mǐn zǐ qiān wèi fèi zǎi wèn zhèng yú kǒng zǐ
这句话大意是:闵子骞为费宰,问政于孔子。
zǐ yuē yǐ dé yǐ fǎ
现代白话:孔子说:“以德以法。
fu dé fǎ zhě yù mín zhī jù yóu yù mǎ zhī yǒu xián lè yě
这句话大意是:夫德法者,御民之具,犹御马之有衔勒也。
jūn zhě rén yě
这句话大意是:君者,人也;。
lì zhě pèi yě
这句话大意是:吏者,辔也;。
xíng zhě cè yě
这句话大意是:刑者,策也。
fū rén jūn zhī zhèng zhí qí pèi cè ér yǐ
这句话大意是:夫人君之政,执其辔策而已。
zi qiān yuē gǎn wèn gǔ zhī wéi zhèng
这句话大意是:子骞曰:“敢问古之为政?
kǒng zǐ yuē gǔ zhě tiān zǐ yǐ nèi shǐ wèi zuǒ yòu shǒu yǐ dé fǎ wèi xián lè yǐ bǎi guān wèi pèi yǐ xíng fá wèi cè yǐ wàn mín wèi mǎ gù yù tiān xià shù bǎi nián ér bù shī
现代白话:孔孔子说:“古者天子以内史为左右手,以德法为衔勒,以百官为辔,以刑罚为策,以万民为马,故御天下数百年而不失。
shàn yù mǎ zhě zhèng xián lè qí pèi cè jūn mǎ lì hé mǎ xīn
这句话大意是:善御马者,正衔勒,齐辔策,均马力,和马心。
gù kǒu wú shēng ér mǎ yīng pèi cè bù jǔ ér jí qiān lǐ
这句话大意是:故口无声而马应辔,策不举而极千里。
shàn yù mín zhě yī qí dé fǎ zhèng qí bǎi guān yǐ jūn qí mín lì hé ān mín xīn
这句话大意是:善御民者,壹其德法,正其百官,以均齐民力,和安民心。
gù lìng bù zài ér mín shùn cóng xíng bù yòng ér tiān xià zhì
这句话大意是:故令不再而民顺从,刑不用而天下治。
shì yǐ tiān dì dé zhī ér zhào mín huái zhī
这句话大意是:是以天地德之,而兆民怀之。
fu tiān dì zhī suǒ dé zhào mín zhī suǒ huái qí zhèng měi qí mín ér zhòng chēng zhī
这句话大意是:夫天地之所德,兆民之所怀,其政美,其民而众称之。
jīn rén yán wǔ dì sān wáng zhě qí shèng wú ǒu wēi chá ruò cún qí gù hé yě
这句话大意是:今人言五帝三王者,其盛无偶,威察若存,其故何也?
qí fǎ shèng qí dé hòu gù sī qí dé bì chēng qí rén zhāo xī zhù zhī
这句话大意是:其法盛,其德厚,故思其德,必称其人,朝夕祝之。
shēng wén yú tiān shàng dì jù xīn yòng yǒng jué shì ér fēng qí nián
这句话大意是:升闻于天,上帝俱歆,用永厥世,而丰其年。
bù néng yù mín zhě qì qí dé fǎ zhuān yòng xíng pì pì yóu yù mǎ qì qí xián lè ér zhuān yòng chuí cè qí bù zhì yě kě bì yǐ
现代白话:“不能御民者,弃其德法,专用刑辟,譬犹御马,弃其衔勒,而专用棰策,其不制也,可必了。
fu wú xián lè ér yòng chuí cè mǎ bì shāng chē bì bài
这句话大意是:夫无衔勒而用棰策,马必伤,车必败。
wú dé fǎ ér yòng xíng mín bì liú guó bì wáng
这句话大意是:无德法而用刑,民必流,国必亡。
zhì guó ér wú dé fǎ zé mín wú xiū
这句话大意是:治国而无德法,则民无修;。
mín wú xiū zé mí huò shī dào
这句话大意是:民无修,则迷惑失道。
rú cǐ shàng dì bì yǐ qí wéi luàn tiān dào yě
这句话大意是:如此,上帝必以其为乱天道也。
gǒu luàn tiān dào zé xíng fá bào shàng xià xiāng yú mò zhī niàn zhōng jù wú dào gù yě
这句话大意是:苟乱天道,则刑罚暴,上下相谀,莫知念忠,俱无道故也。
jīn rén yán è zhě bì bǐ zhī yú jié zhòu qí gù hé yě
这句话大意是:今人言恶者,必比之于桀纣,其故何也?
