yì yù xià tū jué tǔ yù hún gāo chāng shàn shàn yān qí qiū cí yú tián xiàn dá sù tè ān xī bō sī
现代白话:异域下 突厥 吐谷浑 高昌 鄯善 呢耆 龟兹 于阗 献哒 粟特 安息 波斯。
tū jué zhě gài xiōng nú zhī bié zhǒng xìng ā shǐ nà shì
这句话大意是:突厥者,盖匈奴之别种,姓阿史那氏。
bié wèi bù luò
这句话大意是:别为部落。
hòu wèi lín guó suǒ pò jǐn miè qí zú
这句话大意是:后为邻国所破,尽灭其族。
yǒu yī r nián qiě shí suì bīng rén jiàn qí xiǎo bù rěn shā zhī nǎi yuè qí zú qì cǎo zé zhōng
这句话大意是:有一儿,年且十岁,兵人见其小,不忍杀之,乃刖其足,弃草泽中。
yǒu pìn láng yǐ ròu sì zhī jí zhǎng yǔ láng hé suì yǒu yùn yān
现代白话:有牝狼以肉饲之,及长,与狼合,遂有孕呢。
bǐ wáng wén cǐ r shàng zài zhòng qiǎn shā zhī
这句话大意是:彼王闻此儿尚在,重遣杀之。
shǐ zhě jiàn láng zài cè bìng yù shā láng
这句话大意是:使者见狼在侧,并欲杀狼。
láng suì táo yú gāo chāng guó zhī běi shān
这句话大意是:狼遂逃于高昌国之北山。
shān yǒu dòng xué xué nèi yǒu píng rǎng mào cǎo zhōu huí shù bǎi lǐ sì miàn jù shān
这句话大意是:山有洞穴,穴内有平壤茂草,周回数百里,四面俱山。
láng nì qí zhōng suì shēng shí nán
这句话大意是:狼匿其中,遂生十男。
shí nán zhǎng dà wài tuō qī yùn qí hòu gè yǒu yī xìng ā shǐ nà jí yī yě
这句话大意是:十男长大,外托妻孕,其后各有一姓,阿史那即一也。
zǐ sūn fán yù jiàn zhì shù bǎi jiā
这句话大意是:子孙蕃育,渐至数百家。
jīng shù shì xiāng yǔ chū xué chén yú rú rú
这句话大意是:经数世,相与出穴,臣于茹茹。
jū jīn shān zhī yáng wèi rú rú tiě gōng
这句话大意是:居金山之阳,为茹茹铁工。
jīn shān xíng sì dōu móu qí sú wèi dōu móu wèi tū jué suì yīn yǐ wéi hào yān
现代白话:金山形似兜鍪,其俗谓兜鍪为“突厥 ”,遂因以为号呢。
huò yún tū jué zhī xiān chū yú suǒ guó zài xiōng nú zhī běi
这句话大意是:或云突厥之先出于索国,在匈奴之北。
qí bù luò dà rén yuē ā bàng bù xiōng dì shí qī rén
这句话大意是:其部落大人曰阿谤步,兄弟十七人。
qí yī yuē yī zhì ní shī dōu láng suǒ shēng yě
这句话大意是:其一曰伊质泥师都,狼所生也。
bàng bù děng xìng bìng yú chī guó suì bèi miè
这句话大意是:谤步等性并愚痴,国遂被灭。
ní shī dōu jì bié gǎn yì qì néng zhēng zhào fēng yǔ
这句话大意是:泥师都既别感异气,能征召风雨。
qǔ èr qī yún shì xià shén dōng shén zhī nǚ yě
这句话大意是:娶二妻,云是夏神、冬神之女也。
yī yùn ér shēng sì nán
这句话大意是:一孕而生四男。
qí yī biàn wéi bái hóng
这句话大意是:其一变为白鸿;。
qí yī guó yú ā fǔ shuǐ jiàn shuǐ zhī jiān hào wèi qì gǔ
这句话大意是:其一 国于阿辅水、剑水之间,号为契骨;。
qí yī guó yú chù shé shuǐ
这句话大意是:其一国于处折水;。
qí yī jū jiàn sī chù zhé shī shān jí qí dà ér yě
这句话大意是:其一居践斯处折施山,即其大儿也。
shān shàng réng yǒu ā bàng bù zhǒng lèi bìng duō hán lù
这句话大意是:山上仍有阿谤步种类,并多寒露。
dà ér wèi chū huǒ wēn yǎng zhī xián de quán jì
这句话大意是:大儿为出火温养之,咸得全济。
suì gòng fèng dà ér wéi zhǔ hào wèi tū jué jí nè dōu liù shè yě
这句话大意是:遂共奉大儿为主,号为突厥,即讷都六设也。
nè dōu liù yǒu shí qī suǒ shēng zi jiē yǐ mǔ zú wèi xìng ā shǐ nà shì qí xiǎo qī zhī zǐ yě
这句话大意是:讷都六有十妻,所生子皆以母族为姓,阿史那是其小妻之子也。
nè dōu liù sǐ shí mǔ zi nèi yù zé lì yī rén nǎi xiāng shuài yú dà shù xià gòng wèi yuē yuē xiàng shù tiào yuè néng zuì gāo zhě jí tuī lì zhī
这句话大意是:讷都六死,十母子内欲择立一人,乃相率于大树下,共为约曰,向树跳跃,能最高者,即推立之。
ā shǐ nà zi nián yòu ér tiào zuì gāo zhě zhū zǐ suì fèng yǐ wéi zhǔ hào ā xián shè
这句话大意是:阿史那子年幼而跳最高者,诸子遂奉以为主,号阿贤设。
cǐ shuō suī shū rán zhōng láng zhǒng yě
这句话大意是:此说虽殊,然终狼种也。
qí hòu yuē tǔ mén bù luò shāo shèng shǐ zhì sāi shàng shì zēng xù yuàn tōng zhōng guó
这句话大意是:其后曰土门,部落稍盛,始至塞上市缯絮,愿通中国。
dà tǒng shí yī nián tài zǔ qiǎn jiǔ quán hú ān nuò pán tuó shǐ yān
现代白话:大统十一年,太祖遣酒泉胡安诺盘陀使呢。
qí guó jiē xiāng qìng yuē jīn dà guó shǐ zhì wǒ guó jiāng xìng yě
这句话大意是:其国皆相庆曰 :“今大国使至,我国将兴也 。
shí èr nián tǔ mén suì qiǎn shǐ xiàn fāng wù
这句话大意是:”十二年,土门遂遣使献方物。
shí tiě lè jiāng fá rú rú tǔ mén lǜ suǒ bù yāo jī pò zhī jǐn jiàng qí zhòng wǔ wàn yú luò
这句话大意是:时铁勒将伐茹茹,土门率所部邀击,破之,尽降其众五万余落。
shì qí qiáng shèng nǎi qiú hūn yú rú rú
这句话大意是:恃其强盛,乃求婚于茹茹。
rú rú zhǔ ā nà guī dà nù shǐ rén mà rǔ zhī yuē ěr shì wǒ duàn nú hé gǎn fā shì yán yě
现代白话:茹茹主阿那瑰大怒,使人骂辱之曰:“你是我锻奴,何敢发是言也?
