guàn lǐ
冠礼
gǔ zhě guàn lǐ shì rì shì bīn suǒ yǐ jìng guān shì yě
古者冠礼,筮日筮宾,所以敬冠事也。
guān hu zuò yǐ zhe dài yě
冠乎祚,以着代也。
jiào yú kè wèi sān jiā mí zūn shǐ jiā zī bù guān zài jiā pí guān sān jiā jué biàn jiā yǒu chéng yě
醮于客位,三加弥尊(始加缁布冠,再加皮冠,三加爵弁),加有成也。
yǐ guān ér zì zhī chéng rén zhī dào yě
已冠而字之,成人之道也。
jiàn yú mǔ mǔ bài zhī
见于母,母拜之;
jiàn yú xiōng dì xiōng dì bài zhī chéng rén ér yǔ wèi lǐ yě
见于兄弟,兄弟拜之,成人而与为礼也。
xuán guān xuán miǎn diàn zhì yú jūn suì yǐ zhì jiàn yú qīng dài fū xiāng xiān shēng yǐ chéng rén jiàn yě
玄冠玄冕,奠挚于君,遂以挚见于卿大夫、乡先生,以成人见也。
lǔ liǎng shēng
鲁两生
hàn shū sūn tōng zhì lǐ zhēng lǔ zhū shēng sān shí yú rén
汉叔孙通制礼,征鲁诸生三十余人。
yǒu liǎng shēng bù kěn xíng yuē lǐ yuè bì jī dé bǎi nián ér hòu xìng jīn tiān xià chū dìng hé xiá wèi cǐ
有两生不肯行,曰:“礼乐必积德百年而后兴,今天下初定,何暇为此?
tōng xiào yuē bǐ rú bù zhī shí biàn zhě yě
”通笑曰:“鄙儒,不知时变者也。
yìng shí ér biàn
应时而变
zhuāng zi sān huáng wǔ dì zhī lǐ yì fǎ dù bù jīn yú tóng ér qín yú zhì pì yóu lú lí jú yòu qí wèi xiāng fǎn ér jiē kě yú kǒu
《庄子》:三皇五帝之礼义法度,不矜于同,而矜于治,譬犹栌梨橘柚,其味相反,而皆可于口。
huò lǐ yì fǎ dù yìng shí ér biàn yě
或礼义法度,应时而变也。
jìn hóu shòu yù
晋侯受玉
zuǒ zhuàn tiān wáng shǐ zhào wǔ gōng nèi shǐ guò cì jìn hóu mìng shòu yù duò
《左传》:天王使召武公、内史过赐晋侯命,受玉惰。
guò guī gào wáng yuē jìn hóu qí wú hòu hu
过归,告王曰:“晋侯其无后乎!
wáng shǐ zhī mìng ér duò yú shòu ruì xiān zì yì yě yǐ qí hé jì zhī yǒu
王使之命,而惰于受瑞,先自异也已,其何继之有?
lǐ guó zhī gàn yě
礼,国之干也;
jìng lǐ zhī yú yě
敬,礼之舆也。
bù jìng zé lǐ bù xíng
不敬,则礼不行;
lǐ bù xíng zé shàng xià hūn hé yǐ cháng shì
礼不行,则上下婚,何以长世?