qí fǎ bù tīng qí dé bù hòu
这句话大意是:其法不听,其德不厚。
gù mín è qí cán nüè mò bù yù jiē zhāo xī zhù zhī
这句话大意是:故民恶其残虐,莫不吁嗟,朝夕祝之。
shēng wén yú tiān shàng dì bù juān jiàng zhī yǐ huò fá zāi hài bìng shēng yòng tiǎn jué shì
这句话大意是:升闻于天,上帝不蠲,降之以祸罚,灾害并生,用殄厥世。
gù yuē dé fǎ zhě yù mín zhī běn
这句话大意是:故曰德法者御民之本。
gǔ zhī yù tiān xià zhě yǐ liù guān zǒng zhì yān
现代白话:“古之御天下者,以六官总治呢。
zhǒng zǎi zhī guān yǐ chéng dào sī tú zhī guān yǐ chéng dé zōng bó zhī guān yǐ chéng rén sī mǎ zhī guān yǐ chéng shèng sī kòu zhī guān yǐ chéng yì sī kōng zhī guān yǐ chéng lǐ
这句话大意是:冢宰之官以成道,司徒之官以成德,宗伯之官以成仁,司马之官以成圣,司寇之官以成义,司空之官以成礼。
liù guān zài shǒu yǐ wéi pèi sī huì jūn rén yǐ wéi nà
这句话大意是:六官在手以为辔,司会均仁以为纳。
gù yuē yù sì mǎ zhě zhí liù pèi yù tiān xià zhě zhèng liù guān
这句话大意是:故曰御四马者执六辔,御天下者正六官。
shì gù shàn yù mǎ zhě zhèng shēn yǐ zǒng pèi jūn mǎ lì qí mǎ xīn huí xuán qǔ zhé wéi qí suǒ zhī
这句话大意是:是故善御马者,正身以总辔,均马力,齐马心,回旋曲折,唯其所之。
gù kě yǐ qǔ cháng dào kě fù jí jí
现代白话:故能够取长道,可赴急疾。
cǐ shèng rén suǒ yǐ yù tiān de yú rén shì zhī fǎ zé yě
这句话大意是:此圣人所以御天地与人事之法则也。
tiān zǐ yǐ nèi shǐ wèi zuǒ yòu shǒu yǐ liù guān wèi pèi yǐ ér yǔ sān gōng wèi zhí liù guān jūn wǔ jiào qí wǔ fǎ
这句话大意是:天子以内史为左右手,以六官为辔,已而与三公为执六官,均五教,齐五法。
gù yì wéi qí suǒ yǐn wú bù rú zhì
这句话大意是:故亦唯其所引,无不如志。
yǐ zhī dào zé guó zhì yǐ zhī dé zé guó ān yǐ zhī rén zé guó hé yǐ zhī shèng zé guó píng yǐ zhī lǐ zé guó dìng yǐ zhī yì zé guó yì cǐ yù zhèng zhī shù
这句话大意是:以之道则国治,以之德则国安,以之仁则国和,以之圣则国平,以之礼则国定,以之义则国义,此御政之术。
guò shī rén zhī qíng mò bù yǒu yān
现代白话:“过失,人之情,莫不有呢。
guò ér gǎi zhī shì wèi bù guò
这句话大意是:过而改之,是为不过。
gù guān shǔ bù lǐ fēn zhí bù míng fǎ zhèng bù yī bǎi shì shī jì yuē luàn
这句话大意是:故官属不理,分职不明,法政不一,百事失纪,曰乱。
luàn zé chì zhǒng zǎi
这句话大意是:乱则饬冢宰。
de ér bù zhí cái wù bù fán wàn mín jī hán jiào xùn bù xíng fēng sú yín pì rén mín liú sàn yuē wēi
这句话大意是:地而不殖,财物不蕃,万民饥寒,教训不行,风俗淫僻,人民流散,曰危。
wēi zé chì sī tú
这句话大意是:危则饬司徒。
fù zǐ bù qīn cháng yòu shī xù jūn chén shàng xià guāi lí yì zhì yuē bù hé
这句话大意是:父子不亲,长幼失序,君臣上下,乖离异志,曰不和。
bù hé zé chì zōng bó
这句话大意是:不和则饬宗伯。
xián néng ér shī guān jué gōng láo ér shī shǎng lù shì zú jí yuàn bīng ruò bù yòng yuē bù píng
这句话大意是:贤能而失官爵,功劳而失赏禄,士卒疾怨,兵弱不用,曰不平。
bù píng zé chì sī mǎ
这句话大意是:不平则饬司马。
xíng fá bào luàn jiān xié bù shèng yuē bú yì
