卷五·滦阳消夏录五(3) — 阅微草堂笔记 — 纪昀

niè sōng yán yán jí mò yú shēng qí yī lǘ fù jīng shī zhōng lù qì xī gāo gǎng shàng xì lǘ yú shù ér yǐ shí jiǎ mèi hū jiàn lǘ áng shǒu sì gù hào rán tàn yuē bù zhì cǐ dì shù shí nián qīng shān rú gù cūn luò yǐ fēi jiù jìng yǐ

聂松岩言，即墨于生，骑一驴赴京师，中路憩息高岗上，系驴于树，而倚石假寐，忽见驴昂首四顾，浩然叹曰：不至此地数十年，青山如故，村落已非旧径矣。

yú gù hào qí wén zhī yuè rán qǐ yuē cǐ sòng chù zōng cháng míng jī yě

于故好奇，闻之跃然起曰：此宋处宗长鸣鸡也。

rì rì chéng zhī gòng tán bù huàn cháng tú jì mò yǐ

日日乘之共谈，不患长途寂寞矣。

yī ér yǔ yán lǘ niè cǎo bù yīng fǎn fù kāi dǎo yuē yǔ wèi wàng xíng jiāo lǘ yì ruò wù wén

揖而与言，驴啮草不应，反复开导，约与为忘形交，驴亦若勿闻。

nù ér tòng biān zhī lǘ tiào zhì kuáng hǒu zhōng bù néng yán jìng zhé yī zú zhōu yú tú sì

怒而痛鞭之，驴跳掷狂吼，终不能言，竟折一足，鬻于屠肆。

tú bù yǐ guī cǐ shì jué kě xiào

徒步以归，此事绝可笑。

dài shuì mèng zhōng wù tīng yé

殆睡梦中误听耶？

yì cǐ lǘ sù shēng yuān qiǎn yǒu wù píng zhī yǐ jī yú zhī nù shā yé

抑此驴夙生冤谴，有物凭之，以激于之怒杀耶？

sān shū yí nán gōng yǒu jiàn pú bì sì shàn yì liè néng wǎn shí lì gōng héng bǔ chun yú yě

三叔仪南公，有健仆毕四，善弋猎，能挽十力弓，恒捕鹑于野。

fán bǔ chun zhě bì yǐ yè

凡捕鹑者必以夜。

xiān yǐ gǎo jiē chā de rú hé lǒng zhī zhuàng ér bù wǎng yú shàng yǐ niú jiǎo zuò qǔ guǎn xiào chun shēng chuī zhī chun jì jí xiān wēi jīng zhī shǐ jiàn cì bì rù gǎo jiē zhōng rán hòu dà shēng jīng zhī shǐ qún fēi tū qǐ zé xī chù wǎng yǐ

先以稿秸插地如禾陇之状，而布网于上，以牛角作曲管，肖鹑声吹之，鹑既集，先微惊之，使渐次避入稿秸中，然后大声惊之，使群飞突起，则悉触网矣。

chuī guǎn shí qí shēng qī yān wǎng wǎng wù yǐn guǐ wù zhì

吹管时其声凄咽，往往误引鬼物至。

gù bì zhù tuán jiāo zì wèi ér xié bīng zhàng yǐ bèi zhī

故必筑团焦自卫，而携兵仗以备之。

yī yè yuè míng zhī xià jiàn lǎo sōu lái zuò lǐ yuē wǒ hú yě ér sūn yǔ běi cūn hú pā xìn jǔ zú xiè zhàn

一夜月明之下，见老叟来作礼曰：我狐也，儿孙与北村狐皅衅，举族械战。

bǐ zhèn qín wǒ yī nǚ měi zhàn bì fǎn jiē qū chū yǐ rǔ wǒ wǒ yì zhèn qín bǐ yī qiè rú suǒ shī bào yān

彼阵擒我一女，每战必反接驱出以辱我，我亦阵擒彼一妾，如所施报焉。

yóu cǐ chóu yì jié yuē jīn yè jué zhàn yú cǐ wén jūn yì xiá qǐ zhù yī bì lì zé mò chǐ gǎn ēn

