rú rú xiōng nú yǔ wén mò huái tú hé duàn jiù liù juàn gāo chē
这句话大意是：蠕蠕 匈奴宇文莫槐 徒何段就六眷 高车。
rú rú dōng hú zhī miáo yì yě xìng yù jiǔ lǘ shì
这句话大意是：蠕蠕，东胡之苗裔也，姓郁久闾氏。
shǐ shén yuán zhī mò lüè qí yǒu de yī nú fā shǐ qí méi wàng běn xìng míng qí zhǔ zì zhī yuē mù gǔ lǘ
这句话大意是：始神元之末，掠骑有得一奴，发始齐眉， 忘本姓名，其主字之曰木骨闾。
mù gǔ lǘ zhě shǒu tū yě
这句话大意是：“木骨闾”者，首秃也。
mù gǔ lǘ yǔ yù jiǔ lǘ shēng xiāng jìn gù hòu zǐ sūn yīn yǐ wéi shì
这句话大意是：木骨闾与郁久闾声相近， 故后子孙因以为氏。
mù gǔ lǘ jì zhuàng miǎn nú wèi qí zú
这句话大意是：木骨闾既壮，免奴为骑卒。
mù dì shí zuò hòu qī dāng zhǎn wáng nì guǎng mò xī gǔ jiān shōu hé bū táo de bǎi yú rén yī chún tū lín bù
这句话大意是：穆帝时，坐后期当斩，亡匿广漠溪 谷间，收合逋逃得百余人，依纯突邻部。
mù gǔ lǘ sǐ zǐ chē lù huì xióng jiàn shǐ yǒu bù zhòng zì hào róu rán ér yì shǔ yú guó
这句话大意是：木骨闾死，子车鹿会雄健，始有部众，自 号柔然，而役属于国。
hòu shì zǔ yǐ qí wú zhī zhuàng lèi yú chóng gù gǎi qí hào wèi rú rú
这句话大意是：后世祖以其无知，状类于虫，故改其号为蠕蠕。
chē lù huì jì wèi bù shuài suì gòng mǎ chù diāo nà pí dōng zé xǐ dù mò nán xià zé hái jū mò běi
这句话大意是：车鹿会既为部帅，岁贡马畜、貂豽皮，冬则徙度漠南，夏则还居漠北。
chē lù huì sǐ zi tǔ nú guī lì
这句话大意是：车鹿会 死，子吐奴傀立。
tǔ nú guī sǐ zi bá tí lì bá tí sǐ zǐ dì sù yuán lì
这句话大意是：吐奴傀死，子跋提立，跋提死，子地粟袁立。
de sù yuán sǐ qí bù fèn wèi èr de sù yuán zhǎng zǐ pǐ hou bá jì fù jū dōng biān cì zǐ yūn gē tí bié jū xī biān
这句话大意是：地粟袁死，其部分 为二，地粟袁长子匹候跋继父居东边，次子缊纥提别居西边。
jí zhāo chéng bēng yūn gē tí fù wèi chén ér èr yú wǒ
这句话大意是：及昭成崩，缊纥提附 卫辰而贰于我。
dēng guó zhōng tǎo zhī rú rú yí bù dùn zǒu zhuī zhī jí yú dà qì nán chuáng shān xià dà pò zhī lǔ qí bàn bù
这句话大意是：登国中讨之蠕蠕移部遁走，追之，及于大碛南床山下，大破之，虏 其半部。
pǐ hou bá jí bù shuài wū jī gè shōu yú luò dùn zǒu qiǎn zhǎng sūn sōng jí zhǎng sūn féi zhuī zhī dù qì
这句话大意是：匹候跋及部帅屋击各收余落遁走，遣长孙嵩及长孙肥追之，渡碛。
sōng zhì píng wàng chuān dà pò wū jī qín zhī zhǎn yǐ xùn
这句话大意是：嵩至平 望川，大破屋击，禽之，斩以徇。
féi zhì zhuō xié shān jí pǐ hou bá bá jǔ luò qǐng xiáng
这句话大意是：肥至涿邪山，及匹候跋，跋举落请降。
huò yūn gē tí zi hé duō hàn jí hé duō hàn xiōng jí guī zhī shè lún hú lǜ děng bìng zōng dǎng shù bǎi rén fēn pèi zhū bù
这句话大意是：获缊纥提 子曷多汗及曷多汗兄诘归之、社仑、斛律等并宗党数百人，分配诸部。
yūn gē tí xi dùn jiāng guī wèi chén tài zǔ zhuī zhī zhì bá nà shān yūn gē tí fù jiàng tài zǔ fǔ wèi rú jiù
这句话大意是：缊纥提西遁， 将归卫辰，太祖追之，至跋那山，缊纥提复降，太祖抚慰如旧。
jiǔ nián hé duō hàn yǔ shè lún lǜ bù zhòng qì qí fù xi zǒu zhǎng sūn féi qīng qí zhuī zhī zhì shàng jùn bá nà shān zhǎn hé duō hàn jǐn yì qí zhòng
这句话大意是：九年，曷多汗与社仑率部众弃其父西走，长孙肥轻骑追之，至上郡跋那山，斩 曷多汗，尽殪其众。
shè lún yǔ shù bǎi rén bēn pǐ hou bá pǐ hou bá chù zhī nán bǐ qù qí tíng wǔ bǎi lǐ lìng qí zi sì rén jiān zhī
这句话大意是：社仑与数百人奔匹候跋，匹候跋处之南鄙，去其庭五百里，令 其子四人监之。
jì ér shè lún lǜ qí sī shǔ zhí pǐ hou bá sì zǐ ér pàn xí pǐ hou bá
这句话大意是：既而社仑率其私属执匹候跋四子而叛，袭匹候跋。
zhū zǐ shōu yú zhòng wáng yī gāo chē hú lǜ bù
这句话大意是：诸子收余众，亡 依高车斛律部。
shè lún xiōng jiǎo yǒu quán biàn yuè yú nǎi shì pǐ hou bá guī qí zhū zi yù jù ér jiān zhī
这句话大意是：社仑凶狡有权变，月余，乃释匹候跋，归其诸子，欲聚而歼之。
mì jǔ bīng xí pǐ hou bá shā pǐ hou bá
这句话大意是：密 举兵袭匹候跋，杀匹候跋。
zi qǐ bá wú jié děng shí wǔ rén guī yú tài zǔ
这句话大意是：子启拔、吴颉等十五人归于太祖。
shè lún jì shā pǐ hou bá jù wáng shī tǎo zhī nǎi lüè wǔ yuán yǐ xī zhū bù běi dù dà mò
这句话大意是：社仑既杀匹候跋，惧 王师讨之，乃掠五原以西诸部，北度大漠。
tài zǔ yǐ bá jié wèi ān yuǎn jiāng jūn píng hóu
这句话大意是：太祖以拔、颉为安远将军、平侯。
shè lún yǔ yáo xīng hé qīn
这句话大意是：社仑 与姚兴和亲。
tài zǔ qiǎn cái guān jiāng jūn hé tū xí chù fú sù gǔ yán zhū bù shè lún qiǎn qí jiù sù gǔ yán tū nì jī pò zhī
这句话大意是：太祖遣材官将军和突袭黜弗、素古延诸部，社仑遣骑救素古延，突逆 击破之。
shè lún yuǎn dùn mò běi qīn gāo chē shēn rù qí de suì bìng zhū bù xiōng shì yì zhèn
这句话大意是：社仑远遁漠北，侵高车，深入其地，遂并诸部，凶势益振。
běi xǐ ruò luò shuǐ shǐ lì jūn fǎ qiān rén wéi jūn jūn zhì jiāng yī rén bǎi rén wèi chuáng chuáng zhì shuài yī rén
这句话大意是：北徙弱洛水，始立 军法：千人为军，军置将一人，百人为幢，幢置帅一人；。
xiān dēng zhě cì yǐ lǔ huò tuì nuò zhě yǐ shí jī shǒu shā zhī huò lín shí chuí tà
这句话大意是：先登者赐以虏获，退懦者 以石击首杀之，或临时捶挞。
wú wén jì jiàng shuài yǐ yáng shǐ cū jì bīng shù hòu pō zhī kè mù wèi jì
这句话大意是：无文记，将帅以羊屎粗计兵数，后颇知刻木为记。
qí xī běi yǒu xiōng nú yú zhǒng guó yóu fù qiáng bù shuài yuē bá yě jī jǔ bīng jī shè lún shè lún nì zhàn yú è gēn hé dà pò zhī hòu jǐn wèi shè lún suǒ bìng
这句话大意是：其 西北有匈奴余种，国尤富强，部帅曰拔也稽，举兵击社仑，社仑逆战于頞根河，大 破之，后尽为社仑所并。
hào wèi qiáng shèng
这句话大意是：号为强盛。
suí shuǐ cǎo xù mù qí xi zé yān qí zhī de dōng zé cháo xiǎn zhī de běi zé dù shā mò qióng hàn hǎi nán zé lín dà qì
现代白话：随水草畜牧，其西则呢耆之地，东则朝鲜之地， 北则渡沙漠，穷瀚海，南则临大碛。
qí cháng suǒ huì tíng zé dūn huáng zhāng yè zhī běi
这句话大意是：其常所会庭则敦煌、张掖之北。
xiǎo guó jiē kǔ qí kòu chāo jī mí fù zhī yú shì zì hào qiū dòu fá kè hán
这句话大意是：小国皆苦其寇 抄，羁縻附之，于是自号丘豆伐可汗。
qiū dòu fá yóu wèi yán jià yù kāi zhāng yě kè hán yóu wèi yán huáng dì yě
这句话大意是：“丘豆伐”犹魏言驾驭开张也，“可汗”犹 魏言皇帝也。
rú rú zhī sú jūn jí dà chén yīn qí xíng néng jí wéi chēng hào ruò zhōng guó lì shì jì sǐ zhī hòu bù fù zhuī chēng
这句话大意是：蠕蠕之俗，君及大臣因其行能即为称号，若中国立谥，既死之后，不 复追称。
tài zǔ wèi shàng shū cuī xuán bó yuē rú rú zhī rén xī lái hào wèi wán xiāo měi lái chāo lüě jià zì niú bēn dùn qū jiān niú suí zhī zì niú fú bù néng qián
这句话大意是：太祖谓尚书崔玄伯曰：“蠕蠕之人，昔来号为顽嚣，每来抄掠，驾牸牛奔 遁，驱犍牛随之，牸牛伏不能前。
yì bù rén yǒu jiào qí yǐ jiān niú yì zhī zhě rú rú yuē qí mǔ shàng bù néng xíng ér kuàng qí zi zhōng yú bù yì suì wèi dí suǒ lǔ
这句话大意是：异部人有教其以犍牛易之者，蠕蠕曰‘其母尚不 能行，而况其子’，终于不易，遂为敌所虏。
jīn shè lún xué zhōng guó lì fǎ zhì zhàn chén zú chéng biān hài
这句话大意是：今社仑学中国，立法置战陈，卒成边 害。
dào jiā yán shèng rén shēng dà dào qǐ xìn yǐ
现代白话：道家言圣人生，大盗起，信了。
tiān xìng wǔ nián shè lún wén tài zǔ zhēng yáo xìng suì fàn sāi rù cān hé bēi nán zhì chái shān jí shàn wú běi zé
这句话大意是：天兴五年，社仑闻太祖征姚兴，遂犯塞，入参合陂，南至豺山及善无北泽。
shí qiǎn cháng shān wáng zūn yǐ wàn qí zhuī zhī bù jí
这句话大意是：时 遣常山王遵以万骑追之，不及。
tiān cì zhōng shè lún cóng dì yuè dài dà nà děng móu shā shè lún ér lì dà nà fā jué dà nà děng lái bēn
这句话大意是：天赐中，社仑从弟悦代、大那等谋杀社仑而立大那， 发觉，大那等来奔。
yǐ dà nà wèi guàn jūn jiāng jūn xī píng hóu yuè dài wéi yuè qí xiào wèi yì yáng zǐ
这句话大意是：以大那为冠军将军、西平侯，悦代为越骑校尉、易阳子。
sān nián xià shè lún kòu biān yǒng xīng yuán nián dōng yòu fàn sāi
这句话大意是：三年 夏，社仑寇边，永兴元年冬，又犯塞。
èr nián tài zōng tǎo zhī shè lún dùn zǒu dào sǐ
这句话大意是：二年，太宗讨之，社仑遁走，道死。
qí zi dù bá nián shào wèi néng yù zhòng bù luò lì shè lún dì hú lǜ hào ǎi kǔ gài kè hán wèi yán zī zhì měi hǎo yě
这句话大意是：其子度 拔年少，未能御众，部落立社仑弟斛律，号蔼苦盖可汗，魏言姿质美好也。
hú lǜ běi bìng hè shù yě gǔ guó dōng pò pì lì chén bù luò
这句话大意是：斛律北并贺术也骨国，东破譬历辰部落。
sān nián hú lǜ zōng rén yuè hóu duō chù qiān děng shù bǎi rén lái jiàng
这句话大意是：三年，斛律宗人悦侯咄触千等数百人 来降。
hú lǜ wèi wēi zì shǒu bù gǎn nán qīn běi biān ān jìng
这句话大意是：斛律畏威自守，不敢南侵，北边安静。
shén ruì yuán nián yǔ féng bá hé qīn bá pìn hú lǜ nǚ wèi qī jiāng wèi jiāo hūn
这句话大意是：神瑞元年，与冯跋和亲，跋聘斛律女 为妻，将为交婚。
hú lǜ zhǎng xiōng zi bù lù zhēn wèi hú lǜ yuē nǚ xiǎo yuǎn shì yōu sī shēng jí kě qiǎn dà chén shù lí wù de yán děng nǚ wèi yìng
这句话大意是：斛律长兄子步鹿真谓斛律曰：“女小远适，忧思生疾，可遣大臣 树黎、勿地延等女为媵。
hú lǜ bù xǔ
这句话大意是：”斛律不许。
bù lù zhēn chū wèi shù lí děng yuē hú lǜ yù lìng rǔ nǚ wèi yìng yuǎn zhì tā guó
现代白话：步鹿真出，谓树黎等曰：“斛律欲令你女为 媵，远至他国。
lí suì gòng jié móu lìng yǒng shì yè jiù hú lǜ qióng lú hòu sì qí chū zhí zhī yǔ nǚ jù pín yú hé lóng
这句话大意是：”黎遂共结谋，令勇士夜就斛律穹庐，候伺其出执之，与女俱嫔于 和龙。
nǎi lì bù lù zhēn
这句话大意是：乃立步鹿真。
bù lù zhēn lì wěi zhèng shù lí
这句话大意是：步鹿真立，委政树黎。
chū gāo chē huà luò hòu zhě pàn qí qú shuài dǎo shè lún pò zhū bù luò shè lún dé zhī yǐ wéi dà rén
这句话大意是：初，高车叱洛侯者叛其渠帅，导社仑破诸部落，社仑德 之，以为大人。
bù lù zhēn yǔ shè lún zi shè bá gòng zhì huà luò hòu jiā yín qí shǎo qī
这句话大意是：步鹿真与社仑子社拔共至叱洛侯家，淫其少妻。
qī gào bù lù zhēn huà luò hóu yù jǔ dà tán wéi zhǔ wèi dà tán jīn mǎ lēi wèi xìn
这句话大意是：妻告步鹿真，叱洛 侯欲举大檀为主，遗大檀金马勒为信。
bù lù zhēn wén zhī guī fā bā qiān jì wǎng wéi huà luò hóu huà luò hóu fén qí zhēn bǎo zì wěn ér sǐ bù lù zhēn suì yǎn dà tán dà tán fā jūn zhí bù lù zhēn jí shè bá jiǎo shā zhī nǎi zì lì
这句话大意是：步鹿真闻之，归发八千骑往围叱洛侯，叱洛 侯焚其珍宝，自刎而死，步鹿真遂掩大檀，大檀发军执步鹿真及社拔，绞杀之，乃 自立。
dà tán zhě shè lún jì fù pū hún zhī zǐ xiān tǒng bié bù zhèn yú xi jiè néng de zhòng xīn guó rén tuī dài zhī hào móu hàn gē shēng gài kè hán wèi yán zhì shèng yě
这句话大意是：大檀者，社仑季父仆浑之子，先统别部，镇于西界，能得众心，国人推戴之， 号牟汗纥升盖可汗，魏言制胜也。
hú lǜ fù zǐ jì zhì lóng féng bá fēng wéi shàng gǔ hóu
这句话大意是：斛律父子既至龙，冯跋封为上谷侯。