这句话大意是:刑罚暴乱,奸邪不胜,曰不义。
bú yì zé chì sī kòu
这句话大意是:不义则饬司寇。
dù liàng bù shěn jǔ shì shī lǐ dū bǐ bù xiū cái wù shī suǒ yuē pín
这句话大意是:度量不审,举事失理,都鄙不修,财物失所,曰贫。
pín zé chì sī kōng
这句话大意是:贫则饬司空。
gù yù zhě tóng shì chē mǎ huò yǐ qǔ qiān lǐ huò bù jí shù bǎi lǐ qí suǒ wèi jìn tuì huǎn jí yì yě
这句话大意是:故御者同是车马,或以取千里,或不及数百里,其所谓进退缓急异也。
fu zhì zhě tóng shì guān fǎ huò yǐ zhì píng huò yǐ zhì luàn zhě yì qí suǒ yǐ wéi jìn tuì huǎn jí yì yě
这句话大意是:夫治者同是官法,或以致平,或以致乱者,亦其所以为进退缓急异也。
gǔ zhě tiān zǐ cháng yǐ jì dōng kǎo dé zhèng fǎ yǐ guān zhì luàn
这句话大意是:“古者天子常以季冬考德正法,以观治乱。
dé shèng zhě zhì yě dé bó zhě luàn yě
这句话大意是:德盛者治也,德薄者乱也。
gù tiān zǐ kǎo dé zé tiān xià zhī zhì luàn kě zuò miào táng zhī shàng ér zhī zhī
这句话大意是:故天子考德,则天下之治乱可坐庙堂之上而知之。
fu dé shèng zé fǎ xiū dé bù shèng zé chì fǎ yǔ zhèng xián dé ér bù shuāi
这句话大意是:夫德盛则法修,德不盛则饬,法与政咸德而不衰。
gù yuē wáng zhě yòu yǐ mèng chūn lùn zhī dé jí gōng néng néng dé fǎ zhě wèi yǒu dé néng xíng dé fǎ zhě wèi yǒu xíng néng chéng dé fǎ zhě wèi yǒu gōng néng zhì dé fǎ zhě wèi yǒu zhì
这句话大意是:故曰王者又以孟春论之德及功能,能德法者为有德,能行德法者为有行,能成德法者为有功,能治德法者为有智。
gù tiān zǐ lùn lì ér dé fǎ xíng shì zhì ér gōng chéng
这句话大意是:故天子论吏,而德法行,事治而功成。
fu jì dōng zhèng fǎ mèng chūn lùn lì zhì guó zhī yào
这句话大意是:夫季冬正法,孟春论吏,治国之要。
zi xià wèn yú kǒng zǐ yuē shāng wén yì zhī shēng rén jí wàn wù niǎo shòu kūn chóng gè yǒu jī ǒu qì fēn bù tóng ér fán rén mò zhī qí qíng wéi dá dé zhě néng yuán qí běn yān
现代白话:子夏问于孔孔子说:“商闻易之生人及万物,鸟兽昆虫,各有奇偶,气分不同,而凡人莫知其情,唯达德者能原其本呢。
tiān yī de èr rén sān sān sān rú jiǔ jiǔ jiǔ bā shí yī yī zhǔ rì rì shù shí gù rén shí yuè ér shēng
这句话大意是:天一,地二,人三,三三如九,九九八十一,一主日,日数十,故人十月而生;。
bā jiǔ qī shí èr ǒu yǐ cóng qí qí zhǔ chén chén wèi yuè yuè zhǔ mǎ gù mǎ shí èr yuè ér shēng
这句话大意是:八九七十二,偶以从奇,奇主辰,辰为月,月主马,故马十二月而生;。
qī jiǔ liù shí sān sān zhǔ dòu dòu zhǔ gǒu gù gǒu sān yuè ér shēng
这句话大意是:七九六十三,三主斗,斗主狗,故狗三月而生;。
liù jiǔ wǔ shí sì sì zhǔ shí shí zhǔ shǐ gù shǐ sì yuè ér shēng
这句话大意是:六九五十四,四主时,时主豕,故豕四月而生;。
sì jiǔ sān shí liù liù wèi lǜ lǜ zhǔ lù gù lù liù yuè ér shēng
这句话大意是:四九三十六,六为律,律主鹿,故鹿六月而生;。
sān jiǔ èr shí qī qī zhǔ xīng xīng zhǔ hǔ gù hǔ qī yuè ér shēng
这句话大意是:三九二十七,七主星,星主虎,故虎七月而生;。
èr jiǔ yī shí bā bā zhǔ fēng fēng wèi chóng gù chóng bā yuè ér shēng
这句话大意是:二九一十八,八主风,风为虫,故虫八月而生;。
