启,晋吏部郎山涛作选启。

zuò zòu jì hàn jiāng dōu xiāng yì gōng sūn hóng zòu jì

作奏记,汉江都相诣公孙弘奏记。

jiān hàn hù jūn bān gù shuō dōng píng wáng jiān

笺,汉护军班固说东平王笺。

xiè ēn hàn chéng xiàng wèi xiāng yì gōng chē xiè ēn

谢恩,汉丞相魏相诣公车谢恩。

lìng hàn huái nán wáng xiè qún gōng lìng

令,汉淮南王谢群公令。

zòu hàn mù chéng zòu shū jiàn wú wáng pì

奏,汉牧乘奏书谏吴王濞。

bó hàn wú qiū shòu wáng bó gōng sūn hóng jìn mín bù dé xié gōng

驳,汉吾丘寿王驳公孙弘禁民不得挟弓。

yì lùn wáng bāo sì zǐ jiǎng dé lùn hàn wéi xuán chéng zòu ba jùn guó miào yì

议论,王褒四子讲德论,汉韦玄成奏罢郡国庙议。

dàn wén jìn liú zhōu cì shǐ wáng shēn jí zá dàn wén

弹文,晋刘州刺史王深集杂弹文。

sāo hàn yáng xióng zuò

骚,汉扬雄作。

jiàn hòu hàn yún yáng lìng zhū yún jiàn fú chén

荐,后汉云阳令朱云荐伏湛。

jiào jīng zhào jūn wáng zūn chū jiào gào shǔ xiàn

教,京兆君王尊出教,告属县。

fēng shì hàn wèi xiāng zòu huò shì zhuān quán fēng shì

封事,汉魏相奏霍氏专权封事。

bái shì hàn kǒng róng zhǔ bù zuò bái shì shū

白事,汉孔融主薄作白事书。

yí shū hàn liú xīn yí shū jiàn tài xué bó shì lùn zuǒ shì chūn qiū

移书,汉刘歆移书谏太学博士,论《左氏春秋》。

míng qín shǐ huáng kuài jī shān kè shí míng

铭,秦始皇会稽山刻石铭。

zhēn yáng xióng jiǔ zhōu bǎi guān zhēn

箴,扬雄《九州百官箴》。

fēng shàn shū hàn wén yuán lìng sī mǎ xiàng rú

《封禅书》,汉文园令司马相如。

zàn sī mǎ xiàng rú zuò jīng kē zàn

赞,司马相如作《荆轲赞》。

sòng hàn wáng bāo shèng zhǔ de xián chén sòng

颂,汉王褒《圣主得贤臣颂》。

xù hàn pèi jùn tài shǒu zuò shān hòu xù

序,汉沛郡太守作《邓后序》。

yǐn qín cāo yǒu kōng hóu yǐn

引,琴操有《箜篌引》。

zhì lù yáng xióng zuò

《志录》,扬雄作。

jì yáng xióng zuò shǔ jì

记,扬雄作《蜀记》。

bēi hàn huì dì sì hào bēi

碑,汉惠帝四皓碑。

jié jìn pān ní zuò pān huáng mén jié

碣,晋潘尼作潘黄门碣。

gào hàn sī lì cóng shì féng yǎn zuò

诰,汉司隶从事冯衍作。

shì hàn cài yōng zuò jiān shì

誓,汉蔡邕作《艰誓》。

lù bù hàn gǔ hóng wèi mǎ chāo fá cáo cāo zuò

露布,汉贾弘为马超伐曹操作。

xí hàn chéng xiàng lín jì jiǔ chén cáo xí zuò

檄,汉丞相琳祭酒陈曹檄作。

cāo míng wén hàn tài shān tài shǒu yīng shào zuò

操明文,汉泰山太守应劭作。

duì wèn sòng yù duì chǔ wáng wèn

对问,宋玉《对楚王问》。

chuán hàn dōng fāng shuò zuò fēi yǒu xiān shēng chuán

传,汉东方朔作《非有先生传》。

shàng zhāng kǒng róng shàng zhāng jiǎo

上章,孔融上章缴。

dà zhōng dài fū jiě cháo yáng xióng zuò

《大中大夫解嘲》,扬雄作。

xun hàn chéng xiàng zhǔ bù fán ruǎn cí qí xiān shēng xun

训,汉丞相主簿繁软祠其先生训。

yuè fǔ jí gǔ shī gè tǐ

乐府,即古诗各体。

cí hàn wǔ dì qiū fēng cí

词,汉武帝《秋风词》。

zhǐ hòu hàn cuī yīn zuò dá zhǐ

旨,后汉崔骃作《达旨》。

quàn jìn wèi shàng shū lìng xún yōu quàn wèi wáng jìn wén

劝进,魏尚书令荀攸《劝魏王进文》。

yù nán hàn sī mǎ xiàng rú yù bā shǔ bìng nán shǔ fù lǎo wén

喻难,汉司马相如《喻巴蜀》,并《难蜀父老》文。

jiè hòu hàn dù dǔ zuò nǚ jiè diào wén jiǎ yì diào qū yuán wén

诫,后汉杜笃作《女诫》吊文,贾谊《吊屈原文》。

gào wèi ruǎn yǔ wéi wén dì zuò shū gào

告,魏阮瑀为文帝作《舒告》。

zhuàn zàn liú xīn zuò liè nǚ zhuàn zàn

