人物志 · 刘劭 · Chapter 5 of 13

材理

PinyinModern Translation
Size

fu jiàn shì lì yì mò bù xū lǐ ér dìng

这句话大意是:夫建事立义,莫不须理而定;。

jí qí lùn nàn xiān néng dìng zhī

这句话大意是:及其论难,鲜能定之。

fu hé gù zāi

现代白话:夫为什么啊?

gài lǐ duō pǐn ér rén yì yě

这句话大意是:盖理多品而人异也。

fu lǐ duō pǐn zé nán tōng rén cái yì zé qíng guǐ

这句话大意是:夫理多品则难通,人材异则情诡;。

qíng guǐ nán tōng zé lǐ shī ér shì wéi yě

这句话大意是:情诡难通,则理失而事违也。

fu lǐ yǒu sì bù míng yǒu sì jiā qíng yǒu jiǔ piān liú yǒu qī shì shuō yǒu sān shī nán yǒu liù gòu tōng yǒu bā néng

这句话大意是:夫理有四部,明有四家,情有九偏,流有七似,说有三失,难有六构,通有八能。

ruò fú tiān dì qì huà yíng qì sǔn yì dào zhī lǐ yě

这句话大意是:若夫天地气化,盈气损益,道之理也。

fǎ zhì zhèng shì shì zhī lǐ yě

这句话大意是:法制正事,事之理也。

lǐ jiào yí shì yì zhī lǐ yě

这句话大意是:礼教宜适,义之理也。

rén qíng shū jī qíng zhī lǐ yě

这句话大意是:人情枢机,情之理也。

sì lǐ bù tóng qí yú cái yě xū míng ér zhāng míng dài zhì ér xíng

这句话大意是:四理不同,其于才也,须明而章,明待质而行。

shì gù zhì yú lǐ hé hé ér yǒu míng míng zú jiàn lǐ lǐ zú chéng jiā

这句话大意是:是故,质于理合,合而有明,明足见理,理足成家。

shì gù zhì xìng píng dàn sī xīn xuán wēi néng tōng zì rán dào lǐ zhī jiā yě

这句话大意是:是故,质性平淡,思心玄微,能通自然,道理之家也;。

zhì xìng jǐng chè quán lüè jī jié néng lǐ fán sù shì lǐ zhī jiā yě

这句话大意是:质性警彻,权略机捷,能理烦速,事理之家也;。

zhì xìng hé píng néng lùn lǐ jiào biàn qí dé shī yì lǐ zhī jiā yě

这句话大意是:质性和平,能论礼教,辩其得失,义礼之家也;。

zhì xìng jī jiě tuī qíng yuán yì néng shì qí biàn qíng lǐ zhī jiā yě

这句话大意是:质性机解,推情原意,能适其变,情理之家也。

sì jiā zhī míng jì yì ér yǒu jiǔ piān zhī qíng

这句话大意是:四家之明既异,而有九偏之情;。

yǐ xìng fàn míng gè yǒu de shī

这句话大意是:以性犯明,各有得失:。

gāng lüè zhī rén bù néng lǐ wēi

这句话大意是:刚略之人,不能理微;。

gù qí lùn dà tǐ zé hóng bó ér gāo yuǎn lì xiān lǐ zé dàng wǎng ér shū yuè

这句话大意是:故其论大体则弘博而高远,历纤理则宕往而疏越。

kàng lì zhī rén bù néng huí náo

这句话大意是:抗厉之人,不能回挠;。

lùn fǎ zhí zé kuò chù ér gōng zhèng shuō biàn tōng zé pǐ lì ér bù rù

这句话大意是:论法直则括处而公正,说变通则否戾而不入。

jiān jìn zhī rén hǎo gōng qí shì shí

这句话大意是:坚劲之人,好攻其事实;。

zhǐ jī lǐ zé yǐng zhuó ér chè jǐn shè dà dào zé jìng lù ér dān chí

这句话大意是:指机理则颖灼而彻尽,涉大道则径露而单持。

biàn jǐ zhī rén cí fán ér yì ruì

这句话大意是:辩给之人,辞烦而意锐;。

tuī rén shì zé jīng shí ér qióng lǐ jí dà yì zé huī è ér bù zhōu

这句话大意是:推人事则精识而穷理,即大义则恢愕而不周。

fú chén zhī rén bù néng chén sī xù shū cù zé huò dá ér ào bó lì shì yào zé làn yán ér bù dìng