tǔ mén yì nù shā qí shǐ zhě
这句话大意是:”土门亦怒,杀其使者。
suì yǔ zhī jué ér qiú hūn yú wǒ
这句话大意是:遂与之绝,而求婚于我。
tài zǔ xǔ zhī
这句话大意是:太祖许之。
shí qī nián liù yuè yǐ wèi cháng lè gōng zhǔ qī zhī
这句话大意是:十七年六月,以魏长乐公主妻之。
shì suì wèi wén dì bēng tǔ mén qiǎn shǐ lái diào zèng mǎ èr bǎi pǐ
这句话大意是:是岁,魏文帝崩,土门遣使来吊,赠马二百匹。
wèi fèi dì yuán nián zhēng yuè tǔ mén fā bīng jī rú rú dà pò zhī yú huái huāng běi
这句话大意是:魏废帝元年正月,土门发兵击茹茹,大破之于怀荒北。
ā nà guī zì shā qí zi ān luó chén bēn qí yú zhòng fù lì ā nà guī shū fù shān shū zǐ wéi zhǔ
这句话大意是:阿那瑰自杀,其子庵罗辰奔齐,余众复立阿那瑰叔父邓叔子为主。
tǔ mén suì zì hào yī lì kè hán yóu gǔ zhī chán yú yě
这句话大意是:土门遂自号伊利可汗,犹古之单于也。
hào qí qī wèi kě hè dūn yì yóu gǔ zhī yān zhī yě
这句话大意是:号其妻为可贺敦,亦犹古之阏氏也。
tǔ mén sǐ zi kē luó lì
这句话大意是:土门死,子科罗立。
kē luō hào yǐ xi jì kè hán
这句话大意是:科罗号乙息记可汗。
yòu pò shū zǐ yú wò yě běi mù lài shān
这句话大意是:又破叔子于沃野北木赖山。
èr nián sān yuè kē luō qiǎn shǐ xiàn mǎ wǔ wàn pǐ
这句话大意是:二年三月,科罗遣使献马五万匹。
kē luō sǐ dì sì jīn lì hào mù hàn kè hán
这句话大意是:科罗死,弟俟斤立,号木汗可汗。
sì jīn yī míng yàn dōu zhuàng mào duō qí yì miàn guǎng chǐ yú qí sè shén chì yǎn ruò liú lí
这句话大意是:俟斤一名燕都,状貌多奇异,面广尺余,其色甚赤,眼若琉璃。
xìng gāng bào wu yú zhēng fá
这句话大意是:性刚暴,务于征伐。
nǎi lǜ bīng jī shān shū zǐ miè zhī
这句话大意是:乃率兵击邓叔子,灭之。
shū zǐ yǐ qí yú jìn lái bēn
这句话大意是:叔子以其余烬来奔。
sì jīn yòu xi pò xiàn dá dōng zǒu qì dān běi bìng qì gǔ wēi fú sài wài zhū guó
这句话大意是:俟斤又西破献哒,东走契丹,北并契骨,威服塞外诸国。
qí dì dōng zì liáo hǎi yǐ xī xi zhì xī hǎi wàn lǐ nán zì shā mò yǐ běi běi zhì běi hǎi wǔ liù qiān lǐ jiē shǔ yān
现代白话:其地东自辽海以西,西至西海万里,南自沙漠以北,北至北海五六千里,皆属呢。
qí sú pī fà zuǒ rèn qióng lú zhān zhàng suí shuǐ cǎo qiān xǐ yǐ xù mù shè liè wèi wu
这句话大意是:其俗被发左衽,穹庐毡帐,随水草迁徙,以畜牧射猎为务。
jiàn lǎo guì zhuàng guǎ lián chǐ wú lǐ yì yóu gǔ zhī xiōng nú yě
这句话大意是:贱老贵壮,寡廉耻,无礼义,犹古之匈奴也。
qí zhǔ chū lì jìn shì zhòng chén děng yú zhī yǐ zhān suí rì zhuǎn jiǔ huí měi yī huí chén xià jiē bài
这句话大意是:其主初立,近侍重臣等舆之以毡,随日转九回,每一回,臣下皆拜。
bài qì nǎi fú lìng chéng mǎ yǐ bó jiǎo qí jǐng shǐ shān bù zhì jué rán hòu shì ér jí wèn zhī yuē nǐ néng zuò jǐ nián kè hán
这句话大意是:拜讫,乃扶令乘马,以帛绞其颈,使才不至绝,然后释而急问之曰:“你能作几年可汗?
qí zhǔ jì shén qíng mào luàn bù néng xiáng dìng duō shǎo
这句话大意是:”其主既神情瞀乱,不能详定多少。
chén xià děng suí qí suǒ yán yǐ yàn xiū duǎn zhī shù
这句话大意是:臣下等随其所言,以验修短之数。
dà guān yǒu yè hù cì méi shè cì tè lēi qín cì sì lì fā cì tǔ zhūn fā jí yú xiǎo guān fán èr shí bā děng jiē shì wèi zhī
这句话大意是:大官有叶护,次(没)〔设〕,次特(勒)〔勤〕,次俟利发 ,次吐屯发,及余小官凡二十八等,皆世为之。
bīng qì yǒu gōng shǐ míng dí jiǎ máo dāo jiàn qí pèi shì zé jiān yǒu fú tū
这句话大意是:兵器有弓矢鸣镝甲矛刀剑,其佩饰则兼有伏突。
qí dào zhī shàng shī jīn láng tóu
这句话大意是:旗纛之上,施金狼头。
shì wèi zhī shì wèi zhī fù lí xià yán yì láng yě
这句话大意是:侍卫之士,谓之附离,夏言亦狼也。
gài běn láng shēng zhì bù wàng jiù
这句话大意是:盖本狼生,志不忘旧。
qí zhēng fā bīng mǎ kē shuì zá chù zhé kè mù wéi shù bìng yī jīn zú jiàn là fēng yìn zhī yǐ wéi xìn qì
这句话大意是:其征发兵马,科税杂畜,辄刻木为数,并一金镞箭,蜡封印之,以为信契。
qí xíng fǎ fǎn pàn shā rén jí jiān rén zhī fù dào mǎ bàn zhě jiē sǐ
这句话大意是:其刑法:反叛、杀人及奸人之妇、盗马绊者,皆死;。
jiān rén nǚ zhě zhòng zé cái wù jí yǐ qí nǚ qī zhī
这句话大意是:奸人女者,重责财物,即以其女妻之;。
dòu shāng rén zhě suí qīng zhòng shū wù
这句话大意是:斗伤人者,随轻重输物;。
dào mǎ jí zá wù zhě gè shí yú bèi zhēng zhī
这句话大意是:盗马及杂物者,各十余倍征之。
sǐ zhě tíng shī yú zhàng zǐ sūn jí zhū qīn shǔ nán nǚ gè shā yáng mǎ chén yú zhàng qián jì zhī
这句话大意是:死者,停尸于帐,子孙及诸亲属男女,各杀羊马,陈于帐前,祭之。
rào zhàng zǒu mǎ qī zā yī yì zhàng mén yǐ dāo lí miàn qiě kū xuè lèi jù liú rú cǐ zhě qī dù nǎi zhǐ
这句话大意是:绕帐走马七匝,一诣帐门,以刀剺面,且哭,血泪俱流,如此者七度,乃止。
zé rì qǔ wáng zhě suǒ chéng mǎ jí jīng fú yòng zhī wù bìng shī jù fén zhī shōu qí yú huī dài shí ér zàng
这句话大意是:择日,取亡者所乘马及经服用之物,并尸俱焚之,收其余灰,待时而葬。
chūn xià sǐ zhě hou cǎo mù huáng luò qiū dōng sǐ zhě hou huā yè róng mào rán shǐ kǎn ér yì zhī
这句话大意是:春夏死者,候草木黄落,秋冬死者,候华叶荣茂,然始坎而瘗之。
zàng zhī rì qīn shǔ shè jì jí zǒu mǎ lí miàn rú chū sǐ zhī yí
这句话大意是:葬之日,亲属设祭,及走马剺面,如初死之仪。
zàng qì yú mù suǒ lì shí jiàn biāo
这句话大意是:葬讫,于墓所立石建标。
qí shí duō shǎo yī píng shēng suǒ shā rén shù
这句话大意是:其石多少,依平生所杀人数。
yòu yǐ jì zhī yáng mǎ tóu jǐn xuán guà yú biāo shàng
这句话大意是:又以祭之羊马头,尽悬挂于标上。