mián zuì
绵蕞
shū sūn tōng yǔ qí tú bǎi yú rén wéi mián zuì yě wài xí zhī yuè yú lǐ chéng
叔孙通与其徒百余人为绵蕞野外,习之月余,礼成。
gāo dì lìng qún chén xí yì cháng lè gōng chéng
高帝令群臣习肄长乐宫,成。
qún chén cháo hè mò bù zhèn kǒng sù jìng
群臣朝贺,莫不振恐肃敬。
dì yuē wú jīn rì zhī wèi huáng dì zhī guì yě
帝曰:“吾今日知为皇帝之贵也。
hūn lǐ
婚礼
rén huáng shì shǐ yǒu fū fù zhī dào fú xī shǐ zhì jià qǔ
人皇氏始有夫妇之道,伏羲始制嫁娶。
nǚ wā shì yǔ fú xī gòng mǔ zuǒ fú xī zhèng hūn yīn shǐ wèi shén méi
女娲氏与伏羲共母,佐伏羲正婚姻,始为神媒。
xià hòu shì shǐ zhì qīn yíng lǐ
夏后氏始制亲迎礼。
qín shǐ huáng shǐ qǔ fù nà sī má xié yī liǎng qǔ hé xié yě
秦始皇始娶妇纳丝麻鞋一緉(取和谐也)。
hòu hàn shǐ pìn lǐ yòng mò
后汉始聘礼用墨。
hàn zhòng mò jīn dá pìn yòng zhī
汉重墨,今答聘用之。
shǐ hūn lǐ yòng yáng qǔ yáng zhě xiáng yě
始婚礼用羊(取羊者,祥也)。
wū xián zhì sā zhàng yā shèng
巫咸制撒帐厌胜。
jīng fáng jià nǚ yì fèng zi sā dòu gǔ ráng shā
京房嫁女,翼奉子撒豆谷穰煞。
zhāng jiā zhēn jià nǚ zhì xiù mù qiān hóng
张嘉贞嫁女,制绣幕牵红。
táng xīn fù yú zhì dà mén chuán xí wù lǚ de
唐新妇舆至大门,传席勿履地。
wǎn táng zhì xīn fù shàng chē yǐ bì xī gài miàn
晚唐制:新妇上车,以蔽膝盖面。
wǔ dài shǐ xīn fù rù mén kuà mǎ ān
五代始新妇入门跨马鞍。
běi cháo yíng hūn shí shù rén dà hū cuī xīn fù shàng yú fù jiā bīn qīn fù nǚ dǎ xīn láng xǐ quán shǒu jiāo xià
北朝迎婚,十数人大呼,催新妇上舆,妇家宾亲妇女打新郎,喜拳手交下。
hūn lǐ
昏礼
hūn lǐ zhě jiāng hé èr xìng zhī hǎo shàng yǐ sì zōng miào ér xià yǐ jì hòu shì yě gù jūn zi zhòng zhī
昏礼者,将合二姓之好,上以祀宗庙,而下以继后世也,故君子重之。
shì yǐ hūn lǐ nà cǎi wèn míng nà jí nà zhēng qǐng qī jiē zhǔ rén yán jǐ yú miào ér bài yíng yú mén wài
是以昏礼纳采、问名、纳吉、纳征、请期,皆主人筵几于庙,而拜迎于门外。
rù yī ràng ér shēng tīng mìng yú miào suǒ yǐ jìng shèn zhòng zhèng hūn lǐ yě
入,揖让而升,听命于庙,所以敬慎重、正昏礼也。
nà cǎi zhě nà yàn yǐ wéi cǎi zé zhī lǐ yě
纳采者,纳雁以为采,择之礼也。
wèn míng zhě wèn nǚ shēng zhī mǔ míng shì yě
问名者,问女生之母名氏也。
nà jí zhě de jí bǔ ér nà zhī yě
纳吉者,得吉卜而纳之也。
nà zhēng zhě nà bì yǐ wéi hūn yīn zhī zhèng yě
纳征者,纳币以为婚姻之证也。
qǐng qī zhě qǐng hūn yīn zhī rì qī yě
请期者,请婚姻之日期也。
wǔ zhě hé qīn yíng wèi zhī liù lǐ
五者合亲迎,谓之六礼。
qīn yíng fù qīn jiào zi ér mìng zhī yíng nán xiān yú nǚ yě
亲迎,父亲醮子而命之迎,男先于女也。
zi chéng mìng yǐ yíng zhǔ rén yán jǐ yú miào ér bài yíng yú mén wài
子承命以迎,主人筵几于庙,而拜迎于门外。
xù zhí yàn rù yī ràng shēng táng zài bài diàn yàn gài qīn ài zhī yú fù mǔ yě
