博物志 · 张华 · Chapter 2 of 11

卷一

PinyinModern Translation
Size

dì lǐ lüè zì wèi shì mù yǐ qián xià yǔ zhì sì fāng ér zhì zhī

这句话大意是:地理略自魏氏目已前夏禹治四方而制之。

hé tú kuò dì xiàng yuē de nán běi sān yì sān wàn wǔ qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:《河图括地象》曰:地南北三亿三万五千五百里。

de bù zhī wèi qǐ xíng gāo dà zhě yǒu kūn lún shān guǎng wàn lǐ gāo wàn yī qiān lǐ shén wù zhī suǒ shēng shèng rén xiān rén zhī suǒ jí yě

这句话大意是:地部之位起形高大者有昆仑山,广万里,高万一千里,神物之所生,圣人仙人之所集也。

chū wǔ sè yún qì wǔ sè liú shuǐ qí quán nán liú rù zhōng guó míng yuē hé yě

这句话大意是:出五色云气,五色流水,其泉南流入中国,名曰河也。

qí shān zhōng yīng yú tiān zuì jū zhōng bā shí chéng bù rào zhī zhōng guó dōng nán yú jū qí yī fēn shì hǎo chéng yě

这句话大意是:其山中应于天,最居中,八十城布绕之,中国东南隅,居其一分,是好城也。

zhōng guó zhī chéng zuǒ bīn hǎi yòu tōng liú shā fāng ér yán zhī wàn wǔ qiān lǐ

这句话大意是:中国之城,左滨海,右通流沙,方而言之,万五千里。

dōng zhì péng lái xi zhì lǒng yòu yòu kuà jīng běi qián jí héng yuè yáo shùn tǔ wàn lǐ shí qī qiān lǐ

这句话大意是:东至蓬莱,西至陇右,右跨京北,前及衡岳,尧舜土万里,时七千里。

yì wú cháng suí dé liè yōu yě

这句话大意是:亦无常,随德劣优也。

yáo bié jiǔ zhōu shùn wèi shí èr

这句话大意是:尧别九州,舜为十二。

qín qián yǒu lán tián zhī zhèn hòu yǒu hú yuàn zhī sāi zuǒ xiáo hán yòu lǒng shǔ xi tōng liú shā xiǎn zǔ zhī guó yě

这句话大意是:秦前有蓝田之镇,后有胡苑之塞,左崤函,右陇蜀,西通流沙,险阻之国也。

shǔ hàn zhī tǔ yǔ qín tóng yù nán kuà qióng zé běi zǔ bāo xié xi jí wēi ài gé yǐ jiàn gé qióng xiǎn jí jùn dú shǒu zhī guó yě

这句话大意是:蜀汉之土与秦同域,南跨邛笮,北阻褒斜,西即隈碍,隔以剑阁,穷险极峻,独守之国也。

zhōu zài zhōng shū xi zǔ xiáo gǔ dōng wàng jīng shān nán miàn shǎo shì běi yǒu tài yuè sān hé zhī fēn léi fēng suǒ qǐ sì xiǎn zhī guó yě

这句话大意是:周在中枢,西阻崤谷,东望荆山,南面少室,北有太岳,三河之分,雷风所起,四险之国也。

wèi qián zhěn huáng hé bèi zhāng shuǐ zhān wáng wū wàng liáng shān yǒu lán tián zhī bǎo fú chí zhī yuān

这句话大意是:魏,前枕黄河,背漳水,瞻王屋,望梁山,有蓝田之宝,浮池之渊。

zhào dōng lín jiǔ zhōu xi zhān héng yuè yǒu wò pù zhī liú

这句话大意是:赵,东临九州,西瞻恒岳,有沃瀑之流。

fēi hú jǐng xíng zhī xiǎn zhì yú yǐng yáng zhuō lù zhī yě

这句话大意是:飞壶、井陉之险,至于颍阳、涿鹿之野。

yàn què bèi shā mò jìn lín yì shuǐ xi zhì jūn dōu dōng zhì yú liáo cháng shé dài sāi xiǎn lù xiāng chéng yě