shì rì yě nán nǚ xián shèng fú shì huì yú zàng suǒ
这句话大意是:是日也,男女咸盛服饰,会于葬所。
nán yǒu yuè ài yú nǚ zhě guī jí qiǎn rén pìn wèn qí fù mǔ duō bù wéi yě
这句话大意是:男有悦爱于女者,归即遣人娉问,其父母多不违也。
fù xiōng bǎi shū sǐ zhě zǐ dì jí zhí děng qī qí hòu mǔ shì shū mǔ jí sǎo wéi zūn zhě bù dé xià yín
这句话大意是:父〔兄〕伯叔死者,子弟及侄等妻其后母、世叔母及嫂,唯尊者不得下淫。
suī yí xǐ wú cháng ér gè yǒu dì fēn
这句话大意是:虽移徙无常,而各有地分。
kè hán héng chǔ yú dōu jīn shān yá zhàng dōng kāi gài jìng rì zhī suǒ chū yě
这句话大意是:可汗恒处于都斤山,牙帐东开,盖敬日之所出也。
měi suì lǜ zhū guì rén jì qí xiān kū
这句话大意是:每岁率诸贵人,祭其先窟。
yòu yǐ wǔ yuè zhōng xún jí tā rén shuǐ bài jì tiān shén
这句话大意是:又以五月中旬,集他人水,拜祭天神。
yú dū jīn sì wǔ bǎi lǐ yǒu gāo shān jiǒng chū shàng wú cǎo shù wèi qí wèi bó dēng níng lí xià yán dì shén yě
这句话大意是:于都斤四五百里,有高山迥出,上无草树,谓其为勃登凝黎,夏言地神也。
qí shū zì lèi hú ér bù zhī nián lì wéi yǐ cǎo qīng wèi jì
这句话大意是:其书字类胡,而不知年历,唯以草青为记。
sì jīn bù zhòng jì shèng nǎi qiǎn shǐ qǐng zhū shān shū zǐ děng
这句话大意是:俟斤部众既盛,乃遣使请诛邓叔子等。
tài zǔ xǔ zhī
这句话大意是:太祖许之。
shōu shū zǐ yǐ xià sān qiān rén fù qí shǐ zhě shā zhī yú qīng mén wài
这句话大意是:收叔子以下三千人,付其使者,杀之于青门外。
sān nián sì jīn xí jī tǔ yù hún pò zhī
这句话大意是:三年,俟斤袭击吐谷浑,破之。
yǔ zài tǔ yù hún chuán
这句话大意是:语在吐谷浑传。
míng dì èr nián sì jīn qiǎn shǐ lái xiàn fāng wù
这句话大意是:明帝二年,俟斤遣使来献方物。
bǎo dìng yuán nián yòu sān bèi qiǎn shǐ gòng qí fāng wù
这句话大意是:保定元年,又三辈遣使贡其方物。
shí yǔ qí rén jiāo zhēng róng chē suì dòng gù měi lián jié zhī yǐ wéi wài yuán
这句话大意是:时与齐人交争,戎车岁动,故每连结之,以为外援。
chū wèi gōng dì shì sì jīn xǔ jìn nǚ yú tài zǔ qì wèi dìng ér tài zǔ bēng
这句话大意是:初,魏恭帝世,俟斤许进女于太祖,契未定而太祖崩。
xún ér sì jīn yòu yǐ tā nǚ xǔ gāo zǔ wèi jí jié nà qí rén yì qiǎn qiú hūn sì jīn tān qí bì hòu jiāng huǐ zhī
这句话大意是:寻而俟斤又以他女许高祖,未及结纳,齐人亦遣求婚,俟斤贪其币厚,将悔之。
zhì shì zhào qiǎn liáng zhōu cì shǐ yáng jiàn wǔ bó wáng qìng děng wǎng jié zhī
这句话大意是:至是,诏遣凉州刺史杨荐、武伯王庆等往结之。
qìng děng zhì yù yǐ xìn yì
这句话大意是:庆等至,谕以信义。
sì jīn suì jué qí shǐ ér dìng hūn yān
现代白话:俟斤遂绝齐使而定婚呢。
réng qǐng jǔ guó dōng fá
这句话大意是:仍请举国东伐。
yǔ zài jiàn děng chuán
这句话大意是:语在荐等传。
sān nián zhào suí gōng yáng zhōng lǜ zhòng yī wàn yǔ tū jué fá qí
这句话大意是:三年,诏随公杨忠率众一万,与突厥伐齐。
zhōng jūn dù xíng lǐng sì jīn lǜ qí shí wàn lái huì
这句话大意是:忠军度陉岭,俟斤率骑十万来会。
míng nián zhēng yuè gōng qí zhǔ yú jìn yáng bù kè
这句话大意是:明年正月,攻齐主于晋阳,不克。
sì jīn suì zòng bīng dà lüè ér hái
这句话大意是:俟斤遂纵兵大掠而还。
zhōng yán yú gāo zǔ yuē tū jué jiá bīng è jué shǎng qīng shǒu lǐng duō ér wú fǎ lìng hé wèi nán zhì yù
这句话大意是:忠言于高祖曰 :“突厥甲兵恶,爵赏轻,首领多而无法令,何谓难制驭。
zhèng yóu bǐ zhě shǐ rén wàng dào qí qiáng shèng yù lìng guó jiā hòu qí shǐ zhě shēn wǎng zhòng qǔ qí bào
这句话大意是:正由比者使人妄道其强盛,欲令国家厚其使者,身往重取其报。
cháo tíng shòu qí xū yán jiàng shì wàng fēng wèi shè
这句话大意是:朝廷受其虚言,将士望风畏慑。
dàn lǔ tài zhà jiàn ér shí yì yǔ ěr
这句话大意是:但虏态诈健,而实易与耳。
jīn yǐ chén guān zhī qián hòu shǐ rén jiē kě zhǎn yě
这句话大意是:今以臣观之,前后使人皆可斩也。
gāo zǔ bù nà
这句话大意是:”高祖不纳。
shì suì sì jīn fù qiǎn shǐ lái xiàn gèng qǐng dōng fá
这句话大意是:是岁,俟斤复遣使来献,更请东伐。
zhào yáng zhōng lǜ bīng chū wò yě jìn gōng hù qù luò yáng yǐ yīng zhī
这句话大意是:诏杨忠率兵出沃野,晋公护趣洛阳以应之。
huì hù zhàn bù lì sì jīn yǐn hái
这句话大意是:会护战不利,俟斤引还。
wǔ nián zhào chén gōng chún dà sī tú yǔ wén guì shén wǔ gōng dòu yì nán ān gōng yáng jiàn děng wǎng nì nǚ
这句话大意是:五年,诏陈公纯、大司徒宇文贵、神武公窦毅、南安公杨荐等往逆女。
tiān hé èr nián sì jīn yòu qiǎn shǐ lái xiàn
这句话大意是:天和二年,俟斤又遣使来献。
chén gōng chún děng zhì sì jīn fù èr yú qí
这句话大意是:陈公纯等至,俟斤复贰于齐。
huì yǒu fēng léi biàn nǎi xǔ chún děng yǐ hòu guī
这句话大意是:会有风雷变,乃许纯等以后归。
yǔ zài huáng hòu chuán
这句话大意是:语在皇后传。
sì nián sì jīn yòu qiǎn shǐ xiàn mǎ
这句话大意是:四年,俟斤又遣使献马。
sì jīn sǐ dì tā bō kè hán lì
这句话大意是:俟斤死,弟他钵可汗立。
zì sì jīn yǐ lái qí guó fù qiáng yǒu líng lì zhōng xià zhì
这句话大意是:自俟斤以来,其国富强,有凌轹中夏志。
cháo tíng jì yǔ hé qīn suì gěi zēng xù jǐn cǎi shí wàn duàn
这句话大意是:朝廷既与和亲,岁给缯絮锦彩十万段。
tū jué zài jīng shī zhě yòu dài yǐ yōu lǐ yì jǐn shí ròu zhě cháng yǐ qiān shù
这句话大意是:突厥在京师者,又待以优礼,衣锦食肉者,常以千数。
qí rén jù qí kòu lüě yì qīng fǔ cáng yǐ gěi zhī
这句话大意是:齐人惧其寇掠,亦倾府藏以给之。
tā bō mí fù jiāo ào zhì nǎi lǜ qí tú shǔ yuē dàn shǐ wǒ zài nán liǎng gè r xiào shùn hé yōu wú wù yá