婿执雁入,揖让升堂,再拜奠雁,盖亲爱之于父母也。
jiàng chū yù fù chē ér xù shòu suí yù lún sān zhōu xiān sì yú mén wài
降,出御妇车,而婿受绥,御轮三周,先俟于门外。
fù zhì xù yī fù yǐ rù gòng láo ér shí hé jǐn ér yìn suǒ yǐ hé tǐ tóng zūn bēi yǐ qīn zhī yě
妇至,婿揖妇以入,共牢而食,合卺而酳,所以合体同尊卑以亲之也。
jiàn jiù gū
见舅姑
sù xīng fù mù yù yǐ sì jiàn
夙兴,妇沐浴以俟见。
zhì míng zàn jiàn fù yú jiù gū fù zhí fán zǎo lì duàn xiū yǐ jiàn zàn lǐ fù
质明,赞见妇于舅姑,妇执笲枣栗、段修以见,赞醴妇。
fù jì pú jì lǐ chéng fù lǐ yě
妇祭脯、祭醴,成妇礼也。
jiù fù rù shì fù yǐ tè tún kuì míng fù shùn yě
舅妇入室,妇以特豚馈,明妇顺也。
zhì míng hūn lǐ zhī cì rì
质明,婚礼之次日。
zàn xiāng lǐ zhī rén yě
赞,相礼之人也。
fán zhú qì yǐ shèng zǎo lì duàn xiū zhī zhì
笲,竹器,以盛枣栗、段修之贽。
xiū pú yě jiā jiāng guì zhì zhī yuē duàn xiū
修,脯也,加姜桂治之曰“段修”。
xiǎng yǐ yī xiàn
飨以一献
jué míng jiù gū gòng xiǎng fù yǐ yī xiàn zhī lǐ diàn chóu
厥明,舅姑共飨妇,以一献之礼奠酬。
jiù gū xiān jiàng zì xī jiē fù jiàng zì zuò jiē yǐ zhe dài yě
舅姑先降自西阶,妇降自阼阶,以着代也。
jué míng hūn lǐ zhī èr cháo yě
厥明,婚礼之二朝也。
jiù xiàn gū chou gòng chéng yī xiàn
舅献姑酬,共成一献。
zuò zhě zhǔ rén zhī jiē fù zhī dài gū jiāng yǐ wéi zhǔ yú nèi yě
阼者主人之阶,妇之代姑将以为主于内也。
jié lí sān mìng
结缡三命
nǚ jià fù jiè zhī yuē jǐn shèn cóng jiù zhī yán
女嫁,父戒之曰:“谨慎,从舅之言!
mǔ jiè zhī yuē jǐn shèn cóng ěr gū zhī yán
”母戒之曰:“谨慎,从尔姑之言!
zhū mǔ shī pán shēn jiè zhī yuē jǐn shèn cóng ěr fù mǔ zhī yán
”诸母施鞶绅,戒之曰:“谨慎,从尔父母之言。
sì dé sān cóng
四德三从
shì yǐ gǔ zhě fù rén xiān jià sān yuè zǔ miào wèi huǐ jiào yú gōng gōng
是以古者妇人先嫁三月,祖庙未毁,教于公宫;
zǔ miào jì huǐ jiào yú zōng shì jiào yǐ fù dé fù yán fù róng fù gōng
祖庙既毁,教于宗室,教以妇德、妇言、妇容、妇功。
jiào chéng jì zhī shēng yòng yú mào zhī yǐ píng zǎo suǒ yǐ chéng fù shùn yě
教成祭之,牲用鱼,芼之以苹藻,所以成妇顺也。
sān cóng wèi fù rén zài jiā cóng fù chū jià cóng fu fu sǐ cóng zǐ
三从,谓妇人在家从父,出嫁从夫,夫死从子。
kàng lì
伉俪
zuǒ zhuàn qí hóu qǐng jì shì yú jìn hán xuān zǐ shǐ shū xiàng duì yuē guǎ jūn wèi yǒu kàng lì jūn yǒu rǔ mìng huì mò dà yān
《左传》:齐侯请继室于晋,韩宣子使叔向对曰:“寡君未有伉俪,君有辱命,惠莫大焉。
zhū chén
朱陈
bái lè tiān shī xú zhōu gǔ fēng xiàn yǒu cūn yuē zhū chén
白乐天诗:“徐州古丰县,有村曰朱陈。
qù xiàn bǎi yú lǐ sāng má qīng fēn yūn
去县百余里,桑麻青氛氲。
yī cūn wéi liǎng xìng shì shì wèi hūn yīn
一村惟两姓,世世为婚姻。
sā zhàng guǒ
撒帐果
hàn wǔ dì lǐ fū rén chū rù gōng zuò qī bǎo liú sū niǎn zhàng fèng yǔ cháng shēng shàn dì yíng rù zhàng zhōng gòng zuò jǐn yǐn