这句话大意是:燕,却背沙漠,进临易水,西至君都,东至于辽,长蛇带塞,险陆相乘也。

qí nán yǒu cháng chéng jù fáng yáng guān zhī xiǎn

这句话大意是:齐,南有长城、巨防、阳关之险;。

běi yǒu hé jì zú yǐ wèi gù

这句话大意是:北有河、济,足以为固;。

yuè hǎi ér dōng tōng yú jiǔ yí

这句话大意是:越海而东,通于九夷;。

xi jiè dài yuè pèi lín zhī xiǎn bǎn gù zhī guó yě

这句话大意是:西界岱岳、配林之险,阪固之国也。

lǔ qián yǒu huái shuǐ hòu yǒu dài yuè méng yǔ zhī xiàng zhū sì zhī liú

这句话大意是:鲁,前有淮水,后有岱岳、蒙、羽之向,洙、泗之流。

dà yě guǎng tǔ qū fù ní qiū

这句话大意是:大野广土,曲阜尼丘。

sòng běi yǒu sì shuǐ nán qì huī guō yǒu mèng zhū zhī zé dàng shān zhī sāi yě

这句话大意是:宋,北有泗水,南迄睢㳡,有孟诸之泽、砀山之塞也。

chu hòu bèi fāng chéng qián jí héng yuè zuǒ zé péng lǐ yòu zé jiǔ yí yǒu jiāng hàn zhī liú shí xiǎn zǔ zhī guó yě

这句话大意是:楚,后背方城,前及衡岳,左则彭蠡,右则九疑,有江汉之流,实险阻之国也。

nán yuè zhī guó yǔ chu wèi lín

这句话大意是:南越之国,与楚为邻。

wǔ lǐng yǐ qián zhì yú nán hǎi fù hǎi zhī bāng

这句话大意是:五岭已前至于南海,负海之邦。

jiāo zhǐ zhī tǔ wèi zhī nán yì

这句话大意是:交趾之土,谓之南裔。

wú zuǒ dòng tíng yòu péng lǐ hòu bīn cháng jiāng nán zhì yù zhāng shuǐ jiè xiǎn zǔ zhī guó yě

这句话大意是:吴,左洞庭,右彭蠡,后滨长江,南至豫章,水戒险阻之国也。

dōng yuè tōng hǎi chù nán běi wěi lǘ zhī jiān

这句话大意是:东越通海,处南北尾闾之间。

sān jiāng liú rù nán hǎi tōng dōng zhì shān gāo hǎi shēn xiǎn jué zhī guó yě

这句话大意是:三江流入南海,通东治,山高海深,险绝之国也。

wèi nán kuà yú hé běi de hóng shuǐ nán guò hàn shàng zuǒ tōng lǔ zé yòu zhǐ lí shān

这句话大意是:卫,南跨于河,北得洪水,南过汉上,左通鲁泽,右指黎山。

zàn yuē

这句话大意是:赞曰:。

dì lǐ guǎng dà sì hǎi bā fāng

这句话大意是:地理广大,四海八方。

xiá yuǎn bié yù lüè yǐ nán xiáng

这句话大意是:遐远别域,略以难详。

hòu wáng shè xiǎn shǒu gù bǎo jiāng

这句话大意是:侯王设险,守固保疆。

yuǎn zhē chuān sāi jìn bèi chéng huáng

这句话大意是:远遮川塞,近备城堭。

sī chá jiān fēi jìn yù bù liáng

这句话大意是:司察奸非,禁御不良。

wù shì wēi è zì qí yín huāng

这句话大意是:勿恃危阨,恣其淫荒。

wú dé zé bài yǒu dé zé chāng

这句话大意是:无德则败,有德则昌。

ān wū yóu jù nǎi kě bù wáng

这句话大意是:安屋犹惧,乃可不亡。

jìn yòng zhōng zhí shè jì yǒng kāng

这句话大意是:进用忠直,社稷永康。

jiào mín yǐ xiào shùn huà yǐ zhāng

这句话大意是:教民以孝,舜化以彰。

de

这句话大意是:地。

tiān dì chū bù zú gù nǚ wā shì liàn wǔ sè shí yǐ bǔ qí quē duàn áo zú yǐ lì sì jí