dà tán lǜ zhòng nán xǐ fàn sāi tài zōng qīn tǎo zhī dà tán jù ér dùn zǒu
这句话大意是：大檀率众南 徙犯塞，太宗亲讨之，大檀惧而遁走。
qiǎn shān yáng hóu xī jīn děng zhuī zhī yù hán xuě shì zhòng dòng sǐ duò zhǐ zhě shí èr sān
这句话大意是：遣山阳侯奚斤等追之，遇寒雪，士众冻死堕 指者十二三。
jí tài zōng bēng shì zǔ jí wèi dà tán wén ér dà xǐ shǐ guāng yuán nián qiū nǎi kòu yún zhōng
这句话大意是：及太宗崩，世祖即位，大檀闻而大喜，始光元年秋，乃寇云中。
shì zǔ qīn tǎo zhī sān rì èr yè zhì yún zhōng
这句话大意是：世祖 亲讨之，三日二夜至云中。
dà tán qí wéi shì zǔ wǔ shí yú zhòng qí bī mǎ shǒu xiāng cì rú dǔ yān
现代白话：大檀骑围世祖五十余重，骑逼马首，相次如堵呢。
shì zú dà jù shì zǔ yán sè zì ruò zhòng qíng nǎi ān
这句话大意是：士卒 大惧，世祖颜色自若，众情乃安。
xiān shì dà tán dì dà nà yǔ shè lún zhēng guó bài ér lái bēn
这句话大意是：先是，大檀弟大那与社仑争国，败而来奔。
dà tán yǐ dà nà zi yú zhì jīn wèi bù shuài jūn shì shè yú zhì jīn shā zhī dà tán kǒng nǎi hái
这句话大意是：大檀 以大那子于陟斤为部帅，军士射于陟斤杀之，大檀恐，乃还。
èr nián shì zǔ dà jǔ zhēng zhī dōng xī wǔ dào bìng jìn píng yáng wáng cháng sūn hàn děng cóng hēi mò rǔ yīn gōng zhǎng sūn dào shēng cóng bái hēi liǎng mò jiān chē jià cóng zhōng dào dōng píng gōng é qīng cì xi cóng lì yuán yí chéng wáng xī jīn jiāng jūn ān yuán děng xī dào cóng ěr hán shān
现代白话：二年，世祖大举征之， 东西五道并进：平阳王长孙翰等从黑漠，你阴公长孙道生从白黑两漠间，车驾从中 道，东平公娥清次西从栗园，宜城王奚斤、将军安原等西道从你寒山。
zhū jūn zhì mò nán shě zī zhòng qīng jì jī shí wǔ rì liáng jué mò tǎo zhī dà tán bù luò hài jīng běi zǒu
这句话大意是：诸军至漠南， 舍辎重，轻骑赍十五日粮，绝漠讨之，大檀部落骇惊北走。
shén yuán nián bā yuè
这句话大意是：神元年八月。
dà tán qiǎn zǐ jiāng qí wàn yú rén rù sāi shā lüě biān rén ér zǒu
这句话大意是：大檀遣 子将骑万余人入塞，杀掠边人而走。
fù guó gāo chē zhuī jī pò zhī
这句话大意是：附国高车追击破之。
zì guǎng níng hái zhuī zhī bù jí
这句话大意是：自广宁还，追之不及。
èr nián sì yuè shì zǔ liàn bīng yú nán jiāo jiāng xí dà tán
这句话大意是：二年四月，世祖练兵于南郊，将袭大檀。
gōng qīng dà chén jiē bù yuàn xíng shù tǔ zhāng yuān xú biàn yǐ tiān wén shuō zhǐ shì zǔ shì zǔ cóng cuī hào jì ér xíng
这句话大意是：公卿大臣皆不愿行，术土张渊、徐辩 以天文说止世祖，世祖从崔浩计而行。
huì jiāng nán shǐ hái chēng liú yì lóng yù fàn hé nán wèi xíng rén yuē rǔ jí hái gào wèi zhǔ guī wǒ hé nán de jí dāng bà bīng bù rán jǐn wǒ jiàng shì zhī lì
现代白话：会江南使还，称刘义隆欲犯河南，谓行人曰： “你疾还告魏主，归我河南地，即当罢兵，不然尽我将士之力。
shì zǔ wén ér dà xiào gào gōng qīng yuē guī biē xiǎo shù zì jiù bù xiá hé néng wéi yě
这句话大意是：”世祖闻而大笑， 告公卿曰：“龟鳖小竖，自救不暇，何能为也。
jiù shǐ néng lái ruò bù xiān miè rú rú biàn gèng zuò dài kòu zhì fù bèi shòu dí fēi shàng cè yě
这句话大意是：就使能来，若不先灭蠕蠕，便更坐 待寇至，腹背受敌，非上策也。
wú xíng jué yǐ
现代白话：我行决了。
yú shì chē jià chū dōng dào xiàng hēi shān píng yáng wáng cháng sūn hàn cóng xī dào xiàng dà é shān tóng huì zéi tíng
这句话大意是：”于是车驾出东道向黑山，平阳王长孙 翰从西道向大娥山，同会贼庭。
wǔ yuè cì yú shā mò nán shě zī zhòng qīng xí zhī zhì lì shuǐ dà tán zhòng xi bēn
这句话大意是：五月，次于沙漠南，舍辎重轻袭之，至栗水，大檀 众西奔。
dì pǐ lí xiān diǎn dōng luò jiāng fù dà tán yù hàn jūn hàn zòng qí jī zhī shā qí dà rén shù bǎi
这句话大意是：弟匹黎先典东落，将赴大檀，遇翰军，翰纵骑击之，杀其大人数百。
dà tán wén zhī zhèn bù jiāng qí zú dǎng fén shāo lú shè jué jì xi zǒu mò zhī suǒ zhì
这句话大意是：大檀 闻之震怖，将其族党，焚烧庐舍，绝迹西走，莫知所至。
yú shì guó luò sì sàn cuàn fú shān gǔ xù chǎn bù yě wú rén shōu shì
这句话大意是：于是国落四散，窜伏山谷， 畜产布野，无人收视。
shì zǔ yuán lì shuǐ xī xíng guò hàn jiāng dòu xiàn gù lěi
这句话大意是：世祖缘栗水西行，过汉将窦宪故垒。
liù yuè chē jià cì yú miǎn yuán shuǐ qù píng chéng sān qiān qī bǎi lǐ
这句话大意是：六月，车驾次于免园水， 去平城三千七百里。
fēn jūn sōu tǎo dōng zhì hàn hǎi xi jiē zhāng yè shuǐ běi dù yàn rán shān dōng xī wǔ qiān yú lǐ nán běi sān qiān lǐ
这句话大意是：分军搜讨，东至瀚海，西接张掖水，北渡燕然山，东西五千余 里，南北三千里。
gāo chē zhū bù shā dà tán zhǒng lèi qián hòu guī xiáng sān shí yú wàn fú huò shǒu lǔ jí róng mǎ bǎi yú wàn pǐ
这句话大意是：高车诸部杀大檀种类，前后归降三十余万，俘获首虏及戎马百余 万匹。
bā yuè shì zǔ wén dōng bù gāo chē zhūn yǐ ní bēi rén chù shén zhòng qù guān jūn qiān yú lǐ
这句话大意是：八月，世祖闻东部高车屯已尼陂，人畜甚众，去官军千余里。
suì qiǎn zuǒ pú yè ān yuán děng wǎng tǎo zhī
这句话大意是：遂遣左仆射安 原等往讨之。
jì yǐ ní bēi gāo chē zhū bù wàng jūn jiàng zhě shù shí wàn
这句话大意是：暨已尼陂，高车诸部望军降者数十万。
dà tán bù luò shuāi ruò yīn fā jí ér sǐ zi wú tí lì hào chì lián kè hán wèi yán shén shèng yě
这句话大意是：大檀部落衰弱，因发疾而死，子吴提立，号敕连可汗，魏言神圣也。
sì nián qiǎn shǐ cháo xiàn
这句话大意是：四年，遣 使朝献。
xiān shì běi bǐ hòu jì huò wú tí nán piān luó zhě èr shí yú rén shì zǔ cì zhī yī fú qiǎn guī
这句话大意是：先是，北鄙候骑获吴提南偏逻者二十余人，世祖赐之衣服，遣归。
wú tí shàng xià gǎn dé gù cháo gòng yān
现代白话：吴提上 下感德，故朝贡呢。
shì zǔ hòu bīn qí shǐ ér qiǎn zhī
这句话大意是：世祖厚宾其使而遣之。
yán hé sān nián èr yuè yǐ wú tí shàng xī hǎi gōng zhǔ yòu qiǎn shǐ rén nà wú tí mèi wèi fū rén yòu jìn wèi zuǒ zhāo yí
这句话大意是：延和三年二月，以吴提尚西海公主，又 遣使人纳吴提妹为夫人，又进为左昭仪。
wú tí qiǎn qí xiōng tū lù guī jí zuǒ yòu shù bǎi rén lái cháo xiàn mǎ èr qiān pǐ shì zǔ dà yuè bān cì shén hòu
这句话大意是：吴提遣其兄秃鹿傀及左右数百人来朝，献 马二千匹，世祖大悦，班赐甚厚。
zhì tài yán èr nián nǎi jué hé fàn sāi
这句话大意是：至太延二年，乃绝和犯塞。
sì nián chē jià xìng wǔ yuán suì zhēng zhī
这句话大意是：四年，车驾幸五原， 遂征之。
lè píng wáng pī hé dōng gōng hè duō luó dū shí wǔ jiāng chū dōng dào yǒng chāng wáng jiàn yí dū wáng mù shòu dū shí wǔ jiāng chū xī dào chē jià chū zhōng dào
这句话大意是：乐平王丕、河东公贺多罗督十五将出东道，永昌王健、宜都王穆寿督十五 将出西道，车驾出中道。
zhì jùn jī shān fēn zhōng dào fù wèi èr dào chén liú wáng chóng cóng dà zé xiàng zhuō xié shān chē jià cóng jùn jī běi xiàng tiān shān
这句话大意是：至浚稽山，分中道复为二道，陈留王崇从大泽向涿邪山， 车驾从浚稽北向天山。
xi dēng bái fù kè shí jì xíng bú jiàn rú rú ér hái
这句话大意是：西登白阜，刻石记行，不见蠕蠕而还。
shí mò běi dà hàn wú shuǐ cǎo jūn mǎ duō sǐ
这句话大意是：时漠北大旱，无水草， 军马多死。
wǔ nián chē jià xi fá jǔ qú mù jiān yí dū wáng mù shòu fǔ jǐng mù jū shǒu cháng lè wáng jī jìng jiàn níng yào wáng chóng èr wàn rén zhèn mò nán yǐ bèi rú rú
这句话大意是：五年，车驾西伐沮渠牧犍，宜都王穆寿辅景穆居守，长乐王嵇敬、建宁 要王崇二万人镇漠南，以备蠕蠕。
wú tí guǒ fàn sāi shòu sù bù shè bèi zéi zhì qī jiè shān jīng yì dà hài zhēng bēn zhōng chéng
这句话大意是：吴提果犯塞寿素不设备，贼至七介山，京邑大骇， 争奔中城。
sī kōng zhǎng sūn dào shēng jù zhī yú tǔ tuí shān
这句话大意是：司空长孙道生拒之于吐颓山。
wú tí zhī kòu yě liú qí xiōng qǐ liè guī yǔ běi zhèn zhū jūn xiāng shǒu jìng chóng děng pò qǐ liè guī yú yīn shān zhī běi huò zhī
这句话大意是：吴提之寇也，留其兄乞列归与北镇诸军相 守，敬、崇等破乞列归于阴山之北，获之。
qǐ liè guī tàn yuē jǔ qú xiàn wǒ yě
这句话大意是：乞列归叹曰：“沮渠陷我也。
huò qí bó fù tā wú wú lù hú jí qí jiàng shuài wǔ bǎi rén zhǎn shǒu wàn yú jí
现代白话：”获其伯 父他我无鹿胡及其将帅五百人，斩首万余级。
wú tí wén ér dùn zǒu dào shēng zhuī zhī zhì yú mò nán ér hái
这句话大意是：吴提闻而遁走，道生追之，至于漠南 而还。
zhēn jūn sì nián chē jià xìng mò nán fēn sì dào lè ān wáng fàn jiàn níng wáng chóng gè tǒng shí wǔ jiāng chū dōng dào lè píng wáng dū shí wǔ jiāng chū xī dào chē jià chū zhōng dào zhōng shān wáng chén lǐng shí wǔ jiāng wèi zhōng jūn hòu jì
这句话大意是：真君四年，车驾幸漠南，分四道：乐安王范、建宁王崇各统十五将出东道， 乐平王督十五将出西道，车驾出中道，中山王辰领十五将为中军后继。
chē jià zhì lù hún gǔ yǔ zéi jiāng yù wú tí dùn zǒu zhuī zhì è gēn hé jī pò zhī
这句话大意是：车驾至鹿浑 谷，与贼将遇，吴提遁走，追至頞根河，击破之。
chē jià zhì shí shuǐ ér hái
这句话大意是：车驾至石水而还。
wǔ nián fù xìng mò nán yù xí wú tí wú tí yuǎn dùn nǎi hái
这句话大意是：五年，复幸漠 南，欲袭吴提，吴提远遁，乃还。
wú tí sǐ zi tǔ hè zhēn lì hào chù kè hán wèi yán wéi yě
这句话大意是：吴提死，子吐贺真立，号处可汗，魏言唯也。
shí nián zhēng yuè chē jià běi fá gāo chāng wáng nà chū dōng dào lüè yáng wáng jié r chū xī dào chē jià yǔ jǐng mù zì zhōng dào chū zhuō xié shān
这句话大意是：十年正月，车驾北伐，高昌王那 出东道，略阳王羯儿出西道，车驾与景穆自中道出涿邪山。
tǔ hè zhēn bié bù shuài ěr mián tā bá děng lǜ qiān yú jiā lái jiàng
现代白话：吐贺真别部帅你绵他拔 等率千余家来降。
shì shí jūn xíng shù qiān lǐ tǔ hè zhēn xīn lì kǒng jù yuǎn dùn
这句话大意是：是时，军行数千里，吐贺真新立，恐惧远遁。
jiǔ yuè chē hè běi fá gāo chāng wáng nà chū dōng dào lüè yáng wáng jié r chū zhōng dào yǔ zhū jūn qī huì yú de fú chí
这句话大意是：九月，车贺北伐， 高昌王那出东道，略阳王羯儿出中道，与诸军期会于地弗池。
tǔ hè zhēn xī guó jīng ruì jūn zī shén shèng wéi nà shù shí zhòng nà jué zhǎng wéi jiān shǒu xiāng chí shù rì
这句话大意是：吐贺真悉国精锐，军 资甚盛，围那数十重，那掘长闱坚守，相持数日。
tǔ hè zhēn shù tiǎo zhàn zhé bù lì yǐ nà zhòng shǎo ér gù yí dà jūn jiāng zhì jiě wéi yè dùn
这句话大意是：吐贺真数挑战，辄不利，以那众 少而固，疑大军将至，解围夜遁。
nà yǐn jūn zhuī zhī jiǔ rì jiǔ yè tǔ hè zhēn yì jù qì zī zhòng yú qióng lóng lǐng yuǎn dùn
这句话大意是：那引军追之，九日九夜，吐贺真益惧，弃辎重， 逾穹隆岭远遁。
nà shōu qí zī zhòng yǐn jūn hái yǔ chē jià huì yú guǎng zé
这句话大意是：那收其辎重，引军还，与车驾会于广泽。
lüè yáng wáng jié r jǐn shōu qí rén hù chù chǎn bǎi yú wàn
这句话大意是：略阳王羯儿尽收其人户畜 产百余万。
zì shì tǔ hè zhēn suì dān ruò yuǎn cuàn biān jiāng xī jǐng yǐ
现代白话：自是吐贺真遂单弱，远窜，边疆息警了。
tài ān sì nián chē jià běi zhēng qí shí wàn chē shí wǔ wàn liǎng jīng qí qiān lǐ suì dù dà mò
