sù wèn gǔ kōng lùn yún dū mài shēng jí cóng shǎo fù shàng chōng xīn ér tòng bù dé qián hòu wèi chōng shàn nǚ zǐ wèi bù yùn lóng zhì yí nì yì gàn
素问骨空论云∶督脉生疾，从少腹上冲心而痛，不得前后，为冲疝，女子为不孕、癃痔、遗溺、嗌干。
zhì zài gǔ shàng wèi yāo héng gǔ shàng máo jì zhōng qū gǔ xué yě shèn zhě zài qí xià yíng
治在骨上，（谓腰横骨上毛际中，曲骨穴也）甚者在脐下营。
qí xià yī cùn yīn jiāo xué yě
（脐下一寸，阴交穴也）
wáng qǐ xuán yuē cǐ nǎi rèn chōng èr mài zhī bìng bù zhī hé yǐ shǔ zhī dū mài
王启玄曰∶此乃任冲二脉之病，不知何以属之督脉。
li bīn hú yuē dū mài suī xíng yú bèi ér bié luò zì zhǎng qiáng zǒu rèn mài zhě zé yóu shǎo fù zhí shàng guàn qí zhōng guàn xīn rù hóu shàng yí huán chún ér rù yú mù zhī nèi
李濒湖曰∶督脉虽行于背，而别络自长强走任脉者，则由少腹直上贯脐，中贯心，入喉，上颐，环唇，而入于目之内。
gù xiǎn cǐ zhū zhèng qǐ xuán gài wèi shēn kǎo ěr
故显此诸证，启玄盖未深考尔。
sù wèn yuē dū mài shí zé jí qiáng fǎn zhé xū zé tóu zhòng gāo yáo zhī xié gǔ zhī yǒu guò zhě qǔ zhī suǒ bié yě
素问曰∶督脉实则脊强反折，虚则头重高摇之，挟骨之有过者，取之所别也。
qín yuè rén nàn jīng yuē dū mài wèi bìng jí qiáng ér jué
秦越人难经曰∶督脉为病，脊强而厥。
wáng hǎi zàng yuē cǐ bìng yi yòng qiāng huó dú huó fáng fēng jīng jiè xì xīn běn huáng lián dài huáng fù zǐ wū tóu cāng ěr zhī lèi
王海脏曰∶此病宜用羌活、独活、防风、荆芥、细辛、 本、黄连、大黄、附子、乌头、苍耳之类。
zhāng zhòng jǐng jīn guì yún jí qiáng zhě wǔ zhī zǒng míng
张仲景金匮云∶脊强者，五之总名。
qí zhèng zú kǒu jìn bèi fǎn zhāng ér yuán
其证卒口噤背反张而螈。
zhū yào bù yǐ kě jiǔ shēn zhù dà chuí táo dào xué
诸药不已，可灸身柱、大椎、陶道穴。
yòu yuē jiā mài zhù zhù ér xián zhí shàng xià xíng
又曰∶ 家脉，筑筑而弦直上下行。
wáng shū hé mài jīng yuē chǐ cùn jù fú zhí shàng zhí xià cǐ wèi dū mài
王叔和脉经曰∶尺寸俱浮，直上直下，此为督脉。
yāo bèi qiáng tòng bù dé fǔ yǎng dà rén diān bìng xiǎo ér fēng xián
腰背强痛，不得俯仰，大人癫病，小儿风痫。
yòu yuē mài lái zhōng yāng fú zhí shàng xià dòng zhě dū mài yě
又曰∶脉来中央浮直，上下动者，督脉也。
dòng kǔ yāo bèi xī hán dà rén diān xiǎo ér xián yi jiǔ dǐng shàng sān zhuàng
动苦腰背膝寒，大人癫，小儿痫，宜灸顶上三壮。
sù wèn fēng lùn yuē fēng qì xún fēng fǔ ér shàng zé wèi nǎo fēng
素问风论曰∶风气循风府而上，则为脑风。
fēng rù xì tóu
风入系头。
zé wèi mù fēng yǎn hán
则为目风眼寒。
wáng qǐ xuán yún nǎo hù nǎi dū mài zú tài yáng zhī huì gù yě
王启玄云∶脑户乃督脉、足太阳之会故也。