这句话大意是:天地初不足,故女娲氏练五色石以补其阙,断鳌足以立四极。

qí hòu gòng gōng shì yǔ zhuān xū zhēng dì ér nù chù bù zhōu zhī shān zhé tiān zhù jué dì wéi

这句话大意是:其后共工氏与颛顼争帝,而怒触不周之山,折天柱,绝地维。

gù tiān hòu qīng xī běi rì yuè xīng chén jiù yān

现代白话:故天后倾西北,日月星辰就呢;。

de bù mǎn dōng nán gù bǎi chuān shuǐ zhù yān

现代白话:地不满东南,故百川水注呢。

kūn lún shān běi dì zhuàn xià sān qiān liù bǎi lǐ yǒu bā xuán yōu dōu fāng èr shí wàn lǐ

这句话大意是:昆仑山北,地转下三千六百里,有八玄幽都,方二十万里。

dì xià yǒu sì zhù sì zhù guǎng shí wàn lǐ

这句话大意是:地下有四柱,四柱广十万里。

de yǒu sān qiān liù bǎi zhóu quǎn yá xiāng jǔ

这句话大意是:地有三千六百轴,犬牙相举。

tài shān yī yuē tiān sūn yán wèi tiān dì sūn yě

这句话大意是:泰山一曰天孙,言为天帝孙也。

zhǔ zhào rén hún pò

这句话大意是:主召人魂魄。

dōng fāng wàn wù shǐ chéng zhī rén shēng mìng zhī cháng duǎn

这句话大意是:东方万物始成,知人生命之长短。

kǎo líng yào yuē de yǒu sì yóu dōng zhì dì shàng běi ér xi sān wàn lǐ xià zhì dì xià nán ér dōng sān wàn lǐ chūn qiū èr fēn qí zhōng yǐ

现代白话:《考灵耀》曰:地有四游,冬至地上北而西三万里,夏至地下南而东三万里,春秋二分其中了。

de cháng dòng bù zhǐ pì rú rén zài zhōu ér zuò zhōu xíng ér rén bù jué

这句话大意是:地常动不止,譬如人在舟而坐,舟行而人不觉。

qī róng liù mán jiǔ yí bā dí jīng zǒng ér yán zhī wèi zhī sì hǎi

这句话大意是:七戎六蛮,九夷八狄,经总而言之,谓之四海。

yán jiē jìn hǎi hǎi zhī yán huì hūn wú suǒ dǔ yě

这句话大意是:言皆近海,海之言晦昏无所睹也。

de yǐ míng shān wèi zhī fǔ zuǒ shí wèi zhī gǔ chuān wèi zhī mài cǎo mù wèi zhī máo tǔ wèi zhī ròu

这句话大意是:地以名山为之辅佐,石为之骨,川为之脉,草木为之毛,土为之肉。

sān chǐ yǐ shàng wèi fèn sān chǐ yǐ xià wéi dì

这句话大意是:三尺以上为粪,三尺以下为地。

shān

这句话大意是:山。

wǔ yuè huá dài héng héng sōng

这句话大意是:五岳:华、岱、恒、衡、嵩。

àn běi tài háng shān ér běi qù bù zhī shān suǒ xiàn jí chù

这句话大意是:按北太行山而北去,不知山所限极处。

yì rú dōng hǎi bù zhī suǒ qióng jìn yě

这句话大意是:亦如东海不知所穷尽也。

shí zhě jīn zhī gēn jiǎ

这句话大意是:石者,金之根甲。

shí liú jīng yǐ shēng shuǐ shuǐ shēng mù mù hán huǒ

这句话大意是:石流精以生水,水生木,木含火。

shuǐ

这句话大意是:水。

hàn běi guǎng yuǎn zhōng guó rén xiǎn yǒu zhì běi hǎi zhě

这句话大意是:汉北广远,中国人鲜有至北海者。

hàn shǐ piào qí jiāng jūn huò qù bìng běi fá chán yú zhì hàn hǎi ér hái yǒu běi hǎi míng yǐ