传赞,刘歆作《列女传赞》。

yè wén hòu hàn bié bù sī mǎ zhāng chāo yè kǒng zǐ wén

谒文,后汉别部司马张超谒孔子文。

xī wén hòu hàn fu yì zuò gāo quē xī wén

析文,后汉傅毅作高阙析文。

zhù wén dǒng zhòng shū zhù rì shí wén

祝文,董仲舒祝日蚀文。

xíng zhuàng hàn chéng xiàng cāng cáo fu cháo gàn zuò yáng yuán xiāng xíng zhuàng

行状,汉丞相仓曹傅朝干作《杨元相行状》。

āi cè hàn lè ān xiāng li gāng zuò hé dì āi cè

哀策,汉乐安相李亢作《和帝哀策》。

āi sòng hàn kuài jī dōng jùn wèi zhāng hóng zuò táo hóu āi sòng

哀颂,汉会稽东郡尉张纮作《陶侯哀颂》。

mù zhì jìn dōng yáng tài shǒu yīn zhòng wén zuò cóng dì mù zhì

墓志,晋东阳太守殷仲文作从弟墓志。

lěi hàn wǔ dì gōng sūn hóng lěi

诔,汉武帝公孙弘诔。

bēi wén cài yōng zuò bēi wēn shū wén

悲文,蔡邕作悲温舒文。

jì wén hòu hàn chē qí láng dù dǔ zuò jì yán zhōng wén

祭文,后汉车骑郎杜笃作祭延钟文。

āi cí hàn bān gù liáng shì āi cí

哀词,汉班固梁氏哀词。

wǎn cí wèi guāng lù xūn miào xí zuò

挽词,魏光禄勋缪袭作。

fā hàn méi chéng zuò qī fā

发,汉枚乘作《七发》。

lí hé cí kǒng róng zuò sì yán lí hé shī

离合词,孔融作四言离合诗。

lián zhū yáng xióng zuò

《连珠》,扬雄作。

piān hàn sī mǎ xiàng rú zuò fán jiāng piān

篇,汉司马相如作《凡将篇》。

gē shī méi chéng zuò lì rén gē shī

歌诗,枚乘作丽人歌诗。

yí mìng jìn sàn qí cháng shì jiāng tǒng zuò

遗命,晋散骑常侍江统作。

tú hàn hé jiān xiāng zhāng rén zuò xuán tú

图,汉河间相张人作《玄图》。

shì hàn jì běi xiāng cuī yuàn zuò cǎo shū shì

势,汉济北相崔瑗作《草书势》。

yuē wáng bāo zuò tóng yuē

约,王褒作《僮约》。

fú xī mìng cāng jié jǔ sòng shǐ zào zì

伏羲命仓颉、沮诵始造字。

cāng jié zào zì tiān yù xuè guǐ yè kū lóng nǎi qián cáng

仓颉造字,天雨血,鬼夜哭,龙乃潜藏。

liù shū

六书

cāng jié zào zì

苍颉造字,

yǒu liù shū yī yuē xiàng xíng wèi rì yuè zhī lèi

有六书:一曰象形(谓日月之类,

xiàng rì yuè zhī xíng tǐ yě

象日月之形体也),

èr yuē jiǎ jiè wèi lìng zhǎng zhī lèi

二曰假借(谓令长之类,

yī zì liǎng yòng yě

一字两用也),

sān yuē zhǐ shì wèi shàng xià zhī lèi

三曰指事(谓上下之类,

rén zài yī shàng wéi shàng

人在一上为上,

rén zài yī xià wéi xià

人在一下为下,

gè zhǐ qí shì

各指其事,

yǐ wéi yán yě

以为言也),

sì yuē huì yì wèi wǔ xìn zhī lèi

四曰会意(谓武信之类,

zhǐ gē wéi wǔ

止戈为武,

rén yán wèi xìn

人言为信,

huì hé rén yì yě

会合人意也),

wǔ yuē zhuǎn zhù wèi kǎo lǎo zhī lèi

五曰转注(谓考老之类,

zuǒ yòu xiāng zhuǎn

左右相转,

yǐ wéi yán yě

以为言也),

liù yuē xié shēng wèi jiāng hé zhī lèi

六曰谐声(谓江河之类,

yǐ shuǐ wèi xíng

以水为形,

yǐ gōng kě wèi shēng yě

以工可为声也)。

zì zǔ

字祖

kē dǒu shū nǎi zì zhī zǔ

蝌蚪书乃字之祖。

páo xī shì yǒu lóng ruì zuò lóng shū

庖牺氏有龙瑞,作龙书。

shén nóng yǒu jiā suì zuò suì shū

神农有嘉穗,作穗书。

huáng dì yīn qīng yún zuò yún shū

黄帝因卿云作云书。

yáo yīn líng guī zuò guī shū

尧因灵龟作龟书。

xià hòu shì zuò zhōng dǐng yǒu zhōng dǐng shū

夏后氏作钟鼎,有钟鼎书。

zhū xuān shì yǒu fèng ruì zuò fèng shū

朱宣氏有凤瑞,作凤书。

zhōu wén wáng yīn chì yàn xián shū wǔ wáng yīn dān niǎo rù shì zuò niǎo shū yīn bái yú rù zhōu zuò yú shū