这句话大意是:浮沉之人,不能沉思,序疏数则豁达而傲博,立事要则爁炎而不定。

qiǎn jiě zhī rén bù néng shēn nán

这句话大意是:浅解之人,不能深难;。

tīng biàn shuō zé nǐ è ér yú yuè shěn jīng lǐ zé diào zhuǎn ér wú gēn

这句话大意是:听辩说则拟锷而愉悦,审精理则掉转而无根。

kuān shù zhī rén bù néng sù jié

这句话大意是:宽恕之人,不能速捷;。

lùn rén yì zé hóng xiáng ér zhǎng yā qū shí wu zé chí huǎn ér bù jí

这句话大意是:论仁义则弘详而长雅,趋时务则迟缓而不及。

wēn róu zhī rén lì bù xiū qiáng

这句话大意是:温柔之人,力不休彊;。

wèi dào zé shùn shì ér hé chàng nǐ yí nán zé rú nuò ér bù jìn

这句话大意是:味道则顺适而和畅,拟疑难则濡懦而不尽。

hào qí zhī rén héng yì ér qiú yì

这句话大意是:好奇之人,横逸而求异;。

zào quán jué zé tì tǎng ér guī zhuàng àn qīng dào zé guǐ cháng ér huī yū

这句话大意是:造权谲则倜傥而瑰壮,案清道则诡常而恢迂。

suǒ wèi xìng yǒu jiǔ piān gè cóng qí xīn zhī suǒ kě yǐ wéi lǐ

现代白话:所谓性有九偏,各从其心之所能够为理。

ruò nǎi xìng bù jīng chàng zé liú yǒu qī shì

这句话大意是:若乃性不精畅,则流有七似:。

yǒu màn tán chén shuō shì yǒu liú xíng zhě

这句话大意是:有漫谈陈说,似有流行者。

yǒu lǐ shǎo duō duān sì ruò bó yì zhě

这句话大意是:有理少多端,似若博意者。

yǒu huí shuō hé yì sì ruò zàn jiě zhě

这句话大意是:有回说合意,似若赞解者。

yǒu chǔ hòu chí zhǎng cóng zhòng suǒ ān shì néng tīng duàn zhě

这句话大意是:有处后持长,从众所安,似能听断者。

yǒu bì nàn bù yīng sì ruò yǒu yú ér shí bù zhī zhě

这句话大意是:有避难不应,似若有余,而实不知者。

yǒu mù tōng kǒu jiě shì yuè ér bù yì zhě

这句话大意是:有慕通口解,似悦而不怿者。

yǒu yīn shèng qíng shī qióng ér chēng miào diē zé jǐ zhí shí qiú liǎng jiě shì lǐ bù kě qū zhě