由此仇益结，约今夜决战于此，闻君义侠，乞助一臂力，则没齿感恩。

chí tiě chǐ zhě bǐ chí dāo zhě wǒ yě

持铁尺者彼，持刀者我也。

bì fàng gù shì xīn rán suí zhī wǎng yì cóng báo jiān

毕放故事，忻然随之往，翳丛薄间。

liǎng zhèn jì jiāo liǎng hú xuè zhàn bù jiě zhì xiāng bào shǒu bó

两阵既交，两狐血战不解，至相抱手搏。

bì shěn shì jì de kòng xián yī fà shè běi cūn hú bó bù yú gōng jìn shǐ dàn guàn fù ér guò

毕审视既的，控弦一发，射北村狐踣，不虞弓劲矢癉，贯腹而过。

毕审视既的，控弦一发，射北村狐踣，不虞弓劲矢瘅，贯腹而过。

bìng lǎo sǒu dòng yè yì yān

并老叟洞腋殪焉。

liǎng zhèn gè huáng jù duó shī qì fú qiú ér dùn bì jiě èr hú zhī fù qiě gào zhī yuē chuán yǔ ěr zú liǎng jiā shèng bài xiāng dāng kě yǐ jiě yuān yǐ

两阵各惶遽夺尸，弃俘囚而遁，毕解二狐之缚，且告之曰：传与尔族，两家胜败相当，可以解冤矣。

xiān shì běi cūn měi yè wén zhàn shēng zì cǐ suì jì

先是北村每夜闻战声，自此遂寂。

cǐ yǔ lǐ bīng shì xiāng lèi

此与李冰事相类。

rán bīng zhàn jiāng shén wèi hàn zāi yù huàn cǐ hú chéng qí sī fèn liǎng dòu bù yǐ zú zhì liǎng shāng

然冰战江神为捍灾御患，此狐呈其私愤，两斗不已，卒至两伤。

shì yì bù kě yǐ yǐ hū

是亦不可以已乎？

yáo ān gōng zài diān shí mù yǒu yán shǔ zhōng xiāng yuán shù xià yuè yè yǒu hóng cháng nǚ zǐ jìng zhuāng lì

姚安公在滇时，幕友言署中香橼树下，月夜有红裳女子靓妆立。

jiàn rén zé rǎn rǎn méi tǔ zhōng

见人则冉冉没土中。

zhòng yì fā shì zhī yáo ān gōng xié zhī jiǔ jiāo shù xià zì zhù zhī yuē rǔ jiàn rén zé yǐn shì wú yì yú wèi suì yě yòu hé bì lǚ xiàn rǔ xíng zì qǔ pù gǔ zhī huò

众议发视之，姚安公携卮酒浇树下，自祝之曰：汝见人则隐，是无意于为祟也，又何必屡现汝形，自取暴骨之祸。

zì shì bù fù chū

自是不复出。

yòu yǒu shū zhāi shén xuān chǎng jiǔ wú rén jū jiù shì ān gōng wǔ zhāng shí xiāng cóng zài diān

又有书斋甚轩敞，久无人居，舅氏安公五章，时相从在滇。

ǒu xià rì luǒ qǐn qí nèi mèng yī rén yī ér yán yuē yǔ jūn suī yōu míng yì lù

偶夏日裸寝其内，梦一人揖而言曰：与君虽幽明异路。

rán juàn shǔ jū cǐ yì yǒu nán nǚ zhī bié

然眷属居此，亦有男女之别。

jūn nài hé bù yǐ lǐ zì chǔ

君奈何不以礼自处。

jué rán xǐng suì bù gǎn zài wǎng

矍然醒，遂不敢再往。

yáo ān gōng cháng yuē shù xià zhī guǐ kě yù zhī yǐ lǐ shū zhāi zhī mèi néng yǐ lǐ yù rén

姚安公尝曰：树下之鬼可谕之以理，书斋之魅能以理喻人。

cǐ jùn pì chǔ wàn shān zhōng fēng sú zhì piáo hùn dùn wèi záo gù yì lèi yì chún liáng rú shì yě

此郡僻处万山中，风俗质朴，浑沌未凿，故异类亦淳良如是也。

yú liǎng sān suì shí cháng jiàn sì wǔ xiǎo ér cǎi yī jīn chuàn suí yú xī xì jiē hū yú wèi dì yì sì shén xiāng ài shāo zhǎng shí nǎi jiē bú jiàn