这句话大意是：太安四年，车驾北征，骑十万， 车十五万两，旌旗千里，遂渡大漠。
tǔ hè zhēn yuǎn dùn qí mò fú wū zhū jià tuí lǜ zhòng shù qiān luò lái jiàng nǎi kān shí jì gōng ér hái
这句话大意是：吐贺真远遁，其莫弗乌朱驾颓率众数千落来降， 乃刊石记功而还。
shì zǔ zhēng fá zhī hòu yì cún xiū xī rú rú yì bù wēi běi cuàn bù gǎn fù nán
这句话大意是：世祖征伐之后，意存休息，蠕蠕亦怖威北窜，不敢复南。
hé píng wǔ nián tǔ hè zhēn sǐ zi yǔ chéng lì hào shòu luō bù zhēn kè hán wèi yán huì yě
这句话大意是：和平五年，吐贺真死，子予成立，号受罗部真可汗，魏言惠也。
zì chēng yǒng kāng yuán nián lǜ bù qīn sāi běi zhèn yóu jūn dà pò qí zhòng
这句话大意是：自称永康元年， 率部侵塞，北镇游军大破其众。
huáng xìng sì nián yǔ chéng fàn sāi chē jià běi tǎo
这句话大意是：皇兴四年，予成犯塞，车驾北讨。
jīng zhào wáng zǐ tuī dōng yáng gōng yuán pī dū zhū jūn chū xī dào rèn chéng wáng yún děng dū jūn chū dōng dào rǔ yīn wáng cì jǐ nán gōng luō wū bá dū jūn wèi qián fēng lǒng xī wáng yuán hè dū zhū jūn wèi hòu jì
现代白话：京兆王子推、东 阳公元丕督诸军出西道，任城王云等督军出东道，你阴王赐、济南公罗乌拔督军为 前锋，陇西王源贺督诸军为后继。
zhū jiāng huì chē jià yú nǚ shuǐ zhī bīn xiǎn zǔ qīn shì zhòng zhào zhū jiāng yuē yòng bīng zài qí bù zài zhòng yě qīng děng wéi zhèn lì zhàn fāng lüè yǐ zài zhèn xīn
这句话大意是：诸将会车驾于女水之滨，显祖亲誓众，诏诸将曰： “用兵在奇不在众也，卿等为朕力战，方略已在朕心。
nǎi xuǎn jīng bīng wǔ qiān rén tiǎo zhàn duō shè qí bīng yǐ huò zhī
这句话大意是：”乃选精兵五千人挑战，多 设奇兵以惑之。
lǔ zhòng bēn kuì zhú běi sān shí yú lǐ zhǎn shǒu wǔ wàn jí jiàng zhě wàn yú rén róng mǎ qì xiè bù kě chēng jì
这句话大意是：虏众奔溃，逐北三十余里，斩首五万级，降者万余人，戎马器械不 可称计。
xún yǒu jiǔ rì wǎng fǎn liù qiān yú lǐ gǎi nǚ shuǐ yuē wǔ chuān suì zuò běi zhēng sòng kān shí jì gōng
这句话大意是：旬有九日，往返六千余里，改女水曰武川，遂作《北征颂》，刊石纪功。
yán xìng wǔ nián yǔ chéng qiú tōng hūn pìn yǒu sī yǐ yǔ chéng shù fàn biān sāi qǐng jué qí shǐ fā bīng tǎo zhī
这句话大意是：延兴五年，予成求通婚娉，有司以予成数犯边塞，请绝其使，发兵讨之。
xiǎn zǔ yuē rú rú pì ruò qín shòu tān ér wáng yì zhèn yào dāng yǐ xìn chéng dài wù bù kě yì jué yě
这句话大意是：显祖 曰：“蠕蠕譬若禽兽，贪而亡义，朕要当以信诚待物，不可抑绝也。
yǔ chéng zhī huǐ qián fēi qiǎn shǐ qǐng hé qiú jié yīn yuán ān kě gū qí kuǎn yì
这句话大意是：予成知悔前非， 遣使请和，求结姻援，安可孤其款意？
nǎi zhào bào yuē suǒ lùn hūn shì jīn shǐ yī fǎn xún lǎn shì lǐ wèi yǔn jué zhōng
这句话大意是：”乃诏报曰：“所论婚事，今始一反，寻览 事理，未允厥中。
fū nán ér xià nǚ yáo xiàng suǒ míng chū hūn zhī jí dūn chóng lǐ pìn jūn zǐ suǒ yǐ zhòng rén lún zhī běn
现代白话：夫男而下女，爻象所明，初婚之吉，敦崇礼娉，有德行的人所以重人伦 之本。
bù jìng qí chū lìng zhōng nán yǐ
现代白话：不敬其初，令终难了。
yǔ chéng měi huái jué zhà zhōng xiǎn zǔ shì gèng bù qiú hūn
这句话大意是：”予成每怀谲诈，终显祖世，更不求婚。
tài hé yuán nián sì yuè qiǎn mò hé qù fén bǐ bá děng lái xiàn liáng mǎ diāo qiú bǐ bá děng chēng fú chéng tiān cháo zhēn bǎo huá lì shén jī qiú yī guān zhī
这句话大意是：太和元年四 月，遣莫何去汾比拔等来献良马、貂裘，比拔等称伏承天朝珍宝华丽甚积，求一观 之。
nǎi chì yǒu sī chū yù fǔ zhēn wán jīn yù wén xiù qì wù yù jiù wén mǎ qí qín yì shòu jí rén jiān suǒ yí yòng zhě liè zhī jīng sì lìng qí lì guān yān
现代白话：乃敕有司出御府珍玩金玉、文绣器物，御厩文马、奇禽、异兽，及人间所宜用 者列之京肆，令其历观呢。
bǐ bá jiàn zhī zì xiāng wèi yuē dà guó fù lì yī shēng suǒ wèi jiàn yě
这句话大意是：比拔见之，自相谓曰：“大国富丽，一生所未见也。
èr nián èr yuè yòu qiǎn bǐ bá děng cháo gòng xún fù qǐng hūn yān
现代白话：” 二年二月，又遣比拔等朝贡，寻复请婚呢。
gāo zǔ zhì cún zhāo nà xǔ zhī
这句话大意是：高祖志存招纳，许之。
yǔ chéng suī suì gòng bù jué ér kuǎn yuē bù zhe hūn shì yì tíng
这句话大意是：予成虽岁贡不绝， 而款约不著，婚事亦停。
jiǔ nián yǔ chéng sǐ zi dòu lún lì hào fú gǔ dūn kè hán wèi yán héng yě
这句话大意是：九年，予成死，子豆仑立，号伏古敦可汗，魏言恒也。
zì chēng tài píng yuán nián
这句话大意是：自称太平元年。
dòu lún xìng cán bào hǎo shā qí chén hóu yī yīn shí luò hou shù yǐ zhōng yán jiàn zhī yòu quàn yǔ guó tōng hé wù qīn zhōng guó
这句话大意是：豆仑性 残暴好杀，其臣侯医垔、石洛候数以忠言谏之，又劝与国通和，勿侵中国。
dòu lún nù wū shí luò hou móu fǎn shā zhī yí qí sān zú
这句话大意是：豆仑怒， 诬石洛候谋反，杀之，夷其三族。
shí liù nián bā yuè gāo zǔ qiǎn yáng píng wáng yí zuǒ shè lù ruì jiāng wèi dōu dū lǐng jūn hú lǜ huán děng shí èr jiāng qī wàn qí tǎo dòu lún
这句话大意是：十六年八月，高祖遣阳平王颐、左射陆叡江为都 督，领军斛律桓等十二将七万骑讨豆仑。
bù nèi gāo chē ā fú zhì luō lǜ zhòng shí yú wàn luò xi zǒu zì lì wéi zhǔ
这句话大意是：部内高车阿伏至罗率众十余万落西走，自 立为主。
dòu lún yǔ shū fù nà gài wèi èr dào zhuī zhī dòu lún chū zì jùn jī shān běi ér xi nà gài chū zì jīn shān
这句话大意是：豆仑与叔父那盖为二道追之，豆仑出自浚稽山北而西，那盖出自金山。
dòu lún pín wèi ā fú zhì luō suǒ bài nà gài lèi yǒu shèng jié
这句话大意是：豆 仑频为阿伏至罗所败，那盖累有胜捷。
guó rén xián yǐ nà gài wèi tiān suǒ zhù yù tuī nà gài wéi zhǔ
这句话大意是：国人咸以那盖为天所助，欲推那盖为主。
nà gài bù cóng zhòng qiáng zhī nà gài yuē wǒ wéi chén bù kě yān néng wéi zhǔ
现代白话：那 盖不从，众强之，那盖曰：“我为臣不可，呢能为主！
zhòng nǎi shā dòu lún mǔ zǐ yǐ shī shì nà gài nà gài nǎi xí wèi
这句话大意是：”众乃杀豆仑母子，以尸示 那盖，那盖乃袭位。
nà gài hào hou qí zhàng dài kù zhě kè hán wèi yán yuè lè yě
这句话大意是：那盖号候其仗代库者可汗，魏言悦乐也。
suàn chēng tài ān yuán nián
这句话大意是：算称太安元年。
nà gài sǐ zi fú tú lì hào tā hàn kè hán wèi yán xù yě
这句话大意是：那盖死，子伏图立， 号他汗可汗，魏言绪也。
zì chēng shǐ píng yuán nián
这句话大意是：自称始平元年。
zhèng shǐ sān nián zhàng tú qiǎn shǐ hé xī wù liù bá cháo xiàn qǐng qiú tōng hé
这句话大意是：正始三年，仗图遣使纥奚勿六跋朝献，请 求通和。
shì zōng bù bào qí shǐ zhào yǒu sī chì wù liù bá yuē rú rú yuǎn zǔ shè lún shì dà wèi pàn chén wǎng zhě bāo róng zàn shí tōng shǐ
这句话大意是：世宗不报其使，诏有司敕勿六跋曰：“蠕蠕远祖社仑是大魏叛臣，往者包 容，暂时通使。
jīn rú rú shuāi wēi yǒu sǔn chóu rì dà wèi zhī dé fāng lóng zhōu hàn kuà jù zhōng yuán zhǐ qīng bā biǎo
这句话大意是：今蠕蠕衰微，有损畴日，大魏之德，方隆周汉，跨据中原，指清八 表。
zhèng yǐ jiāng nán wèi píng quán kuān běi lüè tōng hé zhī shì wèi róng xiāng xǔ
这句话大意是：正以江南未平，权宽北掠，通和之事，未容相许。
ruò xiū fān lǐ kuǎn chéng zhāo zhù zhě dāng bù gū ěr yě
现代白话：若修籓礼，款诚昭著者，当 不孤你也。
yǒng píng yuán nián fú tú yòu qiǎn wù liù bá fèng hán shū yī fēng bìng xiàn diāo qiú shì zōng bù nà yī qián yù qiǎn
这句话大意是：”永平元年，伏图又遣勿六跋奉函书一封，并献貂裘，世宗不纳，依前 喻遣。
fú tú xī zhēng gāo chē wèi gāo chē wáng mí é tū suǒ shā zǐ chǒu nú lì hào dòu luō fú bá dòu fá kè hán wèi yán zhāng zhì yě
这句话大意是：伏图西征高车，为高车王弥俄突所杀，子丑奴立，号豆罗伏跋豆伐可汗，魏言 彰制也。
zì chēng jiàn chāng yuán nián
这句话大意是：自称建昌元年。
yǒng píng sì nián jiǔ yuè chǒu nú qiǎn shā mén hóng xuān fèng xiàn zhū xiàng
这句话大意是：永平四年九月，丑奴遣沙门洪宣奉献珠像。
yán chāng sān nián dōng shì zōng qiǎn xiāo qí jiāng jūn mǎ yì shū shǐ yú chǒu nú wèi fā ér bēng shì suì tíng qǐn
这句话大意是：延昌三年冬， 世宗遣骁骑将军马义舒使于丑奴，未发而崩，事遂停寝。
chǒu nú zhuàng jiàn shàn yòng bīng
这句话大意是：丑奴壮健，善用兵。
sì nián qiǎn shǐ sì jīn wèi bǐ jiàn cháo gòng
这句话大意是：四年， 遣使俟斤尉比建朝贡。
xī píng yuán nián xī zhēng gāo chē dà pò zhī qín qí wáng mí é tū shā zhī jǐn bìng pàn zhě guó suì qiáng shèng
这句话大意是：熙平元年，西征高车大破之，禽其王弥俄突，杀之，尽并叛 者，国遂强盛。
èr nián yòu qiǎn sì jīn wèi bǐ jiàn hé xī wù liù bá gǒng gù lǐ děng cháo gòng
这句话大意是：二年，又遣俟斤尉比建、纥奚勿六跋、巩顾礼等朝贡。
shén guī yuán nián èr yuè sù zōng lín xiǎn yáng diàn yǐn gù lǐ děng èr shí rén yú diàn xià qiǎn zhōng shū shè rén xú gē xuān zhào ràng yǐ rú rú fān lǐ bù bèi zhī yì
这句话大意是：神龟元年二 月，肃宗临显阳殿，引顾礼等二十人于殿下，遣中书舍人徐纥宣诏，让以蠕蠕籓礼 不备之意。
chū dòu lún zhī sǐ yě nà gài wéi zhǔ fú tú nà dòu lún zhī qī hou lǚ líng shì shēng chǒu nú ā nà guī děng liù rén
这句话大意是：初，豆仑之死也，那盖为主，伏图纳豆仑之妻候吕陵氏，生丑奴，阿那瑰等六 人。
chǒu nú lì hòu hū wáng yī zi zì zǔ huì qiú mù bù néng de
这句话大意是：丑奴立后，忽亡一子，字祖惠，求募不能得。
yǒu wū yǐn fù shēng móu qī shì dòu hún de wàn nián èr shí xǔ wèi yī wū jiǎ tuō shén guǐ xiān cháng wèi chǒu nú suǒ xìn chū rù qù lái nǎi yán cǐ r jīn zài tiān shàng wǒ néng hū de
这句话大意是：有屋引副升牟妻是豆浑地万，年 二十许，为医巫，假托神鬼，先常为丑奴所信，出入去来，乃言此儿今在天上，我 能呼得。
chǒu nú mǔ zǐ xīn yuè hòu suì zhòng qiū zài dà zé zhōng shī zhàng wū zhāi jié qī rì qí qǐng tiān shàng
这句话大意是：丑奴母子欣悦，后岁仲秋，在大泽中施帐屋，斋洁七日，祈请天上。
jīng yī sù zǔ huì hū zài zhàng zhōng zì yún héng zài tiān shàng
这句话大意是：经一 宿，祖惠忽在帐中，自云恒在天上。
chǒu nú mǔ zǐ bào zhī bēi xǐ dà huì guó rén hào de wàn wèi shèng nǚ nà wèi kě hè dūn shòu fu fù shēng móu jué wèi cì niú mǎ yáng sān qiān tóu
这句话大意是：丑奴母子抱之悲喜，大会国人，号地万为圣女， 纳为可贺敦，授夫副升牟爵位，赐牛马羊三千头。
de wàn jì xié zuǒ dào yì yǒu zī sè chǒu nú shén jiā zhòng ài xìn yòng qí yán luàn qí guó zhèng
这句话大意是：地万既挟左道，亦有姿色，丑奴 甚加重爱，信用其言，乱其国政。
rú shì jī suì zǔ huì nián zhǎng qí mǔ wèn zhī shén huì yán wǒ héng zài dì wàn jiā bù cháng shàng tiān shàng tiān zhě de wàn jiào yě
这句话大意是：如是积岁，祖惠年长，其母问之，神惠言：“我 恒在地万家，不尝上天，上天者地万教也。
qí mǔ jù yǐ zhuàng gào chǒu nú chǒu nú yán de wàn xuán jiàn yuǎn shì bù kě bù xìn wù yòng chán yán yě
这句话大意是：”其母具以状告丑奴，丑奴言：“地万 悬鉴远事，不可不信，勿用谗言也。
jì ér de wàn kǒng jù zèn zǔ huì yú chǒu nú chǒu nú yīn shā zhī