这句话大意是:他钵弥复骄傲,至乃率其徒属曰 :“但使我在南两个儿孝顺,何忧无物邪 。
jiàn dé èr nián tā bō qiǎn shǐ xiàn mǎ
这句话大意是:”建德二年,他钵遣使献马。
jí qí miè qí dìng zhōu cì shǐ fàn yáng wáng gāo shào yì zì mǎ yì bēn zhī
这句话大意是:及齐灭,齐定州刺史、范阳王高绍义自马邑奔之。
tā bō lì shào yì wèi qí dì zhào jí suǒ bù yún wéi zhī fù chóu
这句话大意是:他钵立 绍义为齐帝,召集所部,云为之复雠。
xuān zhèng yuán nián sì yuè tā bō suì rù kòu yōu zhōu shā lüè jū mín
这句话大意是:宣政元年四月,他钵遂入寇幽州,杀略居民。
zhù guó liú xióng lǜ bīng jù zhàn bīng bài sǐ zhī
这句话大意是:柱国刘雄率兵拒战,兵败,死之。
gāo zǔ qīn zǒng liù jūn jiāng běi fá huì dì bēng nǎi bān shī
这句话大意是:高祖亲总六军,将北伐,会帝崩,乃班师。
shì dōng tā bō fù kòu biān wéi jiǔ quán dà lüè ér qù
这句话大意是:是冬,他钵复寇边,围酒泉,大掠而去。
dà xiàng yuán nián tā bō fù qǐng hé qīn
这句话大意是:大象元年,他钵复请和亲。
dì cè zhào wáng zhāo nǚ wèi qiān jīn gōng zhǔ yǐ jià zhī bìng qiǎn zhí shào yì sòng quē
这句话大意是:帝册赵王招女为千金公主以嫁之,并遣执绍义送阙。
tā bō bù fèng zhào réng kòu bīng zhōu
这句话大意是:他钵不奉诏,仍寇并州。
dà xiàng èr nián shǐ qiǎn shǐ fèng xiàn qiě nì gōng zhǔ ér shào yì shàng liú bù qiǎn
这句话大意是:大象二年,始遣使奉献,且逆公主,而绍义尚留不遣。
dì yòu lìng hè ruò yì wǎng yù zhī shǐ sòng shào yì yún
这句话大意是:帝又令贺若谊往谕之,始送绍义云。
tǔ yù hún běn liáo dōng xiān bēi mù róng huì zhī shù xiōng yě
这句话大意是:吐谷浑,本辽东鲜卑慕容廆之庶兄也。
chū tǔ yù hún mǎ yǔ huì mǎ dòu ér huì mǎ shāng huì qiǎn ràng zhī
这句话大意是:初,吐谷浑马与廆马斗而廆马伤,廆遣让之。
tǔ yù hún nù lǜ qí bù luò qù zhī zhǐ yú fú hǎn zì wèi jūn zhǎng
这句话大意是:吐谷浑怒,率其部落去之,止于枹罕,自为君长。
jí sūn yè yán pō shì shū chuán
这句话大意是:及孙叶延,颇视书传。
yǐ gǔ yǒu wáng fù zì wèi shì suì yǐ tǔ yù hún wèi shì yān
现代白话:以古有王父字为氏,遂以吐谷浑为氏呢。
zì tǔ yù hún zhì fú lián chóu yī shí sì shì
这句话大意是:自吐谷浑至伏连筹一十四世。
fú lián chóu sǐ zi kuā lǚ lì shǐ zì hào wèi kè hán
这句话大意是:伏连筹死,子夸吕立,始自号为可汗。
zhì fú sì chéng zài qīng hǎi xi shí wǔ lǐ
这句话大意是:治伏俟城,在青海西十五里。
suī yǒu chéng guō ér bù jū zhī héng chù qióng lú suí shuǐ cǎo xù mù
这句话大意是:虽有城郭,而不居之,恒处穹庐,随水草畜牧。
qí dì dōng xi sān qiān lǐ nán běi qiān yú lǐ
这句话大意是:其地东西三千里,南北千余里。
guān yǒu wáng gōng pú yè shàng shū jí láng zhōng jiāng jūn zhī hào
这句话大意是:官有王公、仆射、尚书及郎中、将军之号。
kuā lǚ chuí jì ěr zhū yǐ zào wèi mào zuò jīn shī zǐ chuáng
这句话大意是:夸吕椎髻、毦、珠,以皂为帽,坐金师子床。
hào qí qī wèi kè zūn yī zhī chéng qún pī jǐn dà páo biàn fā yú hòu shǒu dài jīn huā
这句话大意是:号其妻为恪尊,衣织成裙,披锦大袍,辫发于后,首戴金花。
qí sú zhàng fū yī fú lüè tóng yú huá xià duō yǐ mì luō wèi guān yì yǐ zēng wèi mào
这句话大意是:其俗丈夫衣服略同于华夏,多以羃罗为冠,亦以缯为帽。
fù rén jiē guàn zhū shù fà yǐ duō wèi guì
这句话大意是:妇人皆贯珠束发,以多为贵。
bīng qì yǒu gōng dāo jiǎ máo
这句话大意是:兵器有弓刀甲矛。
guó wú cháng fù xū zé shuì fù shì shāng rén yǐ chōng yòng yān
现代白话:国无常赋,须则税富室商人以充用呢。
qí xíng fá shā rén jí dào mǎ zhě sǐ yú zé zhēng wù liàng shì jué zhàng
这句话大意是:其刑罚,杀人及盗马者死,余则征物,量事决杖。
xíng rén bì yǐ zhān méng tóu chí shí cóng gāo jī shā zhī
这句话大意是:刑人必以毡蒙头,持石从高击杀之。
fù xiōng wáng hòu qī hòu mǔ jí sǎo děng yǔ tū jué sú tóng
这句话大意是:父兄亡后,妻后母及嫂等,与突厥俗同。
zhì yú hūn yīn pín bù néng bèi cái wù zhě zhé dào nǚ jiàng qù
这句话大意是:至于婚姻,贫不能备财物者,辄盗女将去。
sǐ zhě yì jiē mái bìn
这句话大意是:死者亦皆埋殡。
qí fú zhì zàng qì zé chú zhī
这句话大意是:其服制,葬讫则除之。
xìng tān lán rěn yú shā hài
这句话大意是:性贪婪,忍于杀害。
hǎo shè liè yǐ ròu lào wèi liáng
这句话大意是:好射猎,以肉酪为粮。
yì zhī zhòng tián rán qí běi jiè qì hòu duō hán wéi de wú jīng dà mài
这句话大意是:亦知种田,然其北界,气候多寒,唯得芜菁、大麦。
gù qí sú pín duō fù shǎo
这句话大意是:故其俗贫多富少。
qīng hǎi zhōu huí qiān yú lǐ hǎi nèi yǒu xiǎo shān
这句话大意是:青海周回千余里,海内有小山。
měi dōng bīng hé hòu yǐ liáng pìn mǎ zhì cǐ shān zhì lái dōng shōu zhī mǎ jiē yǒu yùn suǒ shēng de jū hào wèi lóng zhǒng bì duō jùn yì shì chuán qīng hǎi jùn cōng zhě yě
这句话大意是:每冬冰合后,以良牝马置此山,至来冬收之,马皆有孕,所生得驹,号为龙种,必多骏异,世传青海(骏)〔骢〕者也。
tǔ chū máo niú niǎo duō yīng wǔ
这句话大意是:土出牦牛,鸟多鹦鹉。
dà tǒng zhōng kuā lǚ zài qiǎn shǐ xiàn mǎ jí yáng niú děng
这句话大意是:大统中,夸吕再遣使献马及羊牛等。
rán yóu kòu chāo bù zhǐ yuán biān duō bèi qí hài
这句话大意是:然犹寇抄不止,缘边多被其害。
wèi fèi dì èr nián tài zǔ lēi dà bīng zhì gū zāng kuā lǚ zhèn jù qiǎn shǐ gòng fāng wù
这句话大意是:魏废帝二年,太祖勒大兵至姑臧,夸吕震惧,遣使贡方物。
shì suì kuā lǚ yòu tōng shǐ yú qí shì
这句话大意是:是岁,夸吕又通使于齐氏。
liáng zhōu cì shǐ shǐ níng chān zhī qí hái lǜ qīng jì xí zhī yú zhōu xi chì quán huò qí pú yè qǐ fú chù bān jiāng jūn dí pān mì shāng hú èr bǎi sì shí rén tuo luó liù bǎi tóu zá cǎi sī juàn yǐ wàn jì