汉武帝李夫人初入宫,坐七宝流苏辇,障凤羽长生扇,帝迎入帐中,共坐卺饮。
yù jiè gōng rén yáo sā wǔ sè tóng xīn huā guǒ dì yǔ fū rén yǐ yī jū shèng zhī yún de duō de zi duō yě
预戒宫人遥撒五色同心花果,帝与夫人以衣裾盛之,云“得多”,得子多也。
gù hòu shì yǒu sā zhàng zhī yí
故后世有撒帐之遗。
yuè lǎo jiǎn shū
月老检书
táng wéi gù lǚ cì sòng chéng yù lǎo rén xiàng yuè jiǎn shū wèi gù yuē cǐ tiān xià hūn yīn bù yě
唐韦固旅次宋城,遇老人向月检书,谓固曰:“此天下婚姻簿也。
yīn wèn wéi qī hé shì dá yuē ěr qī nǎi diàn hòu mài cài chén yù nǚ ěr
”因问韦妻何氏,答曰:“尔妻乃店后卖菜陈妪女耳。
yì rì wǎng shì jiàn yù bào sān suì nǚ shén lòu
”翌日往视,见妪抱三岁女,甚陋。
suì shǐ rén cì zhī zhōng méi
遂使人刺之中眉。
hòu shí sì nián xiāng zhōu cì shǐ wáng tài qī yǐ nǚ zī róng shén lì méi jiān cháng tiē huā diàn
后十四年,相州刺史王泰妻以女,姿容甚丽,眉间常贴花钿。
xì wèn zhī yuē qiè jùn shǒu zhí nǚ yě
细问之,曰:“妾郡守侄女也。
fù zú yú sòng chéng
父卒于宋城。
qiǎng bǎo shí wéi zéi suǒ cì hén shàng zài méi
襁褓时为贼所刺,痕尚在眉。
sòng chéng zǎi wén zhī míng qí diàn yuē dìng hūn diàn
”宋城宰闻之,名其店曰“订婚店”。
jīn wū zhù zhī
金屋贮之
hàn wǔ dì yòu shí jǐng dì wèn r yù de fù fǒu
汉武帝幼时,景帝问:“儿欲得妇否?
cháng gōng zhǔ zhǐ qí nǚ yuē ā jiāo hǎo fǒu
”长公主指其女曰:“阿娇好否?
wǔ dì yuē ruò de ā jiāo dāng yǐ jīn wū zhù zhī
”武帝曰:“若得阿娇,当以金屋贮之。
dān guì jìn cháng é
丹桂近嫦娥
yuán yún qǔ xiāo ān nǚ yán dìng wèi jǐ zhuó jìn shì dì
袁筠娶萧安女,言定,未几,擢进士第。
luō yǐn yǐ shī zèng zhī yuē xì kàn yuè lún hái yǒu yì dìng zhī dān guì jìn cháng é
罗隐以诗赠之,曰:“细看月轮还有意,定知丹桂近嫦娥。
nǚ luó fù sōng bǎi
女萝附松柏
lǐ jìng yè yáng sù yī jì zhí hóng fú shì cè mù jìng jiǔ zhī
李靖谒杨素,一伎执红拂侍侧,目靖久之。
jìng guī nì lǚ yè bàn yǒu zǐ yī rén kòu mén yán rù tuō yī mào nǎi měi rén yě
靖归逆旅,夜半有紫衣人扣门,延入,脱衣帽,乃美人也。
jìng jīng jí zhī gào yuē qiè yáng jiā hóng fú jì yě
靖惊诘之,告曰:“妾杨家红拂妓也。
nǚ luó yuàn fù sōng bǎi
女萝愿附松柏。
suì yǔ zhī jù shì tài yuán
”遂与之俱适太原。
xù duàn xián
续断弦
shí zhōu jì fèng lín zhōu yǐ fèng huì lín jiǎo zuò jiāo néng xù duàn xián
《十洲记》:凤麟州以凤喙麟角作胶,能续断弦。
mén méi
门楣
táng xuán zōng chǒng lǐ yáng shì qí cóng xiōng guó zhōng jiā yù shǐ dài fū xiān hóng lú qīng nǚ xiōng dì hán guó guó guó qín guó sān fū rén
唐玄宗宠礼杨氏,其从兄国忠加御史大夫,铦鸿胪卿,女兄弟韩国、虢国、秦国三夫人。
shí yáo yuē nán bù fēng hóu nǚ zuò fēi jūn kàn nǚ què wèi mén méi
时谣曰:“男不封侯女作妃,君看女却为门楣。
bīng rén
冰人
líng hú cè mèng lì bīng shàng yǔ bīng xià rén yǔ