现代白话:汉使骠骑将军霍去病北伐单于,至瀚海而还,有北海明了。

zhōu rì yòng yuē yú wén běi hǎi yán sū wǔ mù yáng zhī suǒ qù nián dé shén ěr dǐ yī chí hào běi hǎi

这句话大意是:【 周日用曰:余闻北海,言苏武牧羊之所去,年德甚迩,柢一池,号北海。

sū wǔ mù yáng cháng zài yú shì ěr

这句话大意是:苏武牧羊,常在于是耳。

cǐ dì jiàn yǒu sū wǔ hú fēi běi míng zhī hǎi

这句话大意是:此地见有苏武湖,非北溟之海。

hàn shǐ zhāng qiān dù xī hǎi zhì dà qín

这句话大意是:汉使张骞渡西海,至大秦。

xī hǎi zhī bīn yǒu xiǎo kūn lún gāo wàn rèn fāng bā bǎi lǐ

这句话大意是:西海之滨,有小昆仑,高万仞,方八百里。

dōng hǎi guǎng màn wèi wén yǒu dù zhě

这句话大意是:东海广漫,未闻有渡者。

nán hǎi duǎn dí wèi jí xī nán yí yǐ qióng duàn

这句话大意是:南海短狄,未及西南夷以穷断。

jīn dù nán hǎi zhì jiāo zhǐ zhě bù jué yě

这句话大意是:今渡南海至交趾者,不绝也。

shǐ jì fēng shàn shū yún wēi xuān yān zhāo qiǎn rén chéng zhōu rù hǎi yǒu péng lái fāng zhàng yíng zhōu sān shén shān shén rén suǒ jí

这句话大意是:《史记?封禅书》云:威宣、燕昭遣人乘舟入海,有蓬莱、方丈、瀛州三神山,神人所集。

yù cǎi xiān yào gài yán xiān yǒu zhì zhī zhě

这句话大意是:欲采仙药,盖言先有至之者。

qí niǎo shòu jiē bái jīn yín wèi gōng què xī zài bó hǎi zhōng qù rén bù yuǎn

这句话大意是:其鸟兽皆白,金银为宫阙,悉在渤海中,去人不远。

sì dú hé chū kūn lún xū jiāng chū mín shān jì chū wáng wū huái chū tóng bǎi

这句话大意是:四渎河出昆仑墟,江出岷山,济出王屋,淮出桐柏。

bā liú yì chū míng shān wèi chū niǎo shǔ hàn chū bō zhǒng luò chū xióng ěr jīng chū shǎo shì rǔ chū yàn quán sì chū fú wěi miǎn chū yuè tái wò chū tài shān

现代白话:八流亦出名山:渭出鸟鼠,汉出嶓冢,洛出熊耳,泾出少室,你出燕泉,泗出涪尾,沔出月台,沃出太山。

shuǐ yǒu wǔ sè yǒu zhuó yǒu qīng

这句话大意是:水有五色,有浊有清。

rǔ nán yǒu huáng shuǐ huà shān yǒu hēi shuǐ zhù shuǐ

现代白话:你南有黄水,华山有黑水、泞水。

yuān huò shēng míng zhū ér àn bù kū shān zé tōng qì yǐ xìng léi yún qì chù shí fū cùn ér hé bù chóng cháo yǐ yǔ

这句话大意是:渊或生明珠而岸不枯,山泽通气,以兴雷云,气触石,肤寸而合,不崇朝以雨。

jiāng hé shuǐ chì míng yuē qì xuè

这句话大意是:江河水赤,名曰泣血。

dào lù shè hái yú hé yǐ chù yě

这句话大意是:道路涉骸,于河以处也。

shān shuǐ zǒng lùn

这句话大意是:山水总论。

wǔ yuè shì sān gōng sì dú shì zhū hóu zhū hóu shǎng fēng nèi míng shān zhě tōng líng zhù huà wèi xiāng yà yě