这句话大意是：”既而地万恐惧，谮祖惠于丑奴，丑奴阴杀之。
zhèng guāng chū chǒu nú mǔ qiǎn mò hé qù fén li jù liè děng jiǎo shā de wàn chǒu nú nù yù zhū jù liè děng
这句话大意是：正光初，丑奴母遣莫何去汾李具列等绞杀地万，丑奴怒，欲诛具列等。
yòu ā zhì luō qīn chǒu nú chǒu nú jī zhī jūn bài
这句话大意是：又阿至 罗侵丑奴，丑奴击之，军败。
hái wèi mǔ yǔ qí dà chén suǒ shā lì chǒu nú dì ā nà guī
这句话大意是：还，为母与其大臣所杀，立丑奴弟阿那瑰。
lì jīng shí rì qí zú xiōng sì lì fā shì fā lǜ zhòng shù wàn yǐ fá ā nà guī ā nà guī zhàn bài jiāng dì yǐ jū fá qīng jì nán zǒu guī guó
这句话大意是：立经十日， 其族兄俟力发示发率众数万以伐阿那瑰，阿那瑰战败，将弟乙居伐轻骑南走归国。
ā nà guī mǔ hou lǚ líng shì jí qí èr dì xún wèi shì fā suǒ shā ér ā nà guī wèi zhī zhī yě
这句话大意是：阿那瑰母候吕陵氏及其二弟寻为示发所杀，而阿那瑰未之知也。
jiǔ yuè ā nà guī jiāng zhì sù zōng qiǎn jiān shì zhōng lù xī dào wèi shǐ zhǔ jiān sàn qí cháng shì mèng wēi wèi shǐ fù yíng láo jìn jī
这句话大意是：九月，阿那瑰将至，肃宗遣兼侍中陆希道为使主，兼散骑常侍孟威为使副，迎 劳近畿；。
shǐ sī kōng gōng jīng zhào wáng jì zhì běi zhōng shì zhōng cuī guāng huáng mén láng yuán zuǎn zài jìn jiāo bìng shēn yàn láo yǐn zhì mén quē xià
这句话大意是：使司空公、京兆王继至北中，侍中崔光、黄门郎元纂在近郊，并申宴劳， 引至门阙下。
shí yuè sù zōng lín xiǎn yáng diàn yǐn cóng wǔ pǐn yǐ shàng qīng guān huáng zōng fān guó shǐ kè děng liè yú diàn tíng wáng gōng yǐ xià jí ā nà guī děng rù jiù tíng zhōng běi miàn
这句话大意是：十月，肃宗临显阳殿，引从五品以上清官、皇宗、籓国使客等列于殿 庭，王公以下及阿那瑰等入，就庭中北面。
wèi dìng yè zhě yǐn wáng gōng yǐ xià shēng diàn ā nà guī wèi yú fān wáng zhī xià yòu yǐn jiāng mìng zhī guān ā nà guī dì bìng èr shū wèi yú qún guān zhī xià
这句话大意是：位定，谒者引王公以下升殿，阿那瑰位 于籓王之下，又引将命之官阿那瑰弟并二叔位于群官之下。
qiǎn zhōng shū shè rén cáo dào xuān zhào láo wèn ā nà guī qǐ yún bì xià yōu lóng mìng chén dì shū děng shēng diàn yù huì dàn chén yǒu cóng xiōng zài běi zhī rì guān gāo yú èr shū qǐ mìng shēng diàn
这句话大意是：遣中书舍人曹道宣诏劳 问，阿那瑰启云：“陛下优隆，命臣弟叔等升殿预会，但臣有从兄，在北之日，官 高于二叔，乞命升殿。
zhào tīng zhī nǎi wèi yú ā nà guī dì zhī xià èr shū zhī shàng
这句话大意是：”诏听之，乃位于阿那瑰弟之下，二叔之上。
yàn jiāng ba ā nà guī zhí qǐ lì yú zuò hòu zhào qiǎn shè rén cháng jǐng wèn suǒ yù yán ā nà guī qiú yì diàn qián zhào yǐn zhī
这句话大意是：宴将罢，阿那 瑰执启立于座后，诏遣舍人常景问所欲言，阿那瑰求诣殿前，诏引之。
ā nà guī zài bài jì yuē chén xiān shì yuán yóu chū yú dà wèi
这句话大意是：阿那瑰再拜 跽曰：“臣先世源由，出于大魏。
zhào yuē zhèn yǐ jù zhī
这句话大意是：”诏曰：“朕已具之。
ā nà guī qǐ ér yán yuē chén zhī xiān zhú cǎo fàng mù suì jū mò běi
这句话大意是：”阿那瑰起而言曰：“臣 之先，逐草放牧，遂居漠北。
zhào yuē qīng yán wèi jǐn kě jù chén zhī
这句话大意是：”诏曰：“卿言未尽，可具陈之。
ā nà guī yòu yán yuē chén xiān zǔ yǐ lái shì jū běi tǔ suī fù gé yuè shān jīn ér nǎi xīn mù huà
这句话大意是：”阿那瑰又言曰： “臣先祖以来，世居北土，虽复隔越山津，而乃心慕化；。
wèi néng shí xuān zhě zhèng yǐ gāo chē bèi nì chén guó rǎo rǎng bù xiá qiǎn shǐ yǐ xuān yuǎn chéng
这句话大意是：未能时宣者，正以高车悖 逆，臣国扰攘，不暇遣使以宣远诚。
zì qǐng nián yǐ qián jiàn dìng gāo chē
这句话大意是：自顷年以前，渐定高车。
jí chén xiōng wéi zhǔ gù qiǎn gǒng gù lǐ děng shǐ lái dà wèi shí yù qián xiū fān lǐ shì yǐ cáo dào zhī běi shǐ zhī rì chén yǔ zhǔ xiōng jí qiǎn dà chén wǔ rén bài shòu zhào mìng
这句话大意是：及臣兄为主，故遣巩 顾礼等使来大魏，实欲虔修籓礼，是以曹道芝北使之日，臣与主兄即遣大臣五人拜 受诏命。
chén xiōng dì běn xīn wèi jí shàng chè
这句话大意是：臣兄弟本心未及上彻。
dàn gāo chē cóng ér qīn bào zhōng yǒu jiān chén yīn luàn zuò nì shā chén xiōng lì chén wéi zhǔ
这句话大意是：但高车从而侵暴，中有奸臣，因乱作逆，杀臣兄， 立臣为主。
cái guò xún rì chén yǐ bì xià ēn cí rú tiān shì gù cāng cù qīng shēn tóu guó guī mìng bì xià
这句话大意是：裁过旬日，臣以陛下恩慈如天，是故仓卒轻身投国，归命陛下。
zhào yuē jù qīng suǒ chén lǐ yóu wèi jǐn kě gèng yán zhī
这句话大意是：”诏曰： “具卿所陈，理犹未尽，可更言之。
ā nà guī zài bài shòu zhào qǐ ér yán yuē chén yǐ jiā nán qīng lái tóu quē lǎo mǔ zài bǐ wàn lǐ fēn zhāng běn mín chén mín jiē yǐ jìn sàn
这句话大意是：”阿那瑰再拜受诏，起而言曰：“臣以家难， 轻来投阙，老母在彼，万里分张，本民臣民，皆已进散。
bì xià lóng ēn
这句话大意是：陛下隆恩。
yǒu guò tiān de qiú qǐ bīng mǎ hái xiàng běn guó zhū jiǎn pàn nì shōu jí wáng sàn
这句话大意是：有过天地，求 乞兵马，还向本国，诛翦叛逆，收集亡散。
bì xià cí niàn cì jiè bīng mǎ
这句话大意是：陛下慈念，赐借兵马。
lǎo mǔ ruò zài de shēng xiāng jiàn yǐ shēn mǔ zǐ zhī ēn
这句话大意是：老母若在，得生 相见，以申母子之恩；。
rú qí sǐ yě jí de bào chóu yǐ xuě dà chǐ
这句话大意是：如其死也，即得报仇，以雪大耻。
chén dāng tǒng lín yú rén fèng shì bì xià sì shí zhī gòng bù gǎn quē jué
这句话大意是：臣当统临余人，奉事陛下， 四时之贡，不敢阙绝。
bì xià shèng yán nán dǔ gǎn yǒu pī chén dàn suǒ yù yán zhě kǒu bù néng jìn yán bié yǒu cí qǐ jǐn yǐ yǎng chéng yuàn chuí zhāo lǎn
这句话大意是：陛下圣颜难睹，敢有披陈，但所欲言者口不能尽言，别有辞 启，谨以仰呈，愿垂昭览。
réng yǐ qǐ fù shè rén cháng jǐng jù yǐ zòu wén
这句话大意是：”仍以启付舍人常景，具以奏闻。
xún fēng ā nà guī shuò fāng jùn gōng rú rú wáng cì yǐ yī miǎn jiā zhī yáo gài lù cóng yí wèi tóng yú qi fān
这句话大意是：寻封阿那瑰朔方郡公、 蠕蠕王，赐以衣冕，加之轺盖，禄从、仪卫，同于戚籓。
shí èr yuè sù zōng yǐ ā nà guī guó wú dìng zhǔ sī hái suí jí qǐ qǐng qiē zhì zhào yì zhī
这句话大意是：十二月，肃宗以阿那瑰国无定主，思还绥集，启请切至，诏议之。
shí cháo chén yì yǒu tóng yì huò yán tīng hái huò yán bù kě
这句话大意是：时朝臣意有 同异，或言听还，或言不可。
lǐng jūn yuán yì wèi zǎi xiàng ā nà guī sī yǐ jīn bǎi jīn huò zhī suì guī běi
这句话大意是：领军元乂为宰相，阿那瑰私以金百斤货之，遂归北。
èr nián zhēng yuè ā nà guī děng wǔ shí sì rén qǐng cí sù zōng lín xī táng yǐn jiàn ā nà guī jí qí bǎi shū xiōng dì wǔ rén shēng jiē cì zuò qiǎn zhōng shū shè rén mù bì xuān láo
这句话大意是：二年正月，阿那瑰等五十四人请辞，肃宗临西堂，引见阿那瑰及其伯叔兄弟五人， 升阶赐坐，遣中书舍人穆弼宣劳。
ā nà guī děng bài cí zhào cì ā nà guī xì míng guāng rén mǎ kǎi èr jù tiě rén mǎ kǎi liù jù
这句话大意是：阿那瑰等拜辞，诏赐阿那瑰细明光人马铠二具， 铁人马铠六具；。
lù sī yín chán shuò èr zhāng bìng bái mào chì qī shuò shí zhāng bìng bái mào hēi qī shuò shí zhāng bìng fān
这句话大意是：露丝银缠槊二张并白眊，赤漆槊十张并白眊，黑漆槊十张并幡；。
lù sī gōng èr zhāng bìng jiàn zhū qī zhè gōng liù zhāng bìng jiàn hēi qī gōng shí zhāng bìng jiàn
这句话大意是：露 丝弓二张并箭，朱漆柘弓六张并箭，黑漆弓十张并箭；。
hēi qī dùn liù fān bìng dāo
这句话大意是：黑漆盾六幡并刀；。
chì qī gǔ jiǎo èr shí jù
这句话大意是：赤漆鼓角 二十具；。
wǔ sè jǐn bèi èr lǐng huáng chóu bèi rù sān shí jù
这句话大意是：五色锦被二领，黄绸被褥三十具；。
sī fǔ xiù páo yī lǐng bìng mào nèi zhě fēi nà ǎo yī lǐng
这句话大意是：私府绣袍一领并帽，内者绯纳袄一领；。
fēi páo èr shí lǐng bìng mào nèi zhě zá rén cǎi qiān duàn
这句话大意是：绯袍二十领并帽，内者杂人彩千段；。
fēi nà xiǎo kǒu kù dié yī jù nèi zhōng wǎn jù
这句话大意是：绯纳小口袴褶一具，内中宛具；。
zǐ nà dà kǒu kù dié yī jù gǎng zhōng wǎn jù
这句话大意是：紫纳大口袴褶 一具，岗中宛具；。
bǎi zǐ zhàng shí bā jù huáng bù mù liù zhāng
这句话大意是：百子帐十八具，黄布幕六张；。
xīn qián fàn yī bǎi shí mài chǎo bā dàn zhēn chǎo wǔ shí
这句话大意是：新干饭一百石，麦𪎊八石，榛𪎊五 石；。
tóng wū yù sì méi róu tiě wū yù èr méi gè shòu èr hú
这句话大意是：铜乌𫓾四枚，柔铁乌𫓾二枚，各受二斛；。
hēi qī zhú kē sì méi gè shòu èr shēng
这句话大意是：黑漆竹榼四枚，各受二升；。
bì èr kǒu
这句话大意是：婢二口；。
fù cǎo mǎ wǔ bǎi pǐ tuo bǎi èr shí tóu zì niú yī bǎi tóu yáng wǔ qiān kǒu zhū huà pán qì shí hé sù èr shí wàn dàn
这句话大意是：父草马五百匹，驼百二十头，牸牛一百头，羊五千口：朱画盘器十合，粟二十万石。
zhì zhèn gěi zhī
这句话大意是：至镇给之。
zhào shì zhōng cuī guāng huáng mén yuán zuǎn guō wài láo qiǎn
这句话大意是：诏侍中崔光、黄门元纂郭外劳遣。
ā nà guī lái bēn zhī hòu qí cóng fù xiōng sì lì fā pó luó mén zú shù wàn rén rù tǎo shì fā pò zhī
这句话大意是：阿那瑰来奔之后，其从父兄俟力发婆罗门卒数万人入讨示发，破之。
shì fā zǒu bēn dì dòu yú wèi qí suǒ shā
这句话大意是：示发走奔 地豆于，为其所杀。
tuī pó luó mén wéi zhǔ hào mí ǒu kě shè jù kè hán wèi yán ān jìng yě
这句话大意是：推婆罗门为主，号弥偶可社句可汗，魏言安静也。
shí ān běi jiāng jūn huái shuò zhèn jiāng yáng jūn biǎo chuán wén bǐ rén yǐ lì zhǔ shì ā nà guī tóng táng xiōng dì
这句话大意是：时安北将军、 怀朔镇将杨钧表：“传闻彼人已立主，是阿那瑰同堂兄弟。
yí rén shòu xīn yǐ xiāng jūn zhǎng kǒng wèi kěn yǐ shā xiōng zhī rén jiāo yíng qí dì
这句话大意是：夷人兽心，已相君长， 恐未肯以杀兄之人，郊迎其弟。
qīng wǎng xū fǎn tú sǔn guó wēi zì fēi guǎng jiā bīng zhòng wú yǐ sòng qí rù běi
这句话大意是：轻往虚反，徒损国威，自非广加兵众，无以送其入 北。
èr yuè sù zōng zhào jiù jīng rú rú shǐ zhě dié yún jù rén wǎng yù pó luó mén yíng ā nà guī fù fān zhī yì
这句话大意是：”二月，肃宗诏旧经蠕蠕使者牒云具仁，往喻婆罗门迎阿那瑰复籓之意。
pó luō mén shū zì jiāo màn wú xùn bì zhī xīn zé jù rén lǐ jìng jù rén zhí jié bù qū
这句话大意是：婆罗 门殊自骄慢，无逊避之心，责具仁礼敬，具仁执节不屈。
pó luó mén qiǎn dà guān mò hé qù fén sì jīn qiū shēng tóu liù rén jiàng bīng èr qiān suí jù rén yíng ā nà guī
这句话大意是：婆罗门遣大官莫何去汾、 俟斤丘升头六人将兵二千随具仁迎阿那瑰。
wǔ yuè jù rén hái zhèn lùn bǐ shì shì
这句话大意是：五月，具仁还镇，论彼事势。
ā nà guī lǜ bù gǎn rù biǎo qiú hái jīng
这句话大意是：阿那瑰虑 不敢入，表求还京。
huì pó luó mén wèi gāo chē suǒ zhú lǜ shí bù luò yì liáng zhōu guī xiáng yú shì rú rú shù wàn xiāng lǜ yíng ā nà guī
这句话大意是：会婆罗门为高车所逐，率十部落诣凉州归降，于是蠕蠕数万相 率迎阿那瑰。
qī yuè ā nà guī qǐ yún tóu huà rú rú yuán tuì shè hún hé zhān děng èr rén yǐ jīn yuè èr shí liù rì dào zhèn yún guó tǔ dà luàn xìng xìng bié zhù dié xiāng chāo lüě dāng jīn běi rén hú wàng dài zhěng