这句话大意是:有因胜情失,穷而称妙,跌则掎跖,实求两解,似理不可屈者。

fán cǐ qī shì zhòng rén zhī suǒ huò yě

这句话大意是:凡此七似,众人之所惑也。

fu biàn yǒu lǐ shèng yǒu cí shèng

这句话大意是:夫辩,有理胜,有辞胜。

lǐ shèng zhě zhèng bái hēi yǐ guǎng lùn shì wēi miào ér tōng zhī

这句话大意是:理胜者,正白黑以广论,释微妙而通之。

cí shèng zhě pò zhèng lǐ yǐ qiú yì qiú yì zé zhèng shī yǐ

现代白话:辞胜者,破正理以求异,求异则正失了。

fu jiǔ piān zhī cái yǒu tóng yǒu fǎn yǒu zá

这句话大意是:夫九偏之材,有同、有反、有杂。

tóng zé xiāng jiě fǎn zé xiāng fēi zá zé xiāng huī

这句话大意是:同则相解,反则相非,杂则相恢。

gù shàn jiē lùn zhě dù suǒ cháng ér lùn zhī

这句话大意是:故善接论者,度所长而论之;。

lì zhī bù dòng zé bù shuō yě bàng wú tīng dá zé bù nán yě

这句话大意是:历之不动则不说也,傍无听达则不难也。

bù shàn jiē lùn zhě shuō zhī yǐ zá fǎn

这句话大意是:不善接论者,说之以杂、反;。

shuō zhī yǐ zá fǎn zé bù rù yǐ

现代白话:说之以杂、反,则不入了。

shàn yù zhě yǐ yī yán míng shù shì

这句话大意是:善喻者,以一言明数事;。

bù shàn yù zhě bǎi yán bù míng yī yì

这句话大意是:不善喻者,百言不明一意;。

bǎi yán bù míng yī yì zé bù tīng yě

这句话大意是:百言不明一意,则不听也。

shì shuō zhī sān shī yě

这句话大意是:是说之三失也。

shàn nán zhě wu shì shì běn

这句话大意是:善难者,务释事本;。

bù shàn nán zhě shě běn ér lǐ mò

这句话大意是:不善难者,舍本而理末。

shě běn ér lǐ mò zé cí gòu yǐ

现代白话:舍本而理末,则辞构了。

shàn gōng qiáng zhě xià qí shèng ruì fú qí běn zhǐ yǐ jiàn gōng zhī

这句话大意是:善攻彊者,下其盛锐,扶其本指以渐攻之;。

bù shàn gōng qiáng zhě yǐn qí wù cí yǐ cuò qí ruì yì

这句话大意是:不善攻彊者,引其误辞以挫其锐意。

cuò qí ruì yì zé qì gòu yǐ

现代白话:挫其锐意,则气构了。

shàn niè shī zhě zhǐ qí suǒ diē

这句话大意是:善蹑失者,指其所跌;。

bù shàn niè shī zhě yīn qū ér dǐ qí xìng

这句话大意是:不善蹑失者,因屈而抵其性。

yīn qū ér dǐ qí xìng zé yuàn gòu yǐ

现代白话:因屈而抵其性,则怨构了。

huò cháng suǒ sī qiú jiǔ nǎi de zhī cāng cù yù rén

这句话大意是:或常所思求,久乃得之,仓卒谕人;。

rén bù sù zhī zé yǐ wéi nán yù

这句话大意是:人不速知,则以为难谕。

yǐ wéi nán yù zé fèn gòu yǐ

现代白话:以为难谕,则忿构了。

fu shèng nán zhī shí qí wù nán pò

这句话大意是:夫盛难之时,其误难迫;。

gù shàn nán zhě zhēng zhī shǐ hái

这句话大意是:故善难者,征之使还。

bù shàn nán zhě lìng ér jī zhī suī yù gù jiè qí shì wú yóu

这句话大意是:不善难者,凌而激之,虽欲顾藉,其势无由。

qí shì wú yóu zé wàng gòu yǐ

现代白话:其势无由,则妄构了。

fán rén xīn yǒu suǒ sī zé ěr qiě bù néng tīng shì gù bìng sī jù shuō jìng xiāng zhì zhǐ yù rén zhī tīng jǐ

这句话大意是:凡人心有所思,则耳且不能听,是故并思俱说,竞相制止,欲人之听己。

rén yì yǐ qí fāng sī zhī gù bù liǎo jǐ yì zé yǐ wéi bù jiě

这句话大意是:人亦以其方思之故,不了己意,则以为不解。

rén qíng mò bù huì bù jiě huì bù jiě zé nù gòu yǐ

现代白话:人情莫不讳不解,讳不解则怒构了。

fán cǐ liù gòu biàn zhī suǒ yóu xìng yǐ

现代白话:凡此六构,变之所由兴了。

rán suī yǒu biàn gòu yóu yǒu suǒ de

这句话大意是:然虽有变构,犹有所得;。

ruò shuō ér bù nán gè chén suǒ jiàn zé mò zhī suǒ yóu yǐ

现代白话:若说而不难,各陈所见,则莫知所由了。

yóu cǐ lùn zhī tán ér dìng lǐ zhě miǎo yǐ

现代白话:由此论之,谈而定理者眇了。

bì yě cōng néng tīng xù sī néng zào duān míng néng jiàn jī cí néng biàn yì jié néng shè shī shǒu néng dài gōng gōng néng duó shǒu duó néng yì yǔ