这句话大意是:凉州刺史史宁觇知其还,率轻骑袭之于州西赤泉,获其仆射乞伏触扳、将军翟潘密、商胡二百四十人,驼骡六百头,杂彩丝绢以万计。
wèi gōng dì èr nián shǐ níng yòu yǔ tū jué mù hàn kè hán xí jī kuā lǚ pò zhī lǔ qí qī zǐ dà huò zhēn wù jí zá chù
这句话大意是:魏恭帝二年,史宁又与突厥木汗可汗袭击夸吕,破之,虏其妻子,大获珍物及杂畜。
yǔ zài shǐ níng chuán
这句话大意是:语在史宁传。
wǔ chéng chū kuā lǚ fù kòu liáng zhōu cì shǐ shì yún bǎo zhàn méi
这句话大意是:武成初,夸吕复寇凉州,刺史是云宝战没。
zhào hè lán xiáng yǔ wén guì lǜ bīng tǎo zhī
这句话大意是:诏贺兰祥、宇文贵率兵讨之。
kuā lǚ qiǎn qí guǎng dìng wáng zhōng liú wáng jù zhàn xiáng děng pò zhī guǎng dìng děng dùn zǒu
这句话大意是:夸吕遣其广定王、钟留王拒战,祥等破之,广定等遁走。
yòu gōng bá qí táo yáng hóng hé èr chéng zhì táo zhōu yǐ huán
这句话大意是:又攻拔其洮阳、洪和二城,置洮州以还。
bǎo dìng zhōng kuā lǚ qián hòu sān bèi qiǎn shǐ xiàn fāng wù
这句话大意是:保定中,夸吕前后三辈遣使献方物。
tiān hé chū qí lóng hé wáng mò chāng lǜ zhòng jiàng yǐ qí de wèi fú zhōu
这句话大意是:天和初,其龙涸王莫昌率众降,以其地为扶州。
èr nián wǔ yuè fù qiǎn shǐ lái xiàn
这句话大意是:二年五月,复遣使来献。
jiàn dé wǔ nián qí guó dà luàn
这句话大意是:建德五年,其国大乱。
gāo zǔ zhào huáng tài zǐ zhēng zhī jūn dù qīng hǎi zhì fú sì chéng
这句话大意是:高祖诏皇太子征之,军渡青海,至伏俟城。
kuā lǚ dùn zǒu lǔ qí yú zhòng ér hái
这句话大意是:夸吕遁走,虏其余众而还。
míng nián yòu zài qiǎn fèng xiàn
这句话大意是:明年,又再遣奉献。
xuān zhèng chū qí zhào wáng tā lóu zhūn lái jiàng
这句话大意是:宣政初,其赵王他娄屯来降。
zì shì cháo xiàn suì jué
这句话大意是:自是朝献遂绝。
gāo chāng zhě chē shī qián wáng zhī gù dì
这句话大意是:高昌者,车师前王之故地。
dōng qù cháng ān sì qiān jiǔ bǎi lǐ hàn xī yù zhǎng shǐ jí wù jǐ xiào wèi bìng zhì yú cǐ
这句话大意是:东去长安四千九百里,汉西域长史及戊己校尉,并治于此。
jìn yǐ qí de wèi gāo chāng jùn
这句话大意是:晋以其地为高昌郡。
zhāng guǐ lǚ guāng jǔ qú méng xùn jù hé xī jiē zhì tài shǒu yǐ tǒng zhī
这句话大意是:张轨、吕光、沮渠蒙逊据河西,皆置太守以统之。
qí hòu yǒu hǎn shuǎng jí jǔ qú wú huì bìng zì shǔ wèi tài shǒu
这句话大意是:其后有阚爽及沮渠无讳,并自署为太守。
wú huì sǐ rú rú shā qí dì ān zhōu yǐ hǎn bó zhōu wèi gāo chāng wáng
这句话大意是:无讳死,茹茹杀其弟安周,以阚伯周为高昌王。
gāo chāng zhī chēng wáng zì cǐ shǐ yě
这句话大意是:高昌之称王,自此始也。
bó zhōu zhī cóng zǐ shǒu guī wèi gāo chē suǒ miè
这句话大意是:伯周之从子首归,为高车所灭。
cì yǒu zhāng mèng míng mǎ rú xiāng jì wáng zhī bìng wèi guó rén suǒ hài
这句话大意是:次有张孟明、马儒相继王之,并为国人所害。
nǎi gèng tuī lì qū jiā wèi wáng
这句话大意是:乃更推立曲嘉为王。
jiā zì líng fèng jīn chéng yú zhōng rén běn wèi rú yòu zhǎng shǐ
这句话大意是:嘉字灵凤,金城榆中人,本为儒右长史。
wèi tài hé mò lì
这句话大意是:魏太和末立。
jiā sǐ zi shù jiān lì
这句话大意是:嘉死,子(竖)〔坚〕立。
qí dì dōng xi sān bǎi lǐ nán běi wǔ bǎi lǐ
这句话大意是:其地东西三百里,南北五百里。
guó nèi zǒng yǒu chéng yī shí liù
这句话大意是:国内总有城一十六。
guān yǒu lìng yǐn yī rén bǐ zhōng xià xiàng guó
这句话大意是:官有令尹一人,比中夏相国;。
cì yǒu gōng èr rén jiē qí wáng zǐ yě yī wèi jiāo hé gōng yī wèi tián dì gōng
这句话大意是:次有公二人,皆其王子也,一为交河公,一为田地公;。
cì yǒu zuǒ yòu wèi
这句话大意是:次有左右卫;。
cì yǒu bā zhǎng shǐ yuē lì bù cí bù kù bù cāng bù zhǔ kè lǐ bù mín bù bīng bù děng zhǎng shǐ yě
这句话大意是:次有八长史,曰吏部、祠部、库部、仓部、主客、礼部、民部、兵部等长史也;。
cì yǒu jiàn wǔ wēi yuǎn líng jiāng diàn zhōng fú bō děng jiāng jūn
这句话大意是:次有建武、威远、陵江、殿中、伏波等将军;。
cì yǒu bā sī mǎ zhǎng shǐ zhī fù yě
这句话大意是:次有八司马,长史之副也;。
cì yǒu shì láng jiào shū láng zhǔ bù cóng shì jiē wèi xiāng cì fēn zhǎng zhū shì
这句话大意是:次有侍郎、校书郎、主簿、从事,阶位相次,分掌诸事;。
cì yǒu shěng shì zhuān zhǎng dǎo yǐn
这句话大意是:次有省事,专掌导引。
qí dà shì jué zhī yú wáng xiǎo shì zé shì zǐ jí èr gōng suí zhuàng duàn jué
这句话大意是:其大事决之于王,小事则世子及二公随状断决。
píng zhāng lù jì shì qì jí chú
这句话大意是:平章录记,事讫即除。
jí shū zhī wài wú jiǔ zhǎng wén ān
这句话大意是:籍书之外,无久掌文桉。
guān rén suī yǒu liè wèi bìng wú cáo fǔ wéi měi dàn jí yú yá mén píng yì zhòng shì
这句话大意是:官人虽有列位,并无曹府,唯每旦集于牙门评议众事。
zhū chéng gè yǒu hù cáo shuǐ cáo tián cáo
这句话大意是:诸城各有户曹、水曹、田曹。
měi chéng qiǎn sī mǎ shì láng xiāng jiān jiǎn xiào míng wéi chéng lìng
这句话大意是:每城遣司马、侍郎相监检校,名为城令。
fú shì zhàng fū cóng hú fǎ fù rén lüè tóng huá xià
这句话大意是:服饰,丈夫从胡法,妇人略同华夏。
bīng qì yǒu gōng jiàn dāo dùn jiǎ máo
这句话大意是:兵器有弓箭刀楯甲矛。
wén zì yì tóng huá xià jiān yòng hú shū
这句话大意是:文字亦同华夏,兼用胡书。
yǒu máo shī lún yǔ xiào jīng zhì xué guān dì zǐ yǐ xiāng jiào shòu
这句话大意是:有毛诗、论语、孝经,置学官弟子,以相教授。
suī xí dú zhī ér jiē wèi hú yǔ
这句话大意是:虽习读之,而皆为胡语。
fù shuì zé jì shū yín qián wú zhě shū má bù
这句话大意是:赋税则计输银钱,无者输麻布。