这句话大意是：七月，阿那瑰启云：“投化蠕蠕元退社、浑河旃等二人以今月二十六 日到镇，云国土大乱，姓姓别住，迭相抄掠，当今北人鹄望待拯。
jīn qǐ yī qián ēn cì gěi jīng bīng yī wàn hái lìng dū shuài sòng chén qì běi fǔ dìng huāng rén tuō méng suǒ qǐng shì bì kè jì
这句话大意是：今乞依前恩，赐 给精兵一万，还令督率送臣碛北，抚定荒人，脱蒙所请，事必克济。
zhào fù shàng shū mén xià bó yì
这句话大意是：”诏付尚书、 门下博议。
bā yuè zhào jiān sàn qí cháng shì wáng zūn yè chí yì xuān zhǐ wèi ā nà guī bìng shēn cì jī
这句话大意是：八月，诏兼散骑常侍王尊业驰驿宣旨慰阿那瑰，并申赐赍。
jiǔ yuè rú rú hòu zhǔ sì nì fá lái bēn huái shuò zhèn ā nà guī xiōng yě liè chēng guī wàng qǐ jūn bìng qǐng ā nà guī
这句话大意是：九月，蠕蠕后主俟匿伐来奔怀朔镇，阿那瑰兄也，列称规望乞军，并请阿那瑰。
shí yuè
这句话大意是：十月，。
lù shàng shū shì gāo yáng wáng yōng shàng shū lìng li chóng shì zhōng hòu gāng shàng shū zuǒ pú yè yuán qīn shì zhōng yuán yì shì zhōng ān fēng wáng yán míng lì bù shàng shū yuán xiū yì shàng shū li yàn jǐ shì huáng mén shì láng yuán zuǎn jǐ shì huáng mén shì láng zhāng liè jǐ shì huáng mén shì lú tóng děng zòu yuē qiè wén hàn lì nán běi chán yú
这句话大意是：录尚书事高阳王雍、尚书令李崇、侍中侯刚、尚书左仆射元钦、侍中元乂、 侍中安丰王延明、吏部尚书元修义、尚书李彦、给事黄门侍郎元纂、给事黄门侍郎 张烈、给事黄门侍卢同等奏曰：“窃闻汉立南、北单于，。
jìn yǒu dōng xi zhī chēng
这句话大意是：晋有东、西之称，。
jiē suǒ yǐ xiāng wéi yù nán
这句话大意是：皆所以 相维御难，。
wèi guó fān lí
这句话大意是：为国籓篱。
jīn chén děng cān yì yǐ wéi huái shuò zhèn běi tǔ míng wú jié shān tǔ ruò xī quán dūn huáng běi xī hǎi jùn jí hàn jìn jiù zhàng èr chù kuān píng yuán yě mí wò
这句话大意是：今臣等参议以为怀朔镇北土名无结山吐若奚泉，敦煌北西海 郡即汉晋旧障，二处宽平，原野弥沃。
ā nà guī yi zhì xi tǔ ruò xī quán pó luó mén yi zhì xī hǎi jùn gè lìng zǒng lǜ bù luò shōu lí jù sàn
这句话大意是：阿那瑰宜置西吐若奚泉，婆罗门宜置西海郡， 各令总率部落，收离聚散。
qí jué hào jí zī gěi suǒ xū wéi ēn cái chǔ
这句话大意是：其爵号及资给所须，唯恩裁处。
bǐ chén xià zhī guān rèn qí jiù sú
这句话大意是：彼臣下之官，任其旧俗。
ā nà guī suǒ jū jì shì jìng wài yi shǎo yōu qiǎn yǐ shì wēi xíng
这句话大意是：阿那瑰所居，既是境外，宜少优遣，以示威刑。
qǐng wò yě huái shuò wǔ chuān zhèn gè chà èr bǎi rén lìng dāng zhèn jūn zhǔ jiān lǜ gěi qí liáng zhàng sòng zhì qián suǒ réng yú bǐ wèi qí zào gòu gōng jiù tīng hái
这句话大意是：请沃野、怀朔、武川镇各差二百人， 令当镇军主监率，给其粮仗，送至前所，仍于彼为其造构，功就听还。
zhū yú běi lái zài pó luó mén qián tóu huà zhě lìng zhōu zhèn shàng zuǒ zhǔn chéng gěi liáng sòng yì huái shuò ā nà guī zhèn yǔ shǐ rén liàng gěi shí bǐng
这句话大意是：诸于北来， 在婆罗门前投化者，令州镇上佐准程给粮，送诣怀朔阿那瑰，镇与使人量给食禀。
zài jīng guǎn zhě rèn qí qù liú
这句话大意是：在京馆者任其去留。
ā nà guī cǎo chuàng xiān wú chǔ jī qǐng gěi shuò zhōu má zi qián fàn èr qiān hú guān tuó yùn sòng
这句话大意是：阿那瑰草创，先无储积，请给朔州麻子干饭二千斛，官驼运送。
pó luó mén jū yú xī hǎi jì shì jìng nèi zī wèi bù dé tóng zhī
这句话大意是：婆罗门居于西海，既是境内，资卫不得同之。
ā nà guī děng xīn zào fān píng yi gè qiǎn shǐ chí jié chí yì xiān yì wèi yù bìng wěi jīng lüè
这句话大意是：阿那瑰等新造籓屏，宜各遣使持节驰 驿先诣慰喻，并委经略。
sù zōng cóng zhī
这句话大意是：”肃宗从之。
shí èr yuè zhào ān xi jiāng jūn tíng wèi yuán hóng chāo jiān shàng shū xíng tái yì dūn huáng ān zhì pó luó mén
这句话大意是：十二月，诏安西将军、廷尉元洪超兼尚书行 台，诣敦煌安置婆罗门。
pó luó mén xún yǔ bù zhòng móu pàn tóu yè dá yè dá sān qī jiē pó luó mén zǐ mèi yě
这句话大意是：婆罗门寻与部众谋叛投嚈哒，嚈哒三妻，皆婆罗门姊妹也。
réng wèi zhōu jūn suǒ tǎo qín zhī
这句话大意是：仍为州军所讨，禽之。
sān nián shí èr yuè ā nà guī shàng biǎo qǐ sù yǐ wéi tián zhǒng zhào gěi wàn dàn
这句话大意是：三年十二月，阿那瑰上表乞粟以为田种，诏给万石。
sì nián ā nà guī zhòng dà jī rù sāi jì chāo sù zōng zhào shàng shū zuǒ chéng yuán fú jiān xíng tái shàng shū chí jié yù zhī
这句话大意是：四年，阿那瑰众大饥，入 塞寂抄，肃宗诏尚书左丞元孚兼行台尚书持节喻之。
fú jiàn ā nà guī wèi qí suǒ zhí yǐ fú zì suí qū lüě liáng kǒu èr qiān gōng sī yì mǎ niú yáng shù shí wàn běi dùn xiè fú fàng hái
这句话大意是：孚见阿那瑰，为其所执，以孚 自随，驱掠良口二千，公私驿马牛羊数十万北遁，谢孚放还。
zhào piào qí dà jiàng jūn shàng shū lìng li chóng děng lǜ qí shí wàn tǎo zhī chū sài sān qiān yú lǐ zhì hàn hǎi bù jí ér hái
这句话大意是：诏骠骑大将军、尚书 令李崇等率骑十万讨之，出塞三千余里，至瀚海，不及而还。
sì nì fá zhì luò yáng sù zōng lín xī táng yǐn jiàn zhī
这句话大意是：俟匿伐至洛阳，肃宗 临西堂，引见之。
wǔ nián pó luó mén sǐ yú luò nán zhī guǎn zhào zèng shǐ chí jié zhèn xi jiāng jūn qín zhōu cì shǐ guǎng mù gōng
这句话大意是：五年，婆罗门死于洛南之馆，诏赠使持节、镇西将军、秦州刺史、 广牧公。
shì suì wò yě zhèn rén pò liù hán bá líng fǎn zhū zhèn xiāng yìng
这句话大意是：是岁，沃野镇人破六韩拔陵反，诸镇相应。
xiào chāng yuán nián chūn ā nà guī lǜ zhòng tǎo zhī zhào qiǎn dié yún jù rén lài zá wù láo cì ā nà guī ā nà guī bài shòu zhào mìng lēi zhòng shí wàn cóng wǔ chuān zhèn xī xiàng wò yě pín zhàn kè jié
这句话大意是：孝昌元年春，阿那瑰率众讨之，诏 遣牒云具仁赉杂物劳赐阿那瑰，阿那瑰拜受诏命，勒众十万，从武川镇西向沃野， 频战克捷。
sì yuè sù zōng yòu qiǎn jiān tōng zhí sàn qí cháng shì zhōng shū shè rén féng jùn shǐ ā nà guī xuān láo bān cì yǒu chà
这句话大意是：四月，肃宗又遣兼通直散骑常侍、中书舍人冯俊使阿那瑰，宣劳班赐有 差。
ā nà guī bù luò jì hé shì mǎ shāo shèng nǎi hào chì lián tóu bīng dòu fá kè hán wèi yán bǎ lǎn yě
这句话大意是：阿那瑰部落既和，士马稍盛，乃号敕连头兵豆伐可汗，魏言把揽也。
shí yuè ā nà guī fù qiǎn yù jiǔ lǘ mí é děng cháo gòng
这句话大意是：十月，阿 那瑰复遣郁久闾弥娥等朝贡。
sān nián sì yuè ā nà guī qiǎn shǐ rén gǒng fèng jǐng děng cháo gòng jí hái sù zōng zhào zhī yuē běi zhèn qún dí wèi nì bù xī rú rú zhǔ wèi guó lì zhōng zhù jiā zhū tǎo yán niàn chéng xīn wú wàng qǐn shí
这句话大意是：三年四月，阿那瑰遣使人巩凤景等朝贡，及还，肃宗 诏之曰：“北镇群狄，为逆不息，蠕蠕主为国立忠，助加诛讨，言念诚心，无忘寝 食。
jīn zhī tíng zài shuò chuí yǔ ěr zhū róng lín jiē qí yán lè bù qǔ wù xiāng bào lüě
现代白话：今知停在朔垂，与你朱荣邻接，其严勒部曲，勿相暴掠。
yòu jìn de rú rú zhǔ qǐ gèng yù wèi guó dōng tǎo
这句话大意是：又近得蠕蠕主启，更 欲为国东讨。
dàn rú rú zhǔ shì jū běi mò bù yí yán xià jīn kě qiě tíng tīng dài hòu chì
这句话大意是：但蠕蠕主世居北漠，不宜炎夏，今可且停，听待后敕。
gài cháo tíng lǜ qí fǎn fù yě
这句话大意是：”盖朝廷虑其 反复也。
cǐ hòu pín shǐ cháo gòng
这句话大意是：此后频使朝贡。
jiàn yì chū xiào zhuāng zhào yuē fu xūn gāo zhě shǎng zhòng dé hòu zhě míng lóng rú rú zhǔ ā nà guī zhèn wèi běi luò yù wǔ shuò biǎo suì shǐ yīn shān xī jǐng ruò shuǐ wú chén kān jī láng shān míng gōng hàn hǎi zhì chéng jì dǔ xūn xù mò chou
这句话大意是：建义初，孝庄诏曰：“夫勋高者赏重，德厚者名隆，蠕蠕主阿那瑰镇卫北落， 御侮朔表，遂使阴山息警，弱水无尘，刊迹狼山，铭功瀚海，至诚既笃，勋绪莫酬。
gù yi biāo yǐ shū lǐ hé róng gé yǐ cháng shì
这句话大意是：故宜标以殊礼，何容格以常式。
zì jīn yǐ hòu zàn bài bù yán míng shàng shū bù chēng chén
这句话大意是：自今以后，赞拜不言名，上书不称臣。
tài chāng yuán nián liù yuè ā nà guī qiǎn wū jù lán shù shén fá děng cháo gòng bìng wèi zhǎng zǐ qǐng shàng gōng zhǔ
这句话大意是：”太昌元年 六月，阿那瑰遣乌句兰树什伐等朝贡，并为长子请尚公主。
yǒng xī èr nián sì yuè chū dì zhào yǐ fàn yáng wáng huì zhī cháng nǚ láng yá gōng zhǔ xǔ zhī wèi jí hūn dì rù guān
这句话大意是：永熙二年四月，出帝诏 以范阳王诲之长女琅邪公主许之，未及婚，帝入关。
qí xiàn wǔ wáng qiǎn shǐ shuō zhī ā nà guī qiǎn shǐ cháo gòng qiú hūn
这句话大意是：齐献武王遣使说之，阿那瑰遣 使朝贡，求婚。
xiàn wǔ wáng fāng zhāo sì yuǎn yǐ cháng shān wáng mèi lè ān gōng zhǔ xǔ zhī gǎi wéi lán líng gōng zhǔ
这句话大意是：献武王方招四远，以常山王妹乐安公主许之，改为兰陵公主。
guī qiǎn fèng mǎ qiān pǐ wèi pìn lǐ yíng gōng zhǔ zhào zōng zhèng yuán shòu sòng gōng zhǔ wǎng běi
这句话大意是：瑰遣 奉马千匹为娉礼，迎公主，诏宗正元寿送公主往北。
zì shì cháo gòng xiāng xún
这句话大意是：自是朝贡相寻。
guī yǐ qí xiàn wǔ wáng wēi dé rì shèng qǐng zhì ài nǚ yú wáng jìng dì zhào wáng nà zhī
这句话大意是：瑰以齐献武王 威德日盛，请致爱女于王，静帝诏王纳之。
zì cǐ sài wài wú chén yǐ
现代白话：自此塞外无尘了。
xiōng nú yǔ wén mò huái chū yú liáo dōng sài wài qí xiān nán chán yú yuǎn shǔ yě shì wèi dōng bù dà rén
这句话大意是：匈奴宇文莫槐，出于辽东塞外，其先南单于远属也，世为东部大人。
qí yǔ yǔ xiān bēi pō yì
这句话大意是：其语与鲜 卑颇异。
rén jiē jiǎn fà ér liú qí dǐng shàng yǐ wéi shǒu shì zhǎng guò shù cùn zé jié duǎn zhī
这句话大意是：人皆剪发而留其顶上，以为首饰，长过数寸则截短之。
fù nǚ pī cháng rú jí zú ér wú shang yān
现代白话：妇女披长襦及足， 而无裳呢。
qiū shōu niǎo tóu wèi dú yào yǐ shè qín shòu
这句话大意是：秋收鸟头为毒药，以射禽兽。
mò huái nüè yòng qí mín wèi bù rén suǒ shā gēng lì qí dì pǔ bō wèi dà rén
这句话大意是：莫槐虐用其民，为部人所杀，更立其弟普拨为大人。
pǔ bō sǐ zi qiū bù qín lì shàng píng wén nǚ
这句话大意是：普拨死，子丘不勤立，尚 平文女。
qiū bù qín sǐ zi mò huì lì běn míng fàn tài zǔ huì mò huì qiǎn dì qū yún gōng mù róng huì huì jī pò zhī
这句话大意是：丘不勤死，子莫廆立，本名犯太祖讳，莫廆遣弟屈云攻慕容廆，廆击破之；。
yòu qiǎn bié bù sù yán fá mù róng huì yú jí chéng fù wèi mù róng huì suǒ pò
这句话大意是：又遣别部素延伐慕容廆于棘城，复为慕容廆所破。
shí mò huì bù zhòng qiáng shèng zì chēng chán yú sāi wài zhū bù xián wèi dàn zhī
这句话大意是：时莫廆部众强盛，自称单于，塞 外诸部咸畏惮之。
mò huì sǐ zi xùn nì yán lì lǜ zhòng gōng mù róng huì yú jí chéng
这句话大意是：莫廆死，子逊昵延立，率众攻慕容廆于棘城。
huì zi hàn xiān shù yú wài xùn nì yán wèi qí zhòng yuē hàn sù guǒ yǒng bì wéi rén huàn yi xiān qǔ zhī chéng bù zú yōu yě
这句话大意是：廆子翰先戍于外， 逊昵延谓其众曰：“翰素果勇，必为人患，宜先取之，城不足忧也。
nǎi fēn qí shù qiān xí hàn
这句话大意是：”乃分骑数千 袭翰。