这句话大意是:必也:聪能听序,思能造端,明能见机,辞能辩意,捷能摄失,守能待攻,攻能夺守,夺能易予。

jiān cǐ bā zhě rán hòu nǎi néng tōng yú tiān xià zhī lǐ tōng yú tiān xià zhī lǐ zé néng tōng rén yǐ

现代白话:兼此八者,然后乃能通于天下之理,通于天下之理,则能通人了。

bù néng jiān yǒu bā měi shì yǒu yī néng zé suǒ dá zhě piān ér suǒ yǒu yì mù yǐ

现代白话:不能兼有八美,适有一能,则所达者偏,而所有异目了。

shì gù

这句话大意是:是故:。

cōng néng tīng xù wèi zhī míng wù zhī cái

这句话大意是:聪能听序,谓之名物之材。

sī néng zào duān wèi zhī gòu jià zhī cái

这句话大意是:思能造端,谓之构架之材。

míng néng jiàn jī wèi zhī dá shí zhī cái

这句话大意是:明能见机,谓之达识之材。

cí néng biàn yì wèi zhī shàn gěi zhī cái

这句话大意是:辞能辩意,谓之赡给之材。

jié néng shè shī wèi zhī quán jié zhī cái

这句话大意是:捷能摄失,谓之权捷之材。

shǒu néng dài gōng wèi zhī chí lùn zhī cái

这句话大意是:守能待攻,谓之持论之材。

gōng néng duó shǒu wèi zhī tuī chè zhī cái

这句话大意是:攻能夺守,谓之推彻之材。

duó néng yì yǔ wèi zhī mào shuō zhī cái

这句话大意是:夺能易予,谓之贸说之材。

tōng cái zhī rén jì jiān cǐ bā cái xíng zhī yǐ dào yǔ tōng rén yán zé tóng jiě ér xīn yù

这句话大意是:通材之人,既兼此八材,行之以道,与通人言,则同解而心喻;。

yǔ zhòng rén zhī yán zé chá sè ér shùn xìng

这句话大意是:与众人之言,则察色而顺性。

suī míng bāo zhòng lǐ bù yǐ shàng rén

这句话大意是:虽明包众理,不以尚人;。

cōng ruì zī gěi bù yǐ xiān rén

这句话大意是:聪叡资给,不以先人。

shàn yán chū jǐ lǐ zú zé zhǐ

这句话大意是:善言出己,理足则止;。

bǐ wù zài rén guò ér bù pò

这句话大意是:鄙误在人,过而不迫。

xiě rén zhī suǒ huái fú rén zhī suǒ néng

这句话大意是:写人之所怀,扶人之所能。

bù yǐ shì lèi fàn rén zhī suǒ hù bù yǐ yán lì jí jǐ zhī suǒ cháng

这句话大意是:不以事类犯人之所婟,不以言例及己之所长。

shuō zhí shuō biàn wú suǒ wèi è

这句话大意是:说直说变,无所畏恶。

cǎi chóng shēng zhī shàn yīn zàn yú rén zhī ǒu de

这句话大意是:采虫声之善音,赞愚人之偶得。

duó yǔ yǒu yi qù jiù bù liú

这句话大意是:夺与有宜,去就不留。

fāng qí shèng qì zhé xiè bù lìn

这句话大意是:方其盛气,折谢不吝;。

fāng qí shèng nán shèng ér bù jīn

这句话大意是:方其胜难,胜而不矜;。

xīn píng zhì yù wú shì wú mò qī yú dé dào ér yǐ yǐ shì kě yǔ lùn jīng shì ér lǐ wù yě

现代白话:心平志谕,无士无莫,期于得道而已了,是可与论经世而理物也。

✦ You read 材理

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.