qí xíng fǎ fēng sú hūn yīn sāng zàng yǔ huá xià xiǎo yì ér dà tóng
这句话大意是:其刑法、风俗、婚姻、丧葬,与华夏小异而大同。
de duō shí qì qì hòu wēn nuǎn gǔ mài zài shú yi cán duō wǔ guǒ
这句话大意是:地多石碛,气候温暖,谷麦再熟,宜蚕,多五果。
yǒu cǎo yuē yáng là qí shàng shēng mì yān
现代白话:有草曰羊剌,其上生蜜呢。
zì jiā yǐ lái shì xiū fán zhí yú wèi
这句话大意是:自嘉以来,世修蕃职于魏。
dà tǒng shí sì nián zhào yǐ qí shì zǐ xuán xǐ wèi wáng
这句话大意是:大统十四年,诏以其世子玄喜为王。
gōng dì èr nián yòu yǐ qí tián dì gōng mào sì wèi
这句话大意是:恭帝二年,又以其田地公茂嗣位。
wǔ chéng yuán nián qí wáng qiǎn shǐ xiàn fāng wù
这句话大意是:武成元年,其王遣使献方物。
bǎo dìng chū yòu qiǎn shǐ lái gòng
这句话大意是:保定初,又遣使来贡。
zì dùn huáng xiàng qí guó duō shā qì dào lǐ bù kě zhǔn jì wéi yǐ rén chù hái gǔ jí tuó mǎ fèn wèi yàn yòu yǒu wǎng liǎng guài yì
这句话大意是:自炖煌向其国,多沙碛,道里不可准记,唯以人畜骸骨及驼马粪为验,又有魍魉怪异。
gù shāng lǚ lái wǎng duō qǔ yī wú lù yún
现代白话:故商旅来往,多取伊我路云。
shàn shàn gǔ lóu lán guó yě
这句话大意是:鄯善,古楼兰国也。
dōng qù cháng ān wǔ qiān lǐ
这句话大意是:东去长安五千里。
suǒ zhì chéng fāng yī lǐ
这句话大意是:所治城方一里。
de duō shā lǔ shǎo shuǐ cǎo
这句话大意是:地多沙卤,少水草。
běi jí bái lóng duī lù
这句话大意是:北即白龙堆路。
wèi tài wǔ shí wèi jǔ qú ān zhōu suǒ gōng qí wáng xi bēn qiě mò
这句话大意是:魏太武时,为沮渠安周所攻,其王西奔且末。
xī běi yǒu liú shā shù bǎi lǐ xià rì yǒu rè fēng wéi xíng lǚ zhī huàn
这句话大意是:西北有流沙数百里,夏日有热风,为行旅之患。
fēng zhī yù zhì wéi lǎo tuo zhī zhī jí míng ér jù lì mái qí kǒu bí yú shā zhōng
这句话大意是:风之欲至,唯老驼知之,即鸣而聚立,埋其口鼻于沙中。
rén měi yǐ wéi hou yì jí jiāng zhān yōng bì bí kǒu
这句话大意是:人每以为候,亦即将毡拥蔽鼻口。
qí fēng xùn shǐ sī xū guò jǐn
这句话大意是:其风迅驶,斯须过尽。
ruò bù fáng zhě bì zhì wēi bì
这句话大意是:若不防者,必至危毙。
dà tǒng bā nián qí wáng xiōng shàn mǐ lǜ zhòng nèi fù
这句话大意是:大统八年,其〔王〕兄鄯米率众内附。
yān qí guó zài bái shān zhī nán qī shí lǐ dōng qù cháng ān wǔ qiān bā bǎi lǐ
现代白话:呢耆国在白山之南七十里,东去长安五千八百里。
qí wáng xìng lóng jí qián liáng zhāng guǐ suǒ fēng tǎo lóng xī zhī yìn
这句话大意是:其王姓龙,即前凉张轨所(封)〔讨〕龙熙之胤。
suǒ zhì chéng fāng èr lǐ
这句话大意是:所治城方二里。
bù nèi fán yǒu jiǔ chéng
这句话大意是:部内凡有九城。
guó xiǎo mín pín wú gāng jì fǎ lìng
这句话大意是:国小民贫,无纲纪法令。
bīng yǒu gōng dāo jiǎ máo
这句话大意是:兵有弓刀甲矛。
hūn yīn lüè tóng huá xià
这句话大意是:婚姻略同华夏。
sǐ wáng zhě jiē fén ér hòu zàng qí fú zhì mǎn qī rì zé chú zhī
这句话大意是:死亡者皆焚而后葬,其服制满七日则除之。
zhàng fū bìng jiǎn fā yǐ wéi shǒu shì
这句话大意是:丈夫并剪发以为首饰。
wén zì yǔ pó luō mén tóng
这句话大意是:文字与婆罗 门同。
sú shì tiān shén bìng chóng xìn fó fǎ
这句话大意是:俗事天神,并崇信佛法。
yóu zhòng èr yuè bā rì sì yuè bā rì
这句话大意是:尤重二月八日、四月八日。
shì rì yě qí guó xián yī shì jiào zhāi jiè háng dào yān
现代白话:是日也,其国咸依释教,斋戒行道呢。
qì hòu hán tǔ tián liáng wò
这句话大意是:气候寒,土田良沃。
gǔ yǒu dào sù shū mài
这句话大意是:谷有稻粟菽麦。
chù yǒu tuó mǎ niú yáng
这句话大意是:畜有驼马牛羊。
yǎng cán bù yǐ wèi sī wéi chōng mián kuàng
这句话大意是:养蚕不以为丝,唯充绵纩。
sú shàng pú táo jiǔ jiān ài yīn yuè
这句话大意是:俗尚蒲桃酒,兼爱音乐。
nán qù hǎi shí yú lǐ yǒu yú yán pú wěi zhī ráo
这句话大意是:南去海十余里,有鱼盐蒲苇之饶。
bǎo dìng sì nián qí wáng qiǎn shǐ xiàn míng mǎ
这句话大意是:保定四年,其王遣使献名马。
qiū cí guó zài bái shān zhī nán yī bǎi qī shí lǐ dōng qù cháng ān liù qiān qī bǎi lǐ
这句话大意是:龟兹国在白山之南一百七十里,东去长安六千七百里。
qí wáng xìng bái jí hòu liáng lǚ guāng suǒ lì bái zhèn zhī hòu
这句话大意是:其王姓白,即后凉吕光所立白震之后。
suǒ zhì chéng fāng wǔ liù lǐ
这句话大意是:所治城方五六里。
qí xíng fǎ shā rén zhě sǐ jié zéi zé duàn qí yī bì bìng yuè yī zú
这句话大意是:其刑法,杀人者死,劫贼则断其一臂,并刖一足。
fù shuì zhǔn dì zhēng zū wú tián zhě zé shuì yín qián
这句话大意是:赋税,准地征租,无田者则税银钱。
hūn yīn sāng zàng fēng sú wù chǎn yǔ yān zhī lüè tóng
现代白话:婚姻、丧葬、风俗、物产与呢支略同。
wéi qì hòu shǎo wēn wèi yì
这句话大意是:唯气候少温为异。
yòu chū xì zhān jīng pí zhān lu náo duō shā yán lǜ cí huáng hú fěn jí liáng mǎ fēng niú děng
这句话大意是:又出细毡、麖皮、毡氇、铙(多)〔沙〕、盐绿、雌黄、胡粉及良马、封牛等。
dōng yǒu lún tái jí hàn èr shī jiāng jūn lǐ guǎng lì suǒ tú
这句话大意是:东有轮台,即汉贰师将军李广利所屠。
qí nán sān bǎi lǐ yǒu dà shuǐ dōng liú hào jì shù shuǐ jí huáng hé yě
这句话大意是:其南三百里有大水东流,号计戍水,即黄河也。
bǎo dìng yuán nián qí wáng qiǎn shǐ lái xiàn
这句话大意是:保定元年,其王遣使来献。
yú tián guó zài cōng lǐng zhī běi èr bǎi yú lǐ dōng qù cháng ān qī qiān qī bǎi lǐ
这句话大意是:于阗国在葱岭之北二百余里,东去长安七千七百里。
suǒ zhì chéng fāng bā jiǔ lǐ
这句话大意是:所治城方八九里。
bù nèi yǒu dà chéng wǔ xiǎo chéng shù shí
这句话大意是:部内有大城五,小城数十。
qí xíng fǎ shā rén zhě sǐ yú zuì gè suí qīng zhòng chéng fá zhī