余两三岁时，尝见四五小儿彩衣金钏，随余嬉戏，皆呼余为弟，意似甚相爱，稍长时乃皆不见。

hòu yǐ gào xiān yáo ān gōng gōng chén sī jiǔ zhī shuǎng rán yuē rǔ qián mǔ hèn wú zi měi lìng ní ǎo yǐ cǎi sī xì shén miào ní hái guī zhì yú wò nèi gè mìng yǐ rǔ míng rì sì guǒ ěr yǔ bù zi wú yì

后以告先姚安公，公沉思久之，爽然曰：汝前母恨无子，每令尼媪以彩丝系神庙泥孩，归置于卧内，各命以乳名，日饲果饵，与哺子无异。

mò hòu wú mìng rén yì lóu hòu kōng yuàn zhōng bì shì wù yě

殁后，吾命人瘗楼后空院中，必是物也。

kǒng hòu lái wèi yāo nǐ jué chū zhī rán suì jiǔ yǐ mí qí chù yǐ

恐后来为妖，拟掘出之，然岁久已迷其处矣。

qián mǔ jí zhāng tài fū rén zǐ

前母即张太夫人姊。

yī suì jì chén jiā jì hòu zhāng tài fū rén zhòu qǐn mèng qián mǔ yǐ shǒu tuī zhī yuē sān mèi tài bù jīng shì lì rèn qǐ kě fù ér xì

一岁忌辰家祭后，张太夫人昼寝，梦前母以手推之，曰：三妹太不经事，利刃岂可付儿戏。

è rán jīng xǐng zé yú fāng zuò shēn páng chè yáo ān gōng gé dài pèi dāo chū qiào yǐ

愕然惊醒，则余方坐身旁，掣姚安公革带佩刀出鞘矣。

shǐ zhī hún guī shòu jì què yǒu qí shì

始知魂归受祭，确有其事。

gǔ rén suǒ yǐ shì sǐ rú shēng yě

古人所以事死如生也。

biǎo shū wáng bì bó qī sàng shù zhě yán mǒu rì zi kè huí shà quán jiā jiē bì chū yǒu dào wěi wèi shà shén yú yuán rù fāng kāi qiè jué zān ěr shì yī dào yòu wěi wèi shà shén lái guǐ shēng wū wū jiàn jìn qián dào huáng jù bì chū

表叔王碧伯妻丧，术者言某日子刻回煞，全家皆避出，有盗伪为煞神，逾垣入，方开箧攫簪珥，适一盗又伪为煞神来，鬼声呜呜渐近，前盗皇遽避出。

xiāng yù yú tíng bǐ cǐ yǐ wéi zhēn shà shén jiē jì ér shī hún duì pū yú de

相遇于庭，彼此以为真煞神，皆悸而失魂，对仆于地。

lí míng jiā rén kū rù tū jiàn zhī dà hài dì shì nǎi zhī wèi dào yǐ jiāng tāng guàn sū jí yǐ guǐ zhuāng fù sòng guān

黎明家人哭入，突见之，大骇，谛视乃知为盗，以姜汤灌苏，即以鬼装缚送官。

yán lù jù guān mò bù jué dǎo jù cǐ yī shì huí shà zhī shuō dāng wàng yǐ

沿路聚观，莫不绝倒，据此一事，回煞之说当妄矣。

rán huí shà xíng jì yú shí lǚ mù dǔ zhī

然回煞形迹，余实屡目睹之。

guǐ shén máng mèi jiū bù zhī qí rú hé yě

鬼神茫昧，究不知其如何也。

yì dōu zhū tiān mén yán jiǎ zǐ xià yǔ shù you yè jí míng hú cè zhào jì yòu shāng yǐn fāng hān

益都朱天门言，甲子夏，与数友夜集明湖侧召妓侑觞，饮方酣。

jì sù bù shí zì hū yuán bǐ shū yī jué jù yuē yī yè xiāo xiāo yǔ gāo lóu qiè xiǎo hán táo huā líng luò fǒu hū bì juàn lián kàn