周文王因赤雁衔书,武王因丹鸟入室作鸟书,因白鱼入舟作鱼书。

zhōu xuān wáng shǐ zhòu shǐ wèi dà zhuàn míng zhòu zhuàn

周宣王史籀始为大篆,名籀篆。

lǐ sī shǐ wèi xiǎo zhuàn míng yù zhù zhuàn

李斯始为小篆,名玉箸篆。

lì cháo duàn shū

历朝断书

cāng jié ér jiàng fán wǔ biàn gǔ wén kē dǒu zhòu zhuàn lì cǎo

仓颉而降,凡五变:古文,蝌蚪,籀篆,隶,草。

qín shū bā tǐ

秦书八体

dà zhuàn xiǎo zhuàn kè fú niǎo yǒu yún jiǎo yìn fú yòng chóng shū mó yìn qǔ tǐ yìn yòng yì míng miù zhuàn zhì shū jí xiāo hé tí bǐ wèi yāng shū shū suí shì shū lì shū

大篆、小篆、刻符鸟(有云脚,印符用),虫书、摹印(曲体印用,亦名缪篆),置书(即萧何题笔未央),殳书(随势书),隶书。

hàn liù tǐ

汉六体

shì lì gǔ wén qí zì zhuàn lì miù zhuàn chóng shū

试吏古文、奇字、篆、隶、缪篆、虫书。

táng dìng wǔ tǐ

唐定五体

gǔ wén dà zhuàn xiǎo zhuàn chóng shū lì

古文、大篆、小篆、虫书、隶。

zhāng huái guàn shí tǐ duàn shū

张怀瓘十体断书

gǔ wén dà zhuàn zhòu wén xiǎo zhuàn bā fēn lì zhāng cǎo xíng shū fēi bái

古文、大篆、籀文、小篆、八分、隶、章、草、行书、飞白。

táng dù zhī shí tǐ

唐度之十体

gǔ wén dà zhuàn xiǎo zhuàn bā fēn fēi bái xiè yè běn wù guāng xuán zhēn chuí lù biǎo zhāng yòng sān cáo xǐ zuò niǎo shū lián zhū

古文、大篆、小篆、八分、飞白、薤叶(本务光)、悬针、垂露(表章用,三曹喜作)、鸟书、连珠。

sòng shí èr tǐ

宋十二体

shū shū chuán xìn niǎo shū kè fú xiāo zhòu shǔ shū zhī yīng shū hàn wǔ dì zhí zhī zuò qì hòu zhí shí shū xiàng rú cǎi rì chén chóng xíng zuò hè tóu shū hàn zhào bǎn yòng yǎn bō shū hè tóu xiān luàn zhě zhuǎn sù zhuàn sī mǎ zi wéi yǐ yíng huò tuì shè zuò cán shū qiū hú qī zuò

殳书、传信、鸟书、刻符、萧籀、署书、芝英书(汉武帝植芝作)、气候直时书(相如采日辰虫形作)、鹤头书(汉诏板用)、偃波书(鹤头纤乱者)、转宿篆(司马子韦以荧惑退舍作)、蚕书(秋胡妻作)。

xiǎo zhuàn tǐ bā dǐng

小篆体八鼎

xiǎo zhuàn xiè yè chuí lù xuán zhēn yīng luò liú dé guān xīng zuò liǔ yè wèi guàn zuò jiǎn dāo wéi dàn zuò wài guó hú shū ā mǎ r mǒ wáng shòu

小篆、薤叶、垂露、悬针、缨络(刘德观星作)、柳叶(卫瓘作)、剪刀(韦诞作)、外国胡书(阿马儿抹王授)。

yùn zhī zì shù

韵之字数

shěn yuē yùn yī wàn yī qiān wǔ bǎi èr shí zì guǎng yùn èr wàn liù qiān yī bǎi jiǔ shí sì zì

沈约韵一万一千五百二十字,《广韵》二万六千一百九十四字。

bā fēn shū

八分书

cài wén jī yán gē chéng lì zì bā fēn qǔ èr fēn

蔡文姬言,割程隶字八分,取二分;

gē li zhuàn zì èr fēn qǔ bā fēn gù míng bā fēn shū

割李篆字二分,取八分,故名八分书。

zhāng cǎo

章草

hàn yuán dì shí huáng mén lìng shǐ yóu zuò jí jiù zhāng jiě sàn lì tǐ wèi zhī zhāng cǎo

汉元帝时黄门令史游作《急就章》,解散隶体,谓之章草。

✦ You read 文学部·字学

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.