这句话大意是:其刑法,杀人者死,余罪各随轻重惩罚之。
zì wài fēng sú wù chǎn yǔ qiū cí lüè tóng
这句话大意是:自外风俗物产与龟兹略同。
sú zhòng fó fǎ sì tǎ sēng ní shén zhòng
这句话大意是:俗重佛法,寺塔僧尼甚众。
wáng yóu xìn xiàng měi shè zhāi rì bì qīn zì sǎ sǎo kuì shí yān
现代白话:王尤信向,每设斋日,必亲自洒扫馈食呢。
chéng nán wǔ shí lǐ yǒu zàn mó sì jí xī luó hàn bǐ qiū bǐ lú zhān wèi qí wáng zào fù pén fú tú zhī suǒ
这句话大意是:城南五十里有赞摩寺,即昔罗汉比丘比卢旃为其王造覆盆浮图之所。
shí shàng yǒu pì zhī fó fū chǔ shuāng jī yóu cún
这句话大意是:石上有辟支佛趺处,双迹犹存。
zì gāo chāng yǐ xī zhū guó rén děng duō shēn mù gāo chāng yǐ dōng bí wéi cǐ yī guó mào bù shèn hú pō lèi huá xià
这句话大意是:自高昌以西,诸国人等多深目高(昌以东)〔鼻,唯〕此一国,貌不甚胡,颇类华夏。
chéng dōng èr shí lǐ yǒu dà shuǐ běi liú hào shù zhī shuǐ jí huáng hé yě
这句话大意是:城东二十里有大水北流,号树枝水,即黄河也。
chéng xi shí wǔ lǐ yì yǒu dà shuǐ míng dá lì shuǐ yǔ shù zhī jù běi liú tóng huì yú jì shù
这句话大意是:城西十五里亦有大水,名达利水,与树枝俱北流,同会于计戍。
jiàn dé sān nián qí wáng qiǎn shǐ xiàn míng mǎ
这句话大意是:建德三年,其王遣使献名马。
xiàn dá guó dà yuè dǐ zhī zhǒng lèi zài yú tián zhī xi dōng qù cháng ān yī wàn bǎi lǐ
这句话大意是:献哒国,大月氐之种类,在于阗之西,东去长安一万百里。
qí wáng zhì bá dǐ yán chéng gài wáng shè chéng yě
这句话大意是:其王治拔底延城,盖王舍城也。
qí chéng fāng shí yú lǐ
这句话大意是:其城方十余里。
xíng fǎ fēng sú yǔ tū jué lüè tóng
这句话大意是:刑法、风俗,与突厥略同。
qí sú yòu xiōng dì gòng qǔ yī qī
这句话大意是:其俗又兄弟共娶一妻。
fu wú xiōng dì zhě qí qī dài yī jiǎo mào
这句话大意是:夫无兄弟者,其妻戴一角帽;。
ruò yǒu xiōng dì zhě yī qí duō shǎo zhī shù gèng jiā mào jiǎo yān
现代白话:若有兄弟者,依其多少之数,更加帽角呢。
qí rén xiōng hàn néng zhàn dòu
这句话大意是:其人凶悍,能 战斗。
yú tián ān xī děng dà xiǎo èr shí yú guó jiē yì shǔ zhī
这句话大意是:于阗、安息等大小二十余国,皆役属之。
dà tǒng shí èr nián qiǎn shǐ xiàn qí fāng wù
这句话大意是:大统十二年,遣使献其方物。
wèi fèi dì èr nián míng dì èr nián bìng qiǎn shǐ lái xiàn
这句话大意是:魏废帝二年,明帝二年,并遣使来献。
hòu wèi tū jué suǒ pò bù luò fēn sǎn zhí gòng suì jué
这句话大意是:后为突厥所破,部落分散,职贡遂绝。
sù tè guó zài cōng lǐng zhī xi gài gǔ zhī ān cài yī míng wēn nà shā
这句话大意是:粟特国在葱岭之西,盖古之庵蔡,一名温那沙。
zhì yú dà zé zài kāng jū xī běi
这句话大意是:治于大泽,在康居西北。
bǎo dìng sì nián qí wáng qiǎn shǐ xiàn fāng wù
这句话大意是:保定四年,其王遣使献方物。
ān xī guó zài cōng lǐng zhī xi zhì wèi sōu chéng
这句话大意是:安息国在葱岭之西,治蔚搜城。
běi yǔ kāng jū xi yǔ bō sī xiāng jiē dōng qù cháng ān yī wàn qī bǎi wǔ shí lǐ
这句话大意是:北与康居、西与波斯相接,东去长安一万七百五十里。
tiān hé èr nián qí wáng qiǎn shǐ lái xiàn
这句话大意是:天和二年,其王遣使来献。
bō sī guó dà yuè dǐ zhī bié zhǒng zhì sū lì chéng gǔ tiáo zhī guó yě
这句话大意是:波斯国,大月氐之别种,治苏利城,古条支国也。
dōng qù cháng ān yī wàn wǔ qiān sān bǎi lǐ
这句话大意是:东去长安一万五千三百里。
chéng fāng shí yú lǐ hù shí yú wàn
这句话大意是:城方十余里,户十余万。
wáng xìng bō sī dǐ
这句话大意是:王姓波斯氐。
zuò jīn yáng chuáng dài jīn huā guān yì jǐn páo zhī chéng pèi jiē shì yǐ zhēn zhū bǎo wù
这句话大意是:坐金羊床,戴金花冠,衣锦袍、织成帔,皆饰以珍珠宝物。
qí sú zhàng fū jiǎn fà dài bái pí mào guàn tóu shān liǎng xiāng jìn xià kāi zhī bìng yǒu jīn pèi yuán yǐ zhī chéng
这句话大意是:其俗:丈夫剪发,戴白皮帽,贯头衫,两厢近下开之,并有巾帔,缘以织成;。
fù nǚ fú dà shān pī dà pèi qí fā qián wèi jì hòu bèi zhī shì yǐ jīn yín huá réng guàn wǔ sè zhū luò zhī yú bo
这句话大意是:妇女服大衫,披大帔,其发前为髻,后被之,饰以金银华,仍贯五色珠,络之于膊。
wáng yú qí guó nèi bié yǒu xiǎo yá shí yú suǒ yóu zhōng guó zhī lí gōng yě měi nián sì yuè chū yóu chù zhī shí yuè nǎi hái
这句话大意是:王于其国内别有小牙十余所,犹中国之离宫也,每年四月出游处之,十月乃还。
wáng jí wèi yǐ hòu zé zhū zǐ nèi xián zhě mì shū qí míng fēng zhī yú kù zhū zǐ jí dà chén jiē mò zhī zhī yě
这句话大意是:王即位以后,择诸子内贤者,密书其名,封之于库,诸子及大臣皆莫之知也。
wáng sǐ nǎi zhòng gòng fā shū shì zhī qí fēng nèi yǒu míng zhě jí lì yǐ wéi wáng yú zǐ gè chū jiù biān rèn
这句话大意是:王死,乃众共发书视之,其封内有名者,即立以为王,余子各出就边任。
xiōng dì gèng bù xiāng jiàn yě
这句话大意是:兄弟更不相见也。
guó rén hào wáng yuē yì zá fēi yuē fáng bù lǜ wáng zhī zhū zǐ yuē shā yě
现代白话:国人号王曰翳囋,妃曰防步率,王之诸孔子说杀野。
dà guān yǒu mō hú tán zhǎng guó nèi yù sòng
这句话大意是:大官有摸胡坛,掌国内狱讼;。
ní hū hàn zhǎng kù cáng guān jìn
这句话大意是:泥忽汗,掌库藏关禁;。
de bēi bó zhǎng wén shū jí zhòng wù
这句话大意是:地卑勃,掌文书及众务。
cì yǒu è luó hē de zhǎng wáng zhī nèi shì
这句话大意是:次有遏罗诃地,掌王之内事;。
sà bō bó zhǎng sì fāng bīng mǎ
这句话大意是:萨波勃,掌四方兵马。
qí xià jiē yǒu shǔ guān fēn tǒng qí shì
这句话大意是:其下皆有属官,分统其事。
bīng qì yǒu jiǎ máo yuán pái jiàn nǔ gōng jiàn
这句话大意是:兵器有甲矛圆排剑弩弓箭。