妓素不识字，忽援笔书一绝句曰：一夜潇潇雨，高楼怯晓寒，桃花零落否，呼婢卷帘看。

zhì yú yī you zhī qián shì rén guān qì jù biàn sè pū de jì yì pū de

掷于一友之前，是人观讫，遽变色仆地，妓亦仆地。

qǐng zhī jì sū ér shì rén bù sū yǐ

顷之妓苏，而是人不苏矣。

hòu biàn wèn suǒ qīn qì bù zhī qí gù

后遍问所亲，迄不知其故。

guǐ yǐ jiǎ wǔ jiān yǒu fú jī zhě zì zhèng dìng lái bù tán xiū jiù wéi zuò shū huà pō yí qí wěi tuō

癸已甲午间，有扶乩者自正定来，不谈休咎，惟作书画，颇疑其伪托。

rán jiàn qí wèi cáo mù táng zuò zhuó sè shān shuǐ cháng juàn jí zuì zhōng kuí xiàng bǐ mò jiē bù sú

然见其为曹慕堂作着色山水长卷，及醉钟馗像，笔墨皆不俗。

yòu jiàn zèng dǒng qǔ jiāng yī lián yuē huáng jīn jié kè xīn yóu rè bái shǒu huán xiāng mèng gèng yóu

又见赠董曲江一联曰：黄金结客心犹热，白首还乡梦更游。

yì kù xiāo qǔ jiāng zhī wéi rén

亦酷肖曲江之为人。

diàn hù èr cáo fù hàn shén dòng zhé hē lì fēng yǔ gòu suì guǐ shén

佃户二曹妇悍甚，动辄诃詈风雨，诟谇鬼神。

lín xiāng lǐ lǘ yī yǔ bù hé jí xuān xiù lù bì xié èr dǎo yī chǔ fèn hū tiào zhì rú cí hǔ

邻乡里闾，一语不合，即揎袖露臂，携二捣衣杵，奋呼跳掷如雌虎。

yī rì chéng yīn yǔ chū qiè mài hū fēng léi dà zuò jù báo rú é luǎn yǐ zhòng shāng pū de hū fēng juǎn yī wǔ dǒu kǎo lǎo duò qí qián dǐng zhī dé bù sǐ

一日乘陰雨出窃麦，忽风雷大作，巨雹如鹅卵，已中伤仆地，忽风卷一五斗栲栳，堕其前顶之，得不死。

一日乘阴雨出窃麦，忽风雷大作，巨雹如鹅卵，已中伤仆地，忽风卷一五斗栲栳，堕其前顶之，得不死。

qǐ tiān yì wèi qí héng yú

岂天亦畏其横欤？

huò yuē shì suī bào lì ér shàn shì qí gū měi yú rén jì gū huà zhī zhé mǐ fú gū pī qián jiá yì guì ér shòu

或曰：是虽暴戾，而善事其姑，每与人计，姑叱之辄弭伏，姑批前颊，亦跪而受。

rán zé yù nàn bù sǐ yǒu yóu yǐ

然则遇难不死有由矣。

kǒng zǐ yuē fu xiào tiān zhī jīng yě de zhī yì yě qǐ bù rán hu

孔子曰：夫孝，天之经也，地之义也，岂不然乎？

guǐ hài xià gāo chuān zhī běi duò yī lóng lǐ rén duō mù dǔ zhī

癸亥夏，高川之北堕一龙，里人多目睹之。

yáo ān gōng mìng jià wǎng shì zé yǐ chéng fēng yǔ qù

姚安公命驾往视，则已乘风雨去。

qí wān yán jué líng zhī jī róu lìn hé jià èr mǔ xǔ shàng fēn míng kě jiàn

其蜿蜒攫皊之迹，蹂躏禾稼二亩许，尚分明可见。

lóng shén wù yě hé yǐ zhì duò huò yuē shì xíng yǔ yǒu wù tiān suǒ zhé yě

龙神物也，何以致堕，或曰是行雨有误，天所谪也。

àn shì chēng lóng néng zhì yǔ ér sòng rú wèi yǔ wèi tiān dì zhī qì bù yóu yú lóng

按世称龙能致雨，而宋儒谓雨为天地之气，不由于龙。

yú wèi lǐ chēng tiān jiàng shí yǔ shān chuān chū yún gù gōng yáng chuán wèi chù shí ér chū fū cùn ér hé bù chóng cháo ér yǔ tiān xià zhě wéi tài shān zhī yún