hàn wén zhī shǐ rén zhà wèi duàn mò bō shǐ zhě nì wèi xùn nì yán yuē hàn shù wèi wú huàn jiǔ sī chú zhī jīn wén lái tǎo shén shàn jiè yán xiāng dài yi jiān lù zǎo fù
现代白话：翰闻之，使人诈为段末波使者，逆谓逊昵延曰：“翰数为我患，久思除之， 今闻来讨，甚善，戒严相待，宜兼路早赴。
cháo shè fú dài zhī xùn nì yán yǐ wéi xìn rán cháng qū bù bèi zhì yú fú suǒ wèi hàn suǒ lǔ
这句话大意是：”朝设伏待之，逊昵延以为信然，长驱 不备，至于伏所，为翰所虏。
hàn chí shǐ gào huì chéng shèng suì jìn jí chen ér zhì
这句话大意是：翰驰使告廆，乘胜遂进，及晨而至。
huì yì jǐn ruì yīng zhī
这句话大意是：廆亦尽锐应之。
xùn nì yán jiàn ér fāng yán lǜ zhòng nì zhàn qián fēng shǐ jiāo ér hàn yǐ rù qí yíng zòng huǒ liǎo zhī zhòng nǎi dà kuì xùn nì yán dān mǎ bēn hái xī fú qí zhòng
这句话大意是：逊昵延见而方严，率众逆战，前锋始交，而翰已入其营，纵火燎之，众乃大溃，逊 昵延单马奔还，悉俘其众。
xùn nì yán fù zǐ shì xióng mò běi yòu xiān de yù xǐ sān niǔ zì yán wèi tiān suǒ xiāng měi zì kuā dà
这句话大意是：逊昵延父子世雄漠北，又先得玉玺三纽，自言为天所相， 每自夸大。
jí cǐ bài yě nǎi bēi cí hòu bì qiǎn shǐ cháo xiàn yú zhāo dì dì jiā zhī yǐ nǚ qī yān
现代白话：及此败也，乃卑辞厚币，遣使朝献于昭帝，帝嘉之，以女妻呢。
xùn nì yán sǐ zi qǐ de guī lì fù fá mù róng huì huì jù zhī
这句话大意是：逊昵延死，子乞得龟立，复伐慕容廆，廆拒之。
huì dì sān nián qǐ de guī tún bǎo jiāo shuǐ gù lěi bù zhàn qiǎn qí xiōng xī bá duī xí huì zi rén yú bó lín rén nì jī zhǎn xī bá duī
这句话大意是：惠帝三年，乞得龟屯保浇水， 固垒不战，遣其兄悉跋堆袭廆子仁于柏林，仁逆击，斩悉跋堆。
huì yòu gōng qǐ de guī kè zhī qǐ de guī dān qí yè bēn xī lǔ qí zhòng
这句话大意是：廆又攻乞得龟克之， 乞得龟单骑夜奔，悉虏其众。
chéng shèng cháng qū rù qí guó chéng shōu zī cái yì jì xǐ bù mín shù wàn hù yǐ guī
这句话大意是：乘胜长驱，入其国城，收资财亿计，徙部民数万户以 归。
xiān shì hǎi chū dà guī kū sǐ yú píng guō zhì shì ér qǐ de guī bài
这句话大意是：先是，海出大龟，枯死于平郭，至是而乞得龟败。
bié bù rén yì dòu guī shā qǐ de guī ér zì lì yǔ mù róng huang xiāng gōng jī qiǎn qí guó xiāng mò hún fá huang ér mò hún huāng jiǔ zòng liè wèi huang suǒ pò sǐ zhě wàn yú rén
这句话大意是：别部人逸豆归杀乞得龟而自立，与慕容晃相攻击，遣其国相莫浑伐晃，而莫浑 荒酒纵猎，为晃所破，死者万余人。
jiàn guó bā nián huang fá yì dòu guī yì dòu guī jù zhī wèi huang suǒ bài shā qí xiāo jiàng shè yì gàn
这句话大意是：建国八年，晃伐逸豆归，逸豆归拒之，为晃所 败，杀其骁将涉亦干。
yì dòu guī yuǎn dùn mò běi suì bēn gāo lí
这句话大意是：逸豆归远遁漠北，遂奔高丽。
huang xǐ qí bù zhòng wǔ qiān yú luò yú chāng lí zì cǐ sàn miè yǐ
现代白话：晃徙其部众五千余落于昌黎， 自此散灭了。
tú hé duàn jiù liù juàn běn chū yú liáo xī
这句话大意是：徒何段就六眷，本出于辽西。
qí bó zǔ rì lù juàn yīn luàn bèi mài wèi yú yáng wū wán tài kù rǔ guān jiā nú
这句话大意是：其伯祖日陆眷，因乱被卖为渔阳乌丸太库辱官家 奴。
zhū dà rén jí huì yōu zhōu jiē chí tuò hú wéi kù rǔ guān dú wú nǎi tuò rì lù juàn kǒu zhōng
这句话大意是：诸大人集会幽州，皆持唾壶，唯库辱官独无，乃唾日陆眷口中。
rì lù juàn yīn yàn zhī xī xiàng bài tiān yuē yuàn biàn zhǔ jūn zhī zhì huì lù xiāng jǐn yí rù wǒ fù zhōng
这句话大意是：日陆眷因咽之， 西向拜天曰：“愿便主君之智慧禄相尽移入我腹中。
qí hòu yú yáng dà jī kù rǔ guān yǐ rì lù juàn wèi jiàn shǐ jiāng zhī yì liáo xī zhú shí zhāo yòu wáng pàn suì zhì qiáng shèng
这句话大意是：”其后渔阳大饥，库辱官以日 陆眷为健，使将之诣辽西逐食，招诱亡叛，遂至强盛。
rì lù juàn sǐ dì qǐ zhēn dài lì
这句话大意是：日陆眷死，弟乞珍代立。
qǐ zhēn sǐ zi wu mù chén dài lì jí jiù liù juàn fù yě jù yǒu liáo xī zhī de ér chén yú jìn
这句话大意是：乞 珍死，子务目尘代立，即就六眷父也，据有辽西之地，而臣于晋。
qí suǒ tǒng sān wàn yú jiā kòng xián shàng mǎ sì wǔ wàn qí
这句话大意是：其所统三万余家， 控弦上马四五万骑。
jìn mù dì shí yōu zhōu cì shǐ wáng jùn yǐ duàn shì shù wèi jǐ yòng shēn dé zhī nǎi biǎo fēng wu mù chén wèi liáo xī gōng jiǎ dà chán yú yìn shòu
这句话大意是：晋穆帝时，幽州刺史王浚以段氏数为己用，深德之，乃表封务 目尘为辽西公，假大单于印绶。
jùn shǐ wu mù chén lǜ wàn yú qí fá shí lè yú cháng shān fēng lóng shān xià dà pò zhī
这句话大意是：浚使务目尘率万余骑伐石勒于常山封龙山下，大破 之。
wu mù chén sǐ jiù liù juàn lì
这句话大意是：务目尘死，就六眷立。
jiù liù juàn yǔ dì pǐ dī cóng dì mò bō děng lǜ wǔ wàn yú qí wéi shí lè yú xiāng guó
这句话大意是：就六眷与弟匹䃅、从弟末波等率五万余骑围石勒于襄国。
lēi dēng chéng wàng zhī jiàn jiàng shì jiē shì zhàng qǐn wò wú jǐng bèi zhī yì lēi yīn qí xiè dài xuǎn mù yǒng jiàn chuān chéng tū chū zhí chōng mò bō shēng qín zhī
这句话大意是：勒登城望之，见将士皆释仗寝卧，无警备之意，勒因其懈怠，选募勇健，穿城突出， 直冲末波，生禽之。
zhì zhī zuò shàng yǔ yǐn yàn jìn huān yuē wèi fù zǐ méng shì ér qiǎn zhī
这句话大意是：置之座上，与饮宴尽欢，约为父子，盟誓而遣之。
mò bō jì dé miǎn jiù liù juàn děng suì shè jūn ér hái bù fù bào jùn guī yú liáo xī
这句话大意是：末波既得免， 就六眷等遂摄军而还，不复报浚，归于辽西。
zì cǐ yǐ hòu mò bō cháng bù gǎn nán xiàng sǒu yān rén wèn qí gù mò bō yuē wú fù zài nán
现代白话：自此以后，末波常不敢南向溲呢，人 问其故，末波曰：“我父在南。
qí gǎn lēi bù hài jǐ yě rú cǐ
这句话大意是：”其感勒不害己也如此。
jiù liù juàn sǐ qí zi yòu ruò pǐ dī yǔ liú kūn shì zǐ qún bēn sāng
这句话大意是：就六眷死，其子幼弱，匹䃅与刘琨世子群奔丧。
pǐ dī yīn juǎn jiǎ ér wǎng yù shā qí cóng shū yǔ lín jí mò bō ér duó qí guó
这句话大意是：匹䃅阴卷甲而往，欲杀其从叔 羽鳞及末波而夺其国。
mò bō děng zhī zhī qiǎn jūn nì jī pǐ dī liú qún wèi mò bō suǒ huò
这句话大意是：末波等知之，遣军逆击，匹䃅、刘群为末波所获。
pǐ dī zǒu hái jì jù kūn qín jǐ qǐng kūn yàn huì yīn zhí ér hài zhī
这句话大意是：匹䃅走还 蓟，惧琨禽己，请琨宴会，因执而害之。
pǐ dī jì shā liú kūn yǔ yǔ lín mò bō zì xiāng gōng jī bù zhòng guāi lí
这句话大意是：匹䃅既杀刘琨，与羽鳞、末波自相攻击， 部众乖离。
yù yōng qí zhòng xǐ bǎo shàng gǔ zǔ jūn dōu zhī xiǎn yǐ jù mò bō děng
这句话大意是：欲拥其众徙保上谷，阻军都之险，以拒末波等。
píng wén dì wén zhī yīn yán jīng qí jiāng jī zhī
这句话大意是：平文帝闻之，阴严精骑 将击之。
pǐ dī kǒng jù nán bēn lè líng
这句话大意是：匹䃅恐惧，南奔乐陵。
hòu shí lè qiǎn shí hǔ jī duàn wén yāng yú lè líng pò zhī shēng qín wén yāng
这句话大意是：后石勒遣石虎击段文鸯于乐陵，破之，生擒文鸯。
pǐ dī suì lǜ qí shǔ jí zhū wù bì jiàng yú shí lè
这句话大意是：匹䃅遂率其属及诸坞壁降于石勒。
mò bō zì chēng yōu zhōu cì shǐ zhūn liáo xī
这句话大意是：末波自称幽州刺史，屯辽西。
mò bō sǐ guó rén lì rì lù juàn dì hù liáo wéi zhǔ liè dì shí jiǎ hù liáo piào qí dà jiàng jūn yōu zhōu cì shǐ dà chán yú běi píng gōng dì yù lán fǔ jūn jiāng jūn jì zhōu cì shǐ bó hǎi gōng
这句话大意是：末波死，国人立日陆眷弟护辽为主，烈帝时，假 护辽骠骑大将军、幽州刺史、大单于、北平公，弟郁兰抚军将军、冀州刺史、渤海 公。
jiàn guó yuán nián shí hǔ zhēng hù liáo yú liáo xī hù liáo bēn píng gāng shān suì tóu mù róng huang huang shā zhī
这句话大意是：建国元年，石虎征护辽于辽西，护辽奔平冈山，遂投慕容晃，晃杀之。
yù lán bēn shí hǔ yǐ suǒ xǐ xiān bēi wǔ qiān rén pèi zhī shǐ zhūn lìng zhī
这句话大意是：郁兰奔 石虎，以所徙鲜卑五千人配之，使屯令支。
yù lán sǐ zi kān dài zhī
这句话大意是：郁兰死，子龛代之。
jí rǎn mǐn zhī luàn kān lǜ zhòng nán yí suì jù qí de
这句话大意是：及冉闵之乱，龛率 众南移，遂据齐地。
mù róng jùn shǐ dì xuán gōng shuài zhòng fá kān yú guǎng gù zhí kān sòng zhī jì jùn dú qí mù ér shā zhī kēng qí tú sān qiān yú rén
这句话大意是：慕容俊使弟玄恭帅众伐龛于广固，执龛送之蓟，俊毒其目而杀 之，坑其徒三千余人。
gāo chē gài gǔ chì dí zhī yú zhǒng yě chū hào wèi dí lì běi fāng yǐ wéi chì lè zhū xià yǐ wéi gāo chē dīng líng
这句话大意是：高车，盖古赤狄之余种也，初号为狄历，北方以为敕勒，诸夏以为高车、丁零。
qí yǔ lüè yǔ xiōng nú tóng ér shí yǒu xiǎo yì huò yún qí xiān xiōng nú zhī shēng yě
这句话大意是：其语略与匈奴同而时有小异，或云其先匈奴之甥也。
qí zhǒng yǒu dí shì biǎo gē shì hú lǜ shì jiě pī shì hù gǔ shì yì qí jīn shì
这句话大意是：其种有狄氏、表纥氏、斛律氏、 解批氏、护骨氏、异奇斤氏。
sú yún xiōng nú chán yú shēng èr nǚ zī róng shén měi guó rén jiē yǐ wéi shén
这句话大意是：俗云匈奴单于生二女，姿容甚美，国人皆以为神。
dān yú yuē wú yǒu cǐ nǚ ān kě pèi rén jiāng yǐ yǔ tiān
现代白话：单 于曰：“我有此女，安可配人，将以与天。
nǎi yú guó běi wú rén zhī dì zhù gāo tái zhì èr nǚ qí shàng yuē qǐng tiān zì yíng zhī
这句话大意是：”乃于国北无人之地，筑高台，置二女 其上，曰：“请天自迎之。
jīng sān nián qí mǔ yù yíng zhī chán yú yuē bù kě wèi chè zhī jiān ěr
这句话大意是：”经三年，其母欲迎之，单于曰：“不可，未彻之间耳。
fù yī nián nǎi yǒu yī lǎo láng zhòu yè shǒu tái háo hū yīn chuān tái xià wèi kōng xué jīng shí bù qù
这句话大意是：” 复一年，乃有一老狼昼夜守台嗥呼，因穿台下为空穴，经时不去。
qí xiǎo nǚ yuē wú fù chù wǒ yú cǐ yù yǐ yǔ tiān ér jīn láng lái huò shì shén wù tiān shǐ zhī rán
现代白话：其小女曰：“我 父处我于此，欲以与天，而今狼来，或是神物，天使之然。
jiāng xià jiù zhī
这句话大意是：”将下就之。
qí zǐ dà jīng yuē cǐ shì chù shēng wú nǎi rǔ fù mǔ yě
这句话大意是：其姊大惊 曰：“此是畜生，无乃辱父母也！
mèi bù cóng xià wèi láng qī ér chǎn zǐ hòu suì zī fán chéng guó gù qí rén hǎo yǐn shēng cháng gē yòu shì láng háo
这句话大意是：”妹不从，下为狼妻而产子，后遂滋繁成国，故 其人好引声长歌，又似狼嗥。
wú dū tǒng dà shuài dāng zhǒng gè yǒu jūn zhǎng wéi xìng cū měng dǎng lèi tóng xīn zhì yú kòu nán xī rán xiāng yī
这句话大意是：无都统大帅，当种各有君长，为性粗猛，党类同心，至于寇难，翕然相依。
dòu wú xíng chén tóu bié chōng tū zhà chū zhà rù bù néng jiān zhàn
这句话大意是：斗 无行陈，头别冲突，乍出乍入，不能坚战。
qí sú dūn jù xiè dú wú suǒ jì bì
这句话大意是：其俗蹲踞亵黩，无所忌避。
hūn yīn yòng niú mǎ nà yǐ wéi róng
这句话大意是：婚姻用牛马 纳以为荣。
jié yán jì dìng nán dǎng yíng chē lán mǎ lìng nǚ dǎng zì qǔ shàng mǎ tǎn chéng chū lán mǎ zhǔ lì yú lán wài zhèn shǒu jīng mǎ bù zhuì zhě jí qǔ zhī zhuì zé gèng qǔ shù mǎn nǎi zhǐ
这句话大意是：结言既定，男党营车阑马，令女党恣取，上马袒乘出阑，马主立于阑外， 振手惊马，不坠者即取之，坠则更取，数满乃止。