这句话大意是:五岳视三公,四渎视诸侯,诸侯赏封内名山者,通灵助化,位相亚也。

gù dì dòng chén pàn míng shān bēng wáng dào qì chuān jié shén qù guó suí yǐ wáng

这句话大意是:故地动臣叛,名山崩,王道讫,川竭神去,国随已亡。

hǎi tóu jiǔ rèn zhī yú liú shuǐ hé guó zhī dà jiè yě

这句话大意是:海投九仞之鱼,流水涸,国之大诫也。

zé fú zhōu chuān shuǐ yì chén shèng jūn shuāi bǎi chuān fèi téng shān zhǒng zú bēng gāo àn wèi gǔ shēn gǔ wéi líng xiǎo rén wò mìng jūn zǐ ling chi bái hēi bù bié dà luàn zhī zhēng yě

现代白话:泽浮舟,川水溢,臣盛君衰,百川沸腾,山冢卒崩,高岸为谷,深谷为陵,品行较差的人握命,有德行的人陵迟,白黑不别,大乱之征也。

yuán shén qì yuē wǔ yuè zhī shén shèng sì dú zhī jīng rén hé zhě shuǐ zhī bó shàng yìng tiān hàn

这句话大意是:《援神契》曰:五岳之神圣,四渎之精仁,河者水之伯,上应天汉。

tài shān tiān dì sūn yě zhǔ zhào rén hún

这句话大意是:太山,天帝孙也,主召人魂。

dōng fāng wàn wù shǐ chéng gù zhī rén shēng mìng zhī cháng duǎn

这句话大意是:东方万物始成,故知人生命之长短。

wǔ fāng rén mín

这句话大意是:五方人民。

dōng fāng shǎo yáng rì yuè suǒ chū shān gǔ qīng qí rén jiǎo hǎo

这句话大意是:东方少阳,日月所出,山谷清,其人佼好。

xī fāng shǎo yīn rì yuè suǒ rù qí tǔ yǎo míng qí rén gāo bí shēn mù duō máo

这句话大意是:西方少阴,日月所入,其土窈冥,其人高鼻、深目、多毛。

nán fāng tài yáng tǔ xià shuǐ qiǎn qí rén dà kǒu duō ào

这句话大意是:南方太阳,土下水浅,其人大口多傲。

běi fāng tài yīn tǔ píng guǎng shēn qí rén guǎng miàn suō jǐng

这句话大意是:北方太阴,土平广深,其人广面缩颈。

zhōng yāng sì xī fēng yǔ jiāo shān gǔ jùn qí rén duān zhèng

这句话大意是:中央四析,风雨交,山谷峻,其人端正。

nán yuè cháo jū běi shuò xué jū bì hán shǔ yě

这句话大意是:南越巢居,北朔穴居,避寒暑也。

dōng nán zhī rén shí shuǐ chǎn xī běi zhī rén shí lù chù

这句话大意是:东南之人食水产,西北之人食陆畜。

shí shuǐ chǎn zhě guī há luó bàng yǐ wéi zhēn wèi bù jué qí xīng sāo yě

这句话大意是:食水产者,龟蛤螺蚌以为珍味,不觉其腥臊也;。

shí lù chù zhě li tù shǔ què yǐ wéi zhēn wèi bù jué qí dàn yě

这句话大意是:食陆畜者,狸兔鼠雀以为珍味,不觉其膻也。

yǒu shān zhě cǎi yǒu shuǐ zhě yú

这句话大意是:有山者采,有水者渔。

shān qì duō nán zé qì duō nǚ

这句话大意是:山气多男,泽气多女。

píng yǎn qì rén gāo lìng qì fàn cóng lín qì bì gù zé qí suǒ jū

这句话大意是:平衍气仁,高凌气犯,丛林气躄,故择其所居。

jū zài gāo zhōng zhī píng xià zhōng zhī gāo zé chǎn hǎo rén

这句话大意是:居在高中之平,下中之高, 则产好人。

jū wú jìn jué xī qún zhǒng hú chóng zhī suǒ jìn cǐ zé sǐ qì yīn nì zhī chù yě

这句话大意是:居无近绝溪,群冢狐虫之所近,此则死气阴匿之处也。