余谓礼称天降时雨，山川出云，故公羊传谓触石而出，肤寸而合，不崇朝而雨天下者，惟泰山之云。

shì sòng rú zhī shuō suǒ běn yě

是宋儒之说所本也。

yì wén yán chuán chēng yún cóng lóng

易文言传称，云从龙。

gù dǒng zhòng shū qí yǔ fǎ zhào yǐ tǔ lóng

故董仲舒祈雨法，召以土龙。

cǐ shì sú zhī shuō suǒ běn yě

此世俗之说所本也。

dà dǐ yǒu tiān yù yǒu lóng yǔ yóu yóu ér yún xiāo xiāo ér yǔ zhě tiān yù yě

大抵有天雨，有龙雨，油油而云，潇潇而雨者，天雨也；

jí fēng zhèn léi bù jiǔ ér guò zhě lóng yǔ yě

疾风震雷，不久而过者，龙雨也。

guān chù fàn lóng tán zhě lì zhì fēng yǔ tiān dì zhī qì néng rú shì zhī sù hé hū

观触犯龙潭者，立致风雨天地之气，能如是之速合乎？

xǐ mò dá sòng fàn zhòu zhě yì lì zhì fēng yǔ

洗皌答诵梵咒者，亦立致风雨。

tiān dì zhī qì néng rú shì zhī kè qī hu

天地之气，能如是之刻期乎？

gù bì liǎng yì jiān chén qí lǐ shǐ bèi

故必两义兼陈，其理始备。

bì guī guī rán jiāo zhí yī shuō wú nǎi bù tōng qí biàn yú

必规规然胶执一说，毋乃不通其变欤。

lǐ rén wáng lǘ gēng yú yě juàn ér zhěn kuài yǐ wò hū jiàn jiān yú cóng xi lái pú mǎ shén zhòng yú zhōng zuò zhě xiān shū fù yí nán gōng yě

里人王驴耕于野，倦而枕块以卧，忽见肩舆从西来，仆马甚众，舆中坐者先叔父仪南公也。

guài gōng fāng wò jí hé yǐ chū xíng jí jìn qián qǐ jū gōng yǔ yǔ liáng jiǔ nǎi xiàng dōng běi qù guī ér wén gōng yǐ shì yǐ

怪公方卧疾，何以出行，急近前起居，公与语良久，乃向东北去，归而闻公已逝矣。

jì suǒ jiàn pú mǎ zhèng fú suǒ fén zhǐ qì zhī shù

计所见仆马，正符所焚纸器之数。

pú rén chén chóng guì zhī qī qīn wén lǘ yán zhī hòu yuè yú lǘ yì bìng zú zhī bái zhòu yù guǐ zhōng wèi shuāi qì yǐ

仆人沈崇贵之妻，亲闻驴言之，后月余驴亦病卒，知白昼遇鬼，终为衰气矣。

yú dì sān nǚ xǔ hūn gē xiān zhōu tài pú zi nián shí suì yǐ gēng xū xià zhì zú

余第三女，许婚戈仙舟太仆子，年十岁，以庚戌夏至卒。

xiān yī rì bìng yǐ gé shí yú yǐ zhí shì zài fāng zé nǚ hū zì yǔ yuē jīn rì chū bā wú dāng míng rì chén kè qù yóu jí jiàn wú fù yě wèn hé yǐ zhī zhī míng mù bù yán

先一日，病已革，时余以执事在方泽，女忽自语曰：今日初八，吾当明日辰刻去，犹及见吾父也，问何以知之，瞑目不言。

yú chū jiǔ rì lǐ chéng guī dǐ guǒ jí jiàn qí zú zú shí bì guà yáng zhōng qià jí rán míng bā shēng shì yì yì yǐ

余初九日礼成归邸，果及见其卒，卒时壁挂洋钟，恰皍然鸣八声，是亦异矣。

shàn fū yáng pěng cū zhī wén zì suí yáo ān gōng zài diān shí hū mèng èr guǐ chí gāo piào lái jū