zhàn bìng chéng xiàng měi xiàng bǎi rén suí zhī
这句话大意是:战并乘象,每象百人随之。
qí xíng fǎ zhòng zuì xuán zhū gān shàng shè ér shā zhī
这句话大意是:其刑法:重罪悬诸竿上,射而杀之;。
cì zé xì yù xīn wáng lì nǎi shì zhī
这句话大意是:次则系狱,新王立乃释之;。
qīng zuì zé yì yuè ruò kūn huò jiǎn bàn xū jí xì pái yú xiàng shàng yǐ wéi chǐ rǔ
这句话大意是:轻罪则劓、刖若髡,或翦半须,及系排于项上,以为耻辱;。
fàn qiáng dào zhě jìn zhī zhōng shēn
这句话大意是:犯强盗者,禁之终身;。
jiān guì rén qī zhě nán zǐ liú fù rén gē qí ěr bí
这句话大意是:奸贵人妻者,男子流,妇人割其耳鼻。
fù shuì zé zhǔn de shū yín qián
这句话大意是:赋税则准地输银钱。
sú shì huǒ xiān shén
这句话大意是:俗事火祆神。
hūn hé yì bù zé zūn bēi zhū yí zhī zhōng zuì wéi chǒu huì yǐ
现代白话:婚合亦不择尊卑,诸夷之中,最为丑秽了。
mín nǚ nián shí suì yǐ shàng yǒu zī mào zhě wáng shōu yǎng zhī yǒu gōng xūn rén jí yǐ fēn cì
这句话大意是:民女年十岁以上有姿貌者,王收养之,有功勋人,即以分赐。
sǐ zhě duō qì shī yú shān yī yuè zhì fú
这句话大意是:死者多弃尸于山,一月治服。
chéng wài yǒu rén bié jū wéi zhī sāng zàng zhī shì hào wèi bù jìng rén
这句话大意是:城外有人别居,唯知丧葬之事,号为不净人。
ruò rù chéng shì yáo líng zì bié
这句话大意是:若入城市,摇铃自别。
yǐ liù yuè wèi suì shǒu yóu zhòng qī yuè qī rì shí èr yuè yī rì
这句话大意是:以六月为岁首,尤重七月七日、十二月一日。
qí rì mín shù yǐ shàng gè xiāng mìng zhào shè huì zuò yuè yǐ jí huān yú
这句话大意是:其日,民庶以上,各相命召,设会作乐,以极欢娱。
yòu yǐ měi nián zhēng yuè èr shí rì gè jì qí xiān sǐ zhě
这句话大意是:又以每年正月二十日,各祭其先死者。
qì hòu shǔ rè jiā zì cáng bīng
这句话大意是:气候暑热,家自藏冰。
de duō shā qì yǐn shuǐ gài guàn
这句话大意是:地多沙碛,引水溉灌。
qí wǔ gǔ jí qín shòu děng yǔ zhōng xià lüè tóng wéi wú dào jí shǔ shú
这句话大意是:其五谷及禽兽等,与中夏略同,唯无稻及黍秫。
tǔ chū míng mǎ jí tuo fù shì zhì yǒu shù qiān tóu zhě
这句话大意是:土出名马及驼,富室至有数千头者。
yòu chū bái xiàng shī zǐ dà niǎo luǎn zhēn zhū lí zhū pō lí shān hú hǔ pò liú lí mǎ nǎo shuǐ jīng sè sè jīn yín shù shí jīn gāng huǒ jì bīn tiě tóng xī zhū shā shuǐ yín líng jǐn bái dié hé qú shū wéi shū chì lù pí
这句话大意是:又出白象、师子、大鸟卵、珍珠、离珠、颇黎、珊瑚、琥珀、琉璃、马瑙、水晶、瑟瑟、金、银、俞石、金刚、火齐、镔铁、铜、锡、朱沙、水银、绫、锦、白叠、毼、氍毹、囗儵、赤廘皮,。
jí xūn liù yù jīn sū hé qīng mù děng xiāng
这句话大意是:及熏六、郁金、苏合、青木等香,。
hú jiāo bì bō shí mì qiān niú nián zǎo xiāng fù zǐ hē zāi lēi wú sì zǐ yán lǜ cí huáng děng wù
这句话大意是:胡椒、荜拨、石蜜、千(牛)〔年〕枣、香附子、诃灾勒、无食子、盐绿、雌黄等物。
wèi fèi dì èr nián qí wáng qiǎn shǐ lái xiàn fāng wù
这句话大意是:魏废帝二年,其王遣使来献方物。
shǐ chén yuē sì yí zhī wèi zhōng guó huàn yě jiǔ yǐ ér běi dí yóu shén yān
现代白话:史臣曰:四夷之为中国患也久了,而北狄尤甚呢。
xī yán yóu bān gù xián yǐ zhōu jí qín hàn wèi yǒu de qí shàng cè suī tōng xián zhī hóng yì ér shǐ chén cháng yǐ wéi yí
这句话大意是:昔严尤、班固咸以周及秦汉未有得其上策,虽通贤之宏议,而史臣尝以为疑。
fu bù zhòu zhī lái mián zì jīn gǔ
这句话大意是:夫步骤之来,绵自今古;。
jiāo chún zhī biàn wú gé huá róng
这句话大意是:浇淳之变,无隔华戎。
shì yǐ fǎn dào dé qì rén yì lìng wéi cǎn zhī fēng suì guǎng
这句话大意是:是以反道德,弃仁义,凌(囗)〔朁〕之风岁广;。
zhì jīng yáng rù běi dì chōng chì zhī xìn rì shēn
这句话大意是:至泾阳,入北地,充斥之衅日深。
yuán zì jīn xíng dǎi hu shuǐ yùn róng xià lí cuò fēng sú hùn bìng
这句话大意是:爰自金行,逮乎水运,戎夏离错,风俗混并。
yí yì zhī qíng wěi zhōng guó bì zhī zhī yǐ
现代白话:夷裔之情伪,中国毕知之了;。
zhōng guó zhī dé shī yí yì bèi wén zhī yǐ
现代白话:中国之得失,夷裔备闻之了。
ruò nǎi bù yǔ yuē shì bù jiù gōng fá lái ér yù zhī qù ér shǒu zhī
这句话大意是:若乃不与约誓,不就攻伐,来而御之,去而守之;。
fu rán zé dí yǒu yú lì wǒ wú nìng suì jiàng shì pí yú bēn mìng jiāng yì kǔ qí jiāo qīn
这句话大意是:夫然则敌有余力,我无宁岁,将士疲于奔命,疆埸苦其交侵。
yù shǐ yǎn bó líng tái ōu qū shì rén shòu qí kě de hu
这句话大意是:欲使偃伯灵台,(欧)〔驱〕世仁寿,其可得吗。
shì zhī zhì zōng zhī yǎ zhǐ hù jūn zhī chéng shuō shí yǒu huì yú dāng shí ér wèi yǔn yú hòu dài yě
这句话大意是:是知秩宗之雅旨,护军之诚说,实有会于当时,而未允于后代也。
rán zé yì chēng jiàn jī ér zuò chuán yún xiàng shí ér dòng
这句话大意是:然则易称“见几而作”,传云“相时而动”。
fu shí zhě dé shī zhī suǒ xì
这句话大意是:夫时者,得失之所系;。
jǐ zhě jí xiōng zhī suǒ yóu
这句话大意是:几者,吉凶之所由。
kuàng hū zhū xià zhī cháo zhì luàn zhī yùn dài yǒu
这句话大意是:况乎诸夏之朝,治乱之运代有;。
róng dí zhī de qiáng ruò zhī shì wú héng
这句话大意是:戎狄之地,强弱之势无恒。
ruò shǐ chén chù zhī yǔ jī mí hé qīn zhī yǔ zhēng fá yīn qí shí ér zhì biàn guān qí jǐ ér lì quán zé jǔ wú yí cè móu duō shàng suàn shòu xīn zhī lǔ gé miàn fěi nán shā mù zhī běi yún chè hé yuǎn
这句话大意是:若使臣畜之与羁縻,和亲之与征伐,因其时而制变,观其几而立权,则举无遗策,谋多上算,兽心 之虏,革面匪难,沙幕之北,云撤何远。
ān yǒu zhōu qín hàn wèi yōu liè zài qí jiān zāi
现代白话:安有周、秦、汉、魏优劣在其间啊。