shān jū zhī mín duō yǐng zhǒng jí yóu yú yǐn quán zhī bù liú zhě

这句话大意是:山居之民多瘿肿疾,由于饮泉之不流者。

jīn jīng nán zhū shān jùn dōng duō cǐ jí zhǒng

这句话大意是:今荆南诸山郡东多此疾尰。

yóu jiàn tǔ zhī wú xī zhě jīn jiāng wài zhū shān xiàn piān duō cǐ bìng yě

这句话大意是:由践土之无卤者,今江外诸山县偏多此病也。

lú shì yuē bù rán yě

这句话大意是:【 卢氏曰:不然也。

zài shān nán rén yǒu zhī běi rén jí wú chǔ wú cǐ bìng gài nán chū hēi shuǐ shuǐ tǔ rán yě

这句话大意是:在山南人有之,北人及吴楚无此病,盖南出黑水,水土然也。

rú shì bù liú quán jǐng jiè yóu wú cǐ bìng yě

这句话大意是:如是不流泉井界,尤无此病也。

wù chǎn

这句话大意是:物产。

de xìng hán shuǐ tǔ shān quán zhě yǐn dì qì yě

这句话大意是:地性含水土山泉者,引地气也。

shān yǒu shā zhě shēng jīn yǒu gǔ zhě shēng yù

这句话大意是:山有沙者生金,有谷者生玉。

míng shān shēng shén zhī bù sǐ zhī cǎo

这句话大意是:名山生神芝,不死之草。

shàng zhī wèi chē mǎ zhōng zhī wéi rén xíng xià zhī wèi liù chù

这句话大意是:上芝为车马,中芝为人形,下芝为六畜。

tǔ shān duō yún tiě shān duō shí

这句话大意是:土山多云,铁山多石。

wǔ tǔ suǒ yí huáng bái yi zhǒng hé hēi fén yi mài shǔ cāng chì yi shū yù xià quán yi dào de qí yi zé lì bǎi bèi

这句话大意是:五土所宜,黄白宜种禾,黑坟宜麦黍,苍赤宜菽芋,下泉宜稻,得其宜,则利百倍。

hé qì xiāng gǎn zé shēng zhū cǎo

这句话大意是:和气相感则生朱草。

shān chū xiàng chē zé chū shén mǎ líng chū hēi dān fù chū tǔ guài

这句话大意是:山出象车,泽出神马,陵出黑丹,阜出土怪。

jiāng chū dà bèi hǎi chū míng zhū rén zhǔ shòu chāng mín yán shòu mìng tiān xià tài píng

这句话大意是:江出大贝,海出明珠,仁主寿昌,民延寿命,天下太平。

míng shān dà chuān kǒng xué xiāng nèi hé qì suǒ chū zé shēng shí zhī yù gāo shí zhī bù sǐ shén lóng líng guī xíng yú xué zhōng yǐ

现代白话:名山大川,孔穴相内,和气所出,则生石脂、玉膏,食之不死,神龙灵龟行于穴中了。

shén gōng zài gāo shí zhǎo zhōng yǒu shén rén duō qí lín qí zhī shén cǎo yǒu yīng quán yǐn zhī fú sān bǎi suì nǎi jué bù sǐ

这句话大意是:神宫在高石沼中,有神人,多麒麟,其芝神草有英泉,饮之,服三百岁乃觉,不死。

qù láng yà sì wàn wǔ qiān lǐ

这句话大意是:去琅玡四万五千里。

sān zhū shù shēng chì shuǐ zhī shàng

这句话大意是:三珠树生赤水之上。

yuán qiū shān shàng yǒu bù sǐ shù shí zhī nǎi shòu

这句话大意是:员丘山上有不死树,食之乃寿。

yǒu chì quán yǐn zhī bù lǎo

这句话大意是:有赤泉,饮之不老。

duō dà shé wéi rén hài bù dé jū yě

这句话大意是:多大蛇,为人害,不得居也。

✦ You read 卷一

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.