膳夫杨皏，粗知文字，随姚安公在滇时，忽梦二鬼持皋票来拘。

biāo míng yuē yáng pěng yì zhēng yuē wǒ míng yáng yì bù míng yáng pěng ěr dìng wù jū èr guǐ jiē yuē zì shàng shàng yǒu yī diǎn shì shěng bǐ yì zì yì yòu zhēng yuē cóng wèi jiàn yì zì rú cǐ xiě dāng réng shì pěng zì wù dī yī mò diǎn

标名曰杨皏，义争曰：我名杨义，不名杨皏，尔定误拘，二鬼皆曰：字上尚有一点是省笔义字，义又争曰：从未见义字如此写，当仍是皏字，误滴一墨点。

èr guǐ bù néng qiáng ér qù

二鬼不能强而去，

tóng qǐn zhě wén qí yì yǔ

同寝者闻其呓语，

shū shèn liǎo liǎo

殊甚了了，

é yáo ān gōng zhōng yǎng guī

俄姚安公终养归，

yì suí zhì píng yí

义随至平彝，

yòu mèng èr guǐ chí piào lái

又梦二鬼持票来，

nǎi míng míng kǎi shū yáng yì zì

乃明明楷书杨义字，

yì réng bù fú yuē wǒ yǐ běi guī

义仍不服曰：我已北归，

dāng shǔ zhí lì chéng huáng

当属直隶城隍，

ěr yún nán chéng huáng

尔云南城隍，

hé de jū wǒ

何得拘我？

xuān gòu liáng jiǔ tóng qǐn zhě hū zhī nǎi xǐng zì yún èr guǐ shén fèn shì bì bù xiāng shě

喧诟良久，同寝者呼之乃醒，自云，二鬼甚愤，似必不相舍。

cì rì xíng zhì diān nán shèng jìng fang xià guǒ mǎ jué duò dì zú

次日行至滇南胜境坊下，果马蹶堕地卒。

yú zài wū lǔ mù qí chù shù quǎn xīn mǎo cì huán dōng guī yī hēi quǎn yuē sì r liàn liàn suí háng huī zhī bù qù jìng tóng zhì jīng shī

余在乌鲁木齐，畜数犬，辛卯赐环东归，一黑犬曰四儿，恋恋随行，挥之不去，竟同至京师。

tú zhōng shǒu xíng qiè shén yán fēi yú zhì qián suī tóng pú bù néng qǔ yī wù

途中守行箧甚严，非余至前，虽僮仆不能取一物。

shāo jìn zhé rén lì nù niè yī rì guò pì zhǎn qī dá bǎn dá bǎn yì yán shān lǐng fán qī zhòng qū zhé dǒu jùn chēng wéi tiān xiǎn

稍近，辄人立怒啮，一日过辟展七达坂达--坂译言山岭，凡七重，曲折陡峻，称为天险。

chē sì liàng bàn zài lǐng běi bàn zài lǐng nán rì yǐ xūn hēi bù néng quán dù

车四辆，半在岭北，半在岭南，日已曛黑，不能全度。

quǎn nǎi dú wò lǐng diān zuǒ yòu wàng ér hù shì zhī jiàn rén yǐng zhé chí shì yú wèi fù shī èr shǒu yuē guī lù wú fán rǔ jì shū fēng cān lù sù qiě suí yǔ

犬乃独卧岭巅，左右望而护视之，见人影辄驰视，余为赋诗二首曰：归路无烦汝寄书，风餐露宿且随予。

yè shēn nú zǐ hān mián hòu wèi shǒu dōng xíng shù liàng chē

夜深奴子酣眠后，为守东行数辆车。

kōng shān rì rì rěn jī xíng bīng xuě qí qū bǎi niàn chéng wǒ yǐ wú guān hé suǒ liàn kě lián rǔ yì tài chī shēng

空山日日忍饥行，冰雪崎岖百廿程，我已无官何所恋，可怜汝亦太痴生。

jì qí shí yě

纪其实也。

zhì jīng suì yú yī xī zhòng dú sǐ

至京岁余，一夕中毒死。

huò yuē nú bèi bìng qí sī yè yán gù yǐ jì shā zhī ér tuō cí yú dào xiǎng dāng rán yǐ

或曰：奴辈病其司夜严，故以计杀之，而托词于盗，想当然矣。

yú shōu zàng qí gǔ yù wèi qǐ zhǒng tí yuē yì quǎn sì r mù

余收葬其骨，欲为起冢题曰义犬四儿墓。

ér zhuó shí xiàng chū sài sì nú zhī xíng guì qí mù qián gè juān xìng míng yú xiōng yì yuē zhào zhǎng míng yuē yú lù yuē liú chéng gōng yuē qí lái wàng