令狐策梦立冰上,与冰下人语。
zhàn zhě yuē zài bīng shàng yǔ bīng xià rén yǔ wèi yáng yǔ yīn dāng wéi rén zuò méi qī zài bīng pàn
占者曰:“在冰上与冰下人语,为阳语阴,当为人作媒,期在冰判。
tài shǒu tián bào wèi zi qiú zhāng zhēng nǚ shǐ cè wèi méi zhòng chūn chéng hūn
”太守田豹为子求张征女,使策为媒,仲春成婚。
gù chēng méi rén wèi bīng rén
故称媒人为冰人。
mài quǎn jià nǚ
卖犬嫁女
táng wú yǐn zhī jiāng jià nǚ xiè shí zhī qí pín qiǎn nǚ bì lǜ báo nǎi lìng yí chú zhàng zhù qí jīng yíng
唐吴隐之将嫁女,谢石知其贫,遣女必率薄,乃令移厨帐助其经营。
shǐ rén zhì jiàn bì qiān yī quǎn mài zhī cǐ wài xiāo rán wú bàn
使人至,见婢牵一犬卖之,此外萧然无办。
liàn shang qiǎn jià
练裳遣嫁
hàn yì mín dài liáng yǒu wǔ nǚ liàn shang zhú sì mù lǚ ér qiǎn zhī
汉逸民戴良有五女,练裳竹笥木履而遣之。
dōng pō shī zhú sì yǔ liàn shang yuàn de bì hūn jià
东坡诗:“竹笥与练裳,愿得毕婚嫁。
jiā fú
葭莩
hàn zhōng shān jìng wáng fēng qún chén fēi yǒu jiā fú zhī qīn
汉中山靖王封群臣,非有葭莩之亲。
jiā fú zhú shàng báo yī
(葭莩,竹上薄衣。
pān yáng
潘杨
jìn yáng jīng pān yuè zuò lěi wén yún jiè sān yè shì qīn zhī ēn ér zi zhī gū yǔ zhī kàng lì yān
晋杨经,潘岳作诔文云:“藉三叶世亲之恩,而子之姑,予之伉俪焉。
pān yáng zhī mù yǒu zì lái yǐ
潘杨之睦,有自来矣。
fèng zhàn
凤占
zuǒ zhuàn chén gōng zǐ wán bēn qí qí hóu shǐ wèi qīng
《左传》:陈公子完奔齐,齐侯使为卿。
qí dài fū yì shì yù qī yǐ nǚ bo zhī yuē fèng huáng yú fēi hé míng qiāng qiāng
齐大夫懿氏欲妻以女,卜之曰:“凤凰于飞,和鸣锵锵。
yǒu guī zhī hòu jiāng yù yú jiāng wǔ shì qí chāng
有妫之后,将育于姜,五世其昌。
jié lí
结缡
shī zhī zǐ yú guī huáng bó qí mǎ
《诗》:“之子于归,皇驳其马。
qīn jié qí lí jiǔ shí qí yí
亲结其缡,九十其仪。
lí fù rén zhī huī yě
”(缡,妇人之袆也。
shì zhī yǐ lǐ
示之以礼
mǎ chāo bēn shǔ qīng shì xiān zhǔ cháng hū xiān zhǔ zì
马超奔蜀,轻视先主,常呼先主字。
guān yǔ nù qǐng shā zhī
关羽怒,请杀之。
xiān zhǔ yuē rén qióng lái guī yǐ qí hū zì ér shā zhī hé yǐ shì tiān xià
先主曰:“人穷来归,以其呼字而杀之,何以示天下?
zhāng fēi yuē rú shì dāng shì zhī yǐ lǐ
”张飞曰:“如是当示之以礼。
cì rì dà huì zhū jiāng qǐng chāo rù yǔ fēi bìng fú dāo lì zhí
”次日,大会诸将,请超入,羽、飞并伏刀立直。
chāo gù zuò xí bú jiàn yǔ fēi jiàn qí zhí yě
超顾坐席,不见羽、飞,见其直也。
nǎi dà jīng suì zūn shì xiān zhǔ bù gǎn hū zì
乃大惊,遂尊事先主,不敢呼字。
yì lǐ jù sòng
议礼聚讼
hàn zhāng dì yù dìng lǐ lè bān gù yuē zhū xián duō néng shuō lǐ yi guǎng zhāo jí
汉章帝欲定礼乐,班固曰:“诸贤多能说礼,宜广招集。
dì yuē yàn yún zhù shě dào páng sān nián bù chéng
”帝曰:“谚云‘筑舍道旁,三年不成。
huì lǐ zhī jiā míng wéi jù sòng
’会礼之家,名为聚讼。