sú wú gǔ bù zuò jiǔ yíng fù zhī rì nán nǚ xiàng jiāng chí mǎ lào shú ròu jié jiě zhǔ rén yán bīn yì wú xíng wèi qióng lú qián cóng zuò yǐn yàn zhōng rì fù liú qí sù
这句话大意是：俗无谷，不作酒，迎妇之日，男 女相将，持马酪熟肉节解，主人延宾亦无行位，穹庐前丛坐，饮宴终日，复留其宿。
míng rì jiāng fù guī jì ér jiāng fū dǎng hái rù qí jiā mǎ qún jí qǔ liáng mǎ
这句话大意是：明日，将妇归，既而将夫党还入其家马群，极取良马。
fù mǔ xiōng dì suī xī zhōng wú yán zhě
这句话大意是：父母兄弟虽惜，终无言者。
pō huì qǔ guǎ fù ér yōu lián zhī
这句话大意是：颇讳取寡妇而优怜之。
qí xù chǎn zì jì shí suī lán zòng zài yě zhōng wú wàng qǔ
这句话大意是：其畜产自记识，虽阑纵在野，终无妄取。
sú bù qīng jié
这句话大意是：俗不清洁。
xǐ zhì zhèn tíng měi zhèn zé jiào hū shè tiān ér qì zhī yí qù
这句话大意是：喜致震 霆，每震则叫呼射天而弃之移去。
zhì lái suì qiū mǎ féi fù xiāng shuài hou yú zhèn suǒ mái líng yáng rán huǒ bá dāo nǚ wū zhù shuō sì rú zhōng guó fú chú ér qún duì chí mǎ xuán rào bǎi bì nǎi zhǐ
这句话大意是：至来岁秋，马肥，复相率候于震所，埋羚羊，燃 火，拔刀，女巫祝说，似如中国祓除，而群队驰马旋绕，百币乃止。
rén chí yī shù liǔ yí huí shù zhī yǐ rǔ lào guàn yān
现代白话：人持一束柳桋， 回竖之，以乳酪灌呢。
fù rén yǐ pí guǒ yáng hái dài zhī shǒu shàng yíng qū fà bìn ér zhui zhī yǒu sì xuān miǎn
这句话大意是：妇人以皮裹羊骸，戴之首上，萦屈发鬓而缀之，有似轩冕。
qí sǐ wáng zàng sòng jué de zuò kǎn zuò shī yú zhōng zhāng bì yǐn gōng pèi dāo xié shuò wú yì yú shēng ér lù kǎn bù yǎn
这句话大意是：其死亡葬送，掘地作坎，坐尸于中，张臂引弓，佩刀挟槊，无异于生，而露坎不掩。
shí yǒu zhèn sǐ jí yì lì zé wèi zhī qí fú
这句话大意是：时有震死及疫疠，则为之祈福。
ruò ān quán wú tuó zé wèi bào sài
这句话大意是：若安全无佗，则为报赛。
duō shā zá chù shāo gǔ yǐ liǎo zǒu mǎ rào xuán duō zhě shù bǎi bì nán nǚ wú xiǎo dà jiē jí huì píng jí zhī rén zé gē wǔ zuò yuè sǐ sàng zhī jiā zé bēi yín kū qì
这句话大意是：多杀杂畜，烧骨以燎，走 马绕旋，多者数百币，男女无小大皆集会，平吉之人则歌舞作乐，死丧之家则悲吟 哭泣。
qí qiān xǐ suí shuǐ cǎo yī pí shí ròu niú yáng xù chǎn jǐn yǔ rú rú tóng wéi chē lún gāo dà fú shù zhì duō
这句话大意是：其迁徙随水草，衣皮食肉，牛羊畜产尽与蠕蠕同，唯车轮高大，辐数至多。
hòu xǐ yú lù hún hǎi xī běi bǎi yú lǐ bù luò qiáng dà cháng yǔ rú rú wèi dí yì měi qīn dào yú guó jiā
这句话大意是：后徙于鹿浑海西北百余里，部落强大，常与蠕蠕为敌，亦每侵盗于国家。
tài zǔ qīn xí zhī dà pò qí zhū bù
这句话大意是：太祖 亲袭之，大破其诸部。
hòu tài zǔ fù dù ruò luò shuǐ xi xíng zhì lù hún hǎi tíng jià jiǎn qīng jì xī běi xíng bǎi yú lǐ xí pò zhī lǔ huò shēng kǒu mǎ niú yáng èr shí yú wàn
这句话大意是：后太祖复度弱洛水，西行至鹿浑海，停驾简轻骑，西北行百 余里，袭破之，虏获生口马牛羊二十余万。
fù tǎo qí yú zhǒng yú láng shān dà pò zhī
这句话大意是：复讨其余种于狼山，大破之。
chē jià xún xìng fēn mìng zhū jiāng wèi dōng xī èr dào tài zǔ qīn lēi liù jūn cóng zhōng dào zì bó rán shuǐ xī běi xùn lüè gòng bù zhū jūn tóng shí yún hé pò qí zá zhǒng sān shí yú luò
这句话大意是：车驾巡幸， 分命诸将为东西二道，太祖亲勒六军从中道，自驳髯水西北，徇略共部，诸军同时 云合，破其杂种三十余落。
wèi wáng yí bié dū jiāng cóng xī běi jué mò qiān yú lǐ fù pò qí yí bèng qī bù
这句话大意是：卫王仪别督将从西北绝漠千余里，复破其遗迸七部。
yú shì gāo chē dà jù zhū bù zhèn hài
这句话大意是：于 是高车大惧，诸部震骇。
tài zǔ zì niú chuān nán yǐn dà xiào liè yǐ gāo chē wèi wéi qí tú zhē liè zhōu qī bǎi yú lǐ jù zá shòu yú qí zhōng
这句话大意是：太祖自牛川南引，大校猎，以高车为围，骑徒遮列，周七 百余里，聚杂兽于其中。
yīn qū zhì píng chéng jí yǐ gāo chē zhòng qǐ lù yuàn nán yīn tái yīn běi jù cháng chéng dōng bāo bái dēng shǔ zhī xī shān
这句话大意是：因驱至平城，即以高车众起鹿苑，南因台阴，北距长城， 东包白登，属之西山。
xún ér gāo chē zhí lì hé mò fú chì lì jiān lǜ qí jiǔ bǎi yú luò nèi fù bài chì lì qián wéi yáng wēi jiāng jūn zhì sī mǎ cān jūn cì gǔ èr wàn hú
这句话大意是：寻而高车侄利曷莫弗敕力犍率其九百余落内附，拜敕力犍为 扬威将军，置司马、参军，赐谷二万斛。
hòu gāo chē jiě pī mò fú fān dòu jiàn fù lǜ qí bù sān shí yú luò nèi fù yì bài wèi wēi yuǎn jiāng jūn zhì sī mǎ cān jūn cì yī fú suì gěi lǐn shí
这句话大意是：后高车解批莫弗幡豆建复率其部三十余落 内附，亦拜为威远将军，置司马、参军，赐衣服，岁给廪食。
rú rú shè lún pò bài zhī hòu shōu shí bù luò zhuǎn xǐ guǎng mò zhī běi qīn rù gāo chē zhī de
这句话大意是：蠕蠕社仑破败之后，收拾部落，转徙广漠之北，侵入高车之地。
hú lǜ bù bù shuài bèi hóu lì huàn zhī yuē shè lún xīn jí bīng pín mǎ shǎo yì yǔ ěr
这句话大意是：斛律部部帅倍 侯利患之，曰：“社仑新集，兵贫马少，易与耳。
nǎi jǔ zhòng yǎn jī rù qí guó luò
这句话大意是：”乃举众掩击，入其国落。
gāo chē mèi lì bù gù hòu huàn fēn qí lú shì qī qí fù nǚ ān xī qǐn wò bù qǐ
这句话大意是：高车 昧利，不顾后患，分其庐室，妻其妇女，安息寝卧不起。
shè lún dēng gāo wàng jiàn nǎi zhāo jí wáng sàn de qiān rén chen yǎn shā zhī
这句话大意是：社仑登高望见，乃招集亡 散得千人，晨掩杀之，。
zǒu ér tuō zhě shí èr sān
这句话大意是：走而脱者十二三。
bèi hóu lì suì lái bēn cì jué mèng dōu gōng
这句话大意是：倍侯利遂来奔，赐爵孟都公。
bèi hóu lì zhì zhí yǒng jiàn guò rén fèn gē xiàn chén yǒu yì yú zhòng
这句话大意是：倍侯利质 直勇健过人，奋戈陷陈，有异于众。
běi fāng zhī rén wèi yīng r tí zhě yǔ yuē bèi hóu lì lái biàn zhǐ
这句话大意是：北方之人畏婴儿啼者，语曰“倍侯利来”，便 止。
chǔ nǚ gē yáo yún qiú liáng fū dāng rú bèi hóu
这句话大意是：处女歌谣云：“求良夫，当如倍侯。
qí fú zhòng rú cǐ
这句话大意是：”其服众如此。
shàn yòng wǔ shí shī shì jí xiōng měi zhōng gù de qīn xìng shǎng cì fēng hòu mìng qí shǎo zǐ hé táng nèi shì
这句话大意是：善用五十蓍筮吉凶，每中， 故得亲幸，赏赐丰厚，命其少子曷堂内侍。
jí bèi hóu lì zú tài zǔ dào xī zàng yǐ guó lǐ shì yuē zhōng zhuàng wáng
这句话大意是：及倍侯利卒，太祖悼惜，葬以国礼，谥 曰忠壮王。
hòu zhào jiāng jūn yī wèi shuài èr wàn qí běi xí gāo chē yú zhǒng yuán hé wū pín pò zhī
这句话大意是：后诏将军伊谓帅二万骑北袭高车余种袁纥、乌频，破之。
tài zǔ shí fēn sǎn zhū bù wéi gāo chē yǐ lèi cū guǎng bù rèn shǐ yì gù de bié wèi bù luò
这句话大意是：太祖时，分散 诸部，唯高车以类粗犷，不任使役，故得别为部落。
hòu shì zǔ zhēng rú rú pò zhī ér hái zhì mò nán wén gāo chē dōng bù zài yǐ ní bēi rén chù shén zhòng qù guān jūn qiān yú lǐ jiāng qiǎn zuǒ pú yè ān yuán děng tǎo zhī
这句话大意是：后世祖征蠕蠕，破之而还，至漠南，闻高车东部在已尼陂，人畜甚众，去官军 千余里，将遣左仆射安原等讨之。
sī tú zhǎng sūn hàn shàng shū lìng liú jié děng jiàn shì zǔ bù tīng nǎi qiǎn yuán děng bìng fā xīn fù gāo chē hé wàn qí zhì yú yǐ ní bēi gāo chē zhū bù wàng jūn ér jiàng zhě shù shí wàn luò huò mǎ niú yáng yì bǎi yú wàn jiē xǐ zhì mò nán qiān lǐ zhī de
这句话大意是：司徒长孙翰、尚书令刘洁等谏，世祖不听，乃遣 原等并发新附高车合万骑，至于已尼陂，高车诸部望军而降者数十万落，获马牛羊 亦百余万，皆徙置漠南千里之地。
chéng gāo chē zhú shuǐ cǎo xù mù fán xi shù nián zhī hòu jiàn zhī lì shí suì zhì xiàn gòng yóu shì guó jiā mǎ jí niú yáng suì zhì yú jiàn zhān pí wěi jī
这句话大意是：乘高车，逐水草，畜牧蕃息，数年之后，渐知粒 食，岁致献贡，由是国家马及牛羊遂至于贱，毡皮委积。
gāo zōng shí wǔ bù gāo chē hé jù jì tiān zhòng zhì shù wàn
这句话大意是：高宗时，五部高车合聚祭 天，众至数万。
dà huì zǒu mǎ shā shēng yóu rào gē yín xīn xīn qí sú chēng zì qián shì yǐ lái wú shèng yú cǐ
这句话大意是：大会，走马杀牲，游绕歌吟忻忻，其俗称自前世以来无盛于此。
huì chē jià lín xìng mò bù xīn yuè
这句话大意是：会 车驾临幸，莫不忻悦。
hòu gāo zǔ zhào gāo chē zhī zhòng suí chē jià nán tǎo gāo chē bù yuàn nán xíng suì tuī biǎo gē shù zhě wéi zhǔ xiāng shuài běi pàn yóu jiàn jīn líng dū du yǔ wén fú zhuī tǎo dà bài ér hái
这句话大意是：后高祖召高车之众随车驾南讨，高车不愿南行，遂推表纥树 者为主，相率北叛，游践金陵，都督宇文福追讨，大败而还。
yòu zhào píng běi jiāng jūn jiāng yáng wáng jì wèi dū du tǎo zhī jì xiān qiǎn rén wèi láo shù zhě
这句话大意是：又诏平北将军、江阳 王继为都督讨之，继先遣人慰劳树者。
shù zhě rù rú rú xún huǐ xiāng shuài ér jiàng
这句话大意是：树者入蠕蠕，寻悔，相率而降。
gāo chē zhī zú
这句话大意是：高车之族，。
yòu yǒu shí èr xìng yī yuē qì fú lì shì
这句话大意是：又有十二姓：一曰泣伏利氏，。
èr yuē tǔ lú shì
这句话大意是：二曰吐卢氏，。
sān yuē yǐ zhān shì
这句话大意是：三曰乙旃氏，。
sì yuē dà lián shì
这句话大意是：四曰大连 氏，。
wǔ yuē kū hè shì
这句话大意是：五曰窟贺氏，。
liù yuē dá báo gàn shì
这句话大意是：六曰达薄干氏，。
qī yuē ā lún shì
这句话大意是：七曰阿仑氏，。
bā yuē mò yǔn shì
这句话大意是：八曰莫允氏，。
jiǔ yuē sì fēn shì
这句话大意是：九曰俟分氏，。
shí yuē fù fú luó shì
这句话大意是：十曰副 伏罗氏，。
shí yī yuē qǐ yuán shì
这句话大意是：十一曰乞袁氏，。
shí èr yuē yòu shū pèi shì
这句话大意是：十二曰右叔沛氏。
xiān shì fù fú luō bù wèi rú rú suǒ yì shǔ dòu lún zhī shì rú rú luàn lí guó bù fèn sàn fù fú luō ā fú zhì luō yǔ cóng dì qióng qí jù tǒng lǐng gāo chē zhī zhòng shí yú wàn luò
这句话大意是：先是副伏罗部为蠕蠕所役属，豆仑之世， 蠕蠕乱离，国部分散，副伏罗阿伏至罗与从弟穷奇俱统领高车之众十余万落。
tài hé shí yī nián dòu lún fàn sāi ā fú zhì luō děng gù jiàn bù cóng nù lǜ suǒ bù zhī zhòng xi pàn zhì qián bù xī běi zì lì wèi wáng guó rén hào zhī yuē hóu lóu fú lēi yóu wèi yán dà tiān zi yě
这句话大意是：太和 十一年，豆仑犯塞，阿伏至罗等固谏不从，怒，率所部之众西叛，至前部西北，自 立为王，国人号之曰“侯娄匐勒”，犹魏言大天子也。
qióng qí hào hou bèi yóu wèi yán chǔ zhǔ yě
这句话大意是：穷奇号“候倍”，犹魏言储 主也。
èr rén hé mù fēn bù ér lì ā fú zhì luó jū běi qióng qí zài nán
这句话大意是：二人和穆，分部而立，阿伏至罗居北，穷奇在南。
dòu lún zhuī tǎo zhī pín wèi ā fú zhì luō suǒ bài nǎi yǐn zhòng dōng xǐ
这句话大意是：豆仑追讨之，频为阿伏至 罗所败，乃引众东徙。
shí sì nián ā fú zhì luō qiǎn shāng hú yuè zhě zhì jīng shī yǐ èr jiàn fèng gòng yún rú rú wèi tiān zǐ zhī zéi chén jiàn zhī bù cóng suì pàn lái zhì cǐ ér zì shù lì
这句话大意是：十四年，阿伏至罗遣商胡越者至京师，以二箭奉贡，云： “蠕蠕为天子之贼，臣谏之不从，遂叛来至此而自竖立。
dāng wèi tiān zǐ tǎo chú rú rú
这句话大意是：当为天子讨除蠕蠕。
gāo zǔ wèi zhī xìn yě qiǎn shǐ zhě yú tí wǎng guān xū shí
这句话大意是：”高 祖未之信也，遣使者于提往观虚实。
ā fú zhì luō yǔ qióng qí qiǎn shǐ zhě báo jié suí yú tí lái cháo gòng qí fāng wù