而琢石，象出塞四奴之形，跪其墓前，各镌姓名于胸臆，曰赵长明，曰于禄，曰刘成功，曰齐来旺。

huò yuē yǐ cǐ sì nú zhì quǎn páng kǒng quǎn bù xiè

或曰：以此四奴置犬旁，恐犬不屑。

yú nǎi zhǐ

余乃止。

jǐn tí é zhū nú suǒ jū shì yuē shī quǎn táng ér yǐ

仅题额诸奴所居室，曰师犬堂而已。

chū dí xiào lián zèng yú cǐ quǎn shí xiān yī xī mèng gù pū sòng yù kòu shǒu yuē niàn zhǔ rén cóng jūn wàn lǐ jīn lái fú yì cì rì de shì quǎn liǎo rán zhī wèi yù zhuǎn shēng yě

初翟孝廉赠余此犬时，先一夕，梦故仆宋遇叩首曰：念主人从军万里，今来服役，次日得是犬，了然知为遇转生也。

rán yù zài shí yīn xiǎn jiǎo xiá wèi zhū pū kuí

然遇在时，陰险狡黠，为诸仆魁。

然遇在时，阴险狡黠，为诸仆魁。

hé yǐ zuò quǎn fǎn zhōng jìn

何以作犬，反忠荩？

qǐ zì zhī yǐ è yè duò luò huǐ ér cóng shàn yú

岂自知以恶业堕落，悔而从善欤？

yì kě wèi shàn bǔ guò yǐ

亦可谓善补过矣。

shén néng huà xíng gù hú zhī tōng líng zhě kě wǎng lái yú yī xì zhī zhōng rán tè zì huà qí xíng ěr

神能化形，故狐之通灵者，可往来于一隙之中，然特自化其形耳。

sòng méng quán yán qí jiā yī pú fù wèi hú suǒ mèi yè zhé chǐ yī wú cùn lǚ zì chuāng líng yú chū zhì yú láng xià gòng xiāng xì xiá

宋蒙泉言，其家一仆妇，为狐所媚，夜辄褫衣，无寸缕，自窗棂舁出，置于廊下，共相戏狎。

qí fu lòu rèn pò zhī zé mén jiàn bù kě qǐ huò yǎn fēi yǐ dài yì zì néng jiān bì jǐn yú chuāng nèi nù lì ér yǐ

其夫露刃迫之，则门键不可启，或掩扉以待，亦自能坚闭，仅于窗内怒詈而已。

yī rì yīn cáng niǎo chòng jiāng gé chuāng jī zhī lín qī é chòng bù kě de

一日，陰藏鸟铳，将隔窗击之，临期皒铳不可得。

一日，阴藏鸟铳，将隔窗击之，临期皒铳不可得。

cì rì nǎi jiàn zài qián guì zhōng

次日，乃见在钱柜中。

chòng zhǎng jìn wǔ chǐ ér guì kǒu jǐn chǐ yú bù zhī hé yǐ de rù shì bìng néng huà tā xíng yǐ

铳长近五尺，而柜口仅尺余，不知何以得入，是并能化他形矣。

sòng rú dòng yán gé wù rú cǐ zhī lèi yòu qǐ kě yǐ lǐ tuī hu

宋儒动言格物，如此之类，又岂可以理推乎？

yáo ān gōng cháng yán hú jū xū mù ér huàn huà shì lú rén shì zhī rú zhēn dàn bù zhī hú zì shì rú hé ěr

姚安公尝言：狐居墟墓，而幻化室庐，人视之如真，但不知狐自视如何耳。

hú jù máo gé ér huàn huà fěn dài rén shì zhī rú zhēn bù zhī hú zì shì yòu rú hé

狐具毛革，而幻化粉黛，人视之如真，不知狐自视又如何？

bù zhī cǐ hú suǒ huàn huà bǐ hú shì zhī gèng dāng rú hé

不知此狐所幻化，彼狐视之更当如何？

cǐ zhēn wú cóng ér tuī jiū yě

此真无从而推究也。