qí yú gè cóng qí lèi yǐ
现代白话:其余各从其类了。
niǎo yú shēng yīn ér shǔ yú yáng gù jiē luǎn shēng
这句话大意是:鸟鱼生阴而属于阳,故皆卵生。
yú yóu yú shuǐ niǎo yóu yú yún gù lì dōng zé yàn què rù hǎi huà wèi há
这句话大意是:鱼游于水,鸟游于云,故立冬则燕雀入海化为蛤。
cán shí ér bù yǐn chán yǐn ér bù shí fú yóu bù yǐn bù shí wàn wù zhī suǒ yǐ bù tóng
这句话大意是:蚕食而不饮,蝉饮而不食,蜉蝣不饮不食,万物之所以不同。
jiè lín xià shí ér dōng zhé hé tūn zhě bā qiào ér luǎn shēng jǔ jué zhě jiǔ qiào ér tāi shēng sì zú zhě wú yǔ yì dài jiǎo zhě wú shàng chǐ wú jiǎo wú qián chǐ zhě gāo wú jiǎo wú hòu chǐ zhě zhī
这句话大意是:介鳞夏食而冬蛰,龁吞者八窍而卵生,咀嚼者九窍而胎生,四足者无羽翼,戴角者无上齿,无角无前齿者膏,无角无后齿者脂。
zhòu shēng zhě lèi fù yè shēng zhě shì mǔ shì yǐ zhì yīn zhǔ pìn zhì yáng zhǔ mǔ
这句话大意是:昼生者类父,夜生者似母,是以至阴主牝,至阳主牡。
gǎn wèn qí rán hu
这句话大意是:敢问其然吗?
kǒng zǐ yuē rán wú xī wén lǎo dān yì rú rǔ zhī yán
现代白话:孔孔子说:“然,我昔闻老聃亦如你之言。
zi xià yuē shāng wén shān shū yuē dì dōng xi wèi wěi nán běi wèi jīng shān wèi jī dé chuān wèi jī xíng gāo zhě wéi shēng xià zhě wèi sǐ qiū líng wèi mǔ xī gǔ wèi pìn bàng gé guī zhū yǔ rì yuè ér shèng xū
这句话大意是:子夏曰:“商闻山书曰:‘地东西为纬,南北为经,山为积德,川为积刑,高者为生,下者为死,丘陵为牡,溪谷为牝,蚌蛤龟珠,与日月而盛虚。
shì gù jiān tǔ zhī rén gāng ruò tǔ zhī rén róu xū tǔ zhī rén dà shā tǔ zhī rén xì xī tǔ zhī rén měi hào tǔ zhī rén chǒu
这句话大意是:’是故坚土之人刚,弱土之人柔,墟土之人大,沙土之人细,息土之人美,秏土之人丑。
shí shuǐ zhě shàn yóu ér nài hán shí tǔ zhě wú xīn ér bù xī shí mù zhě duō lì ér bù zhì shí cǎo zhě shàn zǒu ér yú shí sāng zhě yǒu xù ér é shí ròu zhě yǒng yì ér hàn shí qì zhě shén míng ér shòu shí gǔ zhě zhì huì ér qiǎo bù shí zhě bù sǐ ér shén
这句话大意是:食水者善游而耐寒,食土者无心而不息,食木者多力而不治,食草者善走而愚,食桑者有绪而蛾,食肉者勇毅而捍,食气者神明而寿,食谷者智惠而巧,不食者不死而神。
gù yuē yǔ chóng sān bǎi yǒu liù shí ér fèng wèi zhī zhǎng
这句话大意是:故曰羽虫三百有六十,而凤为之长;。
máo chóng sān bǎi yǒu liù shí ér lín wèi zhī zhǎng
这句话大意是:毛虫三百有六十,而麟为之长;。
jiǎ chóng sān bǎi yǒu liù shí ér guī wèi zhī zhǎng
这句话大意是:甲虫三百有六十,而龟为之长;。
lín chóng sān bǎi yǒu liù shí ér lóng wèi zhī zhǎng
这句话大意是:鳞虫三百有六十而龙为之长。
luǒ chóng sān bǎi yǒu liù shí ér rén wéi zhī zhǎng
这句话大意是:倮虫三百有六十而人为之长。
cǐ qián kūn zhī měi yě
这句话大意是:此乾坤之美也。
shū xíng yì lèi zhī shù wáng zhě dòng bì yǐ dào dòng jìng bì yǐ dào jìng bì shùn lǐ yǐ fèng tiān de zhī xìng ér bù hài qí suǒ zhǔ wèi zhī rén shèng yān
现代白话:殊形异类之数,王者动必以道动,静必以道静,必顺理以奉天地之性,而不害其所主,谓之仁圣呢?