这句话大意是：阿伏至罗与穷奇遣使者薄颉随于提来朝，贡其 方物。
zhào yuán wài sàn qí shì láng kě zú hún cháng shēng xià yǔ yú tí shǐ gāo chē gè cì xiù kù dié yī jù zá cǎi bǎi pǐ
这句话大意是：诏员外散骑侍郎可足浑长生夏与于提使高车，各赐绣袴褶一具，杂彩百匹。
qióng qí hòu wèi yè dá suǒ shā lǔ qí zi mí é tū děng qí zhòng fēn sǎn huò lái bēn fù huò tóu rú rú
这句话大意是：穷奇后为嚈哒所杀，虏其子弥俄突等，其众分散，或来奔附，或投蠕蠕。
zhào qiǎn xuān wēi jiāng jūn yǔ lín jiān mèng wēi fǔ nà xiáng rén zhì zhī gāo píng zhèn
这句话大意是：诏遣宣威 将军、羽林监孟威抚纳降人，置之高平镇。
ā fú zhì luō zhǎng zǐ zhēng ā fú zhì luō yú qī móu hài ā fú zhì luō ā fú zhì luō shā zhī
这句话大意是：阿伏至罗长子蒸阿伏至罗余妻，谋害阿 伏至罗，阿伏至罗杀之。
ā fú zhì luō yòu cán bào dà shī zhòng xīn zhòng gòng shā zhī lì qí zōng rén bá lì yán wéi zhǔ
这句话大意是：阿伏至罗又残暴，大失众心，众共杀之，立其宗人跋利延为主。
suì yú yè dá fá gāo chē jiāng nà mí é tū guó rén shā bá lì yán yíng mí é tū ér lì zhī
这句话大意是：岁余，嚈哒伐 高车，将纳弥俄突，国人杀跋利延，迎弥俄突而立之。
mí é tū jì lì fù qiǎn cháo gòng yòu fèng biǎo xiàn jīn fāng yī yín fāng yī jīn zhàng èr mǎ qī pǐ tuo shí tóu
这句话大意是：弥俄突既立，复遣朝贡，又 奉表献金方一、银方一、金杖二、马七匹、驼十头。
zhào shǐ zhě mù róng tǎn cì mí é tū zá cǎi liù shí pǐ
这句话大意是：诏使者慕容坦赐弥俄突杂彩六 十匹。
shì zōng zhào zhī yuē qīng yuǎn jù shā wài pín shēn chéng kuǎn lǎn yī zhōng zhì tè suǒ qīn jiā
这句话大意是：世宗诏之曰：“卿远据沙外，频申诚款，览揖忠志，特所钦嘉。
rú rú yè dá tǔ yù hún suǒ yǐ jiāo tōng zhě jiē lù yóu gāo chāng jǐ jiǎo xiāng jiē
这句话大意是：蠕蠕、嚈哒、 吐谷浑所以交通者，皆路由高昌，掎角相接。
jīn gāo chāng nèi fù qiǎn shǐ yíng yǐn rú rú wǎng lái lù jué jiān shì
这句话大意是：今高昌内附，遣使迎引，蠕蠕往来路 绝，奸势。
bù dé wàng lìng qún xiǎo gǎn yǒu líng fàn yōng sè wáng rén zuì zài bù shè
这句话大意是：不得妄令群小敢有陵犯，拥塞王人，罪在不赦。
mí é tū xún yǔ rú rú zhǔ fú tú zhàn yú pú lèi hǎi běi wèi fú tú suǒ bài xi zǒu sān bǎi yú lǐ
这句话大意是：”弥俄突寻与蠕蠕主伏 图战于蒲类海北，为伏图所败，西走三百余里。
fú tú cì yú yī wú běi shān
现代白话：伏图次于伊我北山。
xiān shì gāo chāng wáng qū jiā biǎo qiú nèi xǐ shì zōng qiǎn mèng wēi yíng zhī zhì yī wú rú rú jiàn wēi jūn bù ér dùn zǒu
现代白话：先是，高昌王 曲嘉表求内徙，世宗遣孟威迎之，至伊我，蠕蠕见威军，怖而遁走。
mí é tū wén qí lí hài zhuī jī dà pò zhī shā fú tú yú pú lèi hǎi běi gē qí fā sòng yú mèng wēi
这句话大意是：弥俄突闻其离 骇，追击大破之，杀伏图于蒲类海北，割其发，送于孟威。
yòu qiǎn shǐ xiàn lóng mǎ wǔ pǐ jīn yín diāo pí jí zhū fāng wù zhào dōng chéng zi yú liàng bào zhī cì lè qì yī bù yuè gōng bā shí rén chì chóu shí pǐ zá cǎi liù shí pǐ
这句话大意是：又遣使献龙马五匹、金 银貂皮及诸方物，诏东城子于亮报之，赐乐器一部，乐工八十人，赤绸十匹，杂彩 六十匹。
mí é tū qiǎn qí mò hé qù fén wū yǐn huà hè zhēn gòng qí fāng wù
这句话大意是：弥俄突遣其莫何去汾屋引叱贺真贡其方物。
sù zōng chū mí é tū yǔ rú rú zhǔ chǒu nú zhàn bài bèi qín chǒu nú xì qí liǎng jiǎo yú nǔ mǎ zhī shàng dùn yè shā zhī qī qí tóu wèi yǐn qì
这句话大意是：肃宗初，弥俄突与蠕蠕主丑奴战败被擒，丑奴系其两脚于弩马之上，顿曳杀之， 漆其头为饮器。
qí bù zhòng xī rù yè dá
这句话大意是：其部众悉入嚈哒。
jīng shù nián yè dá tīng mí é tū dì yī fú hái guó
这句话大意是：经数年，嚈哒听弥俄突弟伊匐还国。
yī fú jì fù guó qiǎn shǐ fèng biǎo yú shì zhào qiǎn shǐ zhě gǔ jiè děng bài wèi zhèn xi jiāng jūn xī hǎi jùn kāi guó gōng gāo chē wáng
这句话大意是：伊匐既复国， 遣使奉表，于是诏遣使者谷楷等拜为镇西将军、西海郡开国公、高车王。
yī fú fù dà pò rú rú rú rú wáng pó luó mén zǒu tóu liáng zhōu
这句话大意是：伊匐复大 破蠕蠕，蠕蠕王婆罗门走投凉州。
zhèng guāng zhōng yī fú qiǎn shǐ cháo gòng yīn qǐ zhū huà bù wǎn yī chéng bìng màn rù qiū bì yī fù sǎn shàn gè yī méi qīng qǔ gài wǔ méi chì qī shàn wǔ méi gǔ jiǎo shí méi
这句话大意是：正光中，伊匐遣使朝贡，因乞朱画步挽一乘并幔 褥，秋必一副，伞扇各一枚，青曲盖五枚，赤漆扇五枚，鼓角十枚。
zhào gěi zhī
这句话大意是：诏给之。
yī fú hòu yǔ rú rú zhàn bài guī qí dì yuè jū shā yī fú zì lì
这句话大意是：伊 匐后与蠕蠕战，败归，其弟越居杀伊匐自立。
tiān píng zhōng yuè jū fù wèi rú rú suǒ pò yī fú zi bǐ shì fù shā yuè jū ér zì lì
这句话大意是：天平中，越居复为蠕蠕所破，伊匐子 比适复杀越居而自立。
xīng hé zhōng bǐ shì yòu wèi rú rú suǒ pò
这句话大意是：兴和中，比适又为蠕蠕所破。
yuè jū zi qù bīn zì rú rú lái bēn qí xiàn wǔ wáng yù zhāo nà yuǎn rén shàng yán fēng qù bīn wèi gāo chē wáng bài ān běi jiāng jūn sì zhōu cì shǐ
这句话大意是：越居子去宾自蠕蠕来奔，齐献 武王欲招纳远人，上言封去宾为高车王，拜安北将军、肆州刺史。
jì ér bìng sǐ
这句话大意是：既而病死。
chū tài zǔ shí yǒu tǔ tū lín bù zài nǚ shuǐ shàng cháng yǔ jiě hé bù xiāng wéi chún chǐ bù gòng zhí shì
这句话大意是：初，太祖时，有吐突邻部，在女水上，常与解和部相为唇齿，不供职事。
dēng guó sān nián tài zǔ qīn xī zhēng dù ruò luò shuǐ fù xi xíng qù qí guó zhì nǚ shuǐ shàng tǎo jiě rú bù luò pò zhī
这句话大意是：登国 三年，太祖亲西征，渡弱洛水，复西行趣其国，至女水上，讨解如部落破之。
míng nián chūn jǐn lüè xǐ qí bù luò xù chǎn ér hái
这句话大意是：明年 春，尽略徙其部落畜产而还。
yòu yǒu hé tū lín yǔ hé xī shì tóng bù luò ér gè yǒu dà rén cháng shuài yōng jí zhǒng lèi cháng wèi kòu yú yì xīn shān
这句话大意是：又有纥突邻，与纥奚世同部落，而各有大人长帅，拥集种类，常为寇于意辛山。
dēng guó wǔ nián tài zǔ lēi zhòng qīn tǎo yān mù róng lín lǜ shī lái huì dà pò zhī
现代白话：登国五年，太祖勒众亲讨呢，慕容𬴊率师来会，大破之。
hé tū lín dà rén wū de jiān hé xī dà rén kù hán děng jiē jǔ bù guī xiáng
这句话大意是：纥突邻大人屋地鞬、纥奚 大人库寒等皆举部归降。
huáng shǐ èr nián chē jià fá zhōng shān jūn yú bǎi sì mù róng bǎo yè lái gōng yíng jūn rén jīng zǒu hái yú guó lù yóu bīng zhōu suì fǎn jiāng gōng jìn yáng bīng zhōu cì shǐ yuán yán tǎo píng zhī
这句话大意是：皇始二年，车驾伐中山，军于柏肆，慕容宝夜来攻营，军 人惊走还于国，路由并州，遂反，将攻晋阳，并州刺史元延讨平之。
hé tū lín bù shuài nì wù ní hé xī bù shuài chì nú gēn děng fù jù dǎng fǎn yú yīn guǎn nán ān gōng yuán shùn tǎo zhī bù kè sǐ zhě shù qiān rén
这句话大意是：纥突邻部帅匿 物尼、纥奚部帅叱奴根等复聚党反于阴馆，南安公元顺讨之不克，死者数千人。
tài zǔ wén zhī qiǎn ān yuǎn jiāng jūn yǔ yuè hái tǎo nì wù ní děng jiē tiǎn zhī
这句话大意是：太 祖闻之，遣安远将军庾岳还讨匿物尼等，皆殄之。
yòu yǒu hóu lǚ lín bù zhòng wàn yú kǒu cháng yī xiǎn xù mù
这句话大意是：又有侯吕邻部，众万余口，常依险畜牧。
dēng guó zhōng qí dà rén huà fá wèi kòu yú kǔ shuǐ hé
这句话大意是：登国中，其大人叱伐为寇于苦水河。
bā nián xià tài zǔ dà pò zhī bìng qín qí bié shuài yān gǔ yán děng
现代白话：八年夏，太祖大破之，并禽其别帅呢古延等。
xuē gàn bù cháng tún jù yú sān chéng zhī jiān
这句话大意是：薛干部，常屯聚于三城之间。
jí miè wèi chén hòu qí bù shuài tài xī fú wàng jūn guī shùn tài zǔ fǔ ān zhī
这句话大意是：及灭卫辰后，其部帅太悉伏望军归顺，太祖抚安 之。
chē jià hái wèi chén zi qū gài bēn qí bù
这句话大意是：车驾还，卫辰子屈丐奔其部。
tài zǔ wén zhī shǐ shǐ zhào tài xī zhàng zhí sòng zhī
这句话大意是：太祖闻之，使使诏太悉仗执送之。
tài xī fú chū qū gài yǐ shì shǐ zhě yuē jīn qióng ér jiàn tóu níng yǔ jù wáng hé rěn sòng zhī
这句话大意是：太悉伏出屈丐 以示使者曰：“今穷而见投，宁与俱亡，何忍送之。
suì bù qiǎn
这句话大意是：”遂不遣。
tài zǔ dà nù chē jià qīn tǎo zhī
这句话大意是：太祖大怒，车驾亲 讨之。
huì tài xī fú xiān chū jī cáo fù yín guān jūn chéng xū suì tú qí chéng huò tài xī fú qī zǐ zhēn bǎo xǐ qí rén ér hái
这句话大意是：会太悉伏先出击曹覆寅，官军乘虚，遂屠其城，获太悉伏妻子珍宝，徙其人 而还。
tài xī fú lái fù bù jí suì bēn yáo xìng wèi jǐ wáng guī lǐng běi
这句话大意是：太悉伏来赴不及，遂奔姚兴，未几亡归岭北。
shàng jùn yǐ xī zhū xiān bēi zá hú wén ér jiē yīng zhī
这句话大意是：上郡以西诸鲜卑、杂胡闻而皆 应之。
tiān cì wǔ nián qū gài jǐn jié lüè zǒng fú zhī
这句话大意是：天赐五年，屈丐尽劫掠总服之。
jí píng tǒng wàn xuē gàn zhǒng lèi jiē de wèi biān hù yǐ
现代白话：及平统万，薛干种类皆得为编户了。
ér lǜ zhūn shān xiān bēi bié zhǒng pò duō lán bù shì chuán zhǔ bù luò zhì mù yì gàn yǒu wǔ lì zhuàng yǒng jié lüè zuǒ yòu xi jí jīn chéng dōng qīn ān dìng shù nián jiān zhū zhǒng huàn zhī
这句话大意是：而率屯山鲜卑别种破多兰部世传主部落，至木易干有武力壮勇，劫掠左右，西 及金城，东侵安定，数年间诸种患之。
tiān xìng sì nián qiǎn cháng shān wáng zūn tǎo zhī yú gāo píng mù yì gàn jiāng shù qiān jì qì guó dùn zǒu jǐn xǐ qí rén yú jīng shī
这句话大意是：天兴四年，遣常山王遵讨之于高平，木易干 将数千骑弃国遁走，尽徙其人于京师。
yú zhǒng fēn bèng qí hòu wèi hè lián qū gài suǒ miè
这句话大意是：余种分迸，其后为赫连屈丐所灭。
yòu chù fú sù gǔ yán děng zhū bù fù ér bù gōng tiān xìng wǔ nián cái guān jiāng jūn hé tū lǜ liù qiān jì xí ér huò zhī
这句话大意是：又黜弗、素古延等诸部，富而不恭，天兴五年，材官将军和突率六千骑袭而获 之。
yòu yuè lēi bèi ní bù yǒng xīng wǔ nián zhuǎn mù bá nà shān xī
这句话大意是：又越勒倍泥部，永兴五年，转牧跋那山西。
qī yuè qiǎn xī jīn tǎo pò zhī xǐ qí rén ér hái
这句话大意是：七月，遣奚斤讨破之，徙其人而还。
shǐ chén yuē zhōu zhī xiǎn yǔn hàn zhī xiōng nú qí zuò hài zhōng guó gù yì jiǔ yǐ
现代白话：史臣曰：周之猃狁，汉之匈奴，其作害中国固亦久了。
wèi jìn zhī shì zhǒng zú guā fēn qù lái shā mò zhī chuí
这句话大意是：魏晋之世，种族瓜分， 去来沙漠之陲。
kuī rǎo zhāng sāi zhī jì yóu jiē dōng hú zhī yú xù mò dú zhī zhī yè
这句话大意是：窥扰鄣塞之际，犹皆东胡之余绪，冒顿之枝叶。
zhì rú rú rú zhě xiōng nú zhī yì gēn běn mò xún táo xíng jí chǒu
这句话大意是：至如蠕蠕者，匈奴 之裔，根本莫寻，逃形集丑；。
zì xiǎo wèi dà fēng chí wū fù shū lái hū wǎng dài jīng yóu zhī lǚ hài róng chē suǒ yǐ bù níng
这句话大意是：自小为大，风驰乌赴，倏来忽往，代京由之屡骇，戎 车所以不宁。
shì gù wèi shì zǔ zōng yáng wēi yào wǔ qū qí xù chǎn shōu qí bù luò jiǎn zhī qióng fà zhī yě zhú zhī wú rén zhī xiāng qǐ hǎo sì bīng jí ruì xiōng qì bù jí gài yì jí bìng chú è shì bù dé yǐ ér rán yě
这句话大意是：是故魏氏祖宗扬威曜武，驱其畜产，收其部落，剪之穷发之野，逐之 无人之乡，岂好肆兵极锐，凶器不戢，盖亦急病除恶，